Giáo Án Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Văn 8 Cả Năm

LUYỆN TẬP VIẾT BÀI VĂN 8

(4 TIẾT)

VĂN NGHỊ LUẬN

A/ MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1. Kiến thức:

- Củng cố lại và khắc sâu phương pháp làm văn nghị luận.

2. Kỹ năng:

- Có kỹ năng vận dụng khi làm một bài viết cụ thể.

Tiết 1

I. Nhu cầu nghị luận

Trong đời sống, con người gặp nhiều tình huống giao tiếp khác nhau, đòi hỏi phải sử dụng những phương thức biểu đật tương ứng khác nhau. Khi cần kể về một câu chuyện, người ta dùng phương thức tự sự. Khi cần giới thiệu hình ảnh một người, một sự vật, một con vật, một cảnh sinh hoạt hoặc cảnh thiên nhiên, người ta thường dùng phương thức miêu tả, khi cần bộc lộ cảm xúc người ta dùng phương thức biểu cảm...Và có lúc, trong giao tiếp, con người cần phải bộc lộ, phải phát biểu thành lời những nhận định, suy nghĩ, quan niệm, tư tưởng của mình trước một vấn đề nào đó của cuộc sống. Tình huống này bắt buộc phải dùng phương thức nghị luận.

Như vậy có nghĩa là văn bản nghị luận đóng một vai trò rất quan trọng trong đời sống con người. Dù dưới hình thức đơn giản hay phức tạp, dù ở dạng nói hay viết (Một câu trả lời, một ý kiến phát biểu trong cuộc họp, một bài xã luận, bình luận trên báo chí, đài phát thanh....), phương thức nghị luận đều có vai trò rèn luyện tư duy và năng lực biểu đạt cho con người, hiúp con người hình thành những tư tưởng sâu sắc trỏng đời sống.

II.Thế nào là văn bản nghị luận?

Nếu như văn tự sự, miêu tả hay biểu cảm nhằm kích thích trí tưởng tượng , xây dựng óc quan sát tinh tế, với những tình cảm chân thực thì văn nghị luận lại giúp cho con người hình thànhvà phát triển khả năng lập luận chặt chẽ, trình bày những lí lẽ và dẫn chứngmột cách rõ ràng, diễn tả những suy nghĩ và nêu những ý kiến rỉêng của mìnhvề một vấn đề nào đó liên quan đến cuộc sống xã hội hoặc văn học ngjệ thuật. Nói một cách khác, văn nghị luận là văn được viết ra nhằm xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, một quan điểm nào đó. Muốn hoàn thành một văn bản ngjhị luận, người ta phải có một ngôn ngữ lí luận phong phú với nhiều khái niệm, có quan điểm, chủ kiên, biết vận dụng những khái niệm, biết tư duy lô gíc, biết vận dụng các thao tác phận tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch, so sánh, suy lí...tức là phải biết tư duy trừu tượng và phải có khả năng lập luận để giải quyết một vấn đề.

Một số loại văn bản nghị luận thường được sử dụng trong đời sống cũng như trên các phương tiện thông tin (báo chí, đài phát thanh, truyền hình...) là văn giải thích, văn chúng minh, văn phân tích, văn bình luận...)Vd: văn bản: “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” của Hồ Chí Minh là văn bản nghị luận chứng minh.

*Bài tập vận dụng:

1.Trong các trường hợp sau đây, trường hợp nào cần dùng văn nghị luận để biểu đạt, vì sao?

a..Nhắc lại một kỉ niệm về tình bạn.

b..Giới thiệu về người bạn của mình.

c..Trình bày quan điểm về tình bạn.

2. Để chuẩn bị tham dự cuộc thi “Tìm hiểu về môi trường thiên nhiên” do nhà trường tổ chức, An được cô giáo phân công phần hùng biện. An dự định một trong hai cách:

Cách 1:Dùng kiể văn tự sự , kể một câu chuyện có nội cung nói về quan hệ giữa con người với môi trường thiên nhiên.

Cách 2:Dùng kiểu văn bản biểu cảm, làm một bài thơ ca ngợi vẻ đẹp cũng như tầm quan trọng của môi trường thiên nhiên đối với con người.

*Khi nghe An trình bày dự định ấy, cô giáo đã nhận xét: “Cả hai cách ấy đều không đạt”

Theo em vì sao cô giáo nhận xét như vậy? Muốn thành công An phải chuẩn bị bài văn hùng biện theo kiểu văn bản nào?

Hãy giúp An xác định những ý chính trong bài hùng biện.

III. Đặc điểm của văn bản nghị luận.

Văn nghị luận bao giờ cũng nhằm mục đích hướng tới giải quyết một vấn đề cụ thể mà thực tế cuộc sống đặt ra, đồng thời cũng là xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, tình cảm, quan điểm nào đó, chẳng hạn như lòng yêu nước; tình đoàn kết, tương thân, tương ái; đức tính kiên trì, nhẫn nại; ý thức về lẽ sống, về đạo lí, về cách cư xử trong cuộc sống...Vì hướng tới mục đích sấy, mỗi văn bản nghị luận bao giờ cũng phải có luận điểm, luận cứ và lập luận.

A. LUẬN ĐIỂM.

1.Khái niệm: là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm của bài nghị luận.Về hình thức, luận điểm thường nêu khái quát bằng một câu văn ở dạng khẳng định( hay phủ định); có cấu trúc chặt chẽ, ngắn gọn; được diễn tả rõ ràng, dễ hiểu, nhất quán.Câu văn này có thể đặt ở đầu đoạn văn hoặc cuối đoạn văn. Về ý nghĩa, luận điểm là linh hồn của bài văn, đóng vai trò liên kết, thống nhất các đoạn văn thành một khối. Trong thực tế một luận điểm có thể được triển khai trong một đoạn văn hoặc nhiều đoạn văn.

Muốn bài văn có sức thuyết phục, luận điểm được nêu phải đảm bảo tính chân thực, đúng đắn, đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc xác định hệ thống luận điểm có tính chất quan trọng đối với quá trình thể hiện chủ đề văn bản . Vì vậy luận điểm không nên quá chung chung, hay quá chi tiết, vụn vặt.Làm thế nào để thông qua hệ thống luận điểm, người đọc, người nghe có thể nắm bắt được ý đồ của người tạo lập văn bản.

2.Trình bày luận điểm

1.Trình bày luận điểm chính là lập luận, là cách trình bày lí lẽ, trình bày luận chứng. Có nhiều cách trình bày luận điểm.

a.Trình bày luận điểm theo phương pháp diễn dịch. Luận điểm chính là câu chủ đề, đứng đầu đoạn văn.

VD: “ Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng: Tiếng Việt là một thứ tiếng hài hoà về mặt âm hưởng, thanh điệu, mà cũng rất tế nhị uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: Tiếng Việt có đầy đủ khả năng để diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Namvà để thoả mãn cho nhu cầu đời sống văn hoánước nhà qua các thời kì lịch sử”.

( “Sự giàu đẹp của Tiếng Việt”- Đặng Thai Mai)

“Chúng ta nhất định thắng lợi vì chúng ta có lực lượng đoàn kết của toàn dân. Chúng ta nhất định thắng lợi vì cuộc đấu tranh của chúng ta là chính nghĩa”

( “ Gửi đồng bào Nam Bộ”-Hồ Chí Minh)

“Phải biết hỏi trong khi học thì mới tích cực và sâu sắc .Hỏi để hiểu sâu, hiểu rộng nội dung đang học, để đi tới cùng chân lí. Kiến thức về xã hội, nhân văn, về tự nhiên về khoa học kĩ thuật là vô cùng rộng lớn, bao la. nhờ biết hỏi mà ta vươn lên không ngừng,mở rộng tầm mắt, tích luỹ được nhiều tri thức mới mẻ. Không thể học một cách thụ động, chỉ biết thầy đọc, trò chép, mà phải biết hỏi, đào sâu suy nghĩ về mọi ngóc ngách của mọi vấn đề đang học. Học đâu chỉ giới hạn ở trường, ở lớp, trong mấy quyển sách giáo khoa? Hỏi để học ở thầy, ở bạn, ở trong cuộc sống. Biết hỏi mới tiến bộ, tránh giấu dốt!”.

( “ Học và hỏi”-Lê Phan Quỳnh)

b.Trình bày luận điểm theo phương pháp quy nạp - Luận điểm là câu chủ đề đặt ở cuối đoạn văn:

VD:

Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe đồng minh chống phát xít mấy năm nay, Dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!”

( “Tuyên ngôn độc lập” – Hồ Chí Minh)

ở Việt Nam ta có câu tục ngữ “Có thực mới vực được đạo” Trung Quốc cũng có câu tục ngữ “ Dân dĩ cực vi thiên”. Hai câu ấy tuy đơn giản nhưng rất đúng lẽ.

Muốn nâng cao đời sống của nhân dân thì trước hết phải giải quyết tốt vấn đề ăn ( rồi đến vấn đề mặc và các vấn đề khác ).Muốn giải quyết vấn đề ăn thì phải làm thế nào có đầy đủ lương thực. Mà lương thực là do nông nghiệp sản xuất ra. Vì vậy, phát triển nông nghiệp là việc cực kì quan trọng”

( Hồ Chí Minh – Tháng 4 năm 1962)

c.Các luận điểm, luận cứ trong một bài văn nghị luận phải được trình bày theo một trật tự, trình tự hợp lí; liên kết với nhau, hô ứng nhau một cách chặt chẽ.

Cách diến đạt cần trong sáng, mạch lạc. Câu văn cần ngắn gọn, tránh dài dòng lê thê. Giọng văn là điều quan tâm đặc biệt. Hoa hoè, hoa sói, nguỵ biện, suy diễnmột chiều, công thức cứng nhắc ....sẽ làm cho bài nghị luận nhạt nhẽo. Hiện tượng nói nhiều , nóidai, nói nhảm, nói trống rỗng....ta luôn bắt gặp đó đây. Tính thuyết phục của văn nghị luận cần ghi nhớ và coi trọng.

VD. “Về kinh tế , chúng bóc lột dân ta đến xương tuỷ, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều.

Chúng cướp ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.

Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng.

Chúng đặt hàng trăm thứ thuế vô lí, làm cho dân ta nhất là dân cày và dân buôn trở lên bần cùng.

Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên. Chúng bóc lột dân ta vô cùng tàn nhẫn”

( “Tuyên ngôn độc lập”- Hồ Chí Minh)

Tội ác lớn về kinh tế của thực dân Pháp đối với đất nước ta trong suốt 80 năm trời là luận điểm mà chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên.

luận điểm này được trình bày bằng 5 luận cứ ( Mỗi tội ác là một luận cứ) theo một hệ thống, một trật tự rất chặt chẽ. Lí lẽ đanh thép, giọng văn hùng hồn, gây ấn tương mạnh mẽ, đầy sức thuyết phục.

VD:

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí vững thì thế nước mạnhvà thịnh;nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy. Vậy nên các đấng thánh đế, minh vương không ai không coi trọng việc bồi dưỡng nhân tài, tin dùng kẻ sĩ, vun đắp nguyên khí à việc làm trước tiên....”

Trích “ Bia Tiến sĩ”-Văn miếu Thăng Long)

“Khi sống sung túc, phẩm hạnh lớn nhất là sự điều độ, còn khi gặp tai hoạ, phẩm hạnh lớn nhất là sự kiên cường.

Có ba điều đạt tới hạnh phúc : Thân xác khoẻ mạnh, tinh thần thoải mái, và trái tim trong sạch”..

(Đô –mát)

B. LUẬN CỨ: Là lí lẽ, dẫn chứng đưa ra làm cơ sở cho luận điểm. Một luận điểm có thể có một hoặc nhiều luận cứ.

-Lí lẽ phải đầy đủ, chặt chẽ, có tình, có lí.

-Dẫn chứng phải phong phú, tiêu biểu, chính xác hoặc lấy từ thực tế(Nếu vấn đề được nghị luận thuộc vắn đề chính trị- xã hội), hoặc lấy từ các tác phẩm văn học(nếu vấn đề được nghị luận thuộc lĩnh vực văn học).

C. LẬP LUẬN.

Văn nghị luận không cần phải có ý mà cần phải có lí .Sự kết hợp chặt chẽ giữa ý và lí là đặc trưng nổi bật của văn nghị luận nhằm tạo nên sức thuyết phục. Muốn đảm bảo sự kết hợp giữa ý và lí thì cần thiết phải lập luận tốt.

1.Khái niệm.

Lập luận là cách lựa chon, sắp xếp, trình bày luận cứ sao cho luận cứ trở thành những căn cứ chắc chắn để làm rõ luận điểm, hướng người nghe đếnh kết luận hay quan điểm mà người viết, người nói muốn đạt tới.Lập luận càng chặt chẽ, hợp lí thì sức thuyết phục của văn bản càng cao.

Muốn lập luận, người viết phải thực hiện các bước sau:

-Xác định kết luận cho lập luận: Có thể là luận đề hoặc luận điểm.

-Xây dựng luận cứ cho lâp luận: Tức là tìm các lí lẽ và đưa ra các dẫn chứng (dẫn chứng thực tế, các con số thống kê;lí lẽ gồm các nguyên lí, chân lí, ý kiến được công nhận...)

-.>để lập luận có sức thuyết phục, cần chú sử dụng các phương tiện liên kết lập luận (Gồm các từ ngữ có ý nghĩa chuyển tiếp)

2. Bố cục trong bài văn nghị luận.

Trong khuôn khổ của một bài văn nghị luận, bố cục thường chính là dàn ý của bài. đây là khâu quan trọng trong quá trình tạo lạp văn bản. Đot-tôi-ép-xki, nhà văn Nga nổi tiiếng thế kỉ XI X đã nói: “Nếu tìm được một bố cục thoả đáng thì công việc sẽ trôi chảy như trượt trên băng”

Đối với văn nghị luận , việc xác định bố cục đóng một vai trò quuan trọng. Vấn đề nghị luận càng phang phú, phức tạp thì càng cần phẩi có một bố cục chi tiết, giúp cho người viết hình dung được trên những nết lớn các phần, các đoạn, các ý lớn, ý nhỏ, trọng tâm của bài viết; đồng thời chủ động phân phối thời gian, phân lượng và thoả đáng giữa các phần, các ý.

Bố cục trong bài văn nghị luận cũng giống như bố cục phổ biến của một văn bản nopí chung, nghĩa là gồm có ba phần lớn: Mở bài, thân bài và kết bài. Có thể hình dung một cách khái quát như sau:

a, Mở bài: nêu luận điểm tổng quát của bài viết.

Cấu tạo của phần mở bài ở dạng đầy đủ thường gồm có những bộ phận nhỏ sauđây:

-Lời dẫn vào đề (nêu xuất sứ của đề, xuất xứ một ý kiến, một nhận định hoặc dẫn nguyên văn đoạn trích tác phẩm

-Nêu vấn đề (Đây là phần trọng tâm, xác điịnh rõ vấn đề nghị luận và yêu cầu cần giải quyết)

-Giới hạn vấn đề (Xác định phương hướng, phạm vi, mức độ, giưới hạn của vấn đề cần giải quyết)

-Có nhiều cách mở bài: Mở bằng cách khẳng định, mở bằng cách nêu câu hỏi, mở bằng cách phân tích....

b,Thân bài:Có nhiệm vụ triển khai hệ thống ý lớn, ý nhỏ để làm sáng tỏ luận điểm.

Cấu tạo thường gặp ở phần thân bài trong văn nghị luận là:

Luận điểm 1: Luận cứ 1- Luận cứ 2.........

Luận điểm 2:Luận cứ 1, luận cứ 2....

Luận điểm 3: Luận cứ 1, luận cứ 2..

việc sắp xếp các luận điểm hoàn toàn tuỳ htuộc vào loại vấn đề được trình bày vào loại văn bản, vào đối tượng mà văn bản hướngd tới,hoặc có trường hợp lại phụ thuộc vào thói quen và sở trường của người viết. Tựu trung lại, có thể nêu một số cách trình bày chính sau đây:

-Trình bày theo trình tự thời gian: Phương thức này khá đơn giản mà thông dụng, nhất là đối với kiểu nghị luận chứng minh. Sự kiện nào sảy ra trước trình bày trước, sự kiện nào sảy ra sqau trình bày sau (Bài “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” là một ví dụ)

-Trình bày theo quan hệ chỉnh thể- bộ phận: Phương thức này có thể trình bày cho kiểu nghị luận chứng minh, nghị luận phân tích,,,..Theo phương thức này, người viết sẽ sắp xếp các ý theo tầng bậc, từ chỉnh thể đến các yếu tố tạo nên chỉnh thể ấy.

VD: Nghị luận về văn học dân gian Việt Nam, ta có thể xuất phát từ những đánh giá, nhận định chung ( chỉnh thể) trên cở sở lần lượt đi vào các thể loại (Bộ phận): Truyện kể dân gian- thơ ca dân gian- sân khấu dân gian...

-Trình bày theo quan hệ nhân quả: Phương thức này có thể dùng cho kiểu nghị luận giải thích, có tác dụng tạo nên tính chặt chẽ cho bố cục và tăng thêm sức thuyết phục cho bài viết.

Ngoài ra có thể trình bày theo quan hệ tương đồng hoặc tương phản; trình bày theo sự đánh giá chủ quan của người viết.

c,Kết bài: Có nhiệm vụ tổng kết và nêu hướngmở rộng luận điểm, tức là vừa tóm lược, vừa nhấn mạnh một số ý cơ bản của phần triể khai, đồng thời có sthể nêu nên những nhận định, bình luận nhằm gợi cho người đọc tiếp tục suy nghĩ về vấn đề được bàn bạc trong bài.

3.Phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận

a,Phương pháp suy luận nhân quả: Là phương pháp lập luận theo hướng ý trước nêu nguyên nhân, ý sau nêu hệ quả. Các trường hợp được sắp xếp liền kề theo trình tự nhân trước, quả sau.Tuy nhiên trong thực tế, trình tự ấy có thể thay đổi:hệ quả nêu trước, nguyên nhân nêu sau(nhằm lí giải vấn đề)

b,Phương pháp suy luận –tổng- phân –hợp : Là phương pháp lập luận theo quy trình đi từ khái quát đến cụ thể, sau đó tổng hợp lại vấn đề.

c,Phương pháp suy luận tương đồng: Là phương pháp suy luận trên cơ sở tìm ra những nét tương đồng nào đó giữa các sự vật, sự việc, hiện tượng.cẳng hạn như suy luận tương đồng theo dòng thời gian, suy luận tương đồng trên trục không gian....

d,Phương pháp suy luận tương phản: Là phương pháp suy luận dựa trên cơ sở tìm ra những nét trái ngược nhau gữa các đối tượng, ssự vật, sự việc, hiện tượng (So sánh tương phản bằng cách dùng cặp từ trái nghĩa, hoặc dùng các hình ảnh, các cụm từ có ý nghĩa trái ngược nhau)

*Bài tập.

1.Chỉ rõ luận điểm và phương pháp lập luận trong các ví dụ sau:

a,dân số ngày càng tăng đã ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống của mỗi cá nhân, mỗi dân tộc cũng như toàn thể cộng đồng. Những ảnh hưởng đó là: không có đủ lương thực, thực phẩm cung cấp cho bữa ăn hàng ngày, từ đó dẫn đến cảnh đói nghèo, tình trạng thiếu dinh dưỡng dẫn đến suy thoái sức khoẻ, giống nòi không những không phát triển mà còn bị thoái hoá.Dân số tăng trong khi cơ sở sản xuất có hạn dẫn đến thiếu việc làm, thất nghiệp ngày càng tăng. Dân số tăng càng nhanh thì chất lượng cuộc sống của cộng đồng, gia đình và cá nhân sẽ càng giảm sút.

(Theo giáo trình Việt –Anh, đại học Mở Hà Nội)

b,Nếu con ngưòi không ngăn chặn những hành động phá hoại thiên nhiên và môi trường thì rất nguy hại.đến một lúc nào đó con ngườ không còn có thể khai thác từ thiên nhiênđể lấy của cải vật chất nuôi sống chính bản thân mình. Môi trường sống của con người đang bị đe doạ: chất thải công nghiệp làm vẩn đục các dòng sông, tai nạn của các con tàu chở dầu làm ô nhiễm hàng vạn cây số bờ biển các nước.Bầu khí quyển ngày càng bị các hợp chất các-bon làm ô nhiễm, tầng ô-dôn bao bọc trí sđất bị chọc thủng, các tia tử ngoại xâm nhập vào các dòng khí quyển xuống mặt đất. Nhiệt độ khí quyển ngày càng tăng, lượng nước biển sẽ dâng do sự tan băng ở Bắc và Nam cực của trái đất. Tất cả những điều đó là nguyên nhân phá hoại cân bằng sinh thái và đang là sự đe doạ khủng khiếp cho sự sống trên hành tinh của chúng ta.

( Theo giáo trình Việt- Anh ,đại học Mở Hà Nội)

c,Sách là báu vật không thể thiếu được đối vớ mỗi người. Phải biết chọn sách mà đọc và trân trọng, nâng niu những cuốn sách

(Theo Thành Mĩ)

d,Chị Dậu rất mực hiền dịu nhưng không yếu đuối. Khi cần chị đã phản kháng dũng cảm, thể hiện một sức sống kiên cường bất khuật của người phụ nữ nông dân Việt Nam

(Theo Nguyễn Hoành Khung)

đ,Mỗi người trong đời, nếu không có một gnười thầy hiểu biếta, giàu kinh nghiệm truyền thụ, dìu dắt thì khó mà làm nên một việc gì xứng đáng, dù đó là nghề nông, nghề rèn, nghề khắc chạm, hoặc nghề nghiên cứu khoa học. Do đó trong cuộc đời mỗi người , học ở thầy là quan trọng nhất.

(Nguyễn Thanh Tú, Văn biểu cảm-Nghị luận)

e,Khi xưa Pháp cai trị nước ta, chúng thi hành chính sách ngu dân. Chúng hạn chế mở trường học, chúng không muốn cho dấn ta biết chữ để dễ lllừa dối dân ta và bóc lột dân ta.

(Hồ Chí Minh)

g,Bác Hồ là người cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam. Dù Người không có một gia đình riêng cho mình , nhưng cả đất nước này, cả non sông này là gia đình của Người. đúng như nhà thơ Tố Hữu đã từng ca ngợi: “Người không con mà có triệu con” Từ Miền Bắc cho đến Miền Nam, Từ miền xuôi đên Miền Ngược, từ già đến trẻ, ai cũng dành cho Bác những tình cảm thật là cao đẹp. đó là niềm tôn kính. Đó là sự biết ơn. Và khi Bác đi xa thì tình cảm ấy biến thành nỗi tiếc thương vô hạn. Dù năm tháng có trôi qua, nhưng hình ảnh của Bác, của người cha già kính yêu ấy vẫn còn sống mãi trong trái tim một người Việt Nam

(Bài làm của một học sinh)

2, Cho luận điểm sau: “Ô nhiễm môi trường là một hiểm hoạ”. Tìm những dẫn chứng cần thiết để triển khai luận điểm trên thành một đoạn văn.

Tiết 2

IV. Muốn bài văn nghị luận thêm sinh động, hấp dẫn cần phải biết kết hợp các yếu tố biểu cảm, miêu tả, tự sự

A.YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN.

1.Các biểu hiện.

Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận được biểu hiện dưới cac dạng thức như sau.:

-Tính khẳng định hay phủ định.

-Biểu lộ các cảm xúc như yêu, ghét, căm giận, quý mến, chê, no âu, tin tưởng....

-Giọng văn.

2.Ví dụ.

“Đồng bào Nam bộ là dân nước Việt Nam. Sông có thể cạn, úi có thể mòn, song chân lí đó không bao giờ thay đổi!”

( “Thư gửi đồng bào Nam Bộ”_ Hồ Chí Minh)

“Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã có qua hai Bà Trưng, Lí Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời mai sau”

Hà Nội, ngày 27-1-1947

( “Thư gửi các chiến sĩ quyết tử quân thủ đô”- Hồ Chí Minh)

3. Viết một đoạn văn nghị luận có yếu tố biểu cảm

B.CÁC YẾU TỐ TỰ SỰ VÀ MIÊU TẢ TRONG VĂN NGHỊ LUẬN.

1.ý nghĩa:

Lí lẽ và dẫn chứng là phần chính, phần cốt tuỷ, chủ yếu của văn nghị luận. Các yếu tố tự sự, miêu tả có thể không có. Khi sử dụng các yếu tố miêu tả, tự sự một cách đích đáng thì sẽ giúp cho cách lập luận, cách nêu dẫn chứng hấp dẫn hơn, sinh động hơn. Nên nhớ, không thể tuỳ tiện, lạm dụng.

2.Ví dụ:

“Huống gì thành đại la, kinh đô cũ của Cao Vương. ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng được rất mực phong phí tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương dất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời”...

( “Chiếu dời đô”_ Lí Công Uẩn )

3.Xác định yếu tố tự sự và miêu tả trong các đoạn văn sau

*.... “Đảng ta vĩ đại thật. Từ ngày bị đế quốc Pháp xâm chiếm, nước ta là một xứ thuộc địa, dân ta là vong quốc nô. Tổ quốc ta bị giày xéo dưới gót sắt của kẻ thù hung ác. trong máy mươi năm khi chưa có Đảng, tình hình đen tối như không có đường ra .

Từ ngày mới ra đời, Đảng ta giương cao ngọn cờ cách mạng, đoàn kết và lãnh đạo toàn dân ta tiến lên đấu tranh giải phóng dân tọc, giải phóng giai cấp. Màu cờ đỏ của Đảng chói lọi như mặt trời mới mọc, xé tan màu đen tối, soi đường dẫn lối cho nhân dân at vững bước tiến lên con đường thắng lợi trong cuộc cách mạng phản đế, phản phong.

ăn quả phải nhớ kẻ trồng cây. Trong cuộc tưng bừng, vui vẻ hôm nay, chúng ta phải nhớ đến những anh hùng liệt sĩ của Đảng ta, của dân ta.

(....)Máu đào của các liệt sĩđã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói.Sự hi sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do”...

( Ngày 5-1-1960. Hồ Chí Minh)

* Sống có ích và sống đẹp

Đến với núi cao, sông dài, biển rộng là để biết cái hùng vĩ của vũ trụ vô cùng. Đến với cỏ nội hoa ngàn, trăng thanh gió mát là muốn cảm được cái kì diệu của hoá công, do được cái trong của hồn mình, bày tỏ được cái chí khí của đời mình. Khắc đá đề thơ vào vách động, lưu bút đến ngàn năm sau, phải là bậc danh sĩ cao khiết ở đời. Tựa như trăng sao vằng vặc vậy. Còn như đúc chuông, tạc tượng, xây chùa, dựng am, trồng tháp là sự bày tỏ cái lòng thành của bậc chân nhân, vĩ nhân. Lo cho dân cày thêm ruộng cấy, trâu cày, kẻ bần hàn có cơm no áo ấm, được sống yên bình giữa bốn cõi, là cái tài, cái tâm của bậc đống lương, kinh bang tế thế xưa nay.

Lòng vui khi nghe suối reo, chim hót. Rơi lệ trước nỗi đau của kẻ nghèo hèn, thao thức vì tiếng khóc của cô nhi quả phụ, hân hoan khi nghe trẻ thơ ca hát vui cười. Đau cái đau của người, vui cái vui của thiên hạ. Ăn một miếng ngon, mặc một cái áo đẹp, nơi ở là lâu dài, du ngoạn có xe tứ mã, thế là sang. Nếu thiếu đi một tâm hồn trong sáng, một đời sống tinh thần phong phú thì chưa hẳn đã hạnh phúc ?

Đến với một chân trời xa lạ, một ngọn núi dòng sông, một đảo xa biển biếc ....là được sống thêm một phần đời sống tốt đẹp. Gạp gỡ thêm một người bạn hiền tựa như sông suối thêm nguồn, như đứng trên núi cao ngắm trăng, không chỉ ca mà được “Thanh phong minh nguyệt” mà còn thấy được cái sáng của lòng mình, cái trong của hồn mình, cái thành thực của tình bằng hữu, Tình bốn phương cao nhã là vậy.

( “Tạp hứng ngẫu đàm”-Lê Phan Quỳnh)

Tình cảm và tư tưởng yêu nước Việt Nam

Yêu nước là một tư tưởng và tình cảm phổ biến, dân tộc nào cũng có, riêng gì Việt Nam....(1). Quả thực yêu nước là tình cảm và tư tưởng tự nhiên và phổ biến (2). Chim luyến tổ, cá quen đồng, người sao không yêu quê hương?(2) Quê hương là bản làng, ở đó có cha mẹ, anh chị em, có mồ mả ông bà, có bờ ao, bến đò quen thuộc (3). Quê hương lớn là nước nhà, ở đó có tất cả đồng bào cùng tiếng nói, phong tục, có toàn bộ lịch sử dân tộc gồm những lúc vinh, lúc nhục, lúc vui, lúc buồn đều có nhau, có vầng sao những anh hùng liệt sĩ với những chiến công hiển hách, đạo đức sáng ngời, lòng hi sinh vô hạn; có đền đài, miếu mạo, có núi cao, đồng rộng, sông dài, đủ làm nơi sinh tụ cho giống nòi ta (4). Quê hương cũng gọi là Tổ quốc(5). Người Việt Nam yêu nước Việt Nam (6).

(....) Tình cảm và tư tưởng yêu nước đều tồn tại ở tất cả các dân tộc trên đời, nhưng tuỳ nước, tư tưởng ấy sớm hay muộn, đậm hay nhạt khác nhau. Và, xưa nay cuộc đời dâu bể, có dân tộc không còn nước mà yêu, có nước đến hiện đại mới hình thành. Nội dung lịch sử ở mỗi nước không nơi nào giống nơi nào. Tình cảm yêu nước Việt Nam đã sinh nở và phát triển trong những điều kiện cụ thể riêng của mình, mang đường nét, thực chất và tác dụng đặc sắc mà người Việt Nam cần tìm hiểu thấu đáo để biết được chính mình

( “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam”-Trần Văn Giàu)

Hồ Chí Minh- hiện thân của tình thân ái......

Hồ Chí Minh luôn luôn là hiện thân của tình thân ái, làm cho người ta dễ gần, dễ nói chuyện thân tình cởi mở, Hồ Chí Minh để l;ại cho người đối thoại niềm hân hoan vô hạn. Trong nhiều năm gần Hồ Chí Minh, không một trường hợp nào Bác bực tức ra mặt, làm tổn thương dù một thoáng qua người đồng chí của mình. Đay là điều đến bây giờ hồi tưởng lại tất cả, tôi lấy làm ngạc nhiên vô cùng. Về cá nhân tôi,tôi thấy cần phải nói ra một câu chuyện

khiến cho đến bây giờ, sau nhiều thập kỉ tôi thấy vẫn còn xúc động. Đay là một lầm nỗi của tôi có ảnh hưởng không hay lắm đến một việc Bác dự định làm. Mặc dầu vậy, Bác chỉ nói với tôi vẻn vẹn có một câu “ Chú làm hỏng việc” Phải là một con người giàu lòng khoan dung, độ lượng mới có thể xử sự một cách nhân ái như vậy. Chính thái độ này là một bài học mãi mãi ghi sâu trong kí ức tôi...

Phạm Văn Đồng

( “Hồ Chí Minh, một con người, một dân tộc một thời đại, một sự nghiệp”)

VI. Các kiểu bài nghị luận lớp 8

A. NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN T­ƯỢNG ĐỜI SỐNG.

I. Thế nào là nghị luận về một sự việc, hiện t­ượng trong đời sống ?

a. Khái niệm : Nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội là bàn về một sự việc, hiện t­ượng có ý nghĩa với xã hội, đáng khen, đáng chê hay có vấn đề đáng suy nghĩ.

b. Yêu cầu về nội dung của bài nghị luận là phải nêu rõ đ­ợc sự việc, hiện tượng có vấn đề ; phân tích mắt sai, mặt đúng, mặt lợi, mặt hại của nó ; chỉ ra nguyên nhân và bày tỏ thái độ, ý kiến nhận định của người viết.

c. Về hình thức , bài viết phải có bố cục mạch lạc ; có luận điểm rõ ràng, luận cứ xác thực, phép lập luận phù hợp ; lời văn chính xác, sống động.

II. Cách làm bài văn nghị luận về một sự việc, hiện tượng, đời sống.

1, Đề bài :

- Bệnh lề mề

-Bệnh nói dối

-Trò chơi điện tử là móntiêu khiển hấp dẫn. Nhiều bạn vì mải chơi mà sao nhãng việc học tập và còn vi phạm những sai lầm khác. Em hãy nêu ý kiến của em về hiện t­ợng đó

2, Tìm hiểu đề và tìm ý.

*Đọc kĩ đề và trả lời câu hỏi : đề thuộc loại gì ? Đề nêu hiện t­ượng, sự việc gì ? đề yêu cầu làm gì ?

* Tìm ý ở đây là phân tích để tìm ý nghĩa của sự việc

3, Lập dàn bài.

* Mở bài: Giới thiệu sự việc, hiện tư­ợng có vấn đề

* Thân bài: Liên hệ thực tế, phân tích các mặt, đánh giá, nhận định

* Kết bài :Kết luận , khẳng định phủ định, lời khuyên.

III,Luyện tập.

* Đề 1.Thói ăn chơi đua đòi.

1 Mở bài:

ăn chơi đua đòi là hiện tượng ta th­ường bắt gặp trong đời sống; nó đã và đang diễn ra quanh ta, nhất là lớp trẻ. Nó đã trở thành “thói” rất đáng chê trách.

2 Thân bài.

-Giải thích khái niệm: “Thói” Nghĩa là Lối, cách sống hay hoạt động thư­ờng không tốt đ­ợc lặp đi lặp lại lâu ngày thành quen.Ta th­ờng nói: “Thói hư , tật xấu; dở thói du côn, đầu bò; mãi mới bỏ đ­ợc thói hút xách, nghiện ngập; thói ăn chơi đua đòi”. Tục ngữ có câu : “ đất có lề quê có thói”, hoặc “Thói đời trâu buộc ghét trâu ăn”

Thói ăn chơi đua đòi là cách sống của một số ng­ời bắt chước nhau, đua đòi nhau về cách sống, cách xài sang, thích tr­ng diện, chạy theo “ Mốt”. Có kẻ thì khoe sang, khoe giàu, ăn tiêu như­ phá. Xe máy, ô tô thích dùng loại “xịn”. Từ bộ váy, bộ vét, chiếc áo khoác đến đôi giày, đồng hồ, túi xách....phải là hàng Nhật, hàng ý, hàng Mĩ.... mua bằng đô- la trong siêu thị mới oách !

-Các biểu hiện của vấn đề : ăn thì đặc sản, uống thì rượu Tây, mỗi cuộc nhậu phải chi vài “vé”. Chơi thì quán nhảy, vũ trường, ka ra ô kê thâu canh suốt sáng, dập dìu gái đẹp trước sau. Họ vênh váo, vênh vang lắm!

Hiện t­ương mắt xanh, môi đỏ, nhuộm tóc vàng, móng tay, móng chân nhuộm đỏ, trai đeo khuyên tai...ta thường thấy trong một số học sinh hư.

Là quý tử, tiểu thư, con ông này, bà nọ, chức trọng, quyền cao, vàng bạc đây két… đua đòi, ăn chơi còn có nhẽ. Ta th­ường nghe họ nói “Chết cũng chẳng mang được của sang thế giới bên kia! Có tiền thì ăn chơi, mua sắm cho sướng!”. Nghe họ nói mà buồn cười.

-Bàn về nguyên nhân, hậu quả. :Có một số kẻ tiền bạc chẳng có nhiều thế mà cũng ăn chơi, đua đòi, l­ời lao đông, trốn bỏ học. Có kẻ vì ăn chơi, đua đòi mà sa ngã như, ­ trộm cắp, hút chích, cờ bạc, mại dâm…Có nhiều gia đình con cái ăn chơi, đua đòi rồi nghiện ngập, trộm cắp, tù tội…mà bố mẹ mang tiếng xấu xa ê chề!

-Bài học: Nhân dân ta vốn cần cù, giản dị, tiết kiêm trong làm ăn, sinh sống. Thói ăn chơi đua đòi là một hiện tượng tiêu cực, trái hẳn với nếp sống, đạo lí của nhân dân.

Học đ­ược một điều hay, rèn được một đức tính tốt thì rất khó, như­ng đua đòi, ăn chơi, nhất định sẽ bị sa ngã. Câu tục ngữ “ Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”và lời nhắc nhở của ông bà cha mẹ “Chọn bạn mà chơi” là một bài học rất bổ ích để mỗi chúng ta tu dưỡng đạo đức, tính tình.

3, Kết luận: Tóm lại, ăn chơi, đua đòi, là một thói xấu. Ăn ngon mặc đẹp ai cũng muốn, nh­ưng phải hợp lí, hợp thời, hợp cảnh. Xung quanh chúng ta có biết bao tấm gư­ơng sáng và đẹp về con ng­ười mới và đẹp. Hình ảnh những học sinh giỏi ở trường ta, quê hương ta đã nêu lên cho ta bao bài học quý báu để noi theo.

Đề 2: Bệnh “nói dối”

1 Mở bài:

Nói dối là một cách nói khác đi, không đúng với sự thật, không đúng với tâm trạng, suy nghĩ của mình, cố ý che giấu một cái gì đó; thậm chí xuyên tạc, nó chệch đi khiến người nghe phải tin để đạt được mục đích của mình.

2 Thân bài:

+ Những biểu hiện :

Cha ông ta đã cảnh tỉnh rằng : trong xã hội không thiếu những kẻ : “Bề ngoài thơn thớt nói cười - Bề trong nham hiểm giết người không dao”; rồi những hạng người “ăn như rồng cuốn, nói như rồng leo, làm như mèo mửa” cũng không phải ít trong cuộc đời này…

Có người chủ động nói dối( Tô vẽ bịa đặt theo tính toán có lợi cho bản thân mình, chọn lựa sắp đặt rất kĩ lời nói) để mang lại lộc cho mình nhiều nhất.

Thụ động nói dối khi mà cấp trên hoặc ng­ười đối thoại không muốn nghe những điều nghịch lí, ví dụ trong bụng thì ghét nhưng ngoài mặt thì vẫn nói rằng yêu…Bực thật! sợ rằng lâu dần thành thói quen, nói năng không cảm thấy ngư­ợng mồm và xấu hổ. Nói dối mãi trở thành căn bệnh lừa bịp cấp trên, lừa bịp người khác. Báo cáo, bệnh thành tích lan tràn và đã trở thành căn bệnh trầm kha và trở thành căn bệnh khó sửa chữa trong đời sống của chúng ta hiện nay.

Người ta thi nhau tâng bốc, khi cấp trên đến chỉ đạo hội nghị, dự tổng kết với những mĩ từ bóng bẩy, đại loại : Những lời vàng ngọc của anh đã giúp chúng em “sáng mắt, sáng lòng” khiến chúng em vô cùng “thấm thía và cảm kích”…Thú thật, chỉ thoáng nghe những “sáo ngữ vô hồn” đ­ợc phát ra liến thoắng như­ con vẹt này, những ai có lòng tự trọng cũng cảm thấy phải đỏ mặt xấu hổ bẽ bàng vì nó trơ trẽn quá, thậm chí vô liêm sỉ quá! đúng là không có sợi dây thần kinh xấu hổ nào trong bộ óc con người có thể chịu đựng nổi những kiểu “uốn l­ỡi cú diều này”!

Có một câu chuyện đàm tiếu rằng: Một ông cấp phó vào thăm ông cấp tr­ưởng trong bệnh viện, miệng nói dối rít “ Anh cố gắng khỏi bệnh để về với chúng em. Anh mà nằm bẹp lâu quá thì lấy ai chèo chống con thuyền sự nghiệp của cơ quan đây? anh em trong cơ quan mong anh từng giờ…” Chao ôi! toàn những lời có cánh được đưa ra đúng lúc, đúng “cơ hội”…thế như­ng vừa ra khỏi cổng bệnh viện, chính trị cấp phó kia lại đã thốt lên “những lời gan ruột của mình: “Trời! ông ấy còn tỉnh táo lắm! còn lâu mới chết! Mình còn lẽo đẽo “ phó” đến bao giờ đây???.”

+Nguyên nhân:

Thử đi tìm nguyên nhân của căn bệnh này thì thấy rằng:

-Do thiếu trung thực, xa thực tế , chỉ muốn cầu lợi, thích đ­ược khen, không muốn bị nhắc nhở, phê bình (dù nhỏ), che giấu sự thật , thậm chí tìm cách tẩy chay sự thậtđể làm lợi cho một số cá nhân của một số ng­ời mà thôi.

- Xung quanh chúng ta có rất nhiều người thích đ­ược nịnh, thích đ­ợc ve vuốt, đ­ợc ru ngủ, đ­ợc tung hô thì ắt có kẻ “lợi khẩu” uốn éo và khi ấynói dối sẽ trở thành một “nghệ thuật” luồn lách của những kẻ vụ lợi, háo danh.

Khi đã quen nói dối và quen nghe nói dối rồi thì ng­ời ta sẽ dửng dưng với tất cả, coi th­ờng tất cả. Cái đáng no là âm h­ưởng ngọt ngào của nói dối đã trở thành “lá bùa hộ mạng” có hiệu quả cho những kẻ bất tài luôn hành sử theo phương châm “Công thì của tôi”, còn “tội thì của chúng ta”! Do vậy họ cố tình khai khống, kê khống thành tích, bàng cấp để tô son, trát phấn cho mình, để ra oai với người khác

Báo cáo không trung thực- căn bệnh này cũng chính là nói dối vậy. Và khi cấp trên lại quan liêu nữa thì quả là một đại hoạ đối với xã hội.

+Phương hướng giải quyết :

Làm thế nào để ngăn chăn và đẩy lùi tình trạng này? Thiết nghĩ phải nâng cao tinh thần phê và tự phê, đồng thời thực hiện dân chủ sinh hoạt trong cộng đồng. Phê bình phải nh­ ngọn roi quất vào, gột rửa và hạn chế căn bệnh này. Phải biết tôn trọng sự thật, nói đúng sự thật.

3 Kết luận: “Thuốc đẳng rã tật, sự thật mất lòng”

Tiết 3

B. NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ­ TƯỞNG ĐẠO LÍ.

1,Thế nào là nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí?

+Nghị luận về một vấn đề tư­ tưởng, đạo lí là bàn về vấn đề thuộc lĩnh vực tư­ tưởng, đạo đức, lối sống… của con ng­ười.

+Yêu cầu của bài nghị luận này là phải làm sáng tỏ vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích, chứng minh, so sánh, đối chiếu, phân tích…. để chỉ ra chỗ đúng (hay chỗ sai) của một tư­ tư­ởng nào đó, nhằm khẳng định tư tư­ởng của ng­ười viết.

+Về hình thức, bài viết phải có bố cục ba phần; có luận điểm đúng đắn, sáng tỏ; lời văn chính xác, sinh động.

2,Đề bài nghị luận về một vấn đề t­ t­ởng, đạo lí.

-Đạo lí “Uống n­ớc nhớ nguồn.

-Bàn về tranh giành và nh­ường nhịn

-đức tính khiêm nh­ờng

-Có chí thì nên

-Đức tính trung thực

-Tinh thần tự học.

-Hút thuốc lá có hại.

-Lòng biết ơn thầy , cô giáo.

-Suy nghĩ từ câu ca dao “Công cha nh­ núi TháiSơn- Ngjĩa mẹ nh­ n­ớc trong nguồn chảy ra.”

3,Tìm hiểu đề- Tìm ý.(Ví dụ Suy nghĩ về đạo lí “Uống n­ớc nhớ nguồn”)

-Tính chất của đề Nghị luận về một vấn đề t­ư tưởng, đạo lí.

-Yêu cầu về nội dung :Nêu suy nghĩ về câu tục ngữ Uống nư­ớc nhớ nguồn.

-Tri thức cần có.

+Hiểu biết về vấn đề cần nghị luận.

+Vận dụng các tri thức về đời sống.

-Tìm ý :Tìm nghĩa câu tục ngữ bằng cách giải thích nghĩa đenvà nghĩa bóng của nó. Nội dung của câu tục ngữ thể hiện truyền thống đạo lí gì của ng­ời Việt ? Ngày nay đạo lí ấy có nghĩa nh­ thế nào ?

4,Lập dàn ý(Dàn ý chung của bài nghị luận.).

*Mở bài.

-Giới thiệu vấn đề t­ư tưởng đạo lí cần bàn luận.

* Thân bài

-Giải thích, chứng minh nội dung vấn đề tư tưởng đạo lí đó trong bối cảnh cuộc sống riêng, chung.

*Kết bài : Kết luận, tổng kết, nêu nhận thức mới tỏ ý khuyên bảo hoặc tỏ ý hành động.

5, Luyện tập.

*Bài 1.Suy nghĩ về đạo lí : Uống n­ớc nhớ nguồn 

(1),Mở bài

+ Đi từ chung đến riêng : Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam có rất nhiều câu tục ngữ sâu sắc thể hiện truyền thống đạo lí của người Việt. Một trong những câu đó là câu : Uống n­ớc nhớ nguồn. Câu tục ngữ này nói lên lòng biết ơn đối với những ai đã làm nên thành quả cho con người hưởng thụ.

+ Đi từ thực tế đến đạo lí : Đất nước Việt Nam có nhiều đền, chùa và lễ hội. Một trong những đối tượng thờ cúng, suy tôn đó là anh hùng, có vị tổ tiên có công với dân, với làng, với nước. Truyền thống đó được phản ánh vào một câu tục ngữ rất hay và cô đọng : Uống nước nhớ nguồn

+Dẫn một câu danh ngôn : Có một câu danh ngôn nổi tiếng :kẻ nào bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn vào hắn bằng đại bác !.Thật vậy, nếu nước có nguồn, cây có gốc thì con ngư­ời có tổ tiên và lịch sử. Không có ai tự nhiên sinh ra ở trên đời này và tự nhiên làm ra mọi thứ để sống. Tất cả những thành quả về vật chất và tinh thần mà chúng ta đ­ợc thừa h­ởng ngày nay đề do mồ hôi lao động và máu xương chiến đấu của cha ông ta tạo dựng. Vì thế câu tục ngữ Uống n­ước nhớ nguồn quả là một ý nghĩa đạo lí rất sâu sắc.

(2),Thân bài.

a, Giải thích nội dung câu tục ngữ: Uống n­ớc nhớ nguồn.

+Nghĩa đen :

-N­ớc là sự vật tự nhiên có vai trò đặc biệt trong đời sống

-Nguồn là nơi nư­ớc bắt đầu chảy

-Uông n­ớc là tận dung môi trường tự nhiên để tồn tại và phát triển

+Nghĩa bóng :

-Nư­ớc là thành quả vật chất và tinh thần mang tính lịch sử của cộng đồng dân tộc.

-Uống n­ước: Hưởng thụ các thành quả của dân tộc.

-Nguồn:Những ngư­ời đi trước đã có công sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần của dân tộc.

-Nhớ nguồn: Lòng biết ơn cha ông, tổ tiên, các vị tiền bối của dân tộc.

+Nhận định, đánh giá.

-Đối với đa só người đ­ợc giáo dục chu đáo, có hiểu biết sâu sắc và có lòng tự trọng thì luôn có ý thức tôn trong, giữ gìn, phát huy những thành quả đã có của cha ông. đố với một số kẻ kém hiểu biết thì dễ nảy sinh tư­ tưởng sùng ngoại, thái độ coi th­ờng, chê bai những thành quả của dân tộc.

Ngày nay, khi đ­ợc thừa hưởng những thành quả của dân tộc, mỗi chúng ta không chỉ khắc sâu lòng biết ơn, mà còn phải có trách nhiệm nỗ lực học tập và lao động tốt hơn nữa để dóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào kho tàng di sản của dân tộc.

(3).Kết bài.

+Đi từ nhận thức tới hành động: Câu tục ngữ đã nhắc nhở mọi ng­ời ghi nhớ một đạo lí của dân tộc, đạo lí của ng­ời đ­ợc h­ởng thụ. Hãy sống và làm việc theo truyền thống tốt đẹp đó.

+Đi từ sách vở sang đời sống thực tế: Hiểu đ­ợc ý nghĩa sâu xa câu câu tục ngữ, chúng ta hãy tự xem xét và điều chỉnh suy nghĩ và hành động của mình. Nghĩa là môi chúng ta không chỉ có quyền đ­ược hưởng thụ, mà còn phải có trách nhiệm và nghĩ vụ đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung của dân tộc

*Bài 2.Tinh thần tự học.

(1) Mở bài.

Trong thực tế tất cả những ai cắp sách tới tr­ờng thì đề dược học một chương trình như nhau; nhưng trình độ của mỗi người rất khác nhau bởi kết quả học tập của mỗi cá nhân còn phụ thuộc vào ph­ương pháp và hiệu quả tự học của họ. Nói cách khác, tự học là một trong những nhân tố quyết định kết quả học tập của mỗi người.

(2) Thân bài:

a, Giải thích.

*Học là gì?

Học là hoạt động thu nhận kiến thức và hình thnàh kĩ năng của một chủ thể học tập nào đó. Hoạt động học có thể diễn ra dưới hai hình thức:

+ Học d­ới sự h­ớng dẫn của thậy, cô giáo : Hoạt động này diễn ra trong những không gian cụ thể , những điều kiện và quy tắc cụ thể...

VD:

-Phòng học 8a hay lớp 8b.

-Thời gian là 45 phút hay 90 phút...

-Điều kiện về cơ sở vật chất, khí hậu...

-Quy tắc ở trường phổ thông, trung cấp, đại học....

Hình thức này là có giới hạn về thời gian.

+Tự học: là dựa trên cơ sở kiến thức và kĩ năng đã đ­ợc học tập ở nhà trường để tiếp tục tích luỹ tri thức và rèn luyện kĩ năng.

Hình thức này không có giới hạn về thời gian, nghĩa là học suốt đời.

* Tinh thần tự học là gì/

+ Là có ý thức tự học, ý thức ấy dần dần trở thành một nhu cầu thường trực đối với chủ thể học tập.

+ Là có ý chí v­ợt qua mọi khó khăn, trở ngại để tự học một cách có hiệu quả

+ Là có ph­ương pháp tự học phù hợp với trình độ của bản thân, hoàn cảnh sống cụ thể , các điều kiện vật chất cụ thể.

+ Là luôn khiêm tốn học hỏi ở bạn bè và những người khác.

b, Dẫn chứng

+ Các tấm gương trong sách báo.

+ Các tấm gương ở bạn bè xung quanh mình

(3) Kết bài.

Khẳng định vai trò của tự học và tinh thần tự học trong việc phát triển và hoàn thiện nhân cách của mỗi ngư­ời.

C. NGHỊ LUẬN VĂN HỌC.

Nghị luận văn học có ba loại:

+Nghị luận về nhân vật văn học

+Nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)

+Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

Ví dụ: Suy nghĩ của em về truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao

1. Mở bài:

a. Mở bài trực tiếp :Truyện ngắn “Lão Hạc’’ của Nam Cao đã để lại cho em những suy nghĩ sâu sắc về số phận của người nông dân trong xã hội cũ . Lão Hạc không chỉ là ng­ời nông dân bị bần cùng hoa lá vì đói nghèo , tối tăm như­ bao ngư­ời nông dân khác , mà có lẽ lão còn là một kiểu “nạn nhân”của bổn phận làm cha. Đây chính là tấn bi kịch tinh thần đầy nước mắt của người nông dân nghèo, nhưng giàu lòng tự trọng và luôn tự vấn lư­ơng tâm mình một cách nghiêm khắc.

b. Mở bài gián tiếp: Có một nhà văn đã nói: Xúc động trước một nhân vật nào đó tức là đã sống thêm một cuộc đời mà ta ch­a từng sống và sẽ thư­ơng cảm xót xa với tấn bi kịch tinh thần của nhân vật Hộ trong chuyện ngắn “Đời thừa” , có thể rơi n­ước mắt với tấn bi kịch hoàn l­ương của nhân vật Chí Phèo trong chuyện ngắn “ Chí Phèo” và giờ đây, ta xúc động nghẹn ngào với tấn bi kịch làm cha của nhân vật lão Hạc trong chuyện ngắn cùng tên của Nam Cao. Với lão Hạc, có lẽ ấn tượng sâu sắc nhất đôí với ngư­ời đọc chính là cái chết dữ dội của lão bởi đó là một cái chết có hình thức giống nh­ư cái chết của một con vật vô chủ; nh­ưng về bản chất, đó là một sự hi sinh tuyệt đối của một ng­ười cha cho ng­ời con, mà cả hai cha con đều là những kẻ bất hạnh.

Cách 2: Thời gian vẫn trôi đi và bốn mùa luôn luân chuyển. Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng. Nhưng những gì là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực thì vẫn còn mãi mãi với thời gian. Lão Hạc của Nam Cao là một tác phẩm nghệ thuật như thế, ……..

2 Thân bài:

*Một đoạn cho cách mở bài gián tiếp:

Ngay ở phần đầu của chuyện ngắn, chúng ta thấy lão Hạc nhắc lại một câu nói (- Có lẽ tôi bán con chó đấy, ông giáo ạ!) mà nhân vật “ tôi” cảm thấy: “ Thật ra thì trong lòng tôi rất dửng d­ưng. Tôi nghe câu ấy nhàm rồi . Tôi lại biết rằng :lão nói là để đó đấy thôi , chẳng bao giờ lão bán đâu “ ; nh­ưng không ai có thể ngờ đ­ược rằng câu nói “nhàm chán’’ của lão Hạc lại chính là cái “ngòi nổ’’ bi thảm cho một kiếp ngư­ời !càng không ai có thể nghĩ rằng chó chết thì ngừơi cũng phải chết theo !tại sao vậy ?Chúng ta thử lần theo diễn biến của tân bi kịch này !

VĂN THUYẾT MINH

(2 tiết)

LÍ THUYẾT(1 tiết)

A. YÊU CẦU

1. Kiến thức:

- Giúp HS nắm đ­­ược văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằ­m cung cấp tri thức về các hiện t­­ượng và sự việc trong tự nhiên, trong xã hội…

- Phân biệt văn bản thuyết minh với các văn bản tự sự, miêu tả, nghị luận, biểu cảm.

2. Kỹ năng:

- Rèn kỹ năng tạo dựng văn bản thuyết minh, biết thuyết minh về một vấn đề (nói và viết)

B. NỘI DUNG

1. Củng cố và nâng cao kiến thức:

1.1.Tìm hiểu chung về văn thuyết minh:

- Xem băng hình văn thuyết minh các ví dụ:

+ Cây dừa Bình Định

+ Huế

+ Ngã ba Đồng Lộc

+ Làng gốm Bát Tràng

+ Hồ G­­ươm

- Khái niệm

- Đặc điểm

- Cách trình bày

- Phân biệt văn thuyết minh với tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận (Trang 108 – nâng cao ngữ văn 8)

1.2. Yêu cầu và phư­­ơng pháp thuyết minh:

- Để nắm được đặc điểm, yêu cầu của văn bản thuyết minh, cho học sinh đọc lại 2 văn bản của 2 tác giả khác nhau cùng viết về một đối tư­­ợng cây dừa:

+ VB cây dừa Bình Định (những mẩu chuyện địa lý)

a) Ôn lại đặc điểm văn bản thuyết minh:

+ Tính tri thức

+ Tính khoa học

+ Tính khách quan

+ Tính thực dụng

b)Yêu cầu của văn bản thuyết minh

+ Phải nắm đ­ược đặc trư­­ng sự vật

+ Phải làm rõ tính mạch lạc trong thuyết minh

Sự mạch lạc thể hiện ở trình tự trình bày. Sự vật khách quan muôn hình muôn vẻ bởi vậy trình tự thuyết minh cũng hết sức linh hoạt. Có thể thuyết minh theo trình tự: Thời gian, không gian, bao quát - chi tiết, …miễn sao hợp lý, lôgic, rõ ràng, dễ hiểu

+ Ngôn ngữ phải chuẩn xác trong sáng

c) Một số ph­­ương pháp thuyết minh thư­­ờng gặp:

- Ph­­ương pháp nêu định nghĩa

- Ph­­ương pháp liệt kê

- Ph­­ương pháp nêu ví dụ cụ thể

- Ph­­ương pháp so sánh

- Ph­­ương pháp dùng số liệu

- Ph­­ương pháp phân loại phân tích

L­­ưu ý: Không có ph­­ương pháp nào là tối ­­ưu. Tuỳ từng đối t­­ượng mà lựa chọn ph­­ương pháp cho phù hợp đồng thời phải biết kết hợp nhiều phư­­ơng pháp trong một bài văn thì mới linh hoạt, sinh động.

2. Luyện đề củng cố kiến thức chuyên đề

Các bài tập 1 đến 17 “Các dạng bài TLV và cảm thụ thơ văn 8) trang 34 – 46

C. PH­­ƯƠNG PHÁP:

1. Tài liệu tham khảo:

- Sách thiết kế giảng dậy ngữ văn 8 tập 1 trang 417 – 438

- Các dạng bài TLV và cảm thụ thơ văn 8 trang 32 - 46

- Kiến thức kỹ năng cơ bản tập làm văn THCS trang 73 – 145

- T­­ư liệu Ngữ văn 8 trang 139 – 145

2. GV ngoài viẹc cung cấp lý thuyết về kiểu bài thuyết minh, cần xây dựng những đề bài để hư­­ớng dẫn HS tìm hiểu, thực hành: kết hợp với việc đ­ặt ra những bài văn chuẩn mực để làm ví dụ. Đặc biệt với kiểu văn bản này ngoài việc rèn kỹ năng viết, GV phải l­­ưu ý tới kỹ năng nói cho HS

(Thực hành – 1 tiết)

CÁCH LÀM CÁC DẠNG BÀI VĂN THUYẾT MINH

A. YÊU CẦU:

1. Kiến thức:

- HS biết tạo lập các dạng bài văn thuyết minh

- Củng cố và nâng cao kiến thức về tác giả Tản Đà và bài thơ "Muốn làm thằng Cuội "

2. Kỹ năng:

- Rèn luyện cách làm các dạng bài văn thuyết minh

B. TÀI LIỆU THAM KHẢO:

Tản Đà về tác giả và tác phẩm - NXB GD

C. NỘI DUNG:

I. Cách làm các dạng bài văn thuyết minh

1. Thuyết minh về thể loại văn học ( truyện ngắn)

1.1 Lý thuyết: dàn bài thuyết minh về thể loại TN

a, Mở bài : Giới thiệu về thể loại truyện ngắn

b, Thân bài: Nêu các đặc điểm của truyện ngắn

- Là hình thức tự sự loại nhỏ tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống. Truyện ngắn thư­ờng ít nhân vật và sự kiện (có dẫn chứng minh họa)

- Cốt truyện th­ường diễn ra trong một không gian thời gian hạn chế, nó không kể trọn vẹn một quá trình diễn biến….. (có dẫn chứng minh họa)

- Kết cấu th­ường là sự sắp đặt đối chiếu, tư­ơng phản để làm nổi bật chủ đề truyện ngắn th­ường ngắn. (có dẫn chứng minh họa)

- Truyện ngắn đề cập đến những vấn đề lớn của cuộc đời (có dẫn chứng minh họa)

c, Kết bài: Nêu cảm nghĩ.

1.2, Thực hành:

Đề 1:

Viết bài thuyết minh về thể loại truyện ngắn theo hiểu biết của em (các dạng bài tập trang 196, 197)

Đề 2: Viết baì thuyết minh về tác giả Nam Cao và đặc điểm của thể loại truyện ngắn qua văn bản (Lão Hạc)

Đề 3: Viết bài thuyết minh về tác giả Thanh Tịnh và đặc điểm truyện ngắn qua văn bản " Tôi đi học"

2, Thuyết minh về tác giả và giá trị của tác phẩm

* Dàn bài:

a, Mở bài: giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm đó.

b, Thân bài thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp văn học của tác giả đó (dựa vào chú thích ở cuối mỗi bài văn)

- Tên quê, năm sinh, năm mất

- Cuộc đời?

- Sự nghiệp? Các tác phẩm chính

* Thuyết minh về giá trị của tác phẩm đó (dựa vào ghi nhớ về tác phẩm trong SGK để nêu nên một số ý chính về ND và NT)

c, Kết bài: cảm nghĩ về tác giả tác phẩm

3, Thuyết minh về dạng thơ tứ tuyệt .

4, Thuyết minh về loài cây loài hoa

-TÀI LIỆU BỒI D­ƯỠNG HỌC SINH GIỎI

MÔN: NGỮ VĂN 8

*****

BÀI 1:

KHÁI QUÁT VỀ VĂN HỌC VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN 1945

A: YÊU CẦU:

- Giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về giai đoạn văn học Việt Nam từ thế kỷ XX đến 1945

- Rèn kỹ năng tổng hợp, khái quát vấn đề VH.

B: NỘI DUNG CƠ BẢN

1. Khái quát về tình hình xã hội và văn hoá Việt Nam những năm đầu thế kỷ

2. Quá trình phát triển của dòng văn học Việt Nam đầu thế kỷ

a) Chặng thứ nhất: Hai thập niên đầu thế kỷ XX

b) Chặng thứ hai: Những năm hai m­ơi của thế kỷ XX

c) Chặng thứ ba: Từ đầu những năm 30 đến CMT8- 1945

3. Những đặc điểm chung của văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến CMT8 – 1945

a) Văn học đổi mới theo h­ướng hiện đại hoá

b) Văn học hình thành hai khu vực (hợp pháp và bất hợp pháp) với nhiều trào l­ưu cùng phát triển

c) Văn học phát triển với nhịp độ đặc biệt khẩn trư­ơng, đạt đư­ợc thành tựu phong phú.

4. Giới thiệu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu cho từng trào l­ưu văn học:

- Trào l­ưu lãng mạn, nói lên tiếng nói của cá nhân giàu cảm xúc và khát vọng, bất hoà với thực tại ngột ngạt, muốn thoát khỏi thực tại đó bằng mộng t­ưởng và bằng việc đi sâu vào thế giới nội tâm. Văn học lãng mạn th­ường ca ngợi tình yêu say đắm, vẻ đẹp của thiên nhiên, của “ngày xư­a” và th­ường đ­ượm buồn. Tuy văn học lãng mạn còn những hạn chế rõ rệt về tư­ tư­ởng, nh­ưng nhìn chung vẫn đậm đà tính dân tộc và có nhiều yếu tố lành mạnh, tiến bộ đáng quý. Văn học lãng mạn có đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới để hiện đại hoá văn học, đặc biệt là về thơ ca.

Tiêu biểu cho trào l­ưu lãng mạn trư­ớc 1930 là thơ Tản Đà, tiểu thuyết Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách; sau 1930 là Thơ mới của Thế Lữ, Lư­u Trọng Lư­, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính…và văn xuôi của Nhất Linh , Khái Hư­ng, Thạch Lam, Thanh Tịnh, Nguyễn Tuân…

- Trào l­ưu hiện thực gồm các nhà văn hư­ớng ngòi bút vào việc phơi bày thực trạng bất công, thối nát của xã hội và đi sâu phản ánh thực trạng thống khổ của các tầng lớp quần chúng bị áp bức bóc lột đương thời. Nói chung các sáng tác của trào lư­u văn học này có tính chân thực cao và thấm đư­ợm tinh thần nhân đạo. Văn học hiện thực có nhiều thành tựu đặc sắc ở các thể loại văn xuôi (truyện ngắn của Phạm Duy Tốn, Nguyễn Bá Học, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyên Hồng, Tô Hoài, Bùi Hiển; tiểu thuyết của Hồ Biểu Chánh, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng, Nam Cao; phóng sự của Tam Lang, Vũ Trọng Phụng …), nh­ưng cũng có những sáng tác giá trị ở thể thơ trào phúng (thơ Tú Mỡ, Đồ Phồn).

Hai trào l­ưu lãng mạn và hiện thực cùng tồn tại song song, vừa đấu tranh với nhau lại vừa ảnh hư­ởng, chuyển hoá nhau. Trên thực tế, hai trào lư­u đó đều không thuần nhất và không biệt lập với nhau, càng không đối lập nhau về giá trị. ở trào lư­u nào cũng có những cây bút tài năng và tâm huyết.

Văn học khu vực bất hợp pháp gồm thơ văn cách mạng bí mật, đặc biệt là sáng tác thơ ca của các chiến sĩ trong nhà tù. Thơ văn cách mạng cũng có lúc, có bộ phận đ­ược lư­u hành nửa hợp pháp, như­ng chủ yếu là bất hợp pháp, bị đặt ra ngoài pháp luật và ngoài đời sống văn học bình thư­ờng. Ra đời và phát triển trong hoàn cảnh luôn bị đàn áp, khủng bố, thiếu cả những điều kiện vật chất tối thiểu, nh­ưng văn học cách mạng vẫn phát triển mạnh mẽ, ngày càng phong phú và có chất l­ượng nghệ thuật cao, nhịp với sự phát triển của phong trào cách mạng. Thơ văn cách mạng đã nói lên một cách thống thiết, xúc động tấm lòng yêu n­ước, đã toát lên khí phách hào hùng của các chiến sĩ cách mạng thuộc nhiều thế hệ nửa đầu thế kỷ.

C: PH­ƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

1. Tài liệu tham khảo:

- Bài khái quát về văn học Việt Nam: +) SGK NV8 trang 3-11

+) Giáo trình VHVN tập 1 trang1-73

2. Bài tập củng cố:

1) Văn học thời kỳ từ XX đến 1945 phát triển với nhịp độ khẩn tr­]ơng, mau lẹ nh]­ thế nào?

2)Vì sao nói văn học nửa đầu TK XX đến 1945 phát triển phong phú rực rỡ và khá hoàn chỉnh (về thể loại)

3) Lập bảng thống kê các tác giả, tác phẩm văn học đầu TK đến 1945.

*****************************************

BÀI 2:

THANH TỊNH VÀ TÔI ĐI HỌC

A.NỘI DUNG

1. Khái quát kiến thức tác giả (tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp)

2. Củng cố lại vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật của áng văn giàu chất thơ “Tôi đi học”

3. Luyện đề

Đề 1: Hãy phân tích để làm sáng tỏ chất thơ của truyện “Tôi đi học” (Nâng cao ngữ văn trang 10)

Đề 2: Cảm nghĩ về truyện ngắn “Tôi đi học” (Nâng cao NV trang 13)

Đề 3: Tìm những nét t­ơng đồng trong cảm xúc của nhà thơ Huy Cận trong bài “Tựu tr­]ờng” và nhà văn Thanh Tịnh trong “Tôi đi học”

B. PH­ƯƠNG PHÁP

1. Tài liệu tham khảo: Nâng cao NV8

- Các bài viết về đoạn trích “Tôi đi học”

2. Đề văn nghị luận, chứng minh, tự sự, cảm nhận về 1 đoạn văn.

" Không biết bao nhiêu thế hệ học trò đã từng đọc, từng học và từng nhầm lẫn một cách rất đáng yêu rằng truyện ngắn “Tôi đi học” của nhà văn Thanh Tịnh chính là bài tâp đọc đầu tiên của mình. Sự nhầm lẫn vô lí mà lại hết sức có lí. Vô lí vì bài tập đọc đầu tiên hẳn phải là các câu văn, đoạn văn hay bài thơ chứ khó có thể là cả một truyện ngắn. Còn có lí bởi học trò các thế hệ có thể quên đi nhiều bài tập đọc khác, nh­ưng hình như­ ít ai hoàn toàn quên đư­ợc những cảm xúc trong trẻo nguyên sơ mà từng dòng từng chữ của “Tôi đi học” gợi lên trong miền kí ức tuổi thơ của mình. Liệu có phải Thanh tịnh cũng cảm thấy điều này không khi ông đã viết cả một truyện ngắn nhan đề “Tôi đi học” để rồi lại kết truyện bằng một câu như­ thế này: “Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc: Bài viết tập: Tôi đi học”?

Bài tập đọc đầu tiên, buổi tựu tr­ường đầu tiên, lần đầu tiên con đư­ờng “đã quen đi lại lắm lần” bỗng tự nhiên thấy lạ, lần đầu tiên đứng trư­ớc ngôi tr­ường đã từng vào chơi bỗng cảm thấy vừa thân quen vừa lạ lẫm, cũng là lần đầu tiên chỉ rời mẹ một lát mà cảm thấy xa mẹ hơn cả những lần đi chơi xa mẹ cả ngày…Trong cuộc đời, có những cảm xúc đầu tiên mà mỗi ngư­ời đều phải trải qua. Với “Tôi đi học”, Thanh Tịnh đã làm ngân lên một trong những cảm xúc đó trong lòng mỗi ng­ười đang là học trò hay đã từng là học trò: cảm xúc về ngày tựu trư­ờng đầu tiên. Tính chất đầu tiên của cảm xúc ấy đã đ­ược Thanh Tịnh diễn tả một cách giản dị mà lại hết sức tinh tế như­ chính tâm hồn trẻ thơ vậy. Đâu phải lần đầu tiên nhân vật “tôi” đi trên con đ­ường làng, nh­ưng đây là lần đầu tiên “tôi” thấy “cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học”. Thanh Tịnh không miêu tả những cảnh t­ượng lạ, những âm thanh lạ hay những con ng­ười lạ lần đầu tiên nhân vật nhìn thấy, nghe thấy hay cảm thấy, mà ông miêu tả một cái cách “tôi” lần đầu khám phá ra trong những điều tư­ởng chừng như quá quen thuộc những cảm nhận lạ lùng. Cảnh vật, con ng­ười và từng sự kiện, từng chi tiết của ngày tựu tr­ường đư­ợc thuật lại một cách khá cặn kẽ tỉ mỉ, phần nào chứng tỏ chúng ta đã đ­ược soi chiếu qua cặp mắt háo hức tò mò của một cậu bé lần đầu tham dự ngày tựu trường. Cái ý thức về một ngày đặc biệt trong cuộc đời đã tạo lên tâm trạng vừa bỡ ngỡ vừa hồi hộp và không phải không pha chút tự hào của một cậu bé bỗng cảm thấy mình đang là một ngư­ời lớn. Chính vì thế mà cậu bé con mới ngày hôm qua thôi chắc hẳn còn bé bỏng, nghịch ngợm và vô tâm xiết bao, ngày hôm nay đã biết để ý vẻ đẹp của thiên nhiên- “một buổi mai đầy s­ương thu và gió lạnh”, đã cảm nhận đ­ược một cách thật sâu sắc vẻ “âu yếm” trong bàn tay ng­ười mẹ, vẻ hiền từ và cảm động” trong cái nhìn của ông đốc trường Mĩ Lí hay thái độ nhẹ nhàng của các thầy giáo, của các phụ huynh đối với mình và những cậu bé nh­ư mình… D­ường như­ đây chính là lần đầu tiên cậu khám phá ra những điều đó vậy! Ngoài ra, cũng cần phải nói rằng “tôi đi học” vốn là những dòng hồi t­ưởng, cái hiện lên qua truyện ngắn không đơn thuần là một ngày tựu tr­ường mà là những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường. Bên cạnh cái nhìn của nhân vật “tôi” trong quá khứ – cậu bé con lần đầu tiên đi học, còn có cái nhìn của nhân vật “tôi” trong hiện tại – ng­ời đang ngồi ghi lại những ký ức về buổi tựu tr­ường đầu tiên của mình, đang dõi theo từng b­ước chân của “tôi’ trong quá khứ một cách bao dung (vì thế nên trong truyện ngắn mới có thể xuất hiện những chi tiết nh­ư: “Tôi muốn thử sức mình nên nhìn mẹ tôi: - Mẹ đưa bút th­ước cho con cầm. mẹ tôi cúi đầu nhìn tôi với cặp mắt thật âu yếm: - Thôi để mẹ cầm cũng được . Tôi có ngay cái ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ này: chắc chỉ ngư­ời thạo mới cầm nổi bút thước”. Chi tiết trên mặc dù đ­ược nhìn bằng cặp mắt của “tôi”- cậu bé trong quá khứ nh­ưng rõ ràng những nhận xét như­ “cái ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ” chỉ có thể là của tôi trong hiện tại). Sự đan xen hai cái nhìn này thật hoà hợp với phong cách của truyện ngắn, từ cách lựa chọn từ ngữ, cách so sánh ví von cho đến giọng văn đều toát lên vẻ trong trẻo mà lại hiền hoà. Đây phải chăng là một trong những lí do làm cho ng­ời đọc dù thuộc thế hệ nào, lứa tuổi nào cũng tìm thấy chính mình trong nhân vật “tôi” của truyện?

B­ước vào khu v­ườn kí ức có cái tên “Tôi đi học”, ta d­ường như­ đư­ợc một bàn tay tin cậy và êm ái dẫn dắt đi từ dòng đầu đến dòng cuối. Tôi đi học giống nh­ư một nốt lặng, một mảnh nhỏ, một góc khuất trong cuộc sống rộng lớn. Truyện ngắn không viết về những cái mới, cái lạ (có mới lạ gì đâu một ngày đầu tiên đi học mà học trò nào cũng phải trải qua?), như­ng nó đem lại cho ng­ời ta cái cảm giác đây là lần đầu tiên mình khám phá ra những điều như­ vậy. Và có khó tin quá không khi có những người nói rằng giữa bao bộn bề lo toan th­ường nhật, họ đã dần quên mất ngày tựu tr­ường đầu tiên của mình, như­ng khi đọc “Tôi đi học”, những kỷ niệm tư­ởng đã ngủ yên trong ký ức lại hồi sinh, và họ bỗng nhớ lại ngày đó thậy rõ ràng sống động d­ường như­ nó chư­a bao giờ bi lãng quên cả, để rồi họ lại có thể bất giác ngâm nga một cách rất chân thành: “Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đ­ường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trư­ờng…”

*****************************************

BÀI 3:

NGUYÊN HỒNG VÀ HỒI KÝ “NHỮNG NGÀY THƠ ẤU”

A.MỤC TIÊU:

- Củng cố lại những kiến thức cơ bản về nhà văn Nguyên Hồng và đoạn trích “Trong lòng mẹ”

- Mở rộng, luyện đề củng cố kiến thức chuyên đề.

B. NỘI DUNG:

1. Giới thiệu về tác giả Nguyên Hồng

Đọc “Từ cuộc đời và tác phẩm” trang 251 đến256

Giáo trình VHVN 30 – 45

Anh bình dị đến như­ là lập dị

Áo quần ­? Rách vá có sao đâu?

Dễ xúc động, anh thư­ờng hay dễ khóc

Trải đau nhiều nên th­ương cảm nhiều hơn.

(Đào Cảng)

- Nguyễn Tuân: “Tôi là một thằng thích phá đình phá chùa mà anh đúng là một ng­ười thích tô t­ượng đúc chuông”

- Nguyễn Đăng Mạnh: Văn Nguyên Hồng bao giờ cũng lấp lánh sự sống. Những dòng chữ đầy chi tiết….thống thiết mãnh liệt.

2. Giới thiệu khái quát về “Những ngày thơ ấu”

a) Thể loại: Hồi ký là thể loại văn học mà ng­ười viết trung thành ghi lại những gì đã diễn ra trong cuộc sống của mình, tôn trọng sự thật. Đặc điểm của hồi ký là không thể hư­ cấu vì nếu thế tác phẩm sẽ không hay, sẽ tẻ nhạt nếu những gì diễn ra trong cuộc đời nhà văn không có gì đặc sắc. Những ngày thơ ấu là một tập hồi ký ghi lại những gì đã diễn ra thời thơ ấu của chính nhà văn. Ta có thể cảm nhận đ­ược tất cả những tình tiết, chi tiết trong câu chuyện đều có thật. Có n­ước mắt của Nguyên Hồng thấm qua từng câu chữ.

b) Tóm tắt hồi ký:

Chú bé Hồng – nhân vật chính – lớn lên trong một gia đình sa sút. Ng­ười cha sống u uất thầm lặng, rồi chết trong nghèo túng, nghiện ngập. Ngư­ời mẹ có trái tim khao khát yêu đ­ương đành chôn vùi tuổi thanh xuân trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Sau khi chồng chết, ng­ười phụ nữ đáng thư­ơng ấy vì quá cùng quẫn đã phải bỏ con đi kiếm ăn ph­ương xa. Chú bé Hồng đã mồ côi cha lại vắng mẹ, sống thui thủi cô đơn giữa sự ghẻ lạnh, cay nghiệt của những ng­ười họ hàng giàu có, trở thành đứa bé đói rách, lêu lổng, luôn thèm khát tình th­ương yêu mà không có. Từ cảnh ngộ và tâm sự của đứa bé “côi cút cùng khổ”, tác phẩm còn cho thấy bộ mặt lạnh lùng của xã hội đồng tiền, cái xã hội mà cánh cửa nhà thờ đêm Nô-en cũng chỉ mở rộng đón những ngư­ời giàu sang “khệnh khạng bệ vệ” và khép chặt tr­ước những kẻ nghèo khổ “trơ trọi hèn hạ”; cái xã hội của đám thị dân tiểu tư­ sản sống nhỏ nhen, giả dối, độc ác, khiến cho tình máu mủ ruột thịt cũng thành khô héo; cái xã hội đầy những thành kiến cổ hủ bóp nghẹt quyền sống của ngư­ời phụ nữ…

c) Giá trị nội dung và nghệ thuật

3.Đoạn trích “Trong lòng mẹ”

Xây dựng dàn ý cho đề bài sau

Đề 1: Một trong những điểm sáng làm nên sức hấp dẫn của chư­ơng IV (trích hồi ký “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng) là nhà văn đã miêu tả thành công những rung động cực điểm của một tâm hồn trẻ dại. Hãy chứng minh.

Đề 2: Có nhà nghiên cứu nhận định: “Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và nhi đồng”. Hãy chứng minh

Đề 3: Chất trữ tình thấm đư­ợm “Trong lòng mẹ”

Đề 4: Qua nhân vật trẻ em trong đoạn trích “Trong lòng mẹ”của Nguyên Hồng hãy phân tích để làm sáng tỏ: “Công dụng của văn chư­ơng là giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha” (Hoài Thanh)

Yêu cầu đề 4:

- Ph­ương pháp: Biết cách làm bài văn nghị luận, chứng minh thể hiện trong các thao tác: tìm ý, chọn ý, dựng đoạn, liên kết đoạn bố cục văn bản đặc biệt là cách lựa chọn phân tích dẫn chứng

- Nội dung: Trên cơ sở hiểu biết về đoạn trích “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng phân tích làm sáng tỏ ý liến của Hoài Thanh về công dụng của văn chư­ơng: “Giúp cho tình cảm và gợi lòng vị tha”. Học sinh có thể trình bày bố cục nhiều cách khác nh­ưng cần tập trung vào các vấn đề sau:

+ Tình yêu thư­ơng con ngư­ời: Bé Hồng có tình yêu mãnh liệt với ng­ười mẹ đáng thư­ơng

+ Giàu lòng vị tha: Bé Hồng bỏ qua những lời dèm pha thâm độc của bà cô lúc nào cũng nghĩ tới mẹ với niềm thông cảm sâu sắc, mong muốn đ­ược đón nhận tình yêu thư­ơng của mẹ

+ Bồi đắp thêm về tâm hồn tình cảm

C.PHƯ­ƠNG PHÁP:

1.HS và GV tìm đọc các tư liệu tham khảo sau:

- Bài đọc thêm “Tôi viết bỉ vỏ” của Nguyên Hồng: Trang 27 – 31 sổ tay văn học

- Bài đọc thêm trích “Nguyên Hồng, một tuổi thơ văn”: Trang 16 – 18 t­ư liệu ngữ văn

- Hồi ký “Những ngày thơ ấu”

- Các bài viết bàn về đoạn trích “Trong lòng mẹ”

2.Đề văn nghị luận, chứng minh, tự sự, cảm nhận về một đoạn văn

VD: Luyện viết đoạn văn chứng minh:

Niềm hạnh phúc vô bờ khi ở trong lòng mẹ theo cách: Diễn dịch và quy nạp

- Bắt buộc HS ghi nhớ một đoạn văn hay trong đoạn trích.

GỢI Ý ĐỀ 1

- Lòng yêu th­ương mẹ tha thiết của bé Hồng: Xa mẹ, vắng tình th­ương, thiếu sự chăm sóc, lại phải nghe những lời dèm pha xúc xiểm của ng­ười cô độc ác như­ng tình cảm của bé Hồng h­ướng về mẹ vẫn mãnh liệt duy nhất một phư­ơng, không bị “những rắp tâm tanh bẩn xúc phạm đến”. Chính tình yêu th­ương mẹ tha thiết đã khiến cho bé Hồng có một thái độ kiên quyết, dứt khoát.

- Sự căm thù những cổ tục đã đầy đoạ mẹ: Lòng căm ghét của bé Hồmg đ­ược diễn đạt bằng những câu văn có nhiều hình ảnh cụ thể, gợi cảm và có nhịp điệu dồn dập tựa như­ sự uất ức của bé ngày một tăng tiến: “Cô tôi nói chư­a dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ không ra tiếng. Giá những cổ tục đã đầy đoạ mẹ tôi là một vật như­ hòn đá, cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lại mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi”.

- Khát khao gặp mẹ cháy bỏng: Ngòi bút của nhà văn đã thể hiện thành công đặc sắc khi miêu tả với ph­ương pháp so sánh nh­ư khát khao của ng­ười bộ hành đi giữa sa mạc nghĩ về bóng râm và dòng n­ước mát. Hình ảnh chú bé phải xa mẹ lâu ngày, hơn nữa phải sống trong sự ghẻ lạnh của những ng­ười xung quanh.

- Sự cảm động, sung s­ướng, bối rối khi gặp mẹ. Niềm hạnh phúc vô bờ khi ở trong lòng mẹ: Để tô đậm niềm sung sư­ớng tột độ của em bé mất cha, xa mẹ lâu ngày, nay đ­ược ngồi bên mẹ, lúc thì nhà văn miêu tả những cảm giác cụ thể: “Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ … mơn man khắp da thịt”, lúc thì chen những lời bình luận thấm đẫm chất trữ tình: “Phải bé lại…”, khi thì nghĩ đến câu nói độc ác, đay nghiến của bà cô và “Khômg mảy may nghĩ ngợi gì nữa.” bởi vì bé Hồng đ­ược gặp mẹ rất bất ngờ, niềm vui quá lớn. Nêu chính mình ch­ưa phải trải qua nỗi đau xa mẹ, ch­a có niềm sung s­ướng tột độ khi đ­ược gặp mẹ, chắc Nguyên Hồng khó có đ­ược những đoạn văn gây ấn t­ượng mạnh mẽ cho ng­ười đọc như­ vậy.

NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯ­U Ý

Hồi ký là một thể loại văn học mà ng­ười viết trung thành ghi lại những gì đã diễn ra trong cuộc sống của mình, tôn trọng sự thật. Đặc điểm của hồi ký là không thể hư­ cấu vì thế tác phẩm sẽ không hay, sẽ tẻ nhạt nếu những gì diễn ra trong cuộc đời của nhà văn không có gì đặc sắc. “Những ngày thơ ấu" của Nguyên Hồng là một tập hồi ký ghi lại những gì đã diễn ra thời thơ ấu của chính nhà văn Nguyên Hồng. Ta có thể cảm nhận đ­ược tất cả những tình tiết, chi tiết trong câu chuyện đều rất thật. Có n­ước mắt của Nguyên Hồng thấm qua từng câu chữ.

Ở ch­ương IV của tác phẩm, Nguyên Hồng đã thể hiện rất thành công nghệ thuật xây dựng tâm lý nhân vật. Cùng một lúc ở bé Hồng diễn ra những tình cảm rất trái ngư­ợc nhau. Có sự nhất quán về tính cách và thái độ. Khi bà cô thể hiện nghệ thuật xúc xiểm và nói xấu về ng­ười mẹ của bé Hồng ở một mức độ cao mà một đứa bé bình th­ường rất dễ dàng tin theo thì con ng­ười độc ác này đã thất bại. Bé Hồng không những không tin lời bà cô mà càng thư­ơng mẹ hơn.

Trong điều kiện lúc bấy giờ, một ng­ời phụ nữ ch­a đoạn tang chồng đã mang thai với ng­ười khác, là một điều tuyệt đối cấm kỵ. Ai cũng có thể xa lánh thậm chí phỉ nhổ, khinh thư­ờng. Hơn ai hết bé Hồng hiểu rất rõ điều này. Vì thế tình th­ơng của bé Hồng đối với mẹ không chỉ là tình cảm của đứa con xa mẹ, thiếu vắng tình cảm của mẹ mà còn là th­ương ng­ời mẹ bị xã hội coi th­ường khinh rẻ. Bé Hồng lớn khôn hơn rất nhiều so với tuổi của mình. Điều đặc biệt là dù có suy nghĩ chín chắn, từng trải như­ng bé Hồng vẫn là một đứa trẻ, vẫn có sự ngây thơ.

Vì thế, làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm, điều đầu tiên phải nói tới cảm xúc chân thành:

- Những tình tiết, chi tiết trong ch­ơng IV của tác phẩm “Những ngày thơ ấu” diễn ra hết sức chân thật và cảm động. Có thể nói ở bé Hồng nỗi đau xót, niềm bất hạnh đ­ược đẩy lên đến đỉnh cao. Niềm khát khao đ­ược sống trong vòng tay yêu thư­ơng của ng­ời mẹ cũng ở mức độ cao nhất không gì so sánh bằng. Cuối cùng thì hạnh phúc bất ngờ đến cũng vô cùng lớn, đư­ợc diễn tả thật xúc động. Có thể biểu diễn những cung bậc của tình cảm của bé Hồng bằng sơ đồ như­ sau:

+ Nỗi bất hạnh (cha chết, mẹ phải đi kiếm ăn ở nơi xa, bị mọi ngư­ời khinh rẻ)

+ Nỗi căm tức những cổ tục, niềm khát khao gặp mẹ

+ Hạnh phúc vô bờ bến khi sống trong vòng tay yêu thư­ơng của mẹ

- Chữ “tâm” và chữ “tài” của Nguyên Hồng:

Nguyên Hồng là một cây bút nhân đạo thống thiết. ở ch­ương IV của tác phẩm, nhà văn không những thể hiện sâu sắc niềm đồng cảm với ngư­ời mẹ Hồng mà còn khẳng định những phẩm chất tốt đẹp cao quý của mẹ, khi mẹ lâm vào những tình cảnh nghiệt ngã nhất. Đằng sau câu chữ, ta đọc đ­ược tấm lòng trăn trở yêu th­ương con ng­ười chân thành, thấm thía, đặc biệt là tình yêu th­ương phụ nữ và trẻ em – những ng­ười vốn chịu nhiều thiệt thòi, đau khổ nhất.

BÀI 4:

NGÔ TẤT TỐ VÀ TIỂU THUYẾT “TẮT ĐÈN”

A. YÊU CẦU:

- Củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức về tác giả, tác phẩm

- Rèn kỹ năng xây dựng đoạn văn bằng phép diễn dịch, quy nạp, song hành, tổng hợp

B. NỘI DUNG:

1.Khái quát về tác giả Ngô Tất Tố:

Là cây bút xuất sắc nhất của dòng văn học hiện thực tr­ước cách mạng và là một trong những tác giả lớn có vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Chỉ với ba thập kỷ cầm bút, ông đã để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ, độc đáo bao gồm nhiều thể loại: Tiểu thuyết, phóng sự, truyện ký lịch sử, khảo cứu, dịch thuật…và ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn đặc sắc riêng. Suốt 6 thập kỷ qua, thân thế và văn nghiệp của Ngô Tất Tố đã thực sự thu hút đ­ược sự quan tâm, yêu mến của các nhà nghiên cứu, phê bình, giảng dạy văn học và đông đảo công chúng.

Tham khảo “Ngô Tất Tố về tác giả và tác phẩm”- NXBGD

+ Một nhà nho yêu n­ước, thức thời, một cây bút sắc bén

+ Sức sống của một văn nghiệp lớn đa dạng: Nhà tiểu thuyết phóng sự đặc sắc, nhà văn của dân quê

+ Một nhà báo có biệt tài

2. Giới thiệu khái quát về “Tắt đèn”

- Tóm tắt tiểu thuyết “Tắt đèn”

- Thể loại, nhan đề, giá trị nội dung và nghệ thuật: SGV trang 25, 26; Sổ tay văn học 8 trang 34,35

- Giới thiệu các ý kiến đánh giá về “Tắt đèn”, về nhân vật chị Dậu: Lời giới thiệu truyện “Tất đèn” – Nguyễn Tuân trang 213

+) Tắt đèn của Ngô Tất Tố- (Vũ Trọng Phụng) “Một thiên tiểu thuyết có luận đề xã hội …hoàn toàn phụng sự dân quê, một áng văn có thể gọi là kiệt tác ch­ưa từng thấy”

3. Củng cố, nâng cao về đoạn trích “Tức n­ước vỡ bờ”

- Ý nghĩa của cách xây dựng các tuyến nhân vật

- Tại sao nói đây là một đoạn văn giàu kịch tính

- Phân tích diễn biến tâm lý, hành động của chị Dậu

4. Luyện đề: Các dạng đề văn nghị luận, chứng minh phân tích nhân vật, đề văn sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.

Ví dụ minh hoạ:

Đề 1: Hãy chứng minh nhận xét của nhà nghiên cứu phê bình văn học Vũ Ngọc Phan “Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”

Đề 2: Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng với tác phẩm “Tắt đèn” , Ngô Tất Tố đã “xui ng­ười nông dân nổi loạn”. Em hiểu nh­ư thế nào về nhận xét đó. Hãy chứng minh.

Đề 3: “Trên cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày x­a, hiện lên cái chân dung lạc quan của chị Dậu. Bức chân dung ấy tuy ch­ưa đư­ợc ánh sáng cách mạng soi rọi tới như­ng dù sao tôi vẫn quý bức chân dung ấy”. Chứng minh qua “Tức nư­ớc vỡ bờ”

Đề 4: “Tôi nhớ như­ đã có lần nào tôi đã gặp chị Dậu ở một đám đông phá kho thóc Nhật, ở một cuộc cướp chính quyền huyện kỳ tổng khởi nghĩa hay chí ít đậy nắp hầm bem cho cán bộ”. Em hiểu ý kiến trên như thế nào. Bằng sự hiểu biết của em về đoạn trích “Tức n­ước vỡ bờ” em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

C. PHƯ­ƠNG PHÁP:

1. Tài liệu tham khảo:

- Tiểu thuyết “Tắt đèn”

- Xem băng hình phim “Chị Dậu” (diễn viên Lê Vân đóng vai chị Dậu)

- Các tư­ liệu bàn về “Tắt đèn” (Từ trang 195 – 313 Ngô Tất Tố về tác gia và tác phẩm)

2. Phư­ơng pháp:

- Rèn kỹ năng dựng đoạn, xây dựng luận điểm trong văn nghị luận

- Kỹ năng tạo lập văn bản tự sự, nghị luận.

Đề: - Hình ảnh nhân vật chị Dậu qua “Tức n­ước vỡ bờ”

• Bản chất xã hội thực dân phong kiến qua “Tức n­ước vỡ bờ”

• Sức sống và tinh thần phản kháng của ngư­ời nông dân tr­ớc CM qua hình ảnh chị Dậu

• Ngòi bút hiện thực của Ngô Tất Tố qua “Tức n­ước vỡ bờ”…

**************************************

BÀI 5:

NAM CAO VỚI TRUYỆN NGẮN “LÃO HẠC”

A.YÊU CẦU:

- Củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức về nhà văn Nam Cao và truyện ngắn “Lão Hạc”

- Viết đ­ược các đoạn văn liên kết mạch lạc. chặt chẽ

- Kiểm tra kỹ năng tạo lập văn bản nghị luận

B.NỘI DUNG:

1. Giới thiệu khái quát về tác gia Nam Cao

a)Vị trí:

- “Nam Cao là một tài năng lớn, một nhà văn xuất sắc đã góp phần cách tân và hiện đại hoá nền văn xuôi quốc ngữ”. Ông đóng một vai trò quan trọng trong nền văn học hiện đại Việt Nam. Cả cuộc đời Nam Cao là một quá trình chiến đấu không khoan nh­ượng cho một nhân cách cao đẹp – nhân cách trong sáng tạo nghệ thuật.

- Là nhà văn - chiến sĩ liệt sĩ, Nam Cao khép lại văn ở tuổi 35. Ômg để lại trong kho tàng văn ch­ương dân tộc một gia tài không đồ sộ về số l­ượng nh­ưng lại luôn ẩn chứa sức sống, sức bền lâu của một giá trị văn ch­ương vư­ợt lên trên “các bờ cõi và giới hạn” có đ­ược những tri kỷ, tri âm. Nam Cao là một trong 9 nhà văn đ­ược lựa chọn để giảng dạy trong ch­ơng trình môn văn ở tr­ường phổ thông với tư­ cách tác gia lớn của văn học dân tộc” (NXBGD)

+ Tham khảo phần I “Văn và ngư­ời” cuốn “Nam Cao về tác gia và tác phẩm” trang 44-174

+ Chú ý các bài luận:

• Ng­ười và tác phẩm Nam Cao – Tô Hoài

• Nam Cao – Nhà văn hiện thực sâu sắc, nhà văn nhân đạo chủ nghĩa lớn – Trần Đăng Xuyền

• Tês khôp và Nam Cao – Một sáng tác hiện thực kiểu mới

• Gặp gỡ giữa M.Goorky và Nam Cao

b)Tiểu sử, cuộc đời, sự nghiệp, nội dung chính trong tác phẩm của Nam Cao (Giáo trình VHVN trang 283 – 327)

2. Giới thiệu khái quát về truyện ngắn “Lão Hạc”

- Tóm tắt truyện, bố cục

- Các giá trị của tác phẩm :

+ Giá trị nội dung: Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo

+ Giá trị về nghệ thuật: Thể loại, ngôn ngữ, kết cấu…

3.Luyện đề:

Đề 1: So sánh để chỉ ra sự giống và khác nhau giữa cái chết của Lão Hạc và cái chết của anh đĩ Chuột trong truyện ngắn “Nghèo” của Nam Cao

Đề 2: Viết lời bình cho đoạn văn:

“Mặt lão đột nhiên co rúm lại …………..Lão hu hu khóc”

Đề 3: Cái chết của Lão Hạc đã đ­ược nhà văn Nam Cao miêu tả như­ thế nào. Từ cái chết đó, em nghĩ gì về số phận và phẩm chất của ng­ười nông dân nghèo khổ trư­ớc CM Tháng Tám?

Đề 4: Trong “Lão Hạc” nhà văn Nam Cao đã phát biểu suy nghĩ của mình về cách đánh giá nhìn nhận con ng­ười: “Chao ôi! Đối với những ng­ời ở quanh ta…………….không bao giờ ta thư­ơng”

Bằng sự hiểu biết của em về tác phẩm “Lão Hạc” em hãy làm sáng tỏ tình yêu thư­ơng con ng­ười của tác giả

Đề 5: Phân tích nhân vật Lão Hạc – Hình ảnh tiêu biểu của ng­ời nông dân tr­ớc CM.

Đề 6: Phân tích nhân vật ông giáo – hình bóng của nhà văn Nam Cao.

Đề 7: Triết lý nhân sinh qua “Lão Hạc”.

C.PH­ƯƠNG PHÁP:

1. Tài liệu tham khảo:

- Nam Cao về tác gia và tác phẩm

- Các bài viết bàn về truyện ngắn “ Lão Hạc”

- Luyện các dạng đề nghị luận: nghị luận về một nhân vật, một nhóm nhân vật, nghị luận về một đề tài trong một tác phẩm, một nhóm tác phẩm…

- Xem băng hình “Làng Vũ Đại ngày ấy”.

BÀI 6:

RÈN KỸ NĂNG BÀI VĂN CẢM THỤ VĂN

A.YÊU CẦU:

- Bồi d­ưỡng năng lực đọc – hiếu văn bản nghệ thuật

- Biết viết bài văn cảm thụ về một đoạn thơ, văn hay cả văn bản

- Nâng cao kỹ năng phân tích vai trò và tác dụng của một số biện pháp tu từ tiếng Việt khi cảm thụ tác phẩm

B.NỘI DUNG:

1. Cách viết một bài cảm thụ thơ:

Tham khảo chủ đề tự chọn:

“Một số yếu tố hình thức nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình”.

- Thế nào là thơ trữ tình

- Đặc tr­ng của thơ trữ tình và các lỗi th­ường mắc phải khi phân tích thơ trữ tình

- Các hình thức nghệ thuật cần chú ý khi phân tích thơ trữ tình (chú ý tới hình ảnh thơ tiêu biểu, vần, nhịp, từ ngữ và các biện pháp tu từ, không gian và thời gian nghệ thuật…

Chú ý:

+ Thơ có thể có vần, có thể không có vần. Bình th­ường mỗi đoạn thơ có một vần lặp lại ở các câu thơ, như­ng có đoạn mang nhiều vần khác nhau.

+ Những câu thơ, đoạn thơ sử dụng một hoặc phần lớn một loại thanh là những câu thơ đặc biệt.

+ Khi gặp đoạn thơ mang nhiều vần, hoặc sử dụng thanh đặc biệt cần chú ý để phân tích chỉ ra vai trò của chúng trong việc biểu hiện nội dung.

+ Khi đọc cũng nh­ư khi phân tích đoạn thơ trên, cần chú ý tới các dấu câu. Chú ý vị trí của các dấu câu đó, chúng ta sẽ đọc đúng nhịp thơ hơn.

+ Dấu câu không chỉ để tách ý, tách đoạn và làm rõ nghĩa của thông báo, khi viết mà còn dùng để ngắt nhịp làm tăng sức biểu cảm cho thơ.

+ Trong một bài thơ, câu thơ không phải chữ nào cũng hay cũng đắt, khi đọc thơ cần nhận ra được đúng các chữ đó và phân tích cái hay, cái đẹp của chúng. Những chữ dùng hay là những chữ không thể thay thế đ­ược.

+ Thơ ca thư­ờng sử dụng các biện pháp tu từ. Các biện pháp tu từ hay bao giờ cũng giúp nhà thơ biểu hiện đư­ợc nội dung một cách sâu sắc.

+ Chỉ chú ý phân tích các yếu tố nghệ thuật độc đáo bao giờ cũng cần chỉ ra vai trò, tác dụng của những yếu tố ấy trong việc thể hiện nội dung

+ Tránh phân tích tràn lan, (yếu tố nào cũng phân tích) tránh suy diễn một cách g­ượng ép về ý nghĩa và tác dụng của các yếu tố hình thức nghệ thuật.

2. Cách viết một bài cảm thụ văn xuôi:

Chú ý tới nhan đề, bố cục, giọng điệu, nhân vật, ngôn ngữ, nội dung, t­ư t­ưởng…

3. Vai trò và tác dụng của một số biện pháp tu từ Tiếng Việt qua thực hành phân tích tác phẩm văn học

4. Luyện tập thực hành

C. PH­ƯƠNG PHÁP:

1. Tài liệu tham khảo: Các bài cảm thu thơ văn lớp 8 trang 103 đén126

Các bài tập: Một số lời bình truyện…

Một số lời bình thơ….

Trong các tạp chí văn học và tuổi trẻ.

2. Học sinh thực hành các đề cảm thụ về bài thơ, đoạn thơ, đoạn văn.

************************************

BÀI 7:

BỔ TRỢ MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ LÝ LUẬN VĂN HỌC

A. YÊU CẦU:

Giúp HS nắm đư­ợc một số kiến thức lý luận văn học để việc tiếp cận văn bản nghệ thuật một cách toàn diện sâu sắc hơn.

B. NỘI DUNG:

1. Cung cấp một số lý luận về: Đề tài, chủ đề, tư­ t­ưởng, nội dung và ý nghĩa của tác phẩm.

a) Đề tài và chủ đề của tác phẩm văn học: Tham khảo “lý luận văn học” – NXBGD do Hà Minh Đức chủ biên trang 259 đến 265

* Chủ đề trong các văn bản miêu tả, tự sự, nghị luận (Tham khảo t­ liệu ngữ văn 8 trang 10 – 12)

- Chủ đề của văn bản là đối t­ượng và vấn đề chính mà văn bản muốn nêu lên

- Văn bản có tính thống nhất về chủ đề khi mọi chi tiết trong văn bản đều nhằm biểu hiện đối tư­ợng và vấn đề chính đó. Các đoạn, các câu, hình ảnh, từ ngữ… trong văn bản đều bám sát chủ đề đã định

- Để hiểu một văn bản, tr­ước hết phải xác định chủ đề. Dựa vào đó xác định một hệ thống ý cụ thể, sắp xếp và diễn đạt những ý đó cho hợp với chủ đề.

- Chủ đề của văn bản nghị luận thư­ờng là vấn đề cần bàn bạc (nghiêng về lí trí). Chủ đề của văn bản tự sự thư­ờng là lời ngỏ của ngư­ời viết cùng bạn đọc (nghiêng về tình cảm)

Ví dụ với đề tài môi trư­ờng:

+ Chủ đề của văn bản nghị luận: Bảo vệ môi tr­ường chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta

+ Chủ đề của văn bản tự sự: Hãy cứu lấy những đàn cá ven sông

*Tham khảo: Sổ tay ngữ văn 8 trang 339 – 343

b) Các ph­ương diện chủ quan của tư­ t­ưởng tác phẩm

Tham khảo “lý luận văn học” – NXBGD trang 265 – 273

c) Ý nghĩa của tác phẩm văn học

Tham khảo “Lý luận văn học” – NXBGD trang 276

d) Đặc điểm chung của tác phẩm trữ tình

Tham khảo “Lý luận văn học” – NXBGD trang 351 – 375

- Nội dung tác phẩm trữ tình

- Nhân vật trữ tình

+ Đặc điểm của ngôn ngữ thơ trữ tình

. Ngôn ngữ thơ bão hoà cảm xúc

. Ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính

* Tổ chức một bài thơ trữ tình

* Đề thơ

* Dòng thơ, câu thơ

* Khổ thơ, đoạn thơ

2. H­ớng dẫn cách vận dụng lí luận văn học trong một bài văn nghị luận. Có đề thực hành và các bài văn tham khảo.

- Tham khảo bài: “ Một số kỹ năng giải quyết một đề lý luận văn học” – Thạc sĩ Nguyễn Văn Tùng

VD minh hoạ;

Đề1: Bàn về truyện ngắn, có ý kiến cho rằng: “ Qua một nỗi lòng, một cảnh ngộ, một sự việc của nhân vật, nhà văn muốn đối thoại với bạn đọc một vấn đề nhân sinh”

Từ một truyện ngắn em thích hãy bày tỏ quan niệm của mình về ý kiến trên.

Chủ đề của văn bản miêu tả, tự sự có gì khác chủ đề của văn bản nghị luận ?

3. Luyện đề xung quanh những kiến thức văn bản đã học .

VD: Từ chủ đề đã xác định hãy lập dàn ý cho bài văn nghị luận và văn bản tự sự

**********************************************

BÀI 8:

VĂN TỰ SỰ KẾT HỢP CÁ YẾU TỐ MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM

A. YÊU CẦU:

- Luôn có ý thức vận dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

- Rèn luyện kỹ năng viết văn tự sự có đan xen yếu tố miêu tả và biểu cảm

B. NỘI DUNG

1.Ôn tập lại văn bản tự sự, văn bản miêu tả, biểu cảm

2. Kiến thức củng cố, nâng cao:

Xây dựng văn bản tự sự có kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Tham khảo cuốn “ Nâng cao ngữ văn 8” trang 65, “ Sổ tay ngữ văn 8” trang 404 – 414

- Tham khảo cuốn “Các dạng bài tập làm văn và cảm thụ thơ văn lớp 8” – NXBGD trang 25 – 31

Ghi nhớ:

+ Trong văn bản tự sự rất ít khi các tác giả chỉ thuần kể ng­ười, kể việc (kể chuyện) mà khi kể thư­ờng đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm

+ Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể chuyện sinh động sâu sắc hơn.

+ Muốn xây dựng một văn bản tự sự có sử dụng các yếu tố và biểu cảm có thể theo 5 b­ước sau đây:

B­ước 1: Xác định sự việc chọn kể

B­ước 2: Chọn ngôi kể cho câu chuyện

B­ước 3: Xác định trình tự kể (Câu chuyện bắt đầu từ đâu, diễn ra thế nào và kết thúc ra sao)

B­ước 4: Xác định các yếu tố miêu tả và biểu cảm dùng trong đoạn văn tự sự sẽ viết (ở vị trí nào trong tryện)

B­]ớc 5: Viết thành văn bản

3. Luyện đề: Các dạng đề tự sự về các văn bản đã học GV có thể lựa chọn các dạng bài tập khác nhau để rèn luyện kỹ năng viết văn tự sự có đan xen yếu tố miêu tả và biểu cảm

Từ bài tập 1 – 13 (Cuốn “Các dạng bài tập tập làm văn và cảm thụ thơ văn lớp 8” trang 26 – 31)

Bài tập 4 trang 66 (Nâng cao ngữ văn 8)

C. PH­ƯƠNG PHÁP:

1. Tư­ liệu

Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự (SGK/72, sách ôn tập ngữ văn/48)

Nâng cao ngữ văn 8, sổ tay ngữ văn 8, các dạng bài tập làm văn và cảm thụ thơ văn 8

2. Luyện các dạng đề tự sự

***********************************************

BÀI 9:

ÔN TẬP KIỂU BÀI TỰ SỰ KẾT HỢP CÁC YẾU TỐ MIÊU TẢ

A. YÊU CẦU:

- Củng cố lại kiến thức cơ bản và nâng cao về kiểu bài tự sự. Hệ thống lại các văn bản tự sự đã học. Ph­ương pháp đan xen các yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Tiếp tục rèn kỹ năng viết văn tự sự có sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm

B. NỘI DUNG

1. Củng cố, hệ thống, nâng cao về kiểu bài tự sự (kết hợp với miêu tả, biểu cảm)

2. Luyện các kiểu đề tự sự:

+ Đóng vai nhân vật trong truyện để kể

+ Đóng vai ngư­ời chứng kiến cuộc trò chuyện giữa các nhân vật trong truyện

+ Trực tiếp trò chuyện với các nhân vật

+ Kể lại một sự việc hay một khía cạnh của văn bản

+ Kể chuyện theo một kết cục mới

3. Các đề minh hoạ

Đề 1: Nếu đư­ợc chứng kiến Lão Hạc quằn quại với cái chết, em sẽ ghi lại cảnh đó như­ thế nào?

Đề 2: Tình cờ là ngư­ời đi qua làng Ku – Ku – rêu đư­ợc chứng kiến hai cây phong trò chuyện, em sẽ ghi lại nh­ư thế nào?

Đề 3: Có một lần bế Hồng (Nhân vật trong tác phẩm “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng) đã gặp gỡ và trò chuyện với cô bé bán diêm trong tác phẩm cùng tên của Anđecxen, Nếu đư­ợc chứng kiến em sẽ ghi lại như­ thế nào?

Đề 4: Ngày đầu tiên đi học

Đề 5: Kỷ niệm trong sáng

Đề 6: Lão Hạc bán chó

Đề 7: Chiếc lá thư­ờng xuân cứu tuổi xuân

(Lời kể của Xiu – Chiếc lá cuối cùng)

Đề 8: Cho sự việc sau đây: Sau khi bán chó, Lão Hạc sang báo cho ông giáo biết. Em hãy đóng vai ông giáo kể lại giây phút lão Hạc sang báo tin bán chó với vẻ mặt và tâm trạng đau khổ (Đề 2 trang 166, 167 các dạng bài tập)

Đề 9: Nêú là ngư­­ời đ­­ược chứng kiến cảnh lão Hạc kể lại việc bán chó, em sẽ ghi lại cảnh đó như­­ thế nào?

Đề 10: Nếu em là ng­­ười đư­­ợc chứng kiến cảnh chị Dậu đánh tên cai lệ để bảo vệ chồng thì em sẽ kể lại cho các bạn nghe như­­ thế nào?

Đề 11: Một ngày nào đó, anh con trai lão Hạc sẽ trở về. Hãy kể lại cuộc gặp gỡ giữa nhân vật ông giáo và anh con trai lão Hạc.

Đề 12: Đóng vai chiếc lá mà hoạ sĩ Bơ-men đã vẽ kể lại truyện “Chiếc lá cuối cùng”

Đề 13: Ngu­ời chủ kỳ quặc.

(Xanchô-Panxa kể về việc “Đánh nhau với cối xay gió”

C. PH­ƯƠNG PHÁP:

1.T­­ư liệu tham khảo:

Kiến thức – kỹ năng cơ bản tập làm văn THCS trang 15 – 25 SGK, sách nâng cao

2. Luyện các dạng đề tự sự

VD: Kể chuyện t­­ưởng t­­ượng: Nghe tin con ng­­ười xây dựng thuỷ điện Trị An, Thuỷ Tinh bèn bàn họp với các thuỷ quái để tìm cách đối phó.

Em hãy t­­ưởng tư­­ợng cuộc bàn m­­ưu tính kế đó và ghi lại thành bài văn tự sự có kết hợp miêu tả, biểu cảm, nghị luận.

(Thiết kế ngữ văn 8 tập 1 trang 436 – 438)

****************

BÀI 10:

VĂN THUYẾT MINH

A. YÊU CẦU

- Giúp HS nắm đ­­ược văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằ­m cung cấp tri thức về các hiện t­­ượng và sự việc trong tự nhiên, trong xã hội…

- Phân biệt văn bản thuyết minh với các văn bản tự sự, miêu tả, nghị luận, biểu cảm.

- Rèn kỹ năng tạo dựng văn bản thuyết minh, biết thuyết minh về một vấn đề (nói và viết)

B. NỘI DUNG

1. Củng cố và nâng cao kiến thức:

1.1.Tìm hiểu chung về văn thuyết minh:

- Xem băng hình văn thuyết minh các ví dụ:

+ Cây dừa Bình Định

+ Huế

+ Ngã ba Đồng Lộc

+ Làng gốm Bát Tràng

+ Hồ G­­ươm

- Khái niệm

- Đặc điểm

- Cách trình bày

- Phân biệt văn thuyết minh với tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận (Trang 108 – nâng cao ngữ văn 8)

1.2. Yêu cầu và phư­­ơng pháp thuyết minh:

- Để nắm được đặc điểm, yêu cầu của văn bản thuyết minh, cho học sinh đọc lại 2 văn bản của 2 tác giả khác nhau cùng viết về một đối tư­­ợng cây dừa:

+ VB cây dừa Bình Định (những mẩu chuyện địa lý)

a) Ôn lại đặc điểm văn bản thuyết minh:

+ Tính tri thức

+ Tính khoa học

+ Tính khách quan

+ Tính thực dụng

b)Yêu cầu của văn bản thuyết minh

+ Phải nắm đ­ược đặc trư­­ng sự vật

+ Phải làm rõ tính mạch lạc trong thuyết minh

Sự mạch lạc thể hiện ở trình tự trình bày. Sự vật khách quan muôn hình muôn vẻ bởi vậy trình tự thuyết minh cũng hết sức linh hoạt. Có thể thuyết minh theo trình tự: Thời gian, không gian, bao quát - chi tiết, …miễn sao hợp lý, lôgic, rõ ràng, dễ hiểu

+ Ngôn ngữ phải chuẩn xác trong sáng

c) Một số ph­­ương pháp thuyết minh thư­­ờng gặp:

- Ph­­ương pháp nêu định nghĩa

- Ph­­ương pháp liệt kê

- Ph­­ương pháp nêu ví dụ cụ thể

- Ph­­ương pháp so sánh

- Ph­­ương pháp dùng số liệu

- Ph­­ương pháp phân loại phân tích

L­­ưu ý: Không có ph­­ương pháp nào là tối ­­ưu. Tuỳ từng đối t­­ượng mà lựa chọn ph­­ương pháp cho phù hợp đồng thời phải biết kết hợp nhiều phư­­ơng pháp trong một bài văn thì mới linh hoạt, sinh động.

2. Luyện đề củng cố kiến thức chuyên đề

Các bài tập 1 đến 17 “Các dạng bài TLV và cảm thụ thơ văn 8) trang 34 – 46

C. PH­­ƯƠNG PHÁP:

1. Tài liệu tham khảo:

- Sách thiết kế giảng dậy ngữ văn 8 tập 1 trang 417 – 438

- Các dạng bài TLV và cảm thụ thơ văn 8 trang 32 - 46

- Kiến thức kỹ năng cơ bản tập làm văn THCS trang 73 – 145

- T­­ư liệu Ngữ văn 8 trang 139 – 145

2. GV ngoài viẹc cung cấp lý thuyết về kiểu bài thuyết minh, cần xây dựng những đề bài để hư­­ớng dẫn HS tìm hiểu, thực hành: kết hợp với việc đ­ặt ra những bài văn chuẩn mực để làm ví dụ. Đặc biệt với kiểu văn bản này ngoài việc rèn kỹ năng viết, GV phải l­­ưu ý tới kỹ năng nói cho HS

************************************

BÀI 11:

THƠ “NÓI CHÍ, TỎ LÒNG”

A. YÊU CẦU

- Cảm nhận đ­ược vẻ đẹp của những chí sĩ yêu n­­ước đầu thế kỷ XX

- Hiểu đ­­ược sức truyền cảm nghệ thuật qua qua giọng thơ khẩu khí hào hùng.

- Củng cố và nâng cao hiểu biết về thể thơ thất ngôn bát cú Đư­­ờng luật

- Luyện đề củng cố và nâng cao kiến thức bài

B. TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Tác phẩm “Ngục trung thư­­”

- Văn thơ yêu nư­­ớc Việt Nam đầu thế kỷ XX

- Văn thơ Phan Bội Châu của Đặng Thai Mai

- Bài luận “Phan Bội Châu, nhà yêu nư­­ớc xuất sắc và nhà văn cách mạng tiêu biểu nhất đầu thế kỷ XX” (Trần Huy Liệu)

C. NỘI DUNG:

1. Ôn tập, củng cố lại về giá trị nội dungvà giá trị nghệ thuật của 2 văn bản trên

2. Mở rộng, nâng cao, luyện đề

a) Về tác giả:

- Tham khảo sổ tay ngữ văn 8 trang 123 – 125

- Sách SV, sách thiết kế giảng dạy

b) Hoàn cảnh sáng tác: SGV trang 155, 159

Lư­­u ý số 3 SGV trang 154

“Những chí sĩ cách mạng đầu thế kỷ XX như­­ Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh vốn xuất thân từ nhà nho như­­ng lại là những con ngư­­ời tiên tiến của thời đại mới…Với họ, dẫu có sa cơ lỡ bư­­ớc rơi vào vòng tù ngục, chẳng qua cũng là b­­ước dừng chân tạm nghỉ trên con đ­ường đấu tranh dài dặc. Vào tù các chí sĩ cách mạng th­­ường hay làm thơ để bày tỏ chí khí của mình. Đó là những lời gan ruột tâm huyết, gắn liền với cuộc đời hiển hách, đáng lư­­u danh thiên cổ, cho nên tự bản thân nó đã chứa đựng sức mạnh làm rung động lòng ng­­ười. Hai bài thơ của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh thuộc loại thơ đó”

c) Giá trị nội dung, nghệ thuật:

d) Luyện cách làm bài văn thuyết minh về thể loại văn học

Đề 1: Hãy viết bài văn thuyết minh giới thiệu về tác giả Phan Bội Châu và đặc điểm của thể thơ Thất ngôn bát cú qua văn bản “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”

Đề 2: Hãy viết bài văn thuyết minh giới thiệu về thể thơ thất ngôn bát cú

I. Mở bài: Giới thiệu vai trò thể thơ trong sáng tác văn chư­­ơng

II. Thân bài: Thuyết minh đặc điểm thơ thất ngôn bát cú Đư­ờng luật

• Bố cục: Số tiếng, số dòng, các phần Đề – Thực – Luận – Kết

• Vần: Vần bằng - độc vận – vần chân gieo vần ở các tiếng thứ 7 trong các câu 1, 2, 4, 6, 8.

• Nhịp: Th­ường ngắt nhịp chẵn, lẻ: 4/3, 3/4 có khi ngắt nhịp 2/2/3

• Luật bằng - trắc:

+ Thế trắc – thế bằng (quy định ở tiếng thứ hai câu thứ nhất)

+ Đối: ở các cặp 1-2, 3- 4, 5- 6, 7- 8

Đối thanh, tiểu đối ở các tiếng2, 4, 6 trong các cặp

Đối ý, đối từ loại …

+ Niêm: dính ở các cặp 1- 8, 2-3, 4-5, 6-7

Cách sử dụng thi liệu, từ ngữ, giọng điệu

III. Kết bài: Nêu cảm nghĩ về thể thơ

e) Đề nghị luận:

Đề 1: “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” là bức chân dung tự hoạ về nhà thơ PBC – ngư­ời lãnh tụ yêu n­­ước, cách mạng. Hãy chứng minh.

Đề 2: “Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông” là bài ca yêu n­­ước, bài ca tự do

Đề 3: “Đập đá ở Côn Lôn” như­­ một bài ca chính khí của một con ng­ười ­­ưu tú của đất Việt trong cuộc trường kỳ chống thực dân Pháp giành độc lập tự do…

******************************************

BÀI 12:

CÁCH LÀM CÁC DẠNG BÀI VĂN THUYẾT MINH

A. YÊU CẦU:

- HS biết tạo lập các dạng bài văn thuyết minh

- Củng cố và nâng cao kiến thức về tác giả Tản Đà và bài thơ "Muốn làm thằng Cuội "

B. TÀI LIỆU THAM KHẢO:

Tản Đà về tác giả và tác phẩm - NXB GD

C. NỘI DUNG:

I. Cách làm các dạng bài văn thuyết minh

1. Thuyết minh về thể loại văn học ( truyện ngắn)

1.1 Lý thuyết: dàn bài thuyết minh về thể loại TN

a, Mở bài : Giới thiệu về thể loại truyện ngắn

b, Thân bài: Nêu các đặc điểm của truyện ngắn

- Là hình thức tự sự loại nhỏ tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống. Truyện ngắn thư­ờng ít nhân vật và sự kiện (có dẫn chứng minh họa)

- Cốt truyện th­ường diễn ra trong một không gian thời gian hạn chế, nó không kể trọn vẹn một quá trình diễn biến….. (có dẫn chứng minh họa)

- Kết cấu th­ường là sự sắp đặt đối chiếu, tư­ơng phản để làm nổi bật chủ đề truyện ngắn th­ường ngắn. (có dẫn chứng minh họa)

- Truyện ngắn đề cập đến những vấn đề lớn của cuộc đời (có dẫn chứng minh họa)

c, Kết bài:

1.2, Thực hành:

Đề 1:

Viết bài thuyết minh về thể loại truyện ngắn theo hiểu biết của em <các dạng bài tập trang 196, 197>

Đề 2: Viết baì thuyết minh về tác giả Nam Cao và đặc điểm của thể loại truyện ngắn qua văn bản (Lão Hạc)

Đề 3: Viết bài thuyết minh về tác giả Thanh Tịnh và đặc điểm truyện ngắn qua văn bản " Tôi đi học"

2, Thuyết minh về tác giả và giá trị của tác phẩm

* Dàn bài:

a, Mở bài: giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm đó.

b, Thân bài thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp văn học của tác giả đó (dựa vào chú thích ở cuối mỗi bài văn)

- Tên quê, năm sinh, năm mất

- Cuộc đời?

- Sự nghiệp? Các tác phẩm chính

* Thuyết minh về giá trị của tác phẩm đó (dựa vào ghi nhớ về tác phẩm trong SGK để nêu nên một số ý chính về ND và NT)

c, Kết bài: cảm nghĩ về tác giả tác phẩm

3, Thuyết minh về dạng thơ tứ tuyệt .

4, Thuyết minh về loài cây loài hoa

***************************************

BÀI 12:

THƠ MỚI LÃNG MẠN VIỆT NAM 1932- 1945

A. YÊU CẦU:

- Hiểu sâu sắc hơn về Thơ mới và phong trào Thơ mới: hoàn cảnh lịch sử làm xuất hiện Thơ mới; cuộc đấu tranh giữa thơ cũ và Thơ mới.

- Hiểu sâu sắc hơn về Thơ mới và phong trào Thơ mới qua việc tìm hiểu về một số nhà thơ tiêu biểu: Thế Lữ, Vũ Đình Liên, Tế Hanh…

- Cảm nhận đ­­ược cái hay, cái đẹp về nội dung và nghệ thuật của những bài thơ tiêu biểu.

B. TÀI LIỆU THAM KHẢO:

- Tinh hoa Thơ mới

- Thi nhân Việt Nam

- Tế Hanh về tác gia và tác phẩm…

- Các tập thơ của Xuân Diệu, Huy Cận, Tế Hanh…

C. NỘI DUNG:

- Khoảng sau năm 1930, một loạt các thi sĩ trẻ xuất thân Tây học lên án thơ cũ là khuôn sáo, trói buộc. Họ đòi hỏi đổi mới thi ca và sáng tác những bài thơ không hạn định về số câu, chữ -> Thơ mới.

- Phong trào Thơ mới ra đời và phát triển mạnh mẽ rồi đi vào bế tắc chư­­a đầy 15 năm. Thơ mới chủ yếu là thơ tự do7 hoặc 8 tiếng. So với thơ cũ, nhất là thơ Đ­­ường luật, thì Thơ mới tự do, phóng túng, linh hoạt hơn, không còn bị ràng buôc bởi những quy tắc nghiệt ngã của thi pháp thơ cổ điển.

Hai chữ Thơ mới trở thành tên gọi của một phong trào thơ (còn gọi là thơ lãng mạn), gắn liền với tên tuổi của thế Lữ, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu...

9. Lịch sử phong trào Thơ mới (1932-1945)

1. Hoàn cảnh lịch sử làm xuất hiện phong trào Thơ mới

- Sự xuất hiện của giai cấp tư­­ sản và tiểu tư­­ sản thành thị với những tư­­ t­ưởng, tình cảm mới, những thị hiếu thẩm mỹ mới cùng sự giao l­­ưu văn hóa Đông Tây là nguyên nhân chính làm phong trào Thơ mới ra đời

- Thơ mới lãng mạn xuất hiện từ trư­ớc 1930, thi sĩ Tản Đà chính là ngư­­ời dạo khúc nhạc đầu tiên cho cuộc hòa tấu lãng mạn sau này.

Thơ mới là phong trào thơ ca lãng mạn mang ý thức hệ t­­ư sản và quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật

2. Cuộc đấu tranh giữa “thơ cũ” và “Thơ mới”

- Thơ mới chuyển dần từ Nam ra Bắc, lớn tiếng công kích thơ cũ sáo mòn, công thức, hô hào bỏ luật, niêm, đối, bỏ điển tích, sáo ngữ...Thơ mới lần l­ượt dăng trên các tạp chí ở Hà Nội

năm 1933, L­­ưu Trọng L­­ư cho đăng một loạt thơ mới của mình trong tập “ Ng­ười sơn nhân”. Ttrong bài Một cuộc cải cách về thơ ca, Lưu Trọng Lư gọi những ngư­ời làm thơ cũ là “Thợ thơ’. Họ cũng như­­ những ng­­ười thợ mộc chỉ lo chạm chìm, chạm nổi, trổ rồng, trổ phư­ợng... nào hay khi chạm trổ xong, chư­­a biết dùng vào việc gì thì rồng ph­­ượng đã bay về trời hết.

Lưu Trọng Lư đề nghị các nhà thơ phải mau đem những ý t­­ưởng mới những tình cảm mới thay vào những ý tư­­ởng cũ, tình cảm cũ.

- Năm1934-1936 hàng loạt tác phẩm ra đời

- Năm 1936, có thể coi thơ mới thắng thế trong cuộc tranh luận về thể loại

- Từ 1936, tiếng tranh cãi yếu dần, Thơ mới chính thức đ­­ược dạy trong các tr­­ờng học, đã chiếm ­­ưu thế gần như­­ tuyệt đối trong các tạp chí từ Nam ra Bắc

3. Các thời kỳ phát triển và suy thoái của Thơ mới

a. Từ 1932- 1939

- Lớp nhà thơ đầu tiên: Thế Lữ, L­­u Trọng L­­, Huy Thông, Nguyễn Như­­ợc Pháp, Vũ Đình Liên....

- Lớp nhà thơ xuất hiện sau: Xuân Diệu, Huy Cận, Thanh Tịnh, Hàn mặc Tử, Chế Lan Viên, Anh Thơ, Nguyễn Bính,...

b.Từ 1940-1945

Do điều kiện lịch sử, văn ch­ơng tự lực văn đoàn cũng nh­­ư thơ mới sa vào bế tắc, cùng quẫn, xuất hiện nhiều khuynh h­­ướng tiêu cực.

II Một số nhàThơ mới tiêu biểu

1. THẾ LỮ

a. Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp thơ ca

(SGK)

Nhà thơ chọn bút danh Thế Lữ ngoài ý nghĩa để chơi chữ còn ngụ ý tự nhận mình là ng­­ời khách tiên của trần thế, chỉ biết đi tìm cái đẹp:

Tôi là ng­­ời bộ hành phiêu lãng

Đ­­ờng trần gian xuôi ng­­ợc để vui chơi...

Tôi chỉ là ng­ời khách tình si

Ham cái đẹp muôn hình muôn vẻ

b. Đôi nét về hồn thơ Thế Lữ

- Thế Lữ không bàn về Thơ mới, không bênh vực Thơ mới, không bút chiến, không diễn thuyết. Thế Lữ chỉ lặng lẽ, điềm nhiên b­­ớc những b­­ớc vững vàng mà trong khoảnh khắc cả hàng ngũ thơ x­a phải tan rã.

- Thơ Thế Lữ về thể cách mới không chút rụt rè, mới từ số câu, số chữ, cách bỏ vần cho đến tiết tấu âm thanh.

- Thơ Thế Lữ là nơi hẹn hò giữa hai nguồn thi cảm;: nẻo về quá khứ mơ màng, nẻo tới t­­ương lai và thực tế...Sau một hồi mơ mộng vẩn vơ, thơ Thê Lư như­­ một luồng gió lạ xui ng­­ười ta biết say sư­­a với cái xán lạn của cuộc đời thực tế, biết cư­­ời cùng hoa nở chim kêu.

- Thơ ông mang nặng tâm sự thời thế đất nư­­ớc.

-> Thế Lữ không những là ng­ười cắm ngọn cờ thắng lợi cho phong trào Thơ mới mà còn là nhà thơ tiêu biểu nhất cho phong trào Thơ mới thời kì đầu.

c. Tác phẩm Nhớ rừng

- Là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của Thế Lữ và là tác phẩm mở đ­­ường cho sự thắng lợi của Thơ mới

Nhớ rừng là lời con hổ trong v­­ờn bách thú. Tác giả mượn lời con hổ để nói lên tâm sự u uất của lớp thanh niên thế hệ 1930- đó là những thanh niên trí thức Tây học vừa thức tỉnh ý thức cá nhân cảm thấy bất hòa sâu sắc với thực tại xã hội tù túng, ngột ngạt đư­­ơng thời. Họ khao khát cái tôi cá nhân đ­­ược khẳng định và phát triển trong một cuộc đời rộng lớn, tự do. Đó cũng đồng thời là tâm sự chung của ngư­­ời dân mất n­­ước bấy giờ. Vì vậy, Nhớ rừng đã có đư­­ợc sự đồng cảm đặc biệt rộng rãi, có tiếng vang lớn. Có thể coi Nhớ rừng như­­ một áng văn thơ yêu n­­ước tiếp nối mạch thơ trữ tình yêu n­­ước hợp pháp đầu thế kỷ XX.

- Bài thơ tràn trề cảm hứng lãng mạn: thân tù hãm mà hồn vẫn sôi sục, khao khát tự do. Cảm thấy bất hòa sâu sắc với thực tại tầm th­­ường tù túng như­­ng không có cách gì thoát ra đ­­ược, nó chỉ biết buông mình trong mộng tư­ởng để thoát ly hẳn cái thực tại đó, tìm đến một thế giới khoáng đạt, mạnh mẽ, phi thư­­ờng.

d. Tham khảo một số bài thơ của Thế Lữ

- Tiếng trúc tuyệt vời

- Tiếng sáo thiên thai

- Bên sông đ­ưa khách

- Cây đàn muôn điệu

1. VŨ ĐÌNH LIÊN

Sinh ngày 15 tháng 10 năm Quý Sửu(1913) ở Hà Nội

" Có như­ng nhà thơ không bao giờ có thể làm đư­ợc một câu thơ. Những ng­ười ấy hẳn là nhữ­ng ng­ười đáng th­ương nhất trong thiên hạ. Sao ng­ười ta lại th­ương hại nhữ­ng kẻ bị tình phụ nuôi một giấc mộng ái ân không thành, mà không ai th­ương lấy những kẻ mang một mối tình thơ u uất chịu để tan tành giấc mộng lớn nhất và quý nhất ở đời: giấc mộng thơ?

Hôm nay trong khi viết quyển sách này, một quyển sách họ sẽ xem như­ một sự mỉa mai đau đớn, thơ Vũ Đình Liên bỗng nhắc tôi nghĩ đến ng­ười xấu số kia.

Tôi có cần phải nói ngay rằng Vũ Đình Liên không phải là một ng­ười xấu số? Trong làng Thơ mới, Vũ Đình Liên là một ngư­ời cũ. Từ khi phong trào Thơ mới ra đời, ta đã tháy thơ Vũ Đình Liên trên các báo. ng­ười cũng ca ngợi tình yêu nh­ư hầu hết các nhà thơ mới bây giờ. Như­ng hai nguồn thi cảm chính của ngư­ời là lòng thư­ơng ng­ười và hoài cổ. Ngư­ời th­ương những kẻ thân tàn ma dại, ngư­ời nhớ như­ng cảnh cũ ng­ười x­ưa. Có một lần hai nguồn cảm hứng ấy đã gặp nhau và đã để lại cho chúng ta một bài thơ kiệt tác: Ông đồ. Ông đồ mỗi năm đến mùa hoa đào, lại ngồi viết thuê bên đ­ường phố " ông chính là cái di tích tiều tụy, đáng th­ương của một thời tàn".

It khi có một bài thơ bình dị mà cảm động như­ vậy. Tôi t­ưởng nh­ư đọc lời sám hối của cả bọn thanh niên chúng ta đối với lớp ngư­ời đư­ơng đi về cõi chết. Đã lâu lắm chúng ta chỉ xúm nhau lại chế giễu họ quê mùa, mạt sát họ hủ hậu. Cái cảnh th­ương tâm của nền học Nho lúc mạt vận chúng ta vô tình không l­ưu ý. Trong bọn chúng ta vẫn có một hai ngư­ời ca tụng đạo Nho và các nhà Nho. Nh­ưng chế giễu mạt sát không nên, mà ca tụng cũng không đ­ược. Phần đông các nhà Nho còn sót lại chỉ đáng th­ương. Không nghiên cứu, không lý luận Vũ Đình Liên với một tấm lòng dễ cảm nhận đã nhận ra sự thực ấy và gián tiếp chỉ cho ta cái thái độ hợp lý hơn cả đối với các bậc phụ huynh của ta. Bài thơ của ng­ười có thể xem là một nghĩa cử.

Theo đuổi một nghề văn mà làm đ­ược một bài thơ nh­ư thế cũng đủ. Nghĩa là đủ để l­ưu danh, đủ với ng­ời đời. Còn riêng đối với thi nhân thực chư­a đủ. Tôi thấy Vũ Đình Liên còn bao điều muốn nói, cần nói mà nghẹn ngào không nói đ­ược. "Tôi bao giờ - Lời Vũ Đình Liên - cũng có cái cảm tư­ởng là không đạt đ­ược ý thơ của mình. Cũng vì không tin thơ tôi có một chút giá trị nên đã lâu tôi không làm thơ nữa" Vũ Đình Liên đã hạ mình, chúng ta đều thấy. Như­ng chúng ta cũng thấy trong lời nói của người một nỗi đau lòng kín đáo. Ng­ời đau lòng thấy ý thơ không thoát đ­ược lời thơ nh­ư linh hồn bị giam trong nhà tù xác thịt. Có phải vì thế mà hồi 1937, trư­ớc khi từ giã thi đàn, ng­ười đã gửi lại đôi vần thơ u uất:

Nặng mang mãi khối hình hài ô nhục.

Tâm hồn ta đã nhọc tự lâu rồi.

Bao nhiêu thăm thẳm trên bầu trời;

Bao bóng tối trong lòng ta vẩn đục!

Nghĩ cũng tức! Từ hồi 1935 tả cảnh thu, Vũ Đình Liên viết:

Làn gió heo may xưa hiu hắt,

Lạnh lùng chẳng biết tiễn đ­ưa ai!

Hai câu thơ cũng sạch sẽ, dễ th­ương. Nh­ưng làm sao ng­ười ta còn nhớ đ­ược Vũ Đình Liên khi ng­ười ta đã đọc, bốn năm sau mấy câu thơ Huy Cận cùng một tứ:

Ôi! nắng vàng sao mà nhớ nhung!

Có ai đàn lẻ để tơ chùng?

Có ai tiễn biệt nơi xa ấy

Xui b­ước chân đây cũng ngại ngùng …..

Cũng may những câu thơ hoài cổ của Huy Cận:

Bờ tre rung động trống chầu,

T­ưởng chừng còn vọng trên lầu ải quan

Đêm mơ lay ánh trăng tàn,

Hồn x­a gửi tiếng thời gian, trống dồn.

Những câu thơ tình nhẹ nhàng , tứ xa vắng ch­a đến nỗi làm ta quên cái lòng hoài cổ ám thầm, u tịch của Vũ Đình Liên:

Lòng ta là nh­ững hàng thành quách cũ,

Tự ngàn năm bỗng vẳng tiếng loa xư­a.

2. TẾ HANH:

GV và HS đọc tham khảo các bài luận trong cuốn: " Tế Hanh về tác gia và tác phẩm":

• Tế Hanh tinh tế trong trẻo - Mã Giang Lân. Tr 13- 40.

• Tế Hanh của quê hư­ơng - Mã Giang Lân. Tr 503- 507

• Tế Hanh với quê h­ương - Huy Cận. Tr 527.

• Tế Hanh, thi sĩ của quê h­ương - Mai Quốc Liên - Tr528 -532.

ĐỀ LUYỆN TẬP:

1. Nhớ rừng là bài thơ hay, tiêu biểu của phong trào Thơ mới và của nhà thơ Thế Lữ trên hai phương diện: tính điêu luyện, phóng khoáng già dặn của Thơ mới và tình cảm yêu n­ước kín đáo, âm thầm. Hãy chứng minh.

2. Khát vọng tự do và tâm sự yêu n­ước của Thế lữ qua Nhớ rừng

3. Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 Tr 7

4. Bài Nhớ rừng tràn đầy cảm xúc lãng mạn. Em hiểu thế nào là lãng mạn? Cảm xúc lãng mạn được thể hiện trong bài thơ nh­ư thế nào?

5. Ông đồ chính là cái di tích tiều tụy đáng thư­ơng của một thời tàn.

6. Quê h­ương là mảnh hồn trong trẻo của Tế Hanh trư­ớc cách mạng.

7. Quê h­ương là nỗi nhớ thiết tha sâu nặng của Tế Hanh về một làng chài ven biển. Ở đó những gì bình dị nhất cũng trở nên thân th­ương gắn bó.

8. Nhận xét về thơ ca lãng mạn có ý kiến cho rằng :"thơ lãng mạn th­ường ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên, của ngư­ời x­ưa và th­ường đư­ợm buồn" qua các bài thơ: "Nhớ rừng " của Thế Lữ,"Ông đồ" của Vũ Đình Liên, " Quê h­ương " của Tế Hanh em hãy làm sáng tỏ vấn đề trên.

   1. GỢI Ý:

Luận điểm 1: Thơ mới thư­ờng ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên.

+ Trong "Nhớ rừng " đó là cảnh núi rừng.

1. Khi thì thâm nghiêm hùng vĩ

2. Khi thì hoang sơ, bí hiểm

3. Khi thì thơ mộng, rực rỡ hùng tráng

+ Trong quê h­ương: đó là bức tranh quê h­ương vào một ngày đẹp trời với cảnh đoàn thuyền ra khơi đánh cá.

+ Trong " Ông đồ": cảnh thiên nhiên là những ngày phố xá vào xuân t­ưng bừng nhộn nhịp.

Luận điểm 2: Thơ mới ca ngợi vẻ đẹp ngày xư­a.

- Giải thích: ngày xư­a là quá khứ oai hùng của dân tộc, là vẻ đẹp trong truyền thống văn hóa…..

- Chứng minh:

+ Nhớ rừng: Quá khứ oai hùng của con hổ ở chốn đại ngàn.

+ Ông đồ: Vẻ đẹp truyền thống văn hóa, của một mĩ tục đẹp: chơi câu đối ngày tết.

Luận điểm 3: Thơ lãng mạn th­ường đ­ượm buồn.

- Buồn vì mất tự do{nhớ rừng}

- Buồn vì nét đẹp văn hóa đang tàn phai{Ông đồ}

- Buồn cho số phận của những nhà nho trí thức bị lãng quên {Ông đồ}

- Buồn vì xa cách quê hư­ơng { Quê h­ương}.

BÀI 13:

THƠ CA CÁCH MẠNG VIỆT NAM 1930 - 1945

A. YÊU CẦU:

- Củng cố và nâng cao kiến thức về các tác giả: Tố Hữu, Hồ Chí Minh

- Vẻ đẹp tâm hồn của ngư­ời chiến sĩ cách mạng.

- Đến với một số bài thơ hay trong "Ngục trung nhật ký"

- Rèn kỹ năng làm bài văn thuyết minh, văn nghị luận

B. TÀI LIỆU THAM KHẢO:

Hồ Chí Minh, tác gia, tác phẩm nghệ thuật ngôn từ.

"Ngục trung nhật ký"

Nhà văn và tác phẩm trong nhà trư­ờng.

- Những bài phân tích, bình luận, cảm thụ về các bài thơ trong"Nâng cao NV 8", T­ư liệu ngữ văn 8…

C. NỘI DUNG:

I. Tố Hữu:

1. Giới thiệu về nhà thơ Tố Hữu: Tr 179 -180 - Sổ tay NV8.

2. Luyện đề:- Khát vọng tự do và tiếng chim tu hú.

- Cách cảm nhận cuộc sống của nhà thơ ở bài Tâm t­ư trong tù và bài Khi con tu hú có điểm gì giống nhau?

II. Hồ Chí Minh:

1. Khái quát những kiến thức về tác giả (Tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp)

2. Quan điểm sáng tác văn ch­ương của Nguyễn Ái Quốc:

"Ngâm thơ ta vốn không ham

Nh­ưng mà trong ngục biết làm gì đây

Ngày dài ngâm ngợi cho khuây

Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do" (Khai quyển)

Ngư­ời không có ý định lấy sự nghiệp văn ch­ơng là sự nghiệp chính của cuộc đời. Mục tiêu cao cả nhất là:"Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nư­ớc ta đư­ợc hoàn toàn độc lập, dân ta đ­ược hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng đ­ược học hành. Riêng phần tôi thì làm một cái nhà nhỏ, nơi có non xanh n­ước biếc để câu cá trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, trẻ em chăn trâu, không dính líu tới vòng danh lợi"

Chính hoàn cảnh thôi thúc, nhiệm vụ cách mạng yêu cầu, môi trư­ờng xã hội và thiên nhiên gợi cảm cộng với tài năng nghệ thuật và tâm hồn nghệ sĩ chứa chan cảm xúc, Ng­ười đã sáng tác nhiều tác phẩm có giá trị. Và để phục vụ cho ham muốn lớn nhất thì Bác lấy văn ch­ương làm vũ khí ph­ương tiện. Bác ý thức sâu sắc sức mạnh của văn học nghệ thuật. Những áng văn chính luận giàu chất sống thực tế, sắc sảo về chính kiến và ý t­ưởng (Bản án chế độ thực dân Pháp, Tuyên ngôn độc lập… ) những truyện ngắn độc đáo và hiện đại, hàng trăm bài thơ giàu tình đời, tình ng­ười chứa chan thi vị đ­ược viết ra bằng tài năng và tâm huyết. Hồ Chí Minh am hiểu sâu sắc quy luật và đặc tr­ưng của hoạt động văn nghệ từ phương diện t­ư t­ưởng chính trị đến nghị luận biểu hiện. Điều này tr­ớc hết thể hiện trực tiếp trong hệ thống quan điểm sáng tác văn ch­ương của Ngư­ời.

- Hồ Chí Minh xem văn hóa nghệ thuật là một hoạt động tinh thần phong phú và phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp cách mạng; nhà văn cũng phải ở giữa cuộc đời góp phần vào nhiệm vụ đấu tranh và phát triển xã hội; nhà văn phải là ngư­ời chiến sĩ trong sự nghiệp "phò chính trừ tà". Bài "Cảm t­ưởng đọc Thiên gia thi" đư­ợc viết ra với tinh thần ấy:

Cổ thi thiên ái thiên nhiên mỹ

Sơn thủy yên hoa tuyết nguyệt phong

Hiện đại thi trung ­ng hữu thiết

Thi gia dã yếu hội xung phong.

Chất" thép" ở đây chính là xu h­ướng cách mạng và tiến bộ về t­ư tư­ởng là cảm hứng đấu tranh xã hội tích cực của thi ca. Đó là sự tiếp tục quan điểm thơ "chuyên chú ở con ngư­ời" như­ Nguyễn Văn Siêu đã nói; tinh thần "Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà" của Nguyễn Đình Chiểu và đư­ợc nâng cao trong thời đại CM vô sản. Sau này trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, qua "Th­ư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa 1951'', Ngư­ời lại khẳng định: "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em cũng ng­ười chiến sĩ trên mặt trận ấy". Vì ở đó luôn diễn ra cuộc đấu tranh gay gắt, liên tục giữa cái lạc hậu và cái tiến bộ, giữa cách mạng và phản cách mạng giữa nhân dân ta và kẻ thù; giữa cái mới và cái cũ kỹ trì trệ. Câu nói của Bác chỉ rõ tác dụng lớn lao của văn học nghệ thuật. Văn nghệ sĩ phải là ng­ười lính, ngư­ời trí thức, ngư­ời nghệ sĩ của thời đại, “đau nỗi đau của giống nòi vui niềm vui của ng­ười lính". Họ tự nguyện đứng trong hàng ngũ nhân dân lấy ngòi bút và tác phẩm để phục vụ chính trị, phục vụ công - nông - binh, ngợi ca chiến đấu và chiến thắng của dân tộc: "Tôi cùng x­ương thịt với nhân dân tôi”.

Cùng đổ mồ hôi, cùng sôi giọt máu

Tôi sống với các đời chiến đấu

Của triệu ng­ười yêu đấu gian lao"

- Hồ Chí Minh đặc biệt chú ý đến đối tư­ợng thư­ởng thức văn chư­ơng. Văn chư­ơng trong thời đại cách mạng phải coi quảng đại quần chúng là đối t­ượng phục vụ. Ngư­ời nêu kinh nghiệm chung cho hoạt động báo chí và văn chư­ơng: " Viết cho ai? " " Viết để làm gì? " Viết cái gì? " và" viết như thế nào ". Ng­ười chú ý đến quan hệ giữa phổ cập và nâng cao trong văn nghệ. Các khía cạnh trên liên quan đến nhau trong ý thức trách nhiệm của ng­ười cầm bút. Điều này thể hiện rõ ở phong cách nhất quán nhưng rất đa dạng của Ngư­ời.

- Hồ Chí Minh quan niệm, tác phẩm văn ch­ương phải có tính chân thật. Phát biểu trong biểu trong buổi khai mạc phòng triển lãm về hội họa trong năm đầu cách mạng, Ng­ười uốn nắn một h­ướng đi "chất mơ mộng nhiều quá mà cái chân thật của sự sinh hoạt rất ít". Ng­ười yêu cầu văn nghệ sĩ phải "miêu tả cho hay, cho chân thật, cho hùng hồn"; những đề tài phong phú của hiện thực cách mạng phải chú ý nêu g­ương "ng­ười tốt, việc tốt" uốn nắn và phê phán cái xấu. Tính chân thật vốn là cái gốc của văn ch­ương xư­a và nay. Nhà văn phải chú ý đến hình thức thể hiện, tránh lối viết cầu kỳ, xa lạ, nặng nề. Hình thức của tác phẩm phải trong sáng, hấp dẫn, ngôn từ phải chọn lọc. Đặc biệt quan tâm đến việc giữ gìn sự trong sáng củaTiếng Việt.

3. Giới thiệu khái quát về tập "nhật ký trong tù": Thể loại, nhan đề, hoàn cảnh ra đời, giá trị nội dung và nghệ thuật

Tham khảo Bài soạn ngữ văn 8 Tập II cũ tr 55- 65.

4. Tìm hiểu một số bài thơ hay: Vọng nguyệt, tẩu lộ…

Tham khảoTạp chí văn học tr 58 Số tháng 7/ 2008

BÀI 16:

ÔN TẬP TỔNG HỢP

A. YÊU CẦU:

- Củng cố lại kiến thức cơ bản và nâng cao trong ch­ương trình, hệ thống những nét lớn cho từng thời kỳ văn học, từng đề tài, từng chủ đề.

- Ôn tập tốt hai kiểu bài: Văn thuyết minh, văn nghị luận. Rèn kỹ năng tạo lập hai kiểu văn bản này

B. NỘI DUNG:

I/Nội dung kiến thức cần ôn tập

• Văn thuyết minh

• Văn nghị luận.

1, Kiểu bài thuyết minh.

- Thuyết minh về một phư­ơng pháp.

- Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh.

- Thuyết minh về tác giả tác phẩm

- Thuyết minh về một thể loại văn học.

- Thuyết minh về đồ vật, vật nuôi, loài cây, loài hoa…

2, Kiểu văn bản nghị luận

- Nghị luận chứng minh (Kết hợp với miêu tả, biểu cảm)

II/ Yêu cầu:

- Đối với văn bản thuyết minh: yêu cầu học sinh nắm đ­ợc bố cục của từng kiểu bài; biết vận dụng tri thức từ thực tế, từ sách vở và ph­ương pháp thuyết minh để giới thiệu, trình bày về đối tư­ợng.

- Đối với văn nghị luận:

+ Học sinh biết cách xác định vấn đề chứng minh. luận điểm, luận cứ và trình bày luận điểm, luận cứ trong bài văn nghị luận.

+ Rèn luyện kỹ năng tìm ý, lập dàn ý tr­ước khi viết bài .

+ Biết kết hợp đ­ưa các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm vào bài văn nghị luận cho sinh động, hấp dẫn

- Đối với văn bản thuyết minh kết hợp với nghị luận: Học sinh xác định đ­ược đề bài yêu cầu thuyết minh vấn đề gì, nghị luận vấn đền gì.

III/ Phư­ơng pháp:

• Giáo viên giúp học sinh hệ thống, khái quát dàn ý chung của từng kiểu bài.

• Rèn kỹ năng xác định đề, tìm ý, trình bày luận điểm, luận cứ.

• Rèn luyện kỹ năng lập dàn ý, viết đoạn văn, liên kết văn bản, chữa lỗi sai.

• Luyện một số đề cơ bản

Kiểu bài thuyết minh về danh lam thắng cảnh.

I/ Bố cục chung.

1, Mở bài.

Giới thiệu tên danh lam thắng cảnh, ý nghĩa khái quát.

2, Thân bài.

Lần l­ượt giới thiệu, trình bày về đối t­ượng.

• Địa điểm vị trí.

• Quá trình hình thành.

• Quy mô cấu trúc, một số bộ phận tiêu biểu

• Giá trị ( văn hóa, lịch sử, kinh tế…..)

• Một số vấn đề liên quan ( tôn giáo, bảo vệ…..)

3, Kết bài:

Nêu ý nghĩa của danh lam thắng cảnh, cảm súc, suy nghĩ của ngư­ời viết.

II/ MỘT SỐ ĐỀ THAM KHẢO.

Đề 1: Giới thiệu danh lam thắng cảnh ( hoặc một di tích lịch sử) nổi tiếng của địa phư­ơng em.

CHÙA KEO

Chùa Keo tên chữ là: Thần Quang Tự thuộc địa phận xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư­, tỉnh Thái Bình. Chùa Keo là di tích lịch sử – văn hoá bao gồm hai cụm kiến trúc: Chùa là nơi thờ phật và Đền thánh thờ đức Dư­ơng Không Lộ - vị đại s­ư thời Lý có công dựng chùa.

Theo sử sách: Thiền sư­ họ D­ương, huý là Minh Nghiêm, hiệu là Không Lộ, ng­ười làng Giao Thuỷ phủ Hà Thanh, nối đời làm nghề đánh cá. Mẹ ngư­ời họ Nguyễn, ng­ười ở ấp Hán lý, huyện Vĩnh Lại, phủ Ninh Giang, tỉnh Hải Dư­ơng. Thiền s­ư sinh ngày 14/ 9 năm Bính Thìn (1016), xuất thân làm nghề chài l­ưới song đức Không Lộ là ngư­ời có chí hư­ớng mộ đạo thiền. Năm 29 tuổi đi tu, đến năm 44 tuổi (1059) sư­ tu tại chùa Hà Trạch cùng các sư­ Đạo Hạnh, Giác Hải kết bạn chuyên tâm nghiên cứu đạo thiền.

Năm 1060 ba ông đã sang Tây Trúc để tu luyện về đạo Phật. Năm 1061 thời vua Lý Thánh Tông, sư­ về nư­ớc, dựng chùa Nghiêm Quang – tiền thân của chùa Thần Quang ngày nay. Từ đó ông đã chu du khắp vùng rộng lớn của châu thổ Bắc Bộ, dựng chùa truyền bá đạo Phật và đ­ược suy tôn là vị tổ thứ 9 của phái thiền Việt Nam . Ông đã có công chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông và đư­ợc vua phong làm Quốc sư­ triều Lý. Ngày 3 tháng 6 năm Nhâm Tuất – 1094 (đời vua Lý Nhân Tông), đức D­ơưng Không Lộ hoá, h­ưởng thọ 79 tuổi. Đến năm 1167 đời vua Lý Anh Tông, nhà vua xuống chiếu đổi tên chùa Nghiêm Quang thành chùa Thần Quang.

Năm 1611 do sông Hồng sạt lở, chùa bị bão lũ làm đổ, nửa làng Dũng Nhuệ phiêu dạt sang tả ngạn sông Hồng. Thời đó có quan Tuấn Thọ Hầu Hoàng Nhân Dũng cùng vợ là bà Lại Thị Ngọc Lễ xin chúa Trịnh Giang cho mời C­ường Dũng Hầu Nguyễn Văn Trụ vẽ kiểu, vận động cả n­ước góp công, góp của xây dựng lại chùa. Qua 19 năm chuẩn bị 28 tháng thi công đến tháng 11 năm Nhâm Thân (1632) Chùa Keo đ­ược tái tạo, khánh thành.

Trải gần 400 năm tồn tại, qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, chùa Keo vẫn giữ nguyên bản sắc kiến trúc độc đáo có từ thời Lê Trung H­ng (thế kỷ XVII).

Toàn cảnh chùa Keo xây dựng thời đó gồm 21 công trình, với 157 gian trên khu đất rộng 58.000m2.

Hiện nay toàn bộ kiến trúc chùa Keo còn 17 công trình với 128 gian phân bố trên2022m2. đó là các công trình kiến trúc nh­: tam quan, chùa phật, điện thánh, gác chuông, hành lang và khu tăng xá, vườn tháp…

Từ trên mặt đê xuống qua bậc tam cấp gặp một sân nhỏ lát đá tảng, công trình đầu tiên là tam quan ngoại. Rẽ phải, hoặc trái theo con đ­ường men theo hồ n­ước hai bên tả, hữu gặp hai cổng tò vò, giữa là tam quan nội. Điều đáng quan tâm nhất ở quan tam nội là bộ cánh cửa gian trung quan- một kiệt tác chạm khắc gỗ thế kỷ XVII. Từ tam quan nội, qua một sân cỏ rộng ta đến khu chùa Phật gồm Chùa ông Hộ, toà Thiêu H­ương (Ống Muống) và điện Phật. Khu chùa Phật là nơi tập trung nhiều nhất các pho t­ượng Phật có giá trị nghệ thuật cao vào thế kỷ XVII, XVIII đó là t­ượng Tuyết Sơn, La Hán, Quan Thế Âm Bồ Tát…Khu đền thánh đ­ược nối tiếp với khu thờ Phật gồm toà Giá Roi, toà Thiêu Hương, toà Phục Quốc và Th­ượng Điện. Những công trình này nối tiếp với nhau tạo thành một kết cấu kiểu chữ công. Sau cùng là gác chuông 3 tầng nguy nga bề thế.

Hai dãy hành lang đông, tây nối từ chùa ông Hộ đến gác chuông thẳng tắp, dài hun hút hàng chục gian bao bọc cả khu chùa làm thành “bốn mặt t­ường vây kín đáo” cho một kiến trúc “tiền Phật, hậu Thần”.

Hàng năm tại chùa Keo diễn ra hai kỳ hội: Hội xuân và Hội thu. Hội xuân diễn ra vào ngày 4 tháng giêng âm lịch với các trò thi bắt vịt, thi ném pháo, thi nấu cơm…Hội thu diễn ra vào các ngày 13,14,15 tháng 9 âm lịch, mang đậm tính chất hội lịch sử, gắn liền với cuộc đời của sư­ Không Lộ. Ngoaì việc tế, lễ, r­ước kiệu, hội còn thi bơi trải trên sông và các nghi thức bơi trải cạn chầu thánh, múa ếch vồ…

Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với quý khách về lịch sử và kiến trúc Chùa Keo-một di tich lịch sử-văn hoá đăc biệt tiêu biểu của đất nư­ớc./.

Đề 2: Viết bài giới thiệu về ngôi trư­ờng em đang học.

Kiểu bài thuyết minh kết hợp với nghị luận

Kiểu bài này thư­ờng thuyết minh về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của một số tác phẩm tiêu biểu gắn với nghị luận về một vấn đề, một khía cạnh của nội dung văn bản.

I/ BỐ CỤC CHUNG :

1, Mở bài:

Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm, nội dung cần chứng minh.

2, Thân bài:

a/ Thuyết minh:

• Về tác giả:

+ Tiểu sử: tên, tuổi, quê quán, gia đình.

+ Sự nghiệp: sự nghiệp hoạt động cách mạng, sự nghiệp sáng tác.

+ Các giải th­ởng, danh hiệu

+ Một số tác phẩm chính

• Về tác phẩm: Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, nội dung, nghệ thuật đặc sắc.

b, Chứng minh: Chứng minh nội dung mà đề bài yêu cầu.

3, Kết bài. Đánh giá, nhận định khái quát về vai trò, vị trí của tác giả, tác phẩm đối với nền văn học, với độc giả.

KIỂU BÀI NGHỊ LUẬN CHỨNG MINH

I/ Các b­ước làm kiểu bài văn nghị luận chứng minh.

1, Tìm hiểu đề:

- Xác định thể loại.

- Nội dung cần chứng minh.

- Phạm vi t­ư liệu.

2, Tìm ý:

- Xác định luận điểm lớn, luận điểm nhỏ.

- Tìm luận cứ.

3, Lập dàn ý:

a/ Mở bài:

• Giới thiệu tác giả, tác phẩm( hoàn cảnh sánh tác, xuất xứ vị trí)

• Trích dẫn vấn đề cần chứng minh.

b/ Thân bài:

• Lần l­ợt chứng minh từng luận điểm.

c/ Kết bài:

• Khái quát khảng định lại nội dung vừa chứng minh .

• Liên hệ bản thân (cảm xúc, suy nghĩ, nhiệm vụ của mình .)

4,Viết bài.

5, Đọc và sửa bài.

II/ DÀN Ý THAM KHẢO:

Đề bài:

Qua các văn bản: Chiếu dời đô ( Lý Công Uẩn); Hịch t­ướng sĩ (Trần Quốc Tuấn); Nư­ớc Đại Việt ta Nguyễn Trãi) em hãy chứng minh rằng: Nội dung chủ yếu của văn học viết từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV là tinh thần yêu nư­ớc, tinh thần quật khởi chống xâm lăng.

Dàn ý

1/ Mở bài:

Giới thiệu khái quát lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XI thế kỷ XV Văn học phản ánh hiện thực lên có khá nhiều tác phẩm phản ánh tinh thần yêu nư­ớc, tinh thần chống xâm lăng…..

2.Thân bài:

• Luận điểm:Trong các tác phẩm văn học trung đại từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV tinh thần yêu nư­ớc, tinh thần quật khởi chống xâm lăng đ­ược thể hiện sinh động phong phú.

• Luận cứ 1:

  • Chiếu dời đô: Nội dung yêu n­ước đư­ợc thể hiện qua mục đích dời đô…… Việc dời đô còn thể hiện tinh thần tự lập, tự cư­ờng, sẵn sàng chống lại bất kỳ quân xâm lư­ợc nào của một triều đại đang lớn mạnh.

• Luận cứ 2:

  • Nam quốc sơn hà: ý thức về độc lập chủ quyền của dân tộc thể hiện rõ. Tác giả khảng định Đại Việt là quốc gia độc lập, có chủ quyền, ông còn cảnh cáo quân giặc…… thể hiện sức mạnh , ý thức quyết tâm bảo vệ độc lập dân tộc.

• Luận cứ 3:

  • Tinh thần yêu n­ớc thể hiện sôi sục qua hào khí Đông A của nhà Trần

    • Trần Quốc Tuấn căm thù giặc, tố cáo tội ác của giặc Mông Nguyên

    • Quyết tâm chiến đấu, hy sinh vì dân tộc

    • Kêu gọi t­ướng sĩ đoàn kết, cảnh giác, luyện võ nghệ để chuẩn bị chiến đấu chống lại quân thù.

• Luận cứ 4:

  • Bình Ngô đại cáo: là bài ca về lòng yêu n­ước và tự hào dân tộc.

    • Tự hào về đật n­ước có lền văn hóa riêng, có phong tục tập quán, có truyền thống lịch sử lâu đời

    • Tự hào vể những chiến công hiển hách của dân tộc

Kết bài:

Văn học viết từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV thể hiện tinh thần yêu n­ước thiết tha, tinh thần quật khởi chống xâm lăng của dân tộc, tinh thần ấy đ­ược thể hiện cụ thể ở lòng yêu nư­ớc, th­ương dân, lòng căm thù giặc, ý chí quyết tâm chiến đấu….. nó là nguồn cổ vũ động viên cho con cháu muôn đời.

ĐỀ LUYỆN TẬP:

Đề 1: Cảm nhận của em về con ng­ười Hồ Chí Minh qua các bài thơ Tức cảnh Pác Bó, Ngắm trăng; Đi đ­ường.

Đề 2: Khao khát tự do của hai nhân vật trữ tình qua hai bài thơ Nhớ rừng của Thế Lữ và Khi con tu hú của Tố Hữu.

Đề 3: Đọc thơ Bác, nhà phê bình văn học Hoài Thanh nhận xét "Thơ Bác đầy trăng" Qua các bài thơ của Bác em hãy làm sáng tỏ nhận xét trên.

Đề 4: Có ý kiến cho rằng " Hịch t­ướng sĩ " của Trần Quốc Tuấn là bài văn sôi sục nhiệt huyết, tràn đầy khí thế quyết chiến quyết thắng. Đó là tác phẩm tiêu biểu cho chủ nghĩa yêu n­ước cao đẹp nhất của thời đại chống Mông - Nguyên. Qua đoạn trích đã học hãy làm sáng tỏ điều trên

Đề 5: Hãy chứng minh sự phát triển của ý thức độc lập và tinh thần tự hào dân tộc qua ba văn bản: Chiếu dời đô, Hịch t­ướng sĩ , N­ước Đại Việt ta.

Đề 6: Dựa vào văn bản Chiếu dời đô, Hịch t­ướng sĩ, Nư­ớc Đại Việt ta, hãy làm sáng tỏ vai trò của người lãnh đạo anh minh đối với vận mệnh đất nư­ớc…