Giáo Án Ngữ Văn 8 Cánh Diều Bài 9 Nghị Luận Văn Học

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Nhiệm vụ : Tìm hiểu về luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản nghị luận

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm đôi nhằm kích hoạt kiến thức nền về luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản nghị luận.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc cá nhân - nhóm để hoàn thành với phần câu hỏi gợi dẫn sau:

- HS nghe câu hỏi, đọc phần Kiến thức ngữ văn và hoàn thành trả lời câu hỏi chắt lọc ý.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động thảo luận

- GV mời một vài nhóm HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét, góp ý, bổ sung.

Dự kiến sản phẩm làm nhóm đôi:

Bước 4: Đánh giá kết quả HS thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, không cần giảng quá chi tiết và chốt lại kiến thức  GV ghi bảng.

GV chuyển dẫn vào bài.

Để hiểu rõ hơn về “Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya”, hôm nay, chúng ta đọc hiểu văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya”. Khi đọc, các em chú ý xem tại sao văn bản này được coi là nghị luận văn học.

I.Kiến thức Ngữ văn:

1.Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng:

- Luận đề: là vấn đề được luận bàn trong văn bản nghị luận. (là “chiều sâu” (giá trị tiềm ẩn về tư tưởng và nghệ thuật) của tác phẩm đã nêu.)

- Luận điểm là các ý triển khai những khía cạnh khác nhau của một luận đề trong văn bản nghị luận.

- Lí lẽ là những lẽ phải được lấy làm căn cứ để giải thích, làm rõ cho luận điểm. Để có sức thuyết phục, lí lẽ cân chặt chẽ, xác đáng.

-Bằng chứng là những ví dụ cụ thể về nội dung, nghệ thuật của tác phẩm văn học (các hình ảnh, chi tiết, câu văn, câu thơ,... trong tác phẩm) được đưa ra nhằm chứng minh, củng cố cho lí lẽ. Để có sức thuyết phục, bằng chứng cần phù hợp, tiêu biểu.

2.Mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng:

Luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng là những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ với nhau trong văn bản nghị luận.

• Luân điểm gắn bó mật thiết với luận đề và được sắp xếp một cách hệ thống, hợp lí để giúp cho luận đề của văn bản được sáng rõ, thuyết phục. Có thể hình dung mối liên hệ này qua sơ đồ sau:

3. Lưu ý khi đọc văn bản nghị luận

+ Vấn đề chính mà văn bản đưa ra để bàn bạc, trao đổi là gì (xác định luận đề)?

+ Có những luận điểm nào được sử dụng trong văn bản?

+ Các luận điểm, lí lẽ và bằng chứng góp phần làm sáng rõ cho luận đề như thê nào?

+ Quan điểm, thái độ của tác giả được thể hiện trong văn bản như thế nào?

I. TÌM HIỂU CHUNG

a. Mục tiêu: Giúp HS đọc văn bản và thực hiện một số kĩ thuật đọc thông qua việc trả lời một số câu hỏi trong khi đọc

b. Nội dung: Hs sử dụng sgk, đọc văn bản theo sự hướng dẫn của GV

c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS

d. Tổ chức thực hiện:

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Thao tác 1: đọc- chú thích

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

+ GV hướng dẫn cách đọc

+Gv gọi HS đọc trước lớp, các bạn còn lại lắng nghe và đánh giá bài đọc của bạn dựa theo mẫu bảng sau:

- GV giải thích một số từ khó.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS theo dõi sgk

- GV quan sát, hỗ trợ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá

Thao tác 2: Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm

- Hs hoàn thành PHT số 1 để tìm hiểu về tác giả và tác phẩm (làm ở nhà)

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

-Nhiệm vụ 1: Hoạt động cá nhân

GV đặt câu hỏi gợi dẫn tìm hiểu về tác giả Lê Trí Viễn: Qua tìm hiểu bài ở nhà, hãy giới thiệu những thông tin về tác giả Lê Trí Viễn.

-Nhiệm vụ 2: GV tiếp tục tổ chức hoạt động nhóm đôi giúp HS tìm hiểu kiến thức về tác phẩm.

+ Văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya ”.

thuộc thể loại nào? Dựa vào đâu em nhận ra điều đó?

+ Văn bản gồm 3 phần. Nêu nội dung của từng phần?

+ Thời gian: 3 phút

- HS lắng nghe, tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- Hs làm việc cá nhân

- GV quan sát

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trình bày sản phẩm

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức

1/ Tác giả: Lê Trí Viễn (1919-2012), quê ở Quảng Nam

• Là giáo sư, nhà giáo nhân dân, đồng thời cũng là một nhà nghiên cứu đi tiên phong trong việc vận dụng quan điểm Mác-xít trong nghiên cứu và đã đóng góp cho lĩnh vực văn học Việt Nam hơn 40 công trình khoa học giá trị.

• Ông là hiệu trưởng sáng lập Trường Trung học cơ sở – Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến, một ngôi trường nổi tiếng ở Thành phố Hồ Chí Minh với tỷ lệ đậu Đại học cao và lượng thủ khoa, á khoa các trường Đại học nhiều nhất nước.^[1][2] Ông đã được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012.

-Một số tác phẩm tiêu biểu:

+Việt Nam Văn học sử - Thời đại Lê mạt – Nguyễn sơ. Nhà xuất bản Tinh Tiến, Liên khu V.

+ Thánh Gióng. Nhà xuất bản Giáo dục.

+ Bình thơ xuân – 1986

+ Tìm hương trong văn Hồ Chí Minh – 1986,…

I.Tìm hiểu chung

1. Đọc, và tìm hiểu chú thích

2.Tác giả, tác phẩm

a.Tác giả

Lê Trí Viễn (1919-2012), quê ở Quảng Nam

• Là giáo sư, nhà giáo nhân dân, đồng thời cũng là một nhà nghiên cứu đi tiên phong trong việc vận dụng quan điểm Mác-xít trong nghiên cứu và đã đóng góp cho lĩnh vực văn học Việt Nam hơn 40 công trình khoa học giá trị. Ông là hiệu trưởng sáng lập Trường Trung học cơ sở – Trung học phổ thông Nguyễn Khuyến, một ngôi trường nổi tiếng ở Thành phố Hồ Chí Minh với tỷ lệ đậu Đại học cao và lượng thủ khoa, á khoa các trường Đại học nhiều nhất nước.Ông đã được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012. Ông đã được nhà nước tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012.

-Một số tác phẩm tiêu biểu:

+Việt Nam Văn học sử - Thời đại Lê mạt – Nguyễn sơ. Nhà xuất bản Tinh Tiến, Liên khu V.

+ Thánh Gióng. Nhà xuất bản Giáo dục.

+ Bình thơ xuân – 1986

+ Tìm hương trong văn Hồ Chí Minh – 1986,…

b. Tác phẩm

- Xuất xứ: Theo Đến với thơ hay, NXB Giáo dục. 1997

- Thể loại: Nghị luận văn học

-PTBĐ chính: nghị luận

-Bố cục: gồm 5 phần

• Phần 1: Giới thiệu bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 2: Phân tích câu thơ thứ nhất trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 3: Phân tích câu thơ thứ hai trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 4: Phân tích hai câu thơ cuối trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 5: Sự cân bằng trong bài thơ Cảnh khuya.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT VĂN BẢN

1. Mục tiêu:

- GV hướng dẫn HS đọc và nhận biết được đặc điểm hình thức (cách thể hiện luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng,...) và nội dung (mục đích, giá trị, ý nghĩa,...) của một văn bản nghị luận văn học;

- Chỉ ra được mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng của văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya”.

- HS nắm được nội dung và nghệ thuật của từng phần trong văn bản.

- Quan điểm của tác giả Lê Trí Viễn thể hiện qua văn bản.

b. Nội dung: Hướng dẫn học sinh khám phá, phát hiện những dấu hiệu đặc trưng của một văn bản nghị luận văn học thông qua văn bản cụ thể bằng hệ thống câu hỏi, phiếu bài tập.

- Phương pháp: nêu và giải quyết vấn đề, vấn đáp, thảo luận nhóm, kĩ thuật tia chóp, khăn trải bàn,…

- GV nêu ý kiến, tổ chức hoạt động nhóm cho HS.

- HS làm việc cá nhân, trình bày sản phẩm, quan sát và bổ sung (nếu cần).

- HS đọc thông tin SGK, thảo luận nhóm, điền vào phiếu học tập.

- GV hướng dẫn HS đọc SGK, nêu ý kiến, giải thích

c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh, phiếu học tập, sản phẩm của nhóm

d. Tổ chức thực hiện:

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Nội dung 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu về luận đề của văn bản.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Thảo luận nhóm đôi

Thời gian 5 phút

- GV yêu cầu HS dựa vào văn bản vừa đọc, trả lời câu hỏi:

1. Văn bản Vẻ đẹp của bài thơ “Cảnh khuya” bàn về vấn đề gì? Dựa vào đâu để em có thể nhận ra nhanh nhất điều này?

2. Bài thơ Cảnh khuya được tác giả Lê Trí Viễn phân tích theo trình tự nào? Nêu tác dụng của việc phân tích theo trình tự đó.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

*Dự kiến sản phẩm:

1 - Văn bản Vẻ đẹp của bài thơ “Cảnh khuya” bàn về vẻ đẹp nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ Cảnh khuya.

• Em dựa vào nhan đề và phần 1 của của văn bản để nhận ra nhanh nhất điều này.

2 - Bài thơ Cảnh khuya được tác giả Lê Trí Viễn phân tích theo trình tự các câu thơ trong bài thơ Cảnh khuya.

-Tác dụng: Việc phân tích theo trình tự các câu thơ trong bài thơ giúp bài phân tích có chiều sâu và phân tích được mạch cảm xúc mà tác giả bài thơ muốn thể hiện.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá.

Nội dung 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu về mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV áp dụng KỸ THUẬT KHĂN TRẢI BÀN

PHIẾU HỌC TẬP 2

- Yêu cầu Hs đọc kỹ các phần của văn bản. Chia nhóm lớp, phát phiếu học tập số 2, giao nhiệm vụ:

Gói câu hỏi

1. Xác định nội dung chính của mỗi phần. Tính lô gích giữa các phần được thể hiện như thế nào?

2. Chỉ ra một ví dụ thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa nội dung chính của một phần với lí lẽ, bằng chứng được sử dụng trong phần ấy.

3. Nêu một điểm chung về thái độ, quan điểm của tác giả thể hiện ở các phần trong văn bản.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo nhóm, suy nghĩ để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận hoạt động và thảo luận

- GV mời một số HS trình bày trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

*Dự kiến sản phẩm:

a. Nội dung chính của mỗi phần:

• Phần 1: Giới thiệu bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 2: Phân tích câu thơ thứ nhất trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 3: Phân tích câu thơ thứ hai trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 4: Phân tích hai câu thơ cuối trong bài thơ Cảnh khuya.

• Phần 5: Sự cân bằng trong bài thơ Cảnh khuya.

Tính lô gích giữa các phần được thể hiện ở:

• Các luận điểm có sự gắn bó mật thiết với luận đề và được sắp xếp theo hệ thống hợp lí (phân tích bài thơ theo trình tự các câu thơ) giúp người đọc dễ theo dõi, cảm nhận. Luận đề của văn bản được làm sáng tỏ, thuyết phục.

• Các lí lẽ giải thích, làm rõ luận điểm, tăng sức thuyết phục, cho bài viết.

b. Ví dụ: Phần 2 có nội dung chính là phân tích câu thơ thứ nhất trong bài thơ Cảnh khuya. Trong phần này, tác giả tập trung phân tích vẻ đẹp của cảnh vật, thiên nhiên trong câu thơ thứ nhất của bài Cảnh khuya.

Lí lẽ:

• Câu thơ vang lên hai thứ tiếng: tiếng suối và tiếng hát.

• Tiếng suối rất trong ấy văng vẳng mơ hồ như một tiếng hát từ xa vọng lại.

• Dù sao đó vẫn là một hồi âm, một tưởng tượng mĩ lễ xứng đáng với một tâm hồn đẹp và một cảnh khuya tao nhã.

Dẫn chứng:

• Tác giả so sánh tiếng suối trong bài thơ Cảnh khuya với tiếng suối trong các bài thơ khác như tiếng suối trong bài Côn Sơn của Nguyễn Trãi, tiếng suối trong thơ của Bạch Cư Dị.

c. Điểm chung về thái độ, quan điểm của tác giả thể hiện ở các phần trong văn bản là: Tác giả trân trọng, khâm phục trước nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ Cảnh khuya của Bác.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

1.Luận đề (Vấn đề nghị luận):

-Luận đề: Bàn về vẻ đẹp nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ Cảnh khuya.

2. Hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản:

- Các luận điểm: Bài viết có 5 luận điểm

+ Giới thiệu bài thơ Cảnh khuya.

+ Phân tích câu thơ thứ nhất trong bài thơ Cảnh khuya.

+ Phân tích câu thơ thứ hai trong bài thơ Cảnh khuya.

+ Phân tích hai câu thơ cuối trong bài thơ Cảnh khuya.

+ Sự cân bằng trong bài thơ Cảnh khuya.

-Mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản:

Luận điểm của phần này gắn bó mật thiết với luận đề, giúp làm sáng tỏ luận đề của văn bản.

+ Các luận điểm có sự gắn bó mật thiết với luận đề và được sắp xếp theo hệ thống hợp lí (phân tích bài thơ theo trình tự các câu thơ) giúp người đọc dễ theo dõi, cảm nhận. Luận đề của văn bản được làm sáng tỏ, thuyết phục.

+ Các lí lẽ giải thích, làm rõ luận điểm, tăng sức thuyết phục, cho bài viết.

• Điểm chung về thái độ, quan điểm của tác giả thể hiện ở các phần trong văn bản:

Tác giả trân trọng, khâm phục trước nghệ thuật tả cảnh trong bài thơ Cảnh khuya của Bác.

III. Tổng kết

a) Mục tiêu: Hs nắm được đặc điểm của văn bản nghị luận ( Nghị luận văn học). Và khái quát nghệ thuật, nội dung, ý nghĩa của văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya”.

b) Nội dung:

- GV sử dụng KT đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động cá nhân.

- HS làm việc cá nhân, trình bày sản phẩm, quan sát và bổ sung.

* Phương pháp: Vấn đáp, TL nhóm.

c) Sản phẩm: Các câu trả lời của học sinh

d) Tổ chức thực hiện

Nội dung 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu về những yếu tố nghệ thuật để làm nổi bật nội dung của bài thơ.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Thảo luận trong bàn trong 10 phút:

1. Hãy dẫn ra một đoạn văn cho thấy tác giả đã phân tích các yếu tố nghệ thuật để làm nổi bật nội dung của bài thơ?

2. Một trong những cách bình luận thơ là so sánh sự thể hiện của tác giả này với tác giả khác về cùng một vấn đề. Em hãy nêu nhận xét về tác dụng của cách bình luận đó trong phần 2 văn bản Vẻ đẹp của bài thơ “Cảnh khuya".

3. Qua VB, em hãy chỉ ra sức hấp dẫn trong cách lập luận của tác giả bài viết?

4. Chỉ ra những lưu ý khi đọc hiểu một văn bản nghị luận văn học.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ và thảo luận và ghi ra giấy.

• GV hướng theo dõi, quan sát HS thảo luận nhóm, hỗ trợ (nếu HS gặp khó khăn).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận hoạt động và thảo luận

Tổ chức trao đổi, trình bày nội dung đã thảo luận.

*Dự kiến sản phẩm

1. Đoạn văn cho thấy tác giả đã phân tích các yếu tố nghệ thuật để làm nổi bật nội dung của bài thơ:

"Cho nên hạ một câu: “Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà” đâu phải mọi người đều nói được. Trong khi Bác nói một cách rất tự nhiên. Cái nhẹ nhàng, hồn nhiên và giản dị ấy ai ngờ lại hiện ngay trong cách ghép của tổ hợp từ này. Ta thường nghe nói nỗi nhớ, nỗi nhà, nỗi mình, còn nỗi nước nhà thì chưa thấy đâu nói. Bởi nó tiêu biểu, nó tập hợp ở đỉnh cao nhất mọi tình cảm và mọi nghĩ suy và điều đó chỉ có Bác Hồ nói là thích hợp nhất; nhẹ nhàng, hồn nhiên nhất. Kể cả cái lo không giấu giếm gì ấy cũng chẳng làm vẩn bợn được ánh trăng sáng và tiếng suối trong ở trên. Bởi vì nó không làm xáo trộn được tâm hồn con người vĩ đại mặc dù niềm lo cho nước nhà ở năm 1947 là vô cùng to lớn, nặng nề. [...]"

-Tác giả đã tập phân tích nghệ thuật dùng từ "nỗi nước nhà" để làm nổi bất lên nội dung của bài thơ.

2. Bằng việc so sánh tiếng suối trong bài thơ Cảnh khuya của Bác với tiếng suối trong bài thơ của Bạch Cư Dị, Thế Lữ và tiếng suối trong thơ của Nguyễn Trãi, tác giả đã làm nổi bật lên cái hay, cái đẹp của tiếng suối trong thơ của Bác. Nếu tiếng suối trong thơ của Bạch Cư Dị và Nguyễn Trãi nghe nhưng tiếng đàn, tiếng suối trong thơ Thế Lữ trong như nước ngọc tuyền thì tiếng suối trong thơ Bác lại là một tiếng hát, một tiếng hát trong trẻo, một tiếng hát như một hồi âm vọng về gợi lại trong kí ức. Tiếng suối của Bác thể hiện một tâm hồn đẹp của người thi sĩ.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

GV tổng hợp ý kiến, chốt kiến thức.

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật:

- Các luận điểm có sự gắn bó mật thiết với luận đề và được sắp xếp theo hệ thống hợp lí

- Lập luận chặt chẽ, sắc bén; thuyết phục, xác thực và được trình bày theo một trình tự hợp lí.

- Lời văn giàu hình ảnh, nhạc điệu,…

2. Nội dung:

Văn bản bàn về cái đẹp, cái hay ẩn sâu bên trong và dụng ý của Bác trong mỗi câu thơ trong bài thơ Cảnh khuya.

3. Kĩ năng đọc văn bản nghị luận:

- Xác định luận đề của văn bản.

- Xác định các luận điểm và chỉ ra mối quan hệ của hệ thống luận điểm với luận đề.

- Chỉ ra các lí lẽ, bằng chứng và mối quan hệ của chúng trong việc làm rõ luận điểm.

- Quan điểm, thái độ của tác giả được thể hiện trong văn bản.

Nội dung đánh giá

Mức đánh giá

(1)

(2)

(3)

Sơ đồ tư duy

- Phần thông tin: Chỉ nêu được một lí lẽ và bằng chứng.

- Phần hình thức: Sơ đồ chỉ có 1 nhánh chính

- Phần thông tin: Chỉ nêu được hai – ba lí lẽ, chưa đủ bằng chứng.

- Phần hình thức: Sơ đồ có nhánh chính và các nhánh phụ nhưng chưa được sắp xếp hợp lí

- Phần thông tin: Nêu được bốn lí lẽ, đủ bằng chứng.

- Phần hình thức: Sơ đồ có nhánh chính, nhánh phụ, sắp xếp hợp lí.

Phiếu học tập số 1

1. Xuất xứ?

2. Thể loại?

3. Bố cục?

4. Lưu ý khi đọc văn bản?

I. TÌM HIỂU CHUNG

Mục tiêu: Giúp HS

- Giúp học sinh biết được những thông tin cơ bản về nhà văn

Nội dung

GV: Sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi và yêu cầu học sinh (HS) thực hiện nhiệm vụ.

HS: Chuẩn bị ở nhà và thực hiện nhiệm vụ của giáo viên (GV) giao.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Nội dung 1:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- GV yêu cầu HS: Trình bày những thông tin chính về tác giả Văn Giá?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- GV gợi ý: Tra cứu trên Google

- HS: xem lại thông tin

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV: Mời HS trình bày sản phẩm

- HS:

Đại diện trình bày thông tin về nhà văn

Những HS còn lại lắng nghe, theo dõi bạn trình bày, sau đó nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho sản phẩm của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV:

- Nhận xét phần chuẩn bị của HS, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

GV bổ sung:

• Bút danh khác của tác giả Văn Giá: Chung Sơn, Thuần Vũ

• Sinh ngày: 07-05-1959.

• Quê: Tân Yên- Bắc Giang.

• Là PGS - TS Lý luận và nghiên cứu, phê bình Văn Học.
  Nguyên chủ nhiệm Khoa Viết văn, Báo chí- ĐH Văn hóa HN.
  Hiện là Chủ tịch Hội đồng khoa học Khoa Viết văn-Báo chí,  Đại học Văn hoá Hà Nội.

• Các tác phẩm và công trình đã công bố:
  + Một khoảng trời văn học (tiểu luận- phê bình) - NXB Giáo dục, 2000
  + Vũ Bằng- bên trời thương nhớ (chuyên luận) - NXB Văn hoá- TT, 2000
  + Vũ Bằng- Mười chín chân dung nhà văn cùng thời (Nghiên cứu, sưu tầm, giới thiệu) - NXB Đại học quốc gia, 2004
  + Đời sống và đời viết (tiểu luận, phê bình-chân dung) - NXB Hội nhà văn, 2005
  + Những biến đổi về giá trị văn hoá ở các làng ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới - NXB Chính trị Quốc gia, 2007
  + Viết cùng bạn viết (tiểu luận, phê bình- chân dung) - NXB Hội nhà văn, 2010
  + Người khác và tôi (tiểu luận, phê bình- chân dung) - NXB Hội nhà văn, 2013
  + Giáo trình Sáng tác truyện ngắn - NXB Lao động, 2015
  + Trần gian muôn nỗi (Viết ngắn) - NXB Văn học, 2019
  + Viết khi tâm đắc (Tiểu luận, phê bình, chân dung) - NXB Hội nhà văn, 2020
  Và nhiều các đầu sách tham khảo bộ môn văn học danh cho các trường PTTH, CĐ và ĐH.

-> Chuyển dẫn: GV tập trung vào phong cách sáng tác để bình, kết nối sang phần 2

Nội dung 2:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc & yêu cầu HS đọc.

- Chú ý quan sát các ô chỉ dẫn bên phải để dễ dàng hiểu nội dung văn bản hơn

- Nêu những từ ngữ, hình ảnh, biểu tượng, điển tích,… khó, cần chú ý và giải thích.

- Chia nhóm lớp, phát phiếu học tập số 1, giao nhiệm vụ:

? Văn bản Chiều sâu của truyện “Lão Hạc” thuộc thể loại nào? Dựa vào đâu em nhận ra điều đó?

? Văn bản gồm mấy phần. Nêu nội dung của từng phần?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS:

+ Đọc văn bản

+ Làm việc cá nhân 2’, nhóm 5’

+ 2 phút đầu, hs trình bày ra phiếu cá nhân (tự chuẩn bị )

+ 5 phút tiếp theo, HS làm việc nhóm, thảo luận.

- GV:

+ Chỉnh cách đọc cho HS (nếu cần).

+ Theo dõi, hỗ trợ HS trong hoạt động nhóm.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS: Trình bày sản phẩm của nhóm mình. Theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần).

- GV:

+ Nhận xét cách đọc của và định hướng cách đọc phù hợp cho HS.

+ Hướng dẫn HS trình bày bằng cách nhắc lại từng câu hỏi.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét về thái độ học tập & sản phẩm học tập của HS.

- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.

1. Tác giả

• Tên thật: Ngô Văn Giá

• Sinh ngày: 07-05-1959

• Quê: Tân Yên- Bắc Giang

• Là nhà lý luận, phê bình văn học.

2. Tác phẩm

a. Đọc và tìm hiểu chú thích

b. Tìm hiểu chung về văn bản

- Xuất xứ: “ Nhà văn và tác phẩm trong trường phổ thông”, NXB Giáo dục, 1997

- Thể loại: Nghị luận văn học.

- Bố cục: 4 phần

+ Phần 1: từ đầu đến “…những hệ luỵ của chúng”-> Giới thiệu về Nam Cao và chiều sâu tác phẩm Lão Hạc

+ Phần 2: Tiếp theo đến “…các điểm nhìn khác”->Ý kiến 1 về tác phẩm Lão Hạc.

+ Phần 3: Tiếp theo đến “…từ điểm then chốt này”-> Ý kiến 2 về tác phẩm Lão Hạc.

+ Phần 4: Còn lại-> Khái quát lại văn bản.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT VĂN BẢN

a) Mục tiêu:

+ Gv hướng dẫn Hs đọc và tìm hiểu cụ thể nội dung và các đặc điểm nghệ thuật của văn bản từ đó thấy được đặc điểm của văn bản nghị luận văn học

+ Hs nắm được nội dung và nghệ thuật của từng phần trong văn bản.

b) Nội dung: Hướng dẫn học sinh khám phá, phát hiện những dấu hiệu đặc trưng của một văn bản nghị luận văn học thông qua văn bản cụ thể bằng hệ thống câu hỏi, phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: câu trả lời của HS, sản phẩm của nhóm

d) Tổ chức thực hiện

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Nội dung 1

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Yêu cầu Hs hoạt động theo cặp đôi cùng bàn.

- Dựa vào nhan đề và bố cục của văn bản, hãy chỉ ra vấn đề nghị luận và các luận điểm triển khai trong văn bản?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Hs: Trao đổi thảo luận theo bàn, ghi kết quả ra phiếu.

- GV hướng dẫn HS thảo luận (nếu cần) trao đổi để hoàn thành những nhiệm vụ còn lại.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV:

+Yêu cầu đại diện hs lên trình bày.

+ Hướng dẫn HS trình bày (nếu cần).

• HS:

+ Đại diện 1 nhóm lên bày sản phẩm.

+ Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho nhóm bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của từng nhóm, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong HĐ nhóm của HS.

- Chốt kiến thức & chuyển dẫn sang mục mới.

Nội dung 2

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Yêu cầu Hs đọc kỹ phần 2,3. Chia nhóm lớp, phát phiếu học tập số 2, giao nhiệm vụ:

- Luận điểm phần này có mối quan hệ như thế nào với vần đề nghị luận( luận đề)?

- Xác định lí lẽ và bằng chứng được sử dụng để làm sáng tỏ luận điểm 1?

- Nhận xét về cách trích dẫn và phân tích bằng chứng của người viết ở luận điểm 1?

- Luận điểm 2 được trình bày trong phần 3 góp phần làm sáng tỏ luận đề như thế nào?

- Nhận xét về cách lập luận sử dụng trong luận điểm 2?

Nội dung 3

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Yêu cầu Hs đọc kỹ phần 4.

- Phần 4 khái quát điều gì?

- Vấn đề nghị luận được khẳng định như thế nào?

- Trình tự phân tích truyện ngắn Lão Hạc trong văn bản này có giống với trình tự phân tích bài thơ Cảnh khuya trong văn bản Vẻ đẹp của bài thơ “Cảnh khuya” không? Hãy nêu một số biểu hiện cụ thể

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- Hs đọc lại phần 4 chú ý vào các ô bên phải chỉ dẫn, định hướng nội dung

- Hs Hoạt động theo cặp đôi để phát hiện những bằng chứng, lí lẽ mà tác giả nêu ra.

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

GV: Yêu cầu hs trả lời và hướng dẫn (nếu cần).

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

• Hs: bổ sung ý kiến

• Gv nhận xét, chốt kiến thức: Văn bản đã thể hiện rõ tình cảm trân trọng, mến phục của người viết đối với tài năng nghệ thuật của Nam Cao.

1.Luận đề:

- Luận đề: Giá trị sâu sắc về tư tưởng và nghệ thuật tiềm ẩn trong tác phẩm “Lão Hạc”.

- Luận điểm:

+ Luận điểm 1: Nhà văn đã đưa hoạt động giao tiếp (câu chuyện giữa ông giáo và lão Hạc qua hai lần gặp gỡ) trở thành đối tượng nhận thức và mô tả trực tiếp tính cách nhân vật.

+ Luận điểm 2: Thông qua nội dung các cuộc trò chuyện ấy, tác giả đã gián tiếp thể hiện một tình thế lựa chọn của lão Hạc (giữa cái sống và cái chết cùng những hệ luỵ của chúng).

2. Mối quan hệ giữa luận điểm với luận đề trong văn bản.

- Luận điểm của phần này gắn bó mật thiết với luận đề, giúp làm sáng tỏ luận đề của văn bản.

2.1 Luận điểm 1

- Lí lẽ và bằng chứng

=> Người viết sử dụng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ các luận điểm chính trong văn bản rất thuyết phục, xác thực và trình bày theo trình tự rất hợp lí. Lí lẽ và bằng chứng được sử dụng ngay sau luận điểm chính mà nhờ đó vấn đề nghị luận được làm sáng rõ hơn.

2.2. Luận điểm 2.

- Luận điểm được trình bày trong phần 3 đã đi sâu phân tích hoạt động giao tiếp của các nhân vật, về tình thế lựa chọn của lão Hạc trong truyện (giữa cái sống và cái chết cùng những hệ luỵ của chúng).

- Cách lập luận: Chặt chẽ giúp làm rõ hơn giá trị tư tưởng trong tác phẩm “Lão Hạc”.

3. Khái quát vấn đề nghị luận

- Vấn đề nghị luận được khẳng định: Truyện Nam Cao không phải là loại truyện giản đơn trong cấu tứ, dựng truyện và triển khai mạch truyện.

- Trình tự phân tích truyện ngắn Lão Hạc trong văn bản này giống với trình tự phân tích bài thơ Cảnh khuya trong văn bản Vẻ đẹp của bài thơ Cảnh khuya.

- “Truyện Lão Hạc thật tự nhiên, dung dị, hấp dẫn và mênh mông buồn. Tài nghệ và tấm lòng của nhà văn Nam Cao một lần nữa, ở đây, lại được kí thác hết mình.”

III. Tổng kết

a) Mục tiêu: Hs nắm được đặc điểm của văn bản nghị luận ( Nghị luận văn học)

b) Nội dung: Hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi tổng kết văn bản để củng cố khắc sâu kiến thức về bài nghị luận văn học

c) Sản phẩm: Các câu trả lời của học sinh

d) Tổ chức thực hiện

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống câu hỏi

- Trình bày khái quát nội dung và những đặc sắc về nghệ thuật của văn bản.

- Hãy nêu những kĩ năng đọc kiểu văn bản nghị luận văn học.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Học sinh làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời.

- Giáo viên: Quan sát, theo dõi quá trình học sinh thực hiện, gợi ý nếu cần

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

-Học sinh trình bày cá nhân:

+ Văn bản nghị luận là loại văn bản nhằm thuyết phục người đọc, người nghe về một vấn đề nào đó

+ Nghị luận văn học là văn bản nghị luận bàn về các vấ đề văn học

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Yêu cầu học sinh nhận xét câu trả lời.

- Gv sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức.

1. Nghệ thuật:

- Các bằng chứng đa dạng, cụ thể, sinh động, phong phú.

- Hệ thống lí lẽ, ý kiến rất thuyết phục, xác thực và được trình bày theo một trình tự hợp lí.

2. Nội dung

- Tinh thần nhân vật, nhân đạo cao cả của tác phẩm Lão Hạc.

3. Kĩ năng đọc văn bản nghị luận.

- Nêu luận đề của văn bản.

- Xác định các luận điểm và chỉ ra mối quan hệ của hệ thống luận điểm với luận đề.

- Chỉ ra các lí lẽ, dẫn chứng (bằng chứng) và mối quan hệ của chúng trong việc làm rõ luận điểm.

Phiếu học tập số 1

1. Xuất xứ

2. Thể loại

3. Bố cục:

Phiếu học tập số 1

1. Xuất xứ

“ Nhà văn và tác phẩm trong trường phổ thông”, NXB Giáo dục, 1997

2. Thể loại

Nghị luận văn học

3. Bố cục:

4 phần

+ Phần 1: từ đầu đến “…những hệ luỵ của chúng”-> Giới thiệu về Nam Cao và chiều sâu tác phẩm Lão Hạc

+ Phần 2: Tiếp theo đến “…các điểm nhìn khác”->Ý kiến 1 về tác phẩm Lão Hạc.

+ Phần 3: Tiếp theo đến “…từ điểm then chốt này”-> Ý kiến 2 về tác phẩm Lão Hạc.

+ Phần 4: Còn lại-> Khái quát lại văn bản.

Phiếu học tập số 2

Lí lẽ

Bằng chứng

Luận điểm 1

Luận điểm 2

Phiếu học tập số 2

Lí lẽ

Bằng chứng

Luận điểm 1

• Cách thức trò chuyện đã ẩn tàng nhiều ý nghĩa sâu xa hơn là bản thân những lời trò chuyện

• Giấu đến tận cùng số phận nhân vật, thỉnh thoảng hé mở vài cảnh huống gây sự hiểu lầm, rồi cuối cùng giải tỏa sự hiểu lầm ấy là một thành công đặc sắc của nghệ thuật tự sự Nam Cao ở truyện này.

• Cái nhìn từ tấm lòng tác giả là mạch chủ đạo, chi phối và liên kết các điểm nhìn khác.

• Nêu ra số lần ông giáo và lão Hạc trò chuyện. Ông giáo là người kể chuyện.

• Phân tích cuộc trò chuyện giữa các nhân vật.

- Phân tích sự thay đổi mạch kể chuyện.

Luận điểm 2

• Luận điểm được trình bày trong phần 3 đã đi sâu phân tích hoạt động giao tiếp của các nhân vật, về tình thế lựa chọn của lão Hạc trong truyện

- Lựa chọn giữa cái sống và cái chết của Lão Hạc cùng những hệ luỵ của chúng.

A. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

a. Mục tiêu: Giúp học sinh huy động những hiểu biết về các thành phần biệt lập trong câu kết nối vào bài học, tạo tâm thế hào hứng cho học sinh và nhu cầu tìm hiểu.

b. Nội dung: Giáo viên cho học sinh xác định các các thành phần biệt lập trong câu và nêu vai trò của từng thành phần câu.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh

d. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS

Kết quả cần đạt

HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP

Bước 1. GV đưa yêu cầu:

Hãy xem video và cho biết: Các nhân vật nói với chúng ta về những cảm xúc gì? Cảm xúc đó được thể hiện bằng những từ ngữ nào?

Bước 2

+ HS xem video, suy nghĩ, làm việc cá nhân.

Bước 3

+ HS trình bày.

+ HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Giáo viên tổng hợp, kết nối bài học

Trong cuộc sống, mỗi người đều có những cảm xúc trước một tình huống nào đó. Cảm xúc ấy được thể hiện qua nhiều các hành động, ngôn từ: a, ô, ôi chao, ơ kìa, trời ơi...

Vậy, những từ đó khi dùng trong câu là để bộc lộ cảm xúc, được gọi là thành phần cảm thán. Nó chính là một trong những thành phần biệt lập trong câu - là nội dung của bài học hôm nay. Sau đây, chúng ta cùng tìm hiểu về “Thành phần biệt lập” nhé!

- HS xác định: Vui, buồn, tức giận, ngạc nhiên…

B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

a. Mục tiêu:

- Hiểu, nhận biết được các thành phần biệt lập trong câu.

- Vận dụng được kiến thức, kĩ năng về các thành phần biệt lập trong câu vào đọc hiểu, viết, nói và nghe có hiệu quả.

b. Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức để thực hiện nhiệm vụ học tập bằng sơ đồ tư duy.

c. Sản phẩm: Sơ đồ tư duy của học sinh.

d. Tổ chức thực hiện:

Bước 1:

1. Xem lại phần chuẩn bị bài ở nhà, trao đổi với bạn bên cạnh (2 phút) thống nhất phần tìm hiểu các thành phần biệt lập trong câu bằng sơ đồ tư duy.

Bước 2:

- HS trao đổi, thảo luận.

- Cử đại diện báo cáo kết quả.

Bước 3:

- Đại diện nhóm báo cáo kết quả.

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Dự kiến SP:

Có 5 thành phần biệt lập trong câu:

- TP gọi đáp

- TP cảm thán

- Tp tình thái

- TP chuyển tiếp

- TP phụ chú

Hiểu được cách dùng, công dụng của các TPBL.

*GV đưa thêm một số ví dụ, yêu cầu hs nhận biết để khắc sâu KT.

? Xác định các từ in đậm trong các câu sau có tác dụng gì? Thuộc tp biệt lập nào?

a) Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b) Trời ơi! Chỉ còn có 5 phút!

c) Hoàng ơi! Ra công viên chơi đi?

- Ừ! Chờ tớ 1 tí nhé!

d) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm.

e) Đơn vị chăm chúng tôi ra trò. Có gì lại bảo: “Để cho bọn trinh sát, chúng nó ở trên đó vắng”. Điều đó cũng dễ hiểu thôi…

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- Nhận xét thái độ học tập và kết quả làm việc nhóm của HS.

- Gv sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức.

I. Kiến thức cơ bản

Thành phần biệt lập là những thành phần nằm ngoài cấu trúc cú pháp chủ ngữ, vị ngữ, bổ ngữ, trạng ngữ... của câu và không tham gia vào việc diễn đạt sự việc trong câu.

Có 5 thành phần biệt lập:

- TP gọi đáp

- TP cảm thán

- Tp tình thái

- TP chuyển tiếp

- TP phụ chú

a) “Chắc”: thể hiện độ tin cậy: Tình thái

b) “Trời ơi!”: Bộc lộ cảm xúc tiếc nuối: cảm thán.

c) “Ơi, ừ” gọi đáp

d) “Tôi nghĩ vậy”: giải thích: tp phụ chú

e)“Điều đó cũng dễ hiểu thôi…” chuyển tiếp ý trước đó: tp chuyển tiếp.

C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a. Mục tiêu:

- HS thực hành làm bài tập để hiểu kiến thức về các thành phần biệt lập trong câu.

b. Nội dung: Học sinh làm tập SGK phần Thực hành tiếng Việt

c. Sản phẩm: Phần bài tập hs đã làm.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 1: HS làm bài tập 1, áp dụng KT Think – Pair – Share.

Bước 1:

1. GV yêu cầu HS đọc yêu cầu bài tập 1(SGK), phát phiếu bài tập, HS hoạt động cá nhân làm bài tập vào phiếu trong 2 phút, sau đó đổi bài theo cặp đôi và chấm chéo.

Câu 1. Tìm thành phần gọi - đáp, thành phần cảm thán trong các câu dưới đây. Nêu ý nghĩa của mỗi thành phần đó.

a. Ơ, bác vẽ cháu đấy ư? (Nguyễn Thành Long)

b. Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. (Ngô Tất Tố)

c. Thưa ông, chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ. (Kim Lân)

d. Trời ơi, chỉ còn có năm phút! (Nguyễn Thành Long)

Bước 2:

- Hs hoạt động cá nhân làm bài tập vào phiếu bài tập trong 2 phút, sau đó đổi bài và chấm chéo

Bước 3:

- Trình bày kết quả làm việc nhóm

- HS khác nhận xét và bổ sung.

Bước 4:

- GV đánh giá, nhận xét

- GV chốt kiến thức

Nhiệm vụ 2: HS làm bài tập 2, 3

Bước 1:

GV sử dụng kỹ thuật mảnh ghép, yêu cầu các nhóm hoàn thành BT 2, 3, sau đó trao đổi, đánh giá, nhận xét và thống nhất đáp án đúng cho mỗi câu.

Vòng 1: Đào tạo chuyên gia (các nhóm đánh số 1,2 cho các thành viên trong nhóm)

- Nhóm 1,2: làm BT 2

- Nhóm 3,4: làm BT 3

Vòng 2: Lập nhóm mới

- Số 2 của nhóm 1 kết hợp số 1 của nhóm 3

- Số 2 của nhóm 2 kết hợp với số 1 của nhóm 4

Câu 2: Tìm thành phần phụ chú trong những câu dưới đây. Dấu hiệu hình thức nào giúp em nhận biết thành phần đó? Các thành phần phụ chú đó được dùng làm gì?

a. Trên nền im lặng bao la ấy nổi bật lên một âm thanh văng vẳng mơ hồ nhưng êm dịu như một tiếng hát xa – tiếng suối ... (Lê Trí Viễn)

b. Câu thơ vang lên những hai thứ tiếng: tiếng suối và tiếng hát. (Lê Trí Viễn)

c. Vậy là không cần hành động, không cần biến cổ (hai yếu tố này đã bị thiểu giảm tới mức tối đa), tác giả để cho tính cách nhân vật hiện lên qua hai cuộc trò chuyện, nhờ vào đó để triển khai tâm tưởng bề sâu của nhân vật. (Văn Giá)

Câu 3

Bước 2:

- HS trao đổi, thảo luận.

- Đào tạo chuyên gia.

Bước 3:

- Lập nhóm mới.

- Trao đổi, thống nhất đáp án.

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- GV đánh giá, nhận xét

- GV chốt kiến thức:

II. Thực hành:

Bài tập 1

a. Thành phần cảm thán: ơ: bộc lộ cảm xúc của người nói.

b. Thành phần gọi - đáp: Này: duy trì quan hệ giao tiếp.

c. Thành phần gọi - đáp: Thưa ông: duy trì quan hệ giao tiếp.

d. Thành phần cảm thán: Trời ơi: bộc lộ cảm xúc của người nói.

Bài tập 2

Bài tập 3

D. HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a. Mục tiêu:

- HS vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống.

- Hướng dẫn học sinh tìm tòi mở rộng sưu tầm thêm kiến thức liên quan đến nội dung

bài học.

b. Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài tập mở rộng.

c. Sản phẩm: Phần trình bày của học sinh.

d. Tổ chức thực hiện:

Nhiệm vụ 4: HS làm bài tập mở rộng.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

GV ra bài tập: Viết đoạn văn ngắn từ 4-6 câu trình bày cảm nhận của em về một văn bản nghị luận đã học, trong đó có sử dụng ít nhất 2 TPBL mà em đã học. Chỉ ra các TPBL có trong đoạn văn.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân và hoàn thiện nhiệm vụ

- Suy nghĩ cá nhân và viết ra giấy kết quả.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- Trình bày kết quả

- HS nhận xét và bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- Nhận xét thái độ học tập và kết quả làm việc nhóm của HS.

- GV đưa ra các tiêu chí để đánh giá HS:

+ Kết quả làm việc của học sinh.

+ Thái độ, ý thức hợp tác nghiêm túc trong khi làm việc.

• Gv sửa chữa, đánh giá, chốt kiến thức.

Đoạn văn tham khảo

Văn bản “Vẻ đẹp của bài thơ Tiếng gà trưa” là một văn bản nghị luận văn học đã phân tích những đặc sắc nghệ thuật và nội dung của bài thơ “Tiếng gà trưa”, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về tác phẩm của nhà thơ Xuân Quỳnh. Tác giả của văn bản - Đinh Trọng Lạc, đã lần lượt phân tích nghệ thuật trong các khổ thơ. Sự ấn tượng của tôi dồn cả vào việc tác giả phân tích khổ thơ cuối. Ở khổ thơ cuối, anh chiến sĩ thốt lên tiếng gọi “Bà ơi” thật cảm động. Đó là tình cảm chất chứa lâu ngày nay được phát tiết. Việc Xuân Quỳnh để cho từ “Vì” ở đầu các dòng thơ lặp lại nhiều lần đã góp phần biểu hiện ý chí chiến đấu mạnh mẽ của người cháu - chiến sĩ. Đó là vì Tổ quốc, vì nhân dân mà trong đó bao gồm cả những người thân yêu trong gia đình, mà sâu sắc nhất là người bà với biết bao kỉ niệm tuổi thơ êm đẹp.

*TPBL có trong đoạn:

- Phụ chú: Tác giả của văn bản - Đinh Trọng Lạc

- Chuyển tiếp: Đó là tình cảm chất chứa

Hoạt động của GV-HS

Nội dung cần đạt

Hoạt động định hướng

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV):

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống câu hỏi:

1. Kiểu bài nghị luận phân tích một tác phẩm hài kịch yêu cầu chúng ta làm gì?

2. Để viết bài nghị luận phân tích một tác phẩm hài kịch, chúng ta cần làm gì? Người viết có phải kể lại đơn thuần hoặc đưa ra nhận xét chung chung về tác phẩm đó không?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS:

- HS nhớ lại các văn bản hài kịch đã học

- Dựa vào sgk trao đổi cặp đôi và thống nhất nội dung.

GV hướng dẫn HS hoàn thành nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

GV:

- Yêu cầu đại diện học sinh của một vài cặp đôi trình bày.

- Hướng dẫn HS cách trình bày (nếu cần).

HS:

- Trình bày kết quả làm việc nhóm.

- Nhận xét và bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần).

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV):

- Nhận xét sản phẩm của HS và chốt kiến thức.

I. Định hướng

1. Yêu cầu đối với kiểu bài nghị luận phân tích một tác phẩm kịch

- Phân tích cả nội dung và nghệ thuật

- Chỉ ra tác dụng của các yếu tố hình thức nghệ thuật (xung đột, nhân vật, hành động, lời thoại, thủ pháp trào phúng…) trong việc biểu đạt nội dung.

2. Cách viết kiểu bài nghị luận phân tích một tác phẩm kịch

- Xác định rõ yêu cầu nghị luận

- Đọc lại tác phẩm

- Xác định vấn đề cụ thể của bài viết

- Thực hiện các bước theo quy trình viết bài văn nghị luận

- Lựa chọn, sử dụng bằng chứng trong tác phẩm để lí giải, phân tích

- Tránh kể lại đơn thuần hay nhận xét chung chung, thiếu thuyết phục.

Hoạt động thực hành

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV):

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống câu hỏi:

Yêu cầu HS đọc lại đoạn trích “Đổi tên cho xã” và thực hiện các yêu cầu trong sgk:

1. Chuẩn bị

2. Tìm ý, lập dàn ý và viết bài theo dàn ý.

3. Sửa lại bài sau khi đã viết xong?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Hướng dẫn đọc lại đoạn trích “Đổi tên cho xã” để thực hiện các yêu cầu trong phiếu học tập, tìm ý và lập dàn ý.

- Phát hiện các khó khăn học sinh gặp phải và giúp đỡ HS.

- Sửa bài cho học sinh.

Học sinh:

- Hoàn thiện phiếu học tập

- Tìm ý theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa.

- Tình huống của đoạn trích là gì? Có những nhân vật nào?

- Các nhân vật có đặc điểm gì, đại diện cho kiểu người nào?

- Hành động và lời thoại của các nhân vật được khắc họa ra sao?

- Có những chi tiết vô lí, gây cười nào thể hiện tính hài kịch của đoạn trích?

- Có những xung đột nào trong đoạn trích? Kết quả giải quyết là gì?

- Nhận xét về giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích?

- Lập dàn ý ra giấy và viết bài theo dàn ý.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV: Yêu cầu HS báo cáo sản phẩm.

- HS:

+ Trình bày sản phẩm của mình.

+ Theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho bài của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV):

- Nhận xét thái độ học tập và sản phẩm của HS. Chuyển dẫn sang mục sau.

II. Thực hành

2.1. Đề bài: Phân tích đoạn trích “Đổi tên cho xã” (từ vở kịch “Bệnh sĩ” của Lưu Quang Vũ)

a. Chuẩn bị

- Nội dung: cuộc họp thông báo những đổi mới của xã Hùng Tâm từ tên xã đến chức vụ của một số người, qua đó làm nổi bật lên một trong những thói hư tật xấu tồn tại trong xã hội là "Bệnh sĩ".

- Nghệ thuật:

+ Xây dựng tình huống xung đột giàu kịch tính

+ Khắc họa tính cách nhân vật chân thực, độc đáo.

b. Tìm ý và lập dàn ý

* Tìm ý

- Tình huống của đoạn trích: Xã Hùng Tâm mở cuộc họp thông báo những đổi mới của xã Hùng Tâm từ tên xã đến chức vụ của một số người.

- Nhân vật: Ông Nha, Văn Sửu, ông Độp, bà Độp, ông Thình.

- Đặc điểm nhân vật:

+ Nhân vật ông Chủ tịch xã Toàn Nha tiêu biểu cho kiểu người thích sống giả dối trong xã hội.

+ ...

- Hành động và lời thoại của các nhân vật: có sự không tương xứng giữa thực chất bên trong và hình thức bên ngoài, giữa suy nghĩ và hành động khiến việc làm trở nên lố bịch hài hước. Ví dụ: Ông Đốp một tên hoạn lợn lại được phong cho làm chức Chủ nhiệm Trung tâm Triệt sản gia súc xã Hung Tâm; Ông Thình vốn là đội trưởng đội làm những nghề phụ của xã lại được phong làm Chủ nhiệm Trung tâm Công nghệ...

- Những chi tiết vô lí, gây cười thể hiện tính hài kịch của đoạn trích: Lời nói có nhiều từ ngữ không rõ nghĩa như: ta bung ra, ta bung ra pháo, cố nói những từ khoa học càng lộ ra sự thiếu hiểu biết như Trung tâm Công nghệ mà chỉ sản xuất có pháo.

- Những xung đột trong đoạn trích: mâu thuẫn giữa cái xấu và cái tốt. Ông Nha vẽ ra một viễn tưởng cao đẹp về một xã phát triển, giàu mạnh nhưng thực tế thì những gì ông làm đều chỉ đẩy người dân vào cái nghèo đói. Đó là sự tương phản giữa áo tưởng và thực tế.

=> Kết quả là một loạt các chức danh mới được tạo ra nhưng không khoa học và rối loạn.

- Nhận xét về giá trị nội dung, nghệ thuật của đoạn trích:

+ Văn bản đã phê phán một hiện tượng nhức nhối trong xã hội Việt Nam, đó là thích sĩ diện.

+ Đoạn trích cũng sử dụng thủ pháp trào phúng, phóng đại.

* Lập dàn ý

- Mở bài: Giới thiệu đoạn trích Đổi tên cho xã; nêu ấn tượng, cảm nhận chung về đoạn trích

- Thân bài:

+ Khái quát nội dung đoạn trích và nêu tình huống kịch

+ Lí giải xung đột và việc giải quyết xung đột thể hiện trong đoạn trích

+ Phân tích đặc điểm nổi bật của một số nhân vật, qua đó thấy được ý nghĩa của đoạn trích

- Kết bài: Nhận xét về giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích; rút ra những bài học về nhận thức và hành động cho bản thân.

c. Viết

- Dựa vào dàn ý để viết thành bài văn hoàn chỉnh.

d. Kiểm tra và chỉnh sửa

- Đọc và sửa lại bài viết.

Luận điểm

Lí lẽ

Bằng chứng

Nhân vật để lại ấn tượng nổi bật trong đoạn trích kịch Đổi tên cho xã là ông Nha – chủ tịch xã, một điển hình cho kiểu người háo danh, sĩ diện.

Là con người, ai cũng có những mong muốn, kì vọng nhưng nếu những mong muốn không xuất phát từ thực tế sẽ chỉ là ảo tưởng, cố theo đuổi bằng được ảo tưởng đó và tìm cách huyễn hoặc mình thì chẳng khác nào lừa người, lừa mình.

Ông khao khát thay đổi hoàn cảnh nhưng lại không có phương pháp đúng. Làm gì có chuyện chỉ cần đặt lại cho xã cái tên mới thật kêu là mọi việc sẽ thay đổi theo chiều hướng tốt đẹp như một giấc mơ!

Đưa ra việc ông chủ tịch xã dù thiếu hiểu biết nhưng nóng vội tuyên bố rằng “lịch sử xã ta mở sang một trang mới”, “chấm dứt cái tên ... nôm na của một quá khứ tối tăm, nghèo khổ”