Giáo Án Ngữ Văn 8 Kết Nối Tri Thức Bài 8 Nhà Văn Và Trang Viết

1. Tác giả

Mục tiêu: Giúp học sinh biết được những thông tin cơ bản về nhà văn Xuân Diệu

Nội dung:

GV: Sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi và yêu cầu học sinh (HS) thực hiện nhiệm vụ.

HS: Chuẩn bị phiếu học tập số 1 ở nhà và thực hiện nhiệm vụ của giáo viên (GV) giao.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

GV yêu cầu HS mở PHT số 1

(?) Trình bày những thông tin chính về tác giả Xuân Diệu?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV gợi ý: Tra cứu trên Google để hoàn thiện PHT số 1

HS: Mở PHT số 1, xem lại thông tin trong PHT số 1.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Mời HS trình bày sản phẩm (PHT số 1)

HS:

- Đại diện trình bày thông tin về Xuân Diệu

- Những HS còn lại lắng nghe, theo dõi bạn trình bày, sau đó nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho sản phẩm của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét phần chuẩn bị của HS, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

- Xuân Diệu (1916 - 1985)

- Tên đầy đủ: Ngô Xuân Diệu

- Quê: Hà Tĩnh

- Ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu của thơ ca Việt Nam hiện đại. Thơ ông nồng nàn, sôi nổi, thể hiện tấm lòng yêu đời, ham sống thiết tha. Hoài Thanh từng nhận xét “thiết tha, rạo rực, sôi nổi, băn khoăn như Xuân Diệu”. Bên cạnh thơ ca, ông còn viết nhiều tiểu luận phê bình văn học

Chuyển dẫn: GV tập trung vào phong cách sáng tác để bình, kết nối sang phần 2

2. Tác phẩm

Mục tiêu:

- HS biết cách đọc và tóm tắt văn bản “Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam”của Xuân Diệu

- Trình bày những thông tin chính về văn bản “Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam”:

+ Xuất xứ

+ Thể loại

+ Phương thức biểu đạt

+ Luận đề

+ Bố cục…

Nội dung:

GV: Sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi và yêu cầu học sinh (HS) thực hiện nhiệm vụ.

HS: Chuẩn bị phiếu học tập số 1 ở nhà và thực hiện nhiệm vụ của giáo viên (GV) giao.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

a. Đọc, tóm tắt và tìm hiểu chú thích

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc

- Yêu cầu HS tóm tắt ngắn gọn văn bản

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Yêu cầu HS đọc mẫu

- Yêu cầu HS khác nhận xét cách đọc

HS đọc mẫu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về cách đọc của bạn

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét cách đọc và phần tóm tắt của HS

- Chốt cách đọc, chốt nội dung tóm tắt và chuyển dẫn sang phần b. Tìm hiểu chung về văn bản

b. Tìm hiểu chung về văn bản

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Yêu cầu HS mở PHT số 2

- Chia nhóm cặp đôi theo bàn

- Nhiệm vụ:

+ Hoán đổi PHT cho nhau

+ 1 phút HĐ cá nhân: xem lại PHT đã chuẩn bị

+ 2 phút tiếp theo: trao đổi, chia sẻ để thống nhất nội dung trong PHT số 2

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV gợi ý: Bằng sự chuẩn bị PHT ở nhà, em hãy đọc PHT của bạn xem có nội dung nào cần trao đổi hay không.

HS: Đọc PHT số 2 của bạn và đánh dấu nội dung khác biệt để trao đổi.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Chỉ định một số cặp đôi trình bày sản phẩm (PHT số 2)

HS:

- Đại diện cặp đôi trình bày từng nội dung trong PHT số 2.

- Những cặp đôi còn lại lắng nghe, theo dõi bạn trình bày, sau đó nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho sản phẩm cặp đôi của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét từng nội dung của bạn, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp.

a. Đọc, tóm tắt và tìm hiểu chú thích

- Đọc

- Chú thích (SGK)

b. Tìm hiểu chung về văn bản

- Xuất xứ: Trích trong tập “Các nhà thơ cổ điển Việt Nam”, tập 2, xuất bản năm 1982.

- Thể loại: văn xuôi – bài phê bình văn học

- Phương thức biểu đạt: nghị luận

- Luận đề: Vẻ đẹp của mùa thu thôn quê Việt Nam qua ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến

Luận đề được thể hiện rõ nét ở nhan đề của văn bản, nội dung của bài viết đi sâu vào khám phá đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của ba bài thơ viết về mùa thu của Nguyễn Khuyến.

- Bố cục:

+ Phần 1: đoạn văn 1 – giới thiệu về 3 bài thơ thu của Nguyễn Khuyến.

+ Phần 2: Giới thiệu bài “Thu điếu”.

+ Phần 3: Phân tích, bình vẻ đẹp bài “Thu ẩm”.

+ Phần 4: Phân tích, bình vẻ đẹp bài “Thu vịnh”.

+ Phần 5: Phân tích, bình vẻ đẹp bài “Thu điếu”.

+ Phần 6: Đánh giá khái quát lại

Chuyển dẫn: ….

1. Phần 1 – giới thiệu vấn đề

Mục tiêu:

- HS tìm, phát hiện và nêu được câu từ giới thiệu vấn đề của bài viết. Hiểu nhiệm vụ

Nội dung:

GV sử dụng kĩ thuật vấn đáp, kĩ thuật khăn trải bàn để hướng dẫn HS tìm hiểu về vấn đề của văn bản.

HS suy nghĩ cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ học tập

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- GV chia nhóm lớp, nêu yêu cầu sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn và hoàn thành bằng cách trả lời câu hỏi sau:

(?) Tìm những từ ngữ giới thiệu vấn đề của bài viết mà người viết muốn trao đổi?

(?) Nhận xét về cách giới thiệu vấn đề?

(?) Gọi tên vấn đề ? Có cách diễn đạt, gọi tên khác thay cho từ “vấn đề” không?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ (HS)

GV hướng dẫn HS đọc thầm đoạn văn số 1, 2 và gải quyết nhiệm vụ cùng nhóm bằng cách ghi câu trả lời lên “khăn trải bàn” của nhóm.

HS đọc SGK, làm việc cá nhân, làm việc cùng nhóm

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

GV:

- Gọi HS đại diện nhóm trả lời câu hỏi, các nhóm khác chụp kết quả gửi lên

- Gọi HS nhận xét câu trả lời của nhóm bạn

HS:

- Đại diện trả lời câu hỏi

- HS còn lại lắng nghe, nhận xét và bổ sung cho câu trả lời của bạn (nếu cần).

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét câu trả lời/sản phẩm học tập và nhận xét của cá nhân/nhóm HS.

- Chốt, bình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

+ Nguyễn Khuyến nổi tiếng nhất trong văn học Việt Nam là về thơ Nôm

+ Nức danh nhất là ba bài thơ thu: thu điếu, thu ẩm, thu vịnh

+ ba bài thơ hay và điển hình nhất cho mùa thu của Việt Nam, ở miền Bắc nước ta

-> Giới thiệu vấn đề rõ ràng, ngắn gọn, hàm súc. Câu từ dùng chọn lọc, sáng tạo

- Vấn đề: Ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến rất hay làm nổi bật vẻ đẹp của mùa thu miền Bắc Việt Nam -> Vấn đề trao đổi thể hiện quan điểm đánh giá dưới góc nhìn riêng của một người nghệ sỹ, nhà phê bình văn học. Xuân Diệu đánh giá rất cao ba bài thơ thu, đánh giá cao tài năng của Nguyễn Khuyến.

-> Vấn đề được đề cập chính là luận đề của bài viết.

2. Cách triển khai làm sáng tỏ vấn đề

Mục tiêu:

- HS tìm, phát hiện những chi tiết về luận điểm, lí lẽ, bằng chứng.

- Nhận xét được sự đặc sắc về nghệ thuật viết của văn bản, phong cách viết của tác giả, từ đó thấy vẻ đẹp của ba bài thơ thu, của bức tranh mùa thu thôn quê Việt Nam

Nội dung:

GV sử dụng kĩ thuật vấn đáp, phiếu học tập để hướng dẫn HS tìm hiểu về văn bản

HS suy nghĩ cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ học tập

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

NV1:

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

THẢO LUẬN NHÓM hoàn thành PHT

? Tuy có điểm gặp gỡ nhưng mỗi bài thơ thu lại có vẻ đẹp riêng. Hãy tìm những luận điểm thể hiện sự khác biệt ấy.

? Tìm các lý lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm?

? Em có đồng tình với tác giả không? Nhận xét về cách tác giả đưa lý lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm? các luận điểm, lý lẽ và bằng chứng có vai trò như thế nào trong việc thể hiện luận đề? Em học hỏi được gì từ cách viết của XD?

*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ.

HS:

+ Hoạt động cá nhân 5 phút, hoàn thành PHT

+ Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến, hoàn thành sản phẩm nhóm 5 phút.

+ Cử đại diện chuẩn bị báo cáo sản phẩm.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- Đại diện các nhóm báo cáo kết quả và bổ sung cho nhau.

- Giáo viên điều hành quá trình thảo luận.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

- Học sinh tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

- Giáo viên đánh giá, kết luận,

NV 2: 0

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

? Như ở phần "Tri thức ngữ văn cho biết, bắng chứng trong VB nghị luận văn học có thể là câu văn, đoạn văn, dòng thơ, chi tiết, hình ảnh,... được dẫn từ tác phẩm. Theo thông lệ, khi dẫn, người viết có thể trích nguyên văn hoặc diễn giải lại. Vậy, các em thấy Xuân Diệu đã dùng những cách nêu bằng chứng nào? Nhận xét: cách nêu và phân tích bằng chứng có xác thuyết phục, toàn diện không, vì sao?

* Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS trao đổi cặp đôi, hoàn thành câu trả lời

GV hỗ trợ nếu cần.

* Bước 3: Báo cáo, thảo luận.

HS đại diện cặp đôi báo cáo kết quả, HS cặp khác nhận xét, bổ sung nếu cần.

* Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV nêu kết luận, chuyển dẫn sang nhiệm vụ mới.

+ Phân tích cụ thể, chi tiết; chú trọng cắt nghĩa, lí giải. VD Không còn những ước lệ văn hoa đến vừa tầm lưng giậu. Trong đoạn này, tác giả chứng minh Thu ẩm là bài thơ được viết trong nhiều thời điểm, là sự khái quát vể cảnh thu. Mỗi bằng chứng đưa ra đểu làm sáng tỏ luận điểm này. Với mỗi bằng chứng, tác giả đểu phân tích cụ thể, chi tiết, giải thích rõ ràng.

+ Phân tích bám sát ngôn ngữ VB. Mọi diễn giải, suy luận, giảng bình đểu dựa trên cơ sở VB chứ không rơi vào bình tán. Điển hình là những đoạn phân tích vẻ đẹp ngôn ngữ cùa ba bài thơ thu.

+ Phân tích gắn với tưởng tượng, liên tưởng: Trong VB nghị luận này, bằng sự liên tưởng, tưởng tượng tinh tế của một nhà thơ, không ít lần Xuân Diệu đã phân tích cho người đọc hiểu được vẻ đẹp của hình ảnh thơ.

+ Phân tích gắn với so sánh, liên hệ: Trong VB, khi phân tích bằng chứng, tác giả đã liên hệ đến những câu thơ khác để tăng tính thuyết phục cho lí lẽ của mình.

Tác giả cũng liên hệ câu thơ '‘Trời muốn trượng thẳm làu làu sạch” từ thời Lê Hồng Đức khi phân tích bằng chứng về sự trong sáng, nhẹ nhõm, tự nhiên cùa ngôn ngữ thơ Nguyễn Khuyến.

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

? Phần kết, Xuân Diệu đưa ra quan điểm đánh giá qua những câu từ nào?

? Dựa vào phần phân tích ở trên, hãy lý giải ý kiến của Xuân Diệu rằng NK đã “dân tộc hoá nội dung mùa thu” và “dân tộc hoá hình thức lời thơ” thể hiện trong ba bài thơ thu?

? Cách kết thúc vấn đề có gì đặc sắc, tác dụng?

* Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS trao đổi cặp đôi, hoàn thành câu trả lời

GV hỗ trợ nếu cần.

* Bước 3: Báo cáo, thảo luận.

HS đại diện cặp đôi báo cáo kết quả, HS cặp khác nhận xét, bổ sung nếu cần.

* Bước 4: Kết luận, nhận định.

GV nêu kết luận

Văn học mỗi quốc gia có đặc trưng riêng, in dấu hiện thực cuộc sống, tư tưởng, tình cảm đặc trưng của dân tộc mình. Dần tộc hoá là việc nhà văn, nhà thơ vận dụng và phát triển một cách sáng tạo phương thức tư duy nghệ thuật, hình thức, thủ pháp nghệ thuật đặc thù của dân tộc mình để phản ánh hiện thực cuộc sống, tư tưởng, tình cảm của dần tộc. Đây là một trong những tiêu chí đánh dấu sự trưởng thành về văn học nghệ thuật của một dân tộc. Thời trung đại, văn học Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá, văn học Trung Hoa. Viết về đề tài mùa thu, không ít nhà thơ sử dụng thi liệu, hình ảnh ước lệ, tượng trưng, khiến mùa thu trong thơ hiện lên không giống với quê hương làng cảnh Việt Nam mà lại mang đặc trưng của mùa thu phương Bắc. Những vần thơ thu mang dấu ấn dần tộc vẫn là một khoảng trống trên thi đàn, và Nguyễn Khuyến đã góp phần lấp đầy khoảng trống này.

B1. Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

? Nhận xét gì về nghệ thuật nghị luận của văn bản?

? Khái quát nội dung chính của văn bản?

? Em rút ra bài học gì cho bản thân sau khi học xong văn bản?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc theo nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

GV theo dõi, quan sát HS thảo luận, hỗ trợ

B3: Báo cáo, thảo luận

HS đại diện cặp đôi báo cáo kết quả, HS cặp khác theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần).

B4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của cả lớp

3. Cách kết thúc vấn đề

+ ba bài thơ thu gộp chung lại là thành công tốt đẹp của quá trình dân tộc hóa nội dung mùa thu cho thật là mùa thu Việt Nam, dân tộc hóa hình thức lời thơ, câu thơ cho thât là Nôm, là Việt Nam

-> Cách viết ngắn gọn, khái quát, hàm súc. Đánh giá chính xác, nổi bật được vấn đề.

-> Nói chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến thành công trong việc “dân tộc hoá nội dung mùa thu’ và “dân tộc hoá hình thức lời thơ” có nghĩa là về phương diện nội dung, chùm thơ thu đã thể hiện được vẻ đẹp của quê hương làng cảnh Việt Nam, vẻ đẹp của đồng bằng Bắc Bộ trên đất nước ta, chứ không phải ở một quốc gia nào khác. Phong cảnh mùa thu hiện lên thật chân thực như “năm gian nhà cỏ”, “ngõ tối đêm sâu”, ở “các điệu xanh” chứ không phải sắc vàng, sắc đỏ như mùa thu trong thơ Đường, thơ Tống của Trung Quốc. “Dân tộc hoá hình thức lời thơ” có nghĩa là tác giả đã sử dụng “hình thức lời thơ, cầu thơ cho thật là Nôm, là Việt Nam”, nhiều hình ảnh giản dị, gần gũi, dễ hiểu. Đây là thành công lớn, sự đóng góp lớn lao của Nguyễn Khuyến.

-> Xuân Diệu đã đánh giá rất cao những đóng góp của Nguyễn Khuyến.

III. TỔNG KẾT:

1. Nghệ thuật:

- Cách mở đầu, dẫn dắt vấn để tự nhiên, hợp lí.

- Cách tổ chúc luận điểm chặt chẽ, sử dụng lí lẽ, bằng chứng thuyết phục.

- Ngôn ngữ giàu hình ảnh, chọn lọc từ ngữ tinh tế.

- Lời văn có sự xen kẽ của yếu tố biểu cảm, khiến VB giàu cảm xúc, không khô khan.

- Giọng văn linh hoạt, khi thì giảng giải, cắt nghĩa tỉ mỉ, lúc lại tuởng tượng, liên tưởng bay bổng, có khi mang tính đối thoại, tranh biện, có khi lại say sưa, chần thành, tràn đầy tình cảm và niềm tự hào với di sản văn học của dân tộc.

2. Nội dung

Xuân Diệu đánh giá cao ba bài thơ thu của Nguyễn Khuyến ở chỗ, các bài thơ này viết về cảnh sắc mùa thu Việt Nam, vừa nên thơ, vừa chân thực, làm nổi bật vẻ đẹp của mùa thu thôn quê Việt Nam.

3. Ý nghĩa

- Văn bản thể hiện góc nhìn riêng độc đáo của một nhà phê bình văn học tài năng.

- Nhắc nhở mỗi người về giá trị lớn lao của văn chương, và cần biết trân trọng nền văn học dân tộc.

- Bài nghị luận là một bài viết thú vị cho ta học hỏi về kĩ thuật viết bài nghị luận văn học.

Tiết PPCT

Ngày dạy

Lớp

Sĩ số

Ngày dạy

Lớp

Sĩ số

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Đọc VB

B1: Giao nhiệm vụ học tập
GV hướng dẫn:

- Hướng dẫn đọc nhanh.

+ Đọc giọng to, rõ ràng và truyền cảm.

+ Thể hiện rõ giọng điệu

- Đọc suy ngẫm.

B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS đọc văn bản

B3: Báo cáo, thảo luận:

- Hs khác nhận xét, bổ sung cách đọc

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét, kết luận

NV2: Tìm hiểu về tác gả, tác phẩm

B1: Giao nhiệm vụ học tập
-GV cho hs hđ cá nhân

? tiếp tục quan sát phiếu học tập đã chuẩn bị ở nhà và trả lời các câu hỏi còn lại:

- Văn bản “ Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa” viết về chủ đề gì?

-Văn bản thuộc thể loại nào?

- Nêu phương thức biểu đạt chính của tác phẩm?

- Có thể chia văn bản này ra làm mấy phần? Nêu nội dung của từng phần?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

-Thực hiện nhiệm vụ cá nhân

B3: Báo cáo, thảo luận

-GV yêu cầu HS trả lời, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần).

HS:

- Trả lời các câu hỏi của GV.

- HS khác nhận xét, bổ sung cho bạn (nếu cần).

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái đọc tập qua sự chuẩn bị của HS bằng việc trả lời các câu hỏi.

- Chốt kiến thức, cung cấp thêm thông tin (nếu cần).

I. Đọc và tìm hiểu chung

1. Đọc

2.Tìm hiểu chú thích

a. Tác giả/ sgk

b. TP

* Nhan đề: Do người biên soạn sách đặt

*Thể loại: lí luận văn học

* Phương thức biểu đạt: Nghị luận

* Bố cục: 3 phần

- Phần 1: đoạn (1) Giới thiệu vấn đề

- Phần 2: đoạn (2,3,4,5) Giải quyết vấn đề

- Phần 3: (6) Kết thúc vấn đề

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1: Giao nhiệm vụ học tập

Luận đề của văn bản Đọc văn - cuộc chơi tìm ý nghĩa là gì?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS: Học sinh đọc lại nhanh các phần và trả lời câu hỏi của GV.

- GV: hướng dẫn HS tìm luận đề bằng cách tìm hiểu nhan đề, tìm hiểu nội dung của đoạn văn (1)

B3: Báo cáo, thảo luận

- GV: cho học sinh trả lời các câu hỏi.

- HS: Trả lời câu hỏi của GV, những HS còn lại theo dõi, nhận xét và bổ sung (nếu cần) cho câu trả lời của bạn.

B4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét, đánh giá và bổ sung kiến thức, chuẩn kiến thức

- GV lưu ý HS: Có trường hợp, luận đẽ được thế hiện ở nhan để hoặc ở phần mở đầu của VB, nhưng cũng có những trường hợp, nhan để hay phần mở đầu cùa VB không hàm chứa luận để.

1. Giới thiệu vấn đề ( luận đề của văn bản)

Trong văn bản Đọc văn - cuộc chơi tìm ý nghĩa có những luận đề như sau:

- Đặc điểm quan trọng của văn học là có một ý nghĩa nhưng đó là ý nghĩa tiềm ẩn.

- Con người xây dựng nên rất nhiều lí thuyết và phương pháp để nắm bắt ý nghĩa

- Ý nghĩa của văn học không chỉ nằm trong văn bản mà còn nằm trong mối liên hệ trên nhiều phương diện, nhiều góc độ, nhiều mặt giữa văn bản. Ý nghĩa đó cũng có thể nằm trong mối liên hệ nhiều mặt giữa văn bản với cuộc đời, xã hội.

- Tác phẩm văn học và đọc văn thật sự là một hiện tượng kì diệu, thú vị

- Đọc văn là nền tảng của học văn.

=> Đó chính là bản chất, ý nghĩa của việc đọc văn

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1: Giao nhiệm vụ học tập

- Chia nhóm: 6 nhóm

- Y/c các nhóm trao đổi sản phẩm đã chuẩn bị cho nhau để cùng nhau trao đổi về phiếu học tập đã chuẩn bị từ ở nhà, có thể chỉnh sửa nếu cần thiết.

- Thời gian nghiên cứu cá nhân trong nhóm là 2 phút, thảo luận nhóm 5 phút, sau đó cử đại diện trình bày.

* Nhóm 1:

? Em hãy chỉ ra các luận điểm trong tác phẩm. Các luận điểm đó có tác dụng làm rõ những khía cạnh nào của luận đề? Nhận xét về hệ thống luận điểm của bài.

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS quan sát phiếu học tập của bạn, cùng nhau chia sẻ, trao đổi và thống nhất ý kiến.

B3: Báo cáo, thảo luận

- GV yêu cầu các nhóm báo cáo sản phẩm.

- HS đại điện nhóm trình bày sản phẩm. Các nhóm còn lại theo dõi, nhận xét và ghi chép kết quả thảo luận của các cặp đôi báo cáo.

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ làm việc và sản phẩm của các nhóm.

- Chốt kiến thức

2. Giải quyết vấn đề

a. Hệ thống luận điểm của văn bản

- Mỗi đoạn trong VB thể hiện một luận điểm:

+ Luận điểm 1: Ý nghĩa của văn học là tiềm ẩn và khó nắm bắt.

+ Luận điểm 2: Mục đích của việc đọc văn là đi tìm ý nghĩa cuộc đời qua VB văn học.

+ Luận điểm 3: Cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc.

+ Luận điểm 4: Người đọc được quyển tự do nhưng không thể tuỳ tiện trong tiếp nhận.

+ Luận điểm 5: Tác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kì.

+ Luận điểm 6: Giá trị của việc đọc văn.

* Các luận điểm đã làm rõ và chứng minh các vấn đề, ý nghĩa khác nhau của văn bản nhằm hướng tới các khía cạnh khác nhau của luận đề về mặt ý nghĩa cũng như lý thuyết.

T ác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kỳ

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1: Giao nhiệm vụ học tập

* Nhóm 2: Tác giả cho rằng ý nghĩa của tác phẩm văn học thường không cố định. Câu văn nào trong văn bản giúp em hiểu rõ về vấn đề này?

? Trong văn bản, các từ ngữ như chơi trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại nhiều lần. Với những từ ngữ đó, tác giả lí giải như thế nào về việc đọc văn?

Nhóm 3: Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã được tác giả làm sáng tỏ như thế nào? Em hãy bổ sung một số bằng chứng lấy từ trải nghiệm đọc của chính mình.

Nhóm 4: Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng thức văn học cũng có quy luật.”. Câu văn đó nhắc nhở em điều gì?

Nhóm 5: Đọc đoạn (5) và cho biết vì sao tác giả quan niệm tác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kì. Giọng văn trong đoạn (5) có gì khác với những đoạn còn lại?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS quan sát phiếu học tập của bạn, cùng nhau chia sẻ, trao đổi và thống nhất ý kiến.

B3: Báo cáo, thảo luận

- GV yêu cầu các nhóm báo cáo sản phẩm.

- HS đại điện nhóm trình bày sản phẩm. Các nhóm còn lại theo dõi, nhận xét và ghi chép kết quả thảo luận của các cặp đôi báo cáo.

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ làm việc và sản phẩm của các nhóm.

- Chốt kiến thức

b. Câu văn dẫn chứng thể hiện ý nghĩa văn bản không cố định

- Câu văn giúp hiểu rõ ý nghĩa của VB văn học thường không cố định là: “Lí thuyết đọc ngày nay cho thấy ỷ nghĩa của văn học không ngừng biến động, lớn lên, tuỳ vào cách người ta thiết lập mối liên hệ giữa các loại VB với nhau?

c. Các từ ngữ làm nổi bật luận đề, luận điểm của văn bản

+ Các từ ngữ như chơi trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại nhiều lần

-> tác giả lí giải việc đọc văn cũng sẽ giống như chúng ta đang tham gia một trò chơi

+ Người đọc tham gia vào trò chơi nhiều bất ngờ

-> So sánh việc đọc văn với trò chơi và với âm nhạc

d. Các lí lẽ, dẫn chứng làm rõ luận đề, luận điểm

- Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã được tác giả làm sáng tỏ bằng việc đưa ra nhiều tầng nghĩa, đa nghĩa, mơ hồ, không dễ tóm lược được bằng một câu nhận định hay một công thức nào đó.

+ Không ai có thể đọc tác phẩm một lần là xong vì vậy nên cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết vẫn luôn là một ẩn số và luôn được đào sâu tìm kiếm các tầng nghĩa khác nhau.

+ Bằng chứng lấy từ trải nghiệm đọc của chính mình thông qua tác phẩm như: "Lão Hạc"…..

- Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng thức văn học cũng có quy luật.”.

+ Cảm nhận văn học một cách tuần tự giống như một bản nhạc. ( Chúng ta cần lắng nghe những lời nhạc từ khi bắt đầu dạo nhạc cho tới khi vào điệp khúc và tới hồi kết.)

+ Người đọc được tự do tiếp nhận, nhưng không thể tùy tiện suy diễn.

- Đoạn (5) cho ta thấy được tác giả quan niệm tác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kì.

- Giọng văn trong đoạn (5) khác với những đoạn còn lại ở điểm: giọng văn trong đoạn này mang tới nhiều lời  tâm sự, chia sẻ của tác giả tới người đọc, cụ thể như sau:

+ Làm sống dậy và cụ thể hoá thế giới hình tượng tồn tại tiềm tàng trong tác phẩm, chuyển hoá nó thành “câu chuyện” của chính bản thân người đọc, buộc người đọc phải “toàn tâm toàn ý” suy nghĩ về nó, cũng có nghĩa là bận lòng, bận trí về “những điều chưa bao giờ nghĩ tới” trước khi đọc văn học.

+ Xoá bỏ ranh giới giữa độc giả và nhà văn

+ Đọc văn học cho phép độc giả có những cách cụ thể hoá khác nhau, diễn giải khác nhau về hình tượng trong tác phẩm. Tất cả những điều này làm cho thế giới hình tượng trở nên có tính chất mở, phát triển phong phú thêm lên qua từng trường hợp đọc.

B1: Giao nhiệm vụ học tập

Nhóm 6: Em hãy chỉ ra mối quan hệ giữa đoạn (5) và đoạn (6). Mối quan hệ đó làm rõ ý nghĩa gì của việc đọc văn?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS quan sát phiếu học tập của bạn, cùng nhau chia sẻ, trao đổi và thống nhất ý kiến.

B3: Báo cáo, thảo luận

- GV yêu cầu các nhóm báo cáo sản phẩm.

- HS đại điện nhóm trình bày sản phẩm. Các nhóm còn lại theo dõi, nhận xét và ghi chép kết quả thảo luận của các cặp đôi báo cáo.

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ làm việc và sản phẩm của các nhóm.

- Chốt kiến thức

3. Kết thúc vấn đề

- Mối quan hệ giữa đoạn (5) và đoạn (6) làm rõ ý nghĩa của nội dung đoạn trích tập trung bàn về hai khái niệm: “tác phẩm văn học” và “đọc văn học”.

+ Mối quan hệ nhân - quả ( đoạn 5 nhân, đoạn 6 kết quả)

+ Đọc văn giúp tự phát hiện ra mình lớn lên, trưởng thành hơn trong hoàn thiện nhân cách ‘‘ Văn học là nhân học’’ ( M.Gorki)

B1: Giao nhiệm vụ học tập

? Nêu nội dung chính về nghệ thuật và nội dung

B2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ tìm câu trả lời

B3: Báo cáo, thảo luận

- GV yêu cầu HS báo cáo sản phẩm.

- HS trình bày sản phẩm. Các HS còn lại theo dõi, nhận xét và ghi chép kết quả báo cáo.

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ làm việc và sản phẩm của HS.

- Chốt kiến thức

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật

- Lập luận chắc chắn, lô gic

- Cách nêu luận để, xây dựng luận điểm và sử dụng lí lẽ, bằng chứng để thuyết phục người đọc rất hợp lí.

2. Nội dung

- Đọc văn là nển tảng của học văn, muốn học giỏi văn phải bắt đầu bằng đọc văn; đối với độc giả nói chung, đọc văn giúp “ tự phát hiện ra mình và lớn lên”.

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

? Em hãy chỉ ra các luận điểm trong tác phẩm. Các luận điểm đó có tác dụng làm rõ những khía cạnh nào của luận đề?

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

?Tác giả cho rằng ý nghĩa của tác phẩm văn học thường không cố định. Câu văn nào trong văn bản giúp em hiểu rõ về vấn đề này?

? Trong văn bản, các từ ngữ như chơi trò, trò chơi, ú tim, chơi được lặp lại nhiều lần. Với những từ ngữ đó, tác giả lí giải như thế nào về việc đọc văn?

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Luận điểm “cuộc đi tìm ý nghĩa không có hồi kết thúc” ở đoạn (3) đã được tác giả làm sáng tỏ như thế nào? Em hãy bổ sung một số bằng chứng lấy từ trải nghiệm đọc của chính mình.

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Trong đoạn (4) có câu: “Thưởng thức văn học cũng có quy luật.”. Câu văn đó nhắc nhở em điều gì?

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Đọc đoạn (5) và cho biết vì sao tác giả quan niệm tác phẩm văn học và đọc văn là một hiện tượng diệu kì. Giọng văn trong đoạn (5) có gì khác với những đoạn còn lại?

Câu hỏi, yêu cầu

Trả lời câu hỏi, thực hiện yêu cầu

Em hãy chỉ ra mối quan hệ giữa đoạn (5) và đoạn (6). Mối quan hệ đó làm rõ ý nghĩa gì của việc đọc văn?

I. TÌM HIỂU CHUNG

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NHIỆM VỤ 1 Tìm hiểu về tác giả tác phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV nhắc lại yêu cầu từ tiết trước, học sinh đọc bài ở nhà và làm bài tập trong phần Hướng dẫn đọc

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung đã đọc ở nhà:

- Hãy trình bày hiểu biết của em về tác giả Côn- xtan-tin Pau-xtốp-ki

- Trình bày hiểu biết của em về tác phẩm “Xe đêm” (nhận xét về nội dung cốt truyện, thể loại, ngôi kể, các sự việc chính, tóm tắt văn bản)

GV sử dụng phiếu học tập số 1:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

HS đọc thông tin trong SGK, chuẩn bị trình bày trước lớp.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV mời 2 – 3 HS phát biểu, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung.

Dự kiến sản phẩm: HS dựa vào SHS, tóm tắt về nêu vài nét cơ bản về tác giả, tác phẩm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV bổ sung

1. Tác giả

- Côn-xtan-tin Pau-xtốp-ki (1892-1968) là nhà văn Nga nổi tiếng.

- Truyện ngắn của ông mang chất thơ nhẹ nhàng, tinh tế, khơi dậy ở người đọc sự rung cảm trước những vẻ đẹp bình dị, khuất lấp, dễ bị lãng quên trong đời sống

- Một số tác phẩm của ông đã được dịch ra bằng tiếng Việt: Cô gái làm ren (1958), Chiếc nhẫn bằng thép (1973), Một mình với mùa thu (1980), …

2. Tác phẩm

- Chủ đề: Truyện gửi gắm thông điệp về sức mạnh của trí tưởng tượng và ảnh hưởng của nó trong văn chương cũng như trong đời sống

- Thể loại: Truyện ngắn.

- Ngôi kể: Ngôi thứ 3.

-Nhân vật chính: An-đéc-xen.

- PTBĐ: Tự sự.

- Các sự việc chính:

+An-đéc-xen (Andersen) cùng hai hành khách khác là một nhà tu hành, một thiếu phụ cùng đi trên chuyến xe đêm từ Vơ-ni-dơ (Venice) đến Vê-rô-na (Verona).

+ Trên đường đi, họ gặp ba cô gái muốn lên xe nhưng không có tiền, An-đéc-xen đã giúp trả tiền cho họ

+ Trên chuyến xe ấy, để góp vui, An-đéc-xen đã trò chuyện cùng các cô gái, thử tưởng tượng về cuộc sống, tiên đoán về hạnh phúc và tương lai của họ,… Các cô gái say sưa lắng nghe.

 Cốt truyện đa tuyến.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: chuyển giao nhiệm vụ

Nhiệm vụ 2: Phân tích bài thơ Xe đêm

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV mời đại diện các nhóm dựa vào nội dung đã đọc ở nhà để trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Xe đêm

- GV yêu cầu HS: các nhóm lần lượt trình bày, chia sẻ thông qua bảng kiểm.

GV hướng dẫn Hs nhận xét chân dung của An-đec-xen

Theo 2 hướng: trên thực tế và trong tưởng tượng.

Câu hỏi số 2: HS cần tìm được hành của An-đéc-xen, từ đó nhận xét về các hành động của nhân vật

Gv hướng dẫn Hs tìm hiểu chi tiết qua văn bản.

- An-đéc-xen đã đưa ra những lời tiên tri ngọt ngào cho ba cô gái xinh đẹp:

(GV dẫn dắt: Trí tưởng tượng phong phú, bay bổng là một trong những nguyên nhân tạo nên sự thành công, hấp dẫn cho truyện cổ của An-đéc-xen. Trong tác phẩm của ông, những mái nhà tuyết trắng, những cánh rừng xanh thẳm, nàng tiên cá nhỏ giữa biển cả bao la, cô bé mỗi lần quẹt một que diêm là một lần thắp lên mong ước, … đều được viết lên từ trí tưởng tượng diệu kì. Trong thế giới của ông, mặt trời, mặt trăng, hoa hồng, … không phải là những sự vật vô tri vô giác mà đều là những sinh thể có hồn, truyền cho người đọc cảm nhận về muôn màu của vẻ đẹp cuộc sống)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

Các nhóm thảo luận để trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV mời đại diện các nhóm lên bảng yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

GV nhận xét, chốt kiến thức.

1. Chân dung nhân vật An-đéc-xen.

- Chân dung An-đéc-xen trong thực tế và trong tưởng tượng của ông:

+ Trong thực tế, An-đéc-xen là người xấu trai, cao kều, nhút nhát.

+ Trong tưởng tượng, ông luôn hình dung mình là người đẹp trai, trẻ trung, hoạt bát, tự nhận mình “có mái tóc rậm, lượn sóng”, gương mặt “rám nắng”, đôi mắt xanh “lúc nào cũng ánh cười”, …

+ Ông tự nhận mình là một nhà tiên tri, đoán được tương lai và nhìn thấu được bóng tối, cũng xem mình là một hoàng tử bất hạnh như Hăm-lét -> Chi tiết này cho thấy An-đéc-xen có phần tự ti với ngoại hình và thực tế của bản thân, luôn khát khao hướng đến những điều tốt đẹp, theo đuổi sự hoàn mĩ và lãng mạn

2. Hành động và thái độ nhân vật An-đec-xen:

a. Hành động trả số tiền còn thiếu cho các cô gái, yêu cầu người lái xe không thô lỗ và lảm nhảm với khách:

=> Chi tiết này cho thấy An-đéc-xen là người tốt bụng, hào phóng, biết cư xử lịch thiệp và sẵn sàng giúp đỡ người khác

b. Nhiệt tình trò chuyện với các cô gái, tiên đoán về tương lai của họ:

=> Chi tiết này cho thấy An-đéc-xen có trí tưởng tượng phong phú, luôn có sẵn các câu chuyện trong đầu, chỉ cần một gợi ý là có thể chắp cánh cho trí tưởng tượng của ông bay xa

+ Đem đến niềm vui cho cháu bé ở xứ Guýt-len:

=> Chi tiết này cho thấy An-đéc-xen là người yêu và hiểu trẻ thơ, biết đem đến niềm vui và hạnh phúc cho trẻ thơ bằng những hành động đầy sáng tạo

- Đối với Ni-cô-li-na:

+ Cô xinh đẹp kiều diễm, hay cười và thấy tất thảy những gì sống động. Cô có một trái tim nồng nhiệt và sẵn sàng vượt qua muôn vàn khó khăn để cứu người yêu mình khỏi cơn nguy khốn.

+ An-đéc-xen tiên đoán “nếu chẳng may có chuyện gì không lành xảy ra với người yêu của cô, cô sẽ chẳng đắn đo suy nghĩ, lên đường, vượt qua ngàn dặm, qua núi tuyết và sa mạc khô cằn để gặp chàng, cứu chàng khỏi cơn nguy khốn”

- Với Ma-ri-a:

+ Cô sở hữu sắc đẹp mê hồn và mang bản tính kín đáo. Cô giấu kín trong lòng niềm đam mê bừng cháy, số mệnh của cô hoặc rất buồn, hoặc là rất hạnh phúc. Sẽ không dễ dàng nhưng chỉ cần kiên trì cô sẽ gặp được người đàn ông xứng đáng của đời mình.

+ An-đéc-xen tiên đoán cô sẽ “gặp được một người xứng đáng với trái tim nhiều mong muốn của cô”, và người đó “tất nhiên phải là một người tuyệt vời”, “có một tâm hồn lớn lao”

- Với An-na:

+ An-đéc-xen không nói về sắc đẹp của An-na.

+ An-đéc-xen tiên đoán cô sẽ hạnh phúc với sự bận bịu khi chăm sóc những đứa con và chồng tương lai sẽ “đỡ cô một tay trong việc đó”

-> Có thể thấy trong lời tiên tri, An-đéc-xen đã gửi gắm tình cảm đôn hậu, dịu dàng, mong muốn các cô gái đều có tương lai tốt đẹp. Ông mong ước các cô gái mới quen có một cuộc đời hạnh phúc, đặt niềm tin vào cuộc sống, tình cảm mà ông dành cho các cô là sự mến mộ đầy chân thành, tha thiết. Những cô gái xinh đẹp có thể tìm kiếm hạnh phúc cho riêng mình, bởi vẻ đẹp của họ đủ để họ có được hạnh phúc

-> Chính lời tiên tri đẹp đẽ và dịu dàng của An-đéc-xen đã thôi thúc hành động của các cô gái, khích lệ họ đi tìm hạnh phúc cho riêng mình

3. Thái độ của nhà văn đối với An-đec-xen.

- Qua đoạn trích, em nhận thấy nhà văn Pau-xtốp-xki đã rất trân trọng tài năng và tâm hồn bay bổng của nhà văn An-đéc-xen.

4. Tổng kết.

a. Nghệ thuật xây dựng đoạn trích:

+ Cốt truyện đa tuyến truyện lồng truyện

+ Các yếu tố liên tưởng, tưởng tượng thi vị dẫn dắt người đọc vào thế giới hồn nhiên đầy mơ mộng

+ Ngôi kể thứ ba làm tăng tính khách quan, chân thật.

b. Ý nghĩa: Xe đêm là một trong những truyện ngắn tiêu biểu của Pau-xtốp-xki. Truyện gửi gắm thông điệp về sức mạnh của trí tưởng tượng và ảnh hưởng của nó trong văn chương cũng như trong đời sống.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

Xác định thành phần câu trong đoạn văn sau: (làm phiếu học tập)

“Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm. Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đổ đốn đến thế được.”

(Làng- Kim Lân)

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- GV quan sát, hỗ trợ

- HS thực hiện nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- HS trình bày sản phẩm

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, Gv dẫn dắt: Các em đã được tìm hiểu về các thành phần câu như CN, VN, bổ ngữ , trạng ngữ…các thành phần câu này nằm trong cấu trúc ngữ pháp của câu. Giờ học này chúng ta sẽ được tìm hiểu về các thành phần không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu. Chẳng hạn từ “chả nhẽ” trong câu trên là thành phần gì và vai trò của nó ra sao ? giờ học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.

Gợi ý:

Thành phần câu của hai câu văn:

Câu 1:

- Chủ ngữ: Ông lão

- Vị ngữ: bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm.

Câu 2.

- Chủ ngữ: cái bọn ở làng.

- Vị ngữ: lại đổ đốn đến thế được.

=> “Chả nhẽ” không phải là khởi ngữ, không phải là trạng ngữ…

Tri thức tiếng Việt

Mục tiêu: Giúp HS

- Nắm vững tri thức về các thành phần biệt lập (về dấu hiệu, tác dụng của các thành phần tình thái, cảm thán).

Nội dung: GV sử dụng KT vấn đáp để hỏi phần tri thức tiếng Việt

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

Câu văn: Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đổ đốn đến thế được.

?Từ chả nhẽ trong câu văn thể hiện nhận định của người nói với các sự việc được nói đến trong câu như thế nào?

? Nếu không có từ chả nhẽ nói trên thì ý nghĩa sự việc của câu chứa nó có khác đi không ? Vì sao?

(?) Theo em hiểu, thành phần biệt lập là gì?

+ Là thành phần không nằm trong cấu trúc ngữ pháp của câu.

+ Không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.

(?) Từ việc phân tích ví dụ trong phiếu học tập số 2, hãy nêu hiểu biết của em về các thành phần biệt lập?

(?) Từ những hiểu biết trên, em hãy cho biết thế nào là thành phần tình thái, thế nào là thành phần cảm thán?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS dựa vào phần Tri thức Ngữ văn trong SGK, dựa vào PHT số 1 đã chuẩn bị ở nhà để chuẩn bị nội dung trả lời.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

GV: Gọi đại diện HS trả lời

HS:

- Đại diện trả lời câu hỏi

- Các HS còn lại quan sát, lắng nghe, nhận xét và bổ sung cho câu trả lời của bạn (nếu cần).

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét câu trả lời của HS

- Chốt kiến thức và chuyển sang phần thực hành bài tập.

I. Tri thức Tiếng Việt

1. Khái niệm:

a. Xét ví dụ: Câu văn: Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đổ đốn đến thế được.

- Từ “có lẽ”: thể hiện thái độ tin cậy thấp.

- Ý nghĩa không đổi -> nó không nằm trong cấu trúc câu, không trực tiếp nêu sự việc trong câu mà chỉ thể hiện đánh giá đối với người, sự việc được nói đến trong câu.

b. Khái niệm: Thành phần biệt lập là thành phần không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu (chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ, định ngữ, bổ ngữ) và cũng không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.

2. Các thành phần biệt lập:

a. Thành phần tình thái: thành phần thể hiện thái độ, cách đánh giá của ngưòi nói (người viết) đối với sự việc được nói tới trong câu.

Ví dụ:

Chắc chắn tất cả đám học sinh chúng tôi đứa nào cũng yêu mến thầy vì tấm lòng nhân từ, vì những ý nghĩ tốt lành, vì những ước mơ của thầy về tương lai chúng tôi.

(Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp, Người thầy đầu tiên)

-> Chắc chắn là thành phần tình thái, thể hiện sự đánh giá về tính chính xác của thông tin dược nói tới trong câu.

Hoạ sĩ còn đang nheo mắt cố đọc tên các sách trên giá thi cô gái đã bước tới, dường như làm việc ấy hộ bố.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

-> Dường như là thành phần tình thái thể hiện ý không chắc chắn.

b. Thành phần cảm thán: thành phần được dùng để bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người nói, người viết (vui, buồn, ngạc nhiên, tức giận,...).

Ví dụ: Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành được sáng tác còn là một chặng đường dài.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

-> Chao ôi là thành phần cảm thán bộc lộ sự xúc động.

ơ, cái bà này! Sao bà cứ cuống quýt lên vậy?

(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi) -> ơ là thành phần cảm thán bộc lộ sự ngạc nhiên.

THỰC HÀNH

Mục tiêu: Giúp HS

- HS vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết các bài tập, các tình huống trong thực tiễn cũng như củng cố lí thuyết đã học.

- Phương pháp: thực hành luyện tập, nhóm.

Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- GV yêu cầu HS xác định yêu cầu của từng bài tập.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS đọc bài tập trong SGK, thảo luận và trả lời từng câu hỏi.

- GV hướng dẫn HS hoàn thành nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS trình bày sản phẩm thảo luận

- GV gọi HS nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét, bổ sung và chốt lại kiến thức.

Bài tập 1 (trang 66, SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Thành phần tình thái:

a. chắc hẳn: thể hiện thái độ chắc chắn với nội dung được nhắc đến trong câu.

b. hình như: thể hiện thái độ phỏng đoán không chắc chắn.

c. có lẽ: dự đoán của người viết về sự vật, hiện tượng được nhắc đến trong câu.
Bài tập 2 (trang 66, SGK Ngữ văn 8, tập 2)

- 3 – 5 từ chỉ thái độ, cách đánh giá của người nói về mức độ tin cậy (theo trình tự tăng dần) của sự việc được nói tới: có vẻ như - chắc - chắc chắn

- Đặt câu:

1. Có vẻ như cậu bé đang rất buồn.

2. Chắc chiều nay sẽ mưa đấy.

3. Tôi chắc chắn sẽ được học sinh giỏi năm học này.

Bài tập 3 (trang 66, SGK Ngữ văn 8, tập 2)

Thành phần cảm thán:

a. Trời ơi: bộc lộ cảm xúc thán phục và cầu khẩn ước gì thầy Đuy-sen là anh ruột của mình.

b. ứ hự: bộc lộ cảm xúc ngỡ ngàng và tiếc rẻ thời gian đã qua.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

NỘI DUNG CHÍNH

GV đưa VD trên bảng phụ

1. Bác ơi, cho cháu hỏi chợ Đông Ba ở đâu?

2. Hôm đó, chú Tiến Lê - hoạ sĩ, bạn thân của bố tôi - đưa theo bé Quỳnh đến chơi.

H: Các cụm từ “Bác ơi; hoạ sĩ, bạn thân của bố tôi ” có tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu hay không?

GV: Các cụm từ này không tham gia vào việc diễn đạt s/v của câu -> thành phần ?

HS trả lời

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

NỘI DUNG CHÍNH

NV1 :

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

H.Nêu hiểu biết của em về thành phần gọi- đáp ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS dựa vào phần Tri thức Ngữ văn trong SGK, dựa vào nội dung đã chuẩn bị ở nhà để trả lời.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

GV: Gọi đại diện HS trả lời

HS:

- Đại diện trả lời câu hỏi

- Các HS còn lại quan sát, lắng nghe, nhận xét và bổ sung cho câu trả lời của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét câu trả lời của HS

- Chốt kiến thức

- Cho hs đọc lại ví dụ:

• Anh Mên ơi, anh Mên!

(Nguyễn Quang Thiều, Bầy chim chìa vôi)

ơi là thành phần gọi - đáp mà Mon dùng để gọi Mên.

• ÔNG GIUỐC-ĐANH: - Lại còn phải bảo cái đó à?

PHÓ MAY: - Vâng, phải bảo chứ. Vì tất cả những người quý phái đều mặc như thế này cả.

(Mô-li-e, Trưởng giả học làm sang)

- Vâng là thành phần gọi - đáp mà phó may dùng để đáp lại lời ông Giuốc-đanh.

- Hs lấy ví dụ

I. Các thành phần biệt lập ( tiếp)

3. Thành phần gọi- đáp

Thành phân gọi - đáp: thành phần được dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp, đuực đánh dấu bằng những từ ngữ gọi - đáp như: ơi, thưa, dạ, vâng,..

NV 2

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

H.Nêu hiểu biết của em về thành phần chêm xen ( phụ chú)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS dựa vào phần Tri thức Ngữ văn trong SGK, dựa vào nội dung đã chuẩn bị ở nhà để trả lời.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

GV: Gọi đại diện HS trả lời

HS:

- Đại diện trả lời câu hỏi

- Các HS còn lại quan sát, lắng nghe, nhận xét và bổ sung cho câu trả lời của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét câu trả lời của HS

- Chốt kiến thức

- Cho hs đọc lại ví dụ:

- Dòng suối trong trẻo của thầy - thầy âu yếm nhìn tôi - em thông minh lắm!

(Trin-ghi-dơ Ai-tơ-ma-tốp, Người tháy đáu tiòn)

- Thầy âu yếm nhìn tôi là thành phần chêm xen, có tác dụng làm rõ thái độ, tình cảm cua nhân vật.

- Hs lấy ví dụ

4. Thành phần chêm xen (Phụ chú).

- Thành phẩn chêm xen (phụ chú); thành phần được dùng để bổ sung, làm rõ thêm một đối tượng nào đó trong câu. Thành phần này thường được đặt trong dấu ngoặc đơn, giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hoặc giữa dấu gạch ngang và dấu phẩy. Cũng có khi, thành phần chêm xen còn được đặt sau dấu hai chấm

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

NỘI DUNG CHÍNH

NV1: Bài tập 1

- GV yêu cầu HS đọc bài tập 1 và làm vào vở.

H.Tìm thành phần gọi - đáp trong các câu sau và cho biết chức năng của chúng ?

- GV hướng dẫn HS kẻ bảng và hoàn thành bài tập.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

+ HS thảo luận và trả lời từng câu hỏi

Dự kiến sản phẩm:

+ HS trình bày sản phẩm thảo luận

+ GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

+ GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

- Gv củng cố lại kiến thức về từ loại cho HS.

NV2

- GV yêu cầu HS:

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Tìm thành phần chêm xen trong các câu sau và cho biết chúng làm rõ thêm nội dung gì?

+ HS thảo luận và trả lời từng câu hỏi

Dự kiến sản phẩm:

+ HS trình bày sản phẩm thảo luận

+ GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

+ GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức => Ghi lên bảng

NV3:

- GV yêu cầu HS làm bài tập 3

Tìm các thành phần biệt lập trong những câu sau và xác định đó là loại thành phần biệt lập nào ?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

+ HS thảo luận và trả lời từng câu hỏi

Dự kiến sản phẩm:

+ HS trình bày sản phẩm thảo luận

+ GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

+ GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức => Ghi lên bảng

GV chuẩn kiến thức:

Bài tập 1/ trang 70

Tìm thành phần gọi - đáp trong các câu sau và cho biết chức năng của chúng.

Bài 2/ trang 30

Tìm thành phần chêm xen trong các câu sau và cho biết chúng làm rõ thêm nội dung gì.

Bài 3/ trang 31

Tìm các thành phần biệt lập trong những câu sau và xác định đó là loại thành phần biệt lập nào.

Hình thức đánh giá

Phương pháp

đánh giá

Công cụ đánh giá

Ghi chú

- Hình thức hỏi – đáp

- Tổ chức trò chơi

- Phù hợp với mục tiêu, nội dung

- Hấp dẫn, sinh động

- Thu hút được sự tham gia tích cực của người học

- Sự đa dạng, đáp ứng các phong cách học khác nhau của người học

- Báo cáo thực hiện công việc.

- Hệ thống câu hỏi và bài tập

- Trao đổi, thảo luận

Trường THCS.......

Tổ Ngữ văn

Họ và tên giáo viên

Ngày soạn:

Tuần .....Tiết ........

VIẾT

VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH MỘT TÁC PHẨM ( TRUYỆN)