Giáo Án Phụ Đạo Ngữ Văn 8 Học Kỳ 1

Hoạt động của thầy và trò

Nội dung chính

1. Chủ đề là gì?

- Bức thư của bố: “mẹ tôi” trong “những tấm lòng cao cả có chủ đề như sau:

“Qua bức thư, bố nghiêm khắc phê phán hành vi vỗ lễ của con đối với mẹ; chỉ cho con thấy công ơn to lớn và tình thương bao la của mẹ hiền, khuyên con phải thành khẩn xin lỗi mẹ”

- Chủ đề bài thơ “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh là: Tình yêu gia đình và quê hương dào dạt trong tâm hồn người lính trẻ trên đường hành quân ra trận thời đánh Mĩ.

2. Chuyện với chủ đề

- Không được lầm lẫn giữa chuyện với chủ đề

VD: “Buổi học cuối cùng” - Đô đê

Tác giả kể chuyện : Em bé Phrăng kể lại chuyện buổi dạy học cuối cùng của thấy Ha –men ở vùng An-dát của nước Pháp bị Đức chiếm đóng.

Chủ đề của truyện đó là : nỗi đau của nhân dân dưới ách thống trị của ngoại bang; biết yêu tiếng mẹ đẻ là yêu nước; biết giữ lấy tiếng nói của dân tộc mình là nắm được chìa khoá để giải phóng, để giành lại tự do.

3. Đại ý:

*. Đa chủ đề: một tác phẩm có thể chỉ có một chủ đề. Một tác phẩm cũng có thể có nhiều chủ đề (đa chủ đề)

VD: Bài thơ “Ngắm trăng” (Vọng nguyệt) rút trong “Nhật kí trong tù” có chủ đề tình yêu trăng (thiên nhiên) và phong thái ung dung tự tại của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đầy.

- “Nhật kí trong tù” là một tập thơ đa chủ đề

+ Những khổ cực đày đoạ của thân tù

+ ý chí kiên cường bất khuất, lạc quan

+ Lòng khao khát tự do

+ Lòng yêu nước

+Lòng thương người

+Tình yêu thiên nhiên

+Phong thái ung dung, tự tại

-Đó là những phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ vĩ đại

+ Hiện thực chế độ nhà tù tăm tối, vô nhân đạo.

- Những bộ tiểu thuyết đồ sộ hàng nghìn trang như “tam quốc chí”, “tây du kí”, “thuỷ hử”, “chiến tranh và hoà bình”… đều có đa chủ đề là một điều dễ hiểu. Nhưng có những tác phẩm quy mô nhỏ vẫn có thể có nhiều chủ đề.

VD: Truyện ngắn “cuộc chia tay của những con búp bê” của Khánh Hoài, từ nhan đề đến cốt truyện, các tình tiết đều mang tính liên kết khá chặt chẽ:

- Thuỷ và Thành đau khổ khóc suốt đêm

- Sáng sớm Thành đau buồn đi ra vườn ngồi một mình, thì em gái theo ra.

- Hai anh em chia đồ chơi

- Thành dẫn Thuỷ về trường cũ, chào giã biệt cô giáo Tâm và các bạn lớp 4B.

- Trước lúc lên xe, Thuỷ để lại cho anh trai cả hai con búp bê…. Thành nhìn theo bóng em gái rối khóc.

=> Qua đó, ta rút ra chủ đề của truyện là:

- Sự đau khổ của tuổi thơ trước bi kịch gia đình (cha mẹ bỏ nhau)

- Tình thương yêu của anh em, của bè bạn trong bi kịch gia đình.

* Luyện tập

Bài 1: Hãy nêu xuất xứ, chủ đề của truyện ngắn “tôi đi học” của Thanh Tịnh? Hãy chỉ ra tính thống nhất về chủ đề của văn bản đó?

Gợi ý

1. Xuất xứ, chủ đề

Truyện “tôi đi học” như một trang hồi kí ghi lại những hoài niệm, kỉ niệm đẹp của tuổi thơ trong buổi tựu trường, truyện được in trong tập “Quê mẹ”, xuất bản năm 1941

“Tôi đi học” đã thể hiện những tình cảm hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng, tâm trạng bâng khuâng, hồi hộp của một em bé trong buổi tựu trường. Em “như một con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ”

2. Tính thống nhất về chủ đề của truyện “Tôi đi học”

Truyện ngắn “tôi đi học” gồm có các chi tiết, tình tiết diễn tả tâm trạng của chú bé (nhân vật “tôi”) trong buổi tựu trường.

- Mẹ âu yếm nắm tay tôi dẫn đi tren con đường làng dài và hẹp …..

- Thấy các bạn nhỏ cầm sách vở, bút, thước… tôi rất “thèm” và đòi mẹ đưa bút thước cho cầm thử để thử sức mình.

- Thấy trường làng Mĩ Lí oai nghiêm như đình làng Hoà Ấp, đông đặc cả người, ai cũng áo quần sạch sẽ, gương mạt vui tươi sáng sủa. Lòng tôi “đâm ra …..

- Nghe tiếng trống trường dội vang, nghe ông đốc đọc tên, các học sinh mới đều khóc, còn tôi cũng nức nở theo. Nghe gọi đến tên minh, tôi “giật mình và lúng túng”, quên cả mẹ đang……..

- Vào ngồi trong lớp, tôi thấy một mùi hương lạ xông lên; tôi bâng khuâng ngắm nhìn xung quanh, nhìn bạn… rồi vòng tay lên bàn, nhìn thầy viết và lẩm nhẩm đánh vần đọc bài tập viết: “Tôi đi học”

=> Các chi tiết trên không chỉ thể hiện diễn biến sự việc, cảnh vật và tâm trạng nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường mà còn gắn kết với nhau trong một thời gian (buồi sớm đầy sương thu và gió lạnh), trong ba không gian: con đường làng dài và hẹp, sân trường làng Mĩ Lí, phòng học lớp Năm. Cảnh vật và tâm trạng đều diễn biến, hoà quyện, không thừa. Ví dụ con chim nhỏ đậu trên cửa sổ lớp học rồi vụt cách bay đi.

Qua đó ta thấy tính thống nhất của chủ đề truyện “tôi đi học”: tâm trạng hồi hộp, bâng khuâng, tình cảm trong sáng hồn nhiên của tuổi thơ trong buổi tựu trường (đầu tiên của đời mình)

1. Chủ đề là gì?

Là đề tài chính và đối tượng mà văn bản biểu đạt, là tư tưởng, tình cảm thể hiện trong văn bản.

2. Chuyện với chủ đề

- VD: “chuyện” và “chủ đề” của truyện “lão Hạc” là gì?

+ Chuyện về lão Hạc- một người nông dân vì nghèo đói quá nên đã tìm đến cái chết bằng cách ăn bả chó tự tử sau khi đã bán chó, dành dụm tiền cho đứa con trai đang làm thuê ở đồn điền cao su.

+ Chủ đề: Số phận đau thương của người nông dân trong xã hội cũ và phẩm chất cao quý tiềm tàng của họ. Đồng thời truyện còn cho thấy tấm lòng yêu thương, trân trọng của nhà văn đối với người nông dân.

3. Đại ý:

Đại ý là ý lớn trong một đoạn thơ, một tình tiết, một đoạn, một phần của truyện. Một đoạn thơ, một tình tiết, một đoạn, một phần của truyện thì chưa hình thành được chủ đề. Cần phân biệt đại ý với chủ đề.

VD: Bài thơ “Qua Đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan

=> Chủ đề: tâm trạng buồn, cô đơn của li khách khi bước tới Đèo Ngang trong ngày tàn.

4. Tính thống nhất của chủ đề

Nếu các câu thơ, đoạn thơ, đoạn văn, các tình tiết.. là xương thịt của tác phẩm, thì chủ đề là linh hồn của bài thơ, của truyện. Nếu không nắm được toàn bộ các chi tiết của văn bản thì khó hình dung được chủ đề, tính tư tưởng của tác phẩm. Các chi tiết bộ phận của tác phẩm liên kết chặt chẽ với nhau tạo thành chủ đề. Tựa như nền, móng, cột kèo, xà, tường, nóc, ngói, tranh… hợp thành mới ra cái nhà.

* Luyện tập

Bài 1: Hãy nêu xuất xứ, chủ đề của truyện ngắn “tôi đi học” của Thanh Tịnh? Hãy chỉ ra tính thống nhất về chủ đề của văn bản đó?

HĐGV-HS

NỘI DUNG

I-Bố cục của văn bản

HS nhắc lại Ghi nhớ :

VD:

Câu chuyện: Con chim hồng

1. Một người đi săn ở Thiên Tân đem bẫy vào rừng đánh bắt được một con chim hồng mái rất đẹp. Bỏ chim vào lồng, đem về. Con chim trống cứ bay theo, cất tiếng kêu rất ai oán. Con trống bay theo về tận nhà người đi săn, kêu khóc như van xin cho đến tối mịt mới chịu bay đi.

2. Mờ sáng hôm sau, người đi săn dậy mở cửa đã nhìn thấy con chim trống đậu trước sân. Chim vẫy cánh nhịp nhàng như có ý ra hiệu gì. Người đi săn lại gần định bắt lấy cho được cả đôi. Chim trống vươn cao cổ, nhả ra một cục vàng rất to, sáng lấp lánh. Người đi săn chợt hiểu, hỏi: “muốn chuộc vợ sao?” Bèn thả con chim mái ra. Đôi chim mừng mừng tủi tủi, quanh quẩn mãi, chưa nỡ bay đi.

3. Người đi săn cân vàng. Được hai lạng sáu đồng cân. Cầm cục vàn trên tay, anh ta xúc động nghĩ : “ Cầm thú không biết gì mà còn chung tình thế? Có nỗi buồn nào bằng nỗi buồn của đôi lứa phải chia li. Loài cầm thú cũng thế ư?..”

(Theo “liêu trai chí dị”)

VD: Bài “tinh thần yêu nước của nhân dân ta” của Hồ Chí Minh

- Mở bài: Tác giả nêu vấn đề: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước”. Lòng yêu nước của nhân dân ta là một truyền thống quý báu, có sức mạnh vô địch để chiến thắng thù trong, giặc ngoài.

- Thân bài:tác giả chứng minh tinh thần yêu nước của nhân dân ta

+ Những trang sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…

+ Tinh thần yêu nước của nhân dân ta được thể hiện trong cuộc kháng chiến chống Pháp: đủ các lứa tuổi, các thành phần giai cấp, tôn giáo, khắp mọi miền đất nước (miền ngược, miền xuôi, tiền tuyến, hậu phương, những hành động yêu nước…)

- Kết bài: tác giả nêu lên nhiệm vụ của toàn dân là phải phát huy tinh thần yêu nước để kháng chiến và kiến quốc.

3. Xây dựng đoạn văn trong văn bản.

a. Đoạn văn là gì?

Một văn bản gồm có nhiều đoạn văn hợp thành. Vậy, đoạn văn là một phần của văn bản. Đoạn văn chỉ có một câu văn, hoặc do một số câu văn tạo thành. Đoạn văn biểu đạt một ý tương đối trọn vẹn của văn bản. Về hình thức, chữ đầu đoạn văn phải viết hoa, lùi vào độ một ô tính từ lề. Kết thúc đoạn văn bằng dấu chấm xuống dòng.

b. Câu chủ đề của đoạn văn

Câu chủ đề (còn gọi là câu chốt) mang nội dung khái quát lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính C- V; nó có thể đứng đầu đoạn văn (đoạn diễn dịch) cũng có thể đứng cuối đoạn (đoạn quy nạp)

VD1 : Đảng ta vĩ đại thật. Trong lịch sử ta có ghi chuyện anh hùng dân tộc là Thánh Gióng đã dùng gốc tre đánh đuổi giặc ngoại xâm. Trong những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta đã lãnh đạo hàng nghìn, hàng vạn anh hùng noi gương Thánh Gióng dùng gậy tầm vông đánh thực dân Pháp.

(Hồ Chí Minh)

VD2: Cách mạng tháng Tám thành công mở ra một kỉ nguyên mới độc lập, tự do của dân tộc. Tuổi trẻ VN được cắp sách đến trường, được hưởng thụ một nền giáo dục hoàn toàn tự do. Một chân trời tươi sáng bao la mở rộng trước tầm mắt thanh, thiếu niên nhi đồng. Học không phải để làm quan. Học để làm người, người lao động sáng tạo, có trình độ văn hoá, khoa học, kĩ thuật để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Người người học tập, nhà nhà học tập để nâng cao dân trí. Vì vậy, học tập là nghĩa vụ của chúng ta.

c. Quan hệ giữa các câu trong đoạn văn

Trong một đoạn văn các câu có quan hệ ý nghĩa chặt chẽ với nhau. Có thể bổ sung ý nghĩa cho nhau; có thể liên kết, phối hợp với nhau về ý nghĩa.

4. Cách trình bày nội dung trong đoạn văn:

VD: Em rất kính yêu mẹ. Bố thì nghiêm, mẹ thì hiền. Mẹ giống bà ngoại, từ nét mặt, nụ cười đôn hậu đến đôi bàn tay nhỏ nhắn, khéo léo. Mẹ đã về hưu được vài năm nay. Mẹ thức khuya, dậy sớm lo cho các con được ăn ngon, mặc đẹp, được học hành giỏi giang. Đứa con nào bị ốm, mẹ thở dài lo lắng, chăm sóc từng viên thuốc, từng bát cháo… Mẹ luôn dặn các con: “nhà ta còn khó khăn, các con phải ngoan và chăm chỉ học hành”. Mỗi lần đi xa một hai ngày, em nhớ mẹ lắm!

VD: Tình bạn phải chân thành, tôn trọng nhau, hết lòng yêu thương, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Lúc vui, lúc buồn, khi thành đạt, khi khó khăn, bạn bè phải san sẻ cùng nhau. Có bạn chí thiết, có bạn tri âm, tri kỉ… Nhân dân ta có nhiều câu tục ngữ rất hay nói về tình bạn như : “giàu vì bạn, sang vì vợ” hay “Học thầy không tày học bạn”, nhà thơ Nguyễn Khuyến có bài “bạn đến chơi nhà” được nhiều người yêu thích. Trong đời người, hầu như ai cũng có bạn. Bạn học thời tuổi thơ, thời cắp sách là trong sáng nhất, hồn nhiên nhất. Thật vậy, tình bạn là một trong những tình cảm cao đẹp của chúng ta.

VD: Đi giữa Hạ Long vào mùa sương, ta cảm thấy những hòn đảo vừa xa lạ, vừa quen thuộc, mờ mờ, ảo ảo. Chung quanh ta, sương buông trắng xoá. Còn thuyền bơi trong sương như bơi trong mây. Tiếng sóng vỗ loong boong trên mạn thuyền. Tiếng gõ thuyền lộc ộc của bạn chài săn cá, âm vang mặt vịnh. Thỉnh thoảng mấy con hải âu đột ngột hiện ra trong màn sương….

( Vịnh Hạ Long)

VD: Muốn xây dưng chủ nghĩa xã hội thì phải tăng gia sản xuất. Muốn tăng gia sản xuất tốt thì phải có kĩ thuật cải tiến. Muốn sử dụng tốt kĩ thuật cải tiến thì phải có văn hoá. Vậy, việc bổ túc văn hoá là cực kì cần thiết.

* Chuyển đoạn văn trong văn bản

VD: “Học thơ ca dân gian và thơ cổ điển cho vững chãi nghề thơ, thà biết rất sâu rất thạo rồi sau đó không dùng không theo, vì mình thấy cái lối mới của mình hay hơn nhiều, khong theo một cách tự giác, chứ không phải vì chưa hiểu biết.

Trở lại với vần thơ dân gian. Trong bài “Biển” (1961), tôi đã dùng nhiều vần theo lối hát dặm Nghệ Tính:

Bờ đẹp đẽ cát vàng

Thoai thoải hàng thông đứng

Như lặng lẽ mơ màng

Suốt ngàn năm bên sóng..”

(Tiếp nhận ảnh hưởng của thơ truyền thống – Xuân Diệu)

I- Bố cục của văn bản

a. Văn miêu tả

- Mở bài: giới thiệu chung về ấn tượng cảm xúc đối với cảnh vật

- Thân bài: tả từng phiên cảnh cụ thể, tả khái quát toàn cảnh

- Kết bài: nêu cảm xúc, ý nghĩ

b. Văn tự sự

- Mở bài: giới thiệu câu chuyện

- Thân bài: kể diễn biến câu chuyện

- Kết bài: kết cục câu chuyện, hoặc nói lên suy nghĩ, cảm nghĩ

c. Văn nghị luận

- Mở bài: nêu vấn đề

- Thân bài: giải quyết vấn đề. Có thể lần lượt dùng lí lẽ hoặc dẫn chứng để giải thích, hay chứng minh, hay bình luận từng luận điểm, từng khía cạnh của vấn đề

- Kết bài: khẳng định vấn đề. Liên hệ cảm nghĩ

3. Xây dựng đoạn văn trong văn bản.

a. Đoạn văn là gì?

b. Câu chủ đề của đoạn văn

c. Quan hệ giữa các câu trong đoạn văn

4. Cách trình bày nội dung trong đoạn văn:

- Dựng đoạn diễn dịch ( là cách thức trình bày ý đi từ ý chung, khái quát đến các ý cụ thể chi tiết. Đoạn diễn dịch thì câu chốt đứng đầu đoạn, các câu đi kèm sau nhằm minh hoạ câu chốt

- Dựng đoạn quy nạp ( là cách trình bầy nội dung đi từ các ý chi tiết, cụ thể đến ý chung khái quát. Trong đoạn quy nạp, các câu mang ý chi tiết, cụ thể đứng trước, câu chủ đề đứng cuối đoạn.

Chú ý: đoạn diễn dịch có thể đảo lại thành đoạn quy nạp, hoặc ngược lại

- Dựng đoạn song hành (là đoạn văn được sắp xếp các ý ngang nhau, bổ sung cho nhau, phối hợp nhau để diễn tả ý chung. Đoạn song hành không có câu chủ đề.

- Dựng đoạn móc xích ( là đoạn văn trong đó cách sắp xếp ý nọ tiếp theo ý kia theo lối móc nối vào ý trước (qua những từ ngữ cụ thể) để bổ sung, giải thích cho ý trước.

5. Chuyển đoạn văn trong văn bản

a. Mục đích của việc chuyển đoạn văn

Mỗi văn bản do nhiều đoạn văn hợp thành. Người viết và nói phải chuyển đoạn văn để liên kết lại thành một khối chặt chẽ, tránh rời rạc, lộn xộn.

b. Các phương tiện chuyển đoạn.

Muốn chuyển đoạn, liên kết đoạn, người ta có thể sử dụng từ ngữ hoặc dùng câu văn

* Dùng từ ngữ để liên kết đoạn, chuyển đoạn, có thể:

- Dùng các quan hệ từ

- Dùng từ ngữ chỉ sự liệt kê

- Dùng từ ngữ thể hiện ý tiểu kết, tổng kết, khái quát sự việc

- Dùng từ ngữ chỉ sự tiếp diễn, nối tiếp

- Dùng từ ngữ chỉ ý tương phản, đối lập

- Dùng từ ngữ thay thế (các đại từ…)

* Dùng câu nối để chuyển đoạn văn

Hoạt động của thầy và trò

Nội dung chính

? Tôi đi học của Thanh Tịnh được viết theo thể loại nào?

?Nhân vật chính được thể hiện ở phương diện nào ?

?Nêu chủ đề của tác phẩm ?

?Nêu những yếu tố tạo nên chất thơ của tác phẩm ?

? Phát biểu chủ đề của văn bản : Tôi đi học bằng một câu ngắn gọn

?Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng được viết theo thể loại nào?

? Em hiểu gì về những sự kiện được nói tới trong hồi ký?

? Nêu nội dung của đoạn trích :Trong lòng mẹ?

*HĐ3 Phân tích chương “trong lòng mẹ”

1)Sự kiện 1: Tình cảnh đáng thương và nỗi đau của bé Hồng

-Qua đoạn 1 và qua lời tự thuật của nhân vật “tôi”, ta thấy chú bé Hồng có tình cảnh đáng thương như thế nào ?

Em hãy lược thuật lại cuộc đối thoại giữa bà cô với bé Hồng? Qua đoạn đối thoại, em thấy chú bé Hồng phải chịu thêm những nỗi đau như thế nào ? Hãy phân tích tâm trạng đau đớn ấy của Hồng ?

- Qua đoạn đối thoại, ta thấy bà cô bé Hồng là người như thế nào ?

* Bà cô:

- Bên ngoài: đóng vai người cô tốt

+ Nói cười ngọt ngào, làm ra vẻ quan tâm.

+ Có lúc bà ta tỏ sự ngậm ngùi thương xót Hồng và người cha bất hạnh của em. Lúc nào bà ta cũng nhân danh vì quyền lợi của Hồng “sao lại không vào ? mợ mày phát tài lắm …vào đi, tao chạy tiền tầu cho)..

- Thâm tâm: Bà ta cố ý, tìm mọi cách nói xấu mẹ Hồng, rắp tâm tanh bẩn là gieo rắc vào đầu óc chú bé những hoài nghi để chú bé khinh miệt và ruồng rẫy người mẹ.

Đặc điểm nổi bật của người đàn bà này là sự tàn nhẫn và độc ác. Là người trong gia đình, chắc chắn bà ta không lạ gì nỗi khổ xa mẹ, tình cảm của đứa cháu mồ côi cha đối với mẹ, và chắc chắn bà ta thừa thấu hiểu Hồng là một chú bé dễ xúc cảm và rất mau nước mắt. Và bà ta cũng biết rõ về tình cảnh khốn khổ của chị dâu mình. Đáng lẽ trong hoàn cảnh ấy, bà ta sẽ phải chăm sóc, an ủi đứa cháu, giúp nó dịu bớt nỗi đau mất cha và nhất là nỗi đau xa mẹ. Nhưng bà ta hoàn toàn khác, bà ta tìm mọi cách hành hạ, giễu cợt nỗi đau xa mẹ của Hồng, rắp tâm chia lìa tình cảm mẹ con, huỷ diệt niềm yêu thương kính trọng của chú bé Hồng đối với người mẹ khốn khổ. đồng thời bà ta cũng lấy làm hả hê thích thú trước tình cảnh khốn khổ của chị dâu.

=> Nhân vật bà cô được thể hiện khá sắc sảo, sinh động. Chỉ cần ghi lại một cuộc trò chuyện, đối thoại bằng mấy câu nói, có kèm theo vài chi tiết gợi tả giọng điệu, cử chỉ, nhà văn dựng lại khá sinh động chân dung nhân vật bà cô tiêu biểu cho một hạng người. Bà ta chẳng những tiêu biểu cho cái thành kiến cổ hủ, phi nhân đạo của xã hội khi đó, mà còn là người đàn bà có tâm địa đen tối khi cố ý khoét sâu vào nỗi đau rướm máu trong tâm hồn nhạy cảm của đứa cháu mồ côi, cố ý gieo vào lòng nó thái độ khinh miệt, ruồng rẫy đối với người mẹ mà nó vô vàn yêu thương.

2)Sự kiện hai: Cuộc gặp gỡ đầy nước mắt của niềm vui và hạnh phúc

Phần cuối của chương hồi ký thuật lại cảnh bé Hồng bất ngờ được gặp mẹ. Niềm vui, niềm hạnh phúc tuyệt vời được trở về “trong lòng mẹ” của đứa trẻ “thiếu thốn một tình thương ấp ủ “là kỷ niệm sâu sắc nhất, ngọt ngào nhất của cuộc gặp gỡ ấy

Niềm vui sướng cao độ của Hồng khi gặp mẹ được diễn tả bằng những chi tiết nào ? Hãy tìm và phân tích ?

Tác giả đặc biệt miêu tả những cảm xúc bên trong của Hồng, đó là những cảm xúc gì ?

I.Văn bản : Tôi đi học

Truyện ngắn trữ tình .

-Tâm trạng.

-Tôi đi học tô đậm cảm giác trong sáng,nảy nở trong lòng n /v “Tôi” ở buổi đến trường đầu tiên.

-Truỵên được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của nv “Tôi” theo trình tự thời gian của buổi tựu trường

+Kết hợp hài hoà tự sự ,miêu tả biểu cảm

+Tình huống truyện chứa đựng chất thơ

+Hình ảnh so sánh giàu chất trử tình

II.Văn bản :Trong lòng mẹ

_Thể loại hồi ký

-Là những sự kiện đã xãy ra trong quá khứ mà tác giả là người tham dự hoặc chứng kiến

-Đoạn trích chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng của bé Hồng

III – Phân tích chương “trong lòng mẹ”

* Tình cảnh đáng thương của Hồng

- Hồng mồ côi cha gần 1năm

- Mẹ Hồng do bị mọi người hắt hủi, khinh ghé, xa lánh nên phải đi vào Thanh hoá tha phương kiếm sống. Người mẹ khốn khổ ấy một phần vì túng bấn, một phần khác vì chưa hết tang chồng mà lại có con, nên không thể sống nổi với cái xã hội đầy những thành kiến, hủ tục độc ác, đã phải bỏ nhà đi xa.

=> Chú bé đã mất bố, lại xa mẹ, sống cuộc sống côi cút, bơ vơ đói rách giữa sự ghẻ lạnh của những người họ hàng giầu có mà ích kỉ, cay nghiệt. Em thiếu một mái ấm gia đình, một chỗ dựa cho tuổi ấu thơ, thiếu một tình thương yêu đích thực.

Song nỗi đau khổ sâu xa không chỉ dừng lại ở sự thiếu tình thương mà Hồng còn phải chịu những nỗi đau khác nữa do người khác xúc xiểm ...

- Cuộc trò chuyện với bà cô là kỷ niệm không thể quên về một nỗi đau uất nghẹn mà tuổi thơ NH đã phải trải qua. Đã xa mẹ, nhớ mẹ, bé Hồng lại luôn luôn phải nghe những lời nói xấu cay nghiệt về mẹ. Những lời nói cay nghiệt của bà cô chính là những nhát dao cứa sâu vào trái tim thơ trẻ của chú bé.

+ Đầu tiên, bà cô gợi ý cho bé Hồng vào thăm mẹ. Nỗi nhớ mẹ của đứa trẻ từng nhiều phen “rớt nước mắt” vì “thiếu thốn một tình thương ấp ủ” lại được khơi dậy. Chú bé “im lặng cúi đầu không đáp.” “chú bé nhận ra ý nghĩa cay độc trong giọng nói rất kịch của bà ta.

+ Rồi bà cô lại ngọt ngào giả dối “Mẹ mày dạo này phát tài lắm” trong khi bà ta thừa biết tình cảnh khốn khổ của mẹ nơi tha hương. Cậu bé cảm thấy lòng “càng thắt lại” và “khoé mắt đã cay cay”.

+ Rồi bà cô giục bé Hồng vào Thanh hoá để đòi mẹ “may sắm và thăm em bé”. Bà ta cố ngân dài từ “em bé” thật ngọt. Đấy là những tiếng đầy dụng ý xấu xa.

+ Dường như chưa cho thế là đủ, bà cô còn “tươi cười” kể cho chú bé nghe rằng “mẹ chú ăn vận rách rưới, mặt mày xanh bủng, ngồi cho con bú ở chợ ….” => chú bé chưa nghe hết câu đã nghẹn họng “khóc không ra tiếng”. Chú đau đớn vô cùng, tình cảm dâng trào mạnh mẽ, cuồng nhiệt đến mức bật thành giả thiết: “Giá những cổ tục là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi”. Hồng muốn “cắn, nhai, nghiến” một cách nát vụn những hủ tục ấy. Ba động từ ấy chỉ ba trạng thái phản ứng của Hồng ngày càng dữ dội để thể hiện nỗi căm phẫn tới cực điểm

- Trong lòng chú bé Hồng luôn có hình ảnh người mẹ có “vẻ mặt rầu rầu và hiền từ

- Đúng là “rắp tâm ranh bẩn” của bà cô không thể xâm phạm đến tình thương yêu và lòng kính mến mẹ của bé Hồng, chú không hề mảy may dao động.

- Bà cô càng cố khoét sâu vào nỗi đau thì lòng yêu thương mẹ và nỗi căm ghét những hủ tục phong kiến vô lý tàn ác càng dâng lên dào dạt và mãnh liệt trong tâm hồn bé. Với chú, mẹ chú hoàn toàn vô tội. => Vậy là chú bé không chịu ảnh hưởng của những thành kiến đạo đức phong kiến, do có một tình cảm tự nhiên, mạnh mẽ đối với người mẹ mà chú vô vàn yêu thương kính mến.

Thật là hồn nhiên, thật là trẻ con, và cũng thật là mãnh liệt, lớn lao cái ý nghĩ đó của chú bé ! Sự căm ghét dữ dội ấy chính là biểu hiện đầy đủ của lòng yêu thương dào dạt của chú bé đối với mẹ chú. Có thể nói chương truyện là bài ca bất diện của tình mẹ con- tình cảm thiêng liêng muôn đời không một thế lực nào có thể ngăn cản, tàn phá.

* Tóm lại, đây là những trang miêu tả hay và tinh tế của nhà văn về tâm trạng của bé Hồng. Những nét thay đổi nhỏ nhất, sâu kín nhất trong tâm hồn bé Hồng đã được tác giả ghi lại bằng những câu văn bình dị, rất trẻ thơ nhưng chính xác và gợi cảm. Bé Hồng đã hiện lên qua những dòng miêu tả là một em bé giầu tình cảm, đặc biệt là lòng thương mẹ, một đứa trẻ thông minh và cũng rất quả quyết. Nguyên Hồng muốn nói to lên nỗi bất hạnh của phụ nữ và trẻ em trong xã hội cũ, qua đó kết án đanh thép sự tàn nhẫn, bất công của xã hội ấy.

- Không những thương mẹ, Hồng còn hiểu nỗi lòng mẹ, .

- Hồng đã gặp lại mẹ một cách bất ngờ sau buổi học. Chỉ cần thoáng qua

+ Thoáng nhìn thấy -> cuống quýt gọi mẹ một cách thất thanh, thảng thốt, bối rối, mừng rỡ, hy vọng. Nhưng do quá sung sướng, bất ngờ nên Hồng nghĩ “mình đã lầm” nhưng em vẫn gọi và chạy theo. - Nỗi sung sướng đến cuống quýt của bé Hồng được thể hiện ở những hành động: “Thở hồng hộc”, “Trán đẫm mồ hôi”, “ríu cả chân lại”, “oà lên khóc, khóc nức nở khi mẹ kéo tay, xoa đầu em”. Biết bao hồi hộp sung sướng, đau khổ toát lên từ những cử chỉ cuống quýt ấy.Dường như bao nhiêu sầu khổ dồn nén không được giải toả trong chú bé suốt thời gian xa mẹ dài đằng đẵng, lúc này bỗng vỡ oà. Đó còn là tiếng khóc sung sướng, vỡ oà. Ai biết được trong cuộc đời mình, NH đã khóc bao nhiêu lần ? Nhưng tiếng khóc của bé Hồng chẳng lần nào giống nhau cả. Lần này là tiéng khóc của niềm vui và hạnh phúc tràn ngập. Có thể nói mỗi dòng mỗi chữ ông viết ra là một dòng nước mắt nóng bỏng tình xót thương, ép thẳng ra từ trái tim vô cùng nhạy cảm của mình.

- Dưới cái nhìn vô vàn thương yêu của đứa con mong mẹ, mẹ chú hiện ra thật đẹp, thật phúc hậu, thật hiền:

- Cảm giác khi nằm trong lòng mẹ được hình dung rất tỉ mỉ, cụ thể: “tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi.

- Từ những cảm giác đê mê sung sướng của chú bé khi nằm “trong lòng mẹ”, nhà văn nêu lên nhận xét khái quát đầy cảm động về sự êm dịu vô cùng của người mẹ trên đời: “Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, . Hồng lúc ấy chỉ là chú bé con trở về trong lòng người mẹ yêu dấu, rất thơ ngây và trong trắng.

=> Tóm lại, khi gặp mẹ, Hồng đã tỏ rõ những cảm xúc mãnh liệt của mình. Có lẽ chưa nhà văn nào diễn tả tình mẹ con một cách chân thật và sâu sắc, thấm thía như dưới ngòi bút của Nguyên Hồng. Ông đã viết những dòng miêu tả tâm lí trẻ thơ rất hay, xúc động có thể xếp vào những trang miêu tả tâm lí đặc sắc nhất của văn chương Việt Nam. Đằng sau những dòng chữ, những câu văn trên đã là “những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại” (Thạch Lam)

IV – TỔNG KẾT

1) Nội dung:

- Là chương cảm động về tình cảm mẹ con, tình cảm của Hồng khi xa mẹ và niềm hạnh phúc lớn lao của Hồng khi được ngồi trong lòng mẹ. Qua đó NH thể hiện thái độ cảm thông, tôn trọng đối với Phụ nữ và trẻ em, và luôn khẳng định những phẩm chất tốt đẹp, cao quý của họ ngay cả khi trong những tình huống khắc nghiệt của cuộc sống.

2) Nghệ thuật

- Nhà văn đã thành công trong việc miêu tả tâm lý nhân vật, tâm trạng nhân vật trong nhiều tình huống. Diễn biến tâm trạng đau đớn, căm giận ngày càng tăng của chú bé Hồng…. Trong cuộc đối thoại với bà cô ….

- Bút pháp giầu chất trữ tình. Cả chương truyện đều tràn đầy cảm xúc. Đặc biệt là đoạn sau – cảnh chú bé gặp mẹ và nhào vào lòng mẹ, cảm xúc dâng trào như thác lũ….

- Lối viết văn tự truyện tạo nên ở người đọc một sự đồng cảm, gần gũi và tin cậy

- Ngoài những nghệ thuật trên, chúng ta trân trọng tài năng bẩm sinh của người nghệ sỹ. Chương truyện này thực sự hấp dẫn gây xúc động đối với người đọc có lẽ bởi sau từng câu, từng chữ đều thẫm đẫm tình cảm chân thành, tâm huyết của nhà văn

Hoạt động của thầy và trò

Nội dung chính

HĐ1. Giới thiệu đoạn trích:

- Tiêu đề “Tức nước vỡ bờ”?

-Bố cục?

- : Theo em, hình ảnh chị Dậu được khắc hoạ rõ nét nhất ở sự việc nào? vì sao em khẳng định như thế?

- Sự việc chị Dậu đương đầu với Cai Lệ và người nhà lí trưởng. Vì khi đó tính cách ngoan cường của chị Dậu được bộc lộ. Trong hoàn cảnh bị áp bức cùng cực, tinh thần phản kháng của chị Dậu mới có dịp bộc lộ rõ ràng.

Câu hỏi: Nhận xét về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật chị Dậu trong đoạn . Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó?

1. Giới thiệu đoạn trích:

Trong tiểu thuyết “Tắt đèn”, chí ít người đọc cũng nhớ chị Dậu, người phụ nữ rất mực dịu dàng và biết chịu đựng nhẫn nhục, đã ba lần vùng lên chống trả quyết liệt sự áp bức của bọn thống trị để bảo vệ nhân phẩm của mình và bảo vệ chồng con. Trong đó thì tiểu biểu nhất là cảnh “tức nước vỡ bờ” mà nhà văn viết thành một chương truyện đầy ấn tượng khó phai, chương thứ 18 của tiểu thuyết “Tắt đèn” nổi tiếng của văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn 1930- 1945.

2. Tiêu đề “Tức nước vỡ bờ” thâu tóm được :

- Các phần nội dung liên quan trong văn bản: chị Dậu bị áp bức cũng quẫn, buộc phải phản ứng chống lại Cai lệ và người nhà lí trưởng.

- Thể hiện đúng tư tưởng của văn bản : có áp bức, có đấu tranh

- Từ tên gọi của văn bản, có thể xác định nhân vật trung tâm của đoạn trích này là chị Dậu.

3. Bố cục: Chuyện tức nước vỡ bờ của chị Dậu diễn ra ở hai sự việc chính:

- Phần 1: Từ đầu đến chỗ “ngon miệng hay không”: Chị Dậu ân cần chăm sóc người chồng ốm yếu giữa vụ sưu thuế

- Phần 2: Từ “anh Dậu uốn vai đến hết”: Chị Dậu khôn ngoan và can đảm đương đầu với bọn tay sai phong kiến như Cai Lệ và người nhà Lý trưởng.

4. Phân tích:

a. Tình huống truyện hấp dẫn thể hiện mối xung đột cao độ giữa kẻ áp bức và người bị áp bức.

- Giữa vụ sưu thuế căng thẳng, gia đình chị Dậu bị dồn đến bước đường cùng trong cơn khốn quẫn nhất: phải bán con, bán đàn chó mới đẻ mới đủ suất tiền sưu cho anh Dậu để cứu chồng đang ốm yếu bị đánh đập ngoài đình. Nhưng nguy cơ anh Dậu lại bị bắt nữa vì chưa có tiền nộp sưu cho người em ruột đã chết từ năm ngoái.

- Nhờ hàng xóm giúp, chị Dậu ra sức cứu sống chồng nhưng trời vừa sáng, cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song tay thước và dây thừng, tính mạng của anh Dậu bị đe doạ nghiêm trọng. Anh chưa kịp húp ít cháo cho đỡ xót ruột như mong muốn của người vợ thương chồng thì bọn đầu trâu mặt ngựa đã ào vào như một cơn lốc dữ khiến anh lăn đùng ra không nói được câu gì.

=> Như vậy, tình huống vừa mới mở ra mà xung đột đã nổi lên ngay, báo trước kịch tính rất cao đề dẫn đến cảnh “tức nước vỡ bờ” như là một quy luật không thể nào tránh khỏi.

b.Bộ mặt tàn ác bất nhân của bọn cai lệ và người nhà lí trưởng.

Trong phần hai của văn bản này xuất hiện các nhân vật đối lập với chị Dậu. Trong đó nổi bật là tên cai lệ. Cai lệ là viên cai chỉ huy một tốp lính lệ. Hắn cùng với người nhà lí trưởng kéo đến nhà chị Dậu để tróc thuế sưu, thứ thuế nộp bằng tiền mà người đàn ông là dân thường từ 18 đến 60 tuổi (gọi là dân đinh) hằng năm phải nộp cho nhà nước phong kiến thực dân; sưu là công việc lao động nặng nhọc mà dân đinh phải làm cho nhà nước đó. Gia đình chị Dậu phải đóng suất thuế sưu cho người em chồng đã mất từ năm ngoái cho thấy thực trạng xã hội thời đó thật bất công, tàn nhẫn và không có luật lệ.

- Theo dõi nhân vật cai lệ, ta thấy ngòi bút hiện thực NTT đã khắc họa hình ảnh tên cai lệ bằng những chi tiết điển hình thật sắc sảo.

+ Vừa vào nhà, cai lệ đã lập tức ra oai “gõ đầu roi xuống đất”, hách dịch gọi anh Dậu là “thằng kia”, “mày” và xưng “ông”, “cha mày”. “Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sưu mau!”

+ Cai Lệ trợn ngược hai mắt, hắn quát: “mày định nói cho cha mày nghe đấy à? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin khất!”

+ Vẫn giọng hầm hè: “Nếu không có tiền nộp sưu cho ông bây giờ, thì ông sẽ dỡ cả nhà mày đi, chửi mắng thôi à!....”

+ Đùng đùng, cai lệ giật phắt cái thừng trong tay anh này và chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu : “tha này! tha này!.. Vừa nói hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu mấy bịch rồi lại sấn đến để trói anh Dậu.”

=> Ngòi bút của NTT thật sắc sảo, tinh tế khi ông không dùng một chi tiết nào để miêu tả suy nghĩ tên cai lệ trong cảnh này. Bởi vì lũ đầu trâu mặt ngựa xem việc đánh người, trói người như là việc tự nhiên hàng ngày, chẳng bao giờ thấy động lòng trắc ẩn thì làm gì chúng còn biết suy nghĩ? Nhà văn đã kết hợp các chi tiết điển hình về bộ dạng, lời nói, hành động để khắc hoạ nhân vật. Từ đó ta thấy tên cai lệ đã bộc lộ tính cách hống hách, thô bạo, không còn nhân tính. Từ hình ảnh tên cai lệ này, ta thấy bản chất xã hội thực dân phong kiến là một xã hội đầy rẫy bất công tàn ác, một xã hội có thể gieo hoạ xuống người dân lương thiện bất kì lúc nào, một xã hội tồn tại trên cơ sỏ của các lí lẽ và hành động bạo ngược.

c. Hình ảnh đẹp đẽ của người nông dân lao động nghèo khổ.

Truyện “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố đã tạo dựng được hình ảnh chân thực về người phụ nữ nông dân bị áp bức cùng quẫn trong xã hội phong kiến nhưng vẫn giữ được bản chất tốt đẹp của người lao đông, đó là chị Dậu.

* Trước hết là tấm lòng của người vợ đối với người chồng đang đau ốm được diễn tả chân thật và xúc động từ lời nói đến hành động.

- Chị Dậu chăm sóc anh Dậu trong hoàn cảnh : Giữa vụ sưu thuế căng thẳng, nhà nghèo, phải bán chó, bán con mà vẫn không lo đủ tiền sưu. Còn anh Dậu thì bị tra tấn, đánh đập và bị ném về nhà như một cái xác rũ rượi…

=> Trước hoàn cảnh khốn khó, chị Dậu đã chịu đựng rất dẻo dai, không gục ngã trước hoàn cảnh.

- Trong cơn nguy biến chị đã tìm mọi cách cứu chữa cho chồng: Cháo chín, chị Dậu mang ra giữa nhà, ngả mâm bát múc la liệt. Rồi chị lấy quạt quạt cho chóng nguội. Chị rón rén bưng một bát đến chỗ chồng nằm: Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột. Rồi chị đón lấy cái Tỉu và ngồi xuống đó như có ý chờ xem chồng ăn có ngon miệng không.

=> Đó là những cử chỉ yêu thương đằm thắm, dịu dàng của một người vợ yêu chồng. Tình cảm ấy như hơi ấm dịu dàng thức tỉnh sự sống cho anh Dậu. Tác giả miêu tả thật tỉ mỉ, kĩ lưỡng từng hành động cử chỉ, từng dấu hiệu chuyển biến của anh Dậu : “anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng”… Dường như mỗi cử chỉ, hành động của anh Dạu đều có ánh mắt thấp thỏm, lo lắng của chị Dậu dõi theo da diết. Cứ tưởng rằng đây là một phút giây ngắn ngủi trong cả cuộc đời đau khổ của chị Dậu để chị có thể vui sướng tràn trề khi anh Dậu hoàn toàn sống lại. Nhưng dường như chị Dậu sinh ra là để khổ đau và bất hạnh nên dù chị có khao khát một giây phút hạnh phúc ngắn ngủi nhưng nào có được. Bọn Cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào như cơn lốc dữ dập tắt ngọn lửa sống đang nhen nhóm trong anh Dậu. Nỗi cay đắng trong chị Dậu không biết lớn đến mức nào. Nhưng giờ đây chị sẽ phải xử sự ra sao để cứu được chồng thoát khỏi đòn roi.

* Chị Dậu là một người phụ nữ cứng cỏi đã dũng cảm chống lại bọn cường hào để bảo vệ chồng.

- Ban đầu chị nhẫn nhục chịu đựng:

+ Chị Dậu cố van xin thiết tha bằng giọng run run cầu khẩn: “Hai ông làm phúc nói với ông lí cho cháu khất”

=> Cách cư xử và xưng hô của chị thể hiện thái độ nhẫn nhục chịu đựng. Chị có thái độ như vậy là vì chị biết thân phận bé mọn của mình, người nông dân thấp cổ bé họng, biết cái tình thế khó khăn, ngặt nghèo của gia đình mình (anh Dậu là kẻ có tội thiếu suất sưu của người em đã chết, lại đang ốm nặng). Trong hoàn cảnh này, chị chỉ mong chúng tha cho anh Dậu, không đánh trói hành hạ anh.

- Khi tên cai lệ chạy sầm sập đến trói anh Dậu, tính mạng người chồng bị đe doạ, chị Dậu “xám mặt” vội vàng chạy đến đỡ lấy tay hắn, nhưng vẫn cố van xin thảm thiết: “Cháu van ông ! Nhà cháu vừa mới tỉnh được mọt lúc, ông tha cho”. (“Xám mặt”tức là chị đã rất tức giận, bất bình trước sự vô lương tâm của lũ tay sai. Mặc dù vậy, lời nói của chị vẫn rất nhũn nhặn, chị đã nhẫn nhục hạ mình xuống- chứng tỏ sức chịu đựng của chị rất lớn. Tất cả chỉ là để cứu chồng qua cơn hoạn nạn.

- Nhưng chị Dậu không thuộc loại người yếu đuối chỉ biết nhẫn nhục van xin mà còn tiềm tàng một khả năng phản kháng mãnh liệt.

+ Khi tên cai lệ mỗi lúc lại lồng lên như một con chó điên “bịch vào ngực chị mấy bịch” rồi “tát đánh bốp vò mặt chị thậm chí nhảy vào chỗ anh Dậu”…. tức là hắn hành động một cách dã man thì mọi sự nhẫn nhục đều có giới hạn. Chị Dậu đã kiên quyết cự lại. Sự cự lại của chị Dậu cũng có một quá trình gồm hai bước.

. Thoạt đầu, chị cự lại bằng lí lẽ : “Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ”. -> Lời nói đanh thép như một lời cảnh cáo. Thực ra chị không viện đến pháp luật mà chỉ nói cái lí đương nhiên, cái đạo lí tối thiểu của con người. Lúc này chị đã thay đổi cách xưng hô ngang hàng nhìn vào mặt đối thủ. Với thái độ quyết liệt ấy, một chị Dậu dịu dàng đã trở nên mạnh mẽ, đáo để.

. Đến khi tên cai lệ dã thú ấy vẫn không thèm trả lời còn tát vào mặt chị một cái đánh bốp rồi cứ nhảy vào cạnh anh Dậu thì chị đã vụt đứng dậy với niềm căm giận ngùn ngụt: Chị Dậu nghiến hai hàm răng “mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem!”. Một cách xưng hô hết sức đanh đá của phụ nữ bình dân thể hiện tư thế “đứng trên đầu thù” sẵn sàng đè bẹp đối phương. Rồi chị “túm cổ cai lệ ấn dúi ra cửa, lẳng người nhà lí trưởng ngã nhào ra thềm”. Chị Dậu vẫn chưa nguôi giận. Với chị, nhà tù thực dân cũng chẳng có thể làm cho chị run sợ nên trước sự can ngăn của chồng, chị trả lời: “thà ngồi tù. Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được”.

Câu hỏi: Em thích nhất chi tiết nào ? Vì sao?

=> Chi tiết chị Dậu quật ngã bọn tay sai hung ác trong tư thế ngang hàng, bất khuất với sức mạnh kì lạ. Vừa ra tay chị đã nhanh chóng biến tên tay sai hung hãn vũ khí đầy mình thành những kẻ thảm bại xấu xí, tơi tả. Sức mạnh kì diệu của chị Dậu là sức mạnh của lòng căm hờn, uất hận bị dồn nén đến mức không thể chịu đựng được nữa. Đó còn là sức mạnh của lòng yêu thương chồng con vô bờ bến. Hành động dã man của tên cai lệ là nguyên nhân trực tiếp làm cho sức chịu đựng của chị lên quá mức. Giọng văn của Ngô Tất Tố trở nên hả hê. Dưới ngòi bút của ông, hình ảnh chị Dậu hiện lên khoẻ khoắn, quyết liệt bao nhiêu thì hình ảnh bọn tay sai hung ác trở nên nhỏ bé, hèn hạ, nực cười bấy nhiêu. Và chúng ta khi đọc đến những dòng này cũng sung sướng, hả hê như Ngô Tất Tố. Ông đã chỉ ra một quy luật tất yếu trong xã hội “có áp bức có đấu tranh”, “con giun xéo mãi cũng quằn”, chị Dậu bị áp bức dã man đã vùng lên đánh trả một cách dũng cảm.

- Kết hợp các chi tiết điển hình về cử chỉ

Câu hỏi: Nhận xét về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật chị Dậu trong đoạn . Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó?

với lời nói và hành động.

- Tư sự kết hợp miêu tả và biểu cảm

- Từ nhũn nhặn, tha thiết van xin đến cứng cỏi thách thức, quyết liệt

- Dùng phép tương phản tính cách chị Dậu với bọn cai lệ và người nhà lí trưởng.

=> Tác dụng:tạo được nhân vật chị Dậu giống thật, chân thực, sinh động, có sức truyền cảm. Tính cách chị Dậu hiện lên nhất quán với diễn biến tâm lí thật sinh động. Chị Dậu mộc mạc, hiền dịu, đầy vị tha, giầu tình yêu thương, sống khiêm nhường, biết nhẫn nhục chịu đựng nhưng hoàn toàn không yếu đuối, chỉ biết sợ hãi mà trái lại vẫn có một sức sống mạnh mẽ, một tinh thần phản kháng tiềm tàng.

- Từ hình ảnh của chị Dậu ta liên tưởng đến người nông dân trước cách mạng tháng Tám: tự ti, nhẫn nhục, an phận do bị áp bức lâu đời. Nhưng họ sẽ đứng lên phản kháng quyết liệt khi bị áp bức bóc lột tàn tệ.

- Sự phản kháng của chị Dậu còn tự phát, đơn độc chưa có kết quả (chỉ một lúc sau, cả nhà chị bị trói giải ra đình trình quan) tức là chị vẫn bế tắc nhưng có thể tin rằng khi có ánh sáng cách mạng rọi tới, chị sẽ là người đi hàng đầu trong cuộc đấu tranh. Chính với ý nghĩa ấy mà Nguyễn Tuân viết: “tôi nhớ như có lần nào, tôi đã gặp chị Dậu ở một đám đông phá kho thóc Nhật ở một cuộc cướp chính quyền huyện kì tổng khởi nghĩa.

=> Như vậy, từ hình ảnh “cái cò lặn lội bờ sông. Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non” và từ hình ảnh người phụ nữ trong thơ xưa đến hình ảnh chị Dậu trong “Tắt đèn”, ta thấy chân dung người phụ nữ Việt Nam trong văn học đã có một bước phát triển mới cả về tâm hồn lẫn chí khí.

5. Nội dung và nghệ thuật đặc sắc của văn bản “Tức nước vỡ bờ”

- Với ngòi bút hiện thực sinh động, Ngô Tất Tố đã vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời đã đẩy người nông dân vào tình cảnh vô cùng cực khổ. Nhà văn còn ca ngợi một phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ nông dân nghèo khổ: giàu tình thương yêu và có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ.

- Đây là một văn bản tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm. Tình huống truyện hấp dẫn thể hiện nổi bật xung đột. Khắc hoạ nhân vật bằng kết hợp các chi tiết điển hình về cử chỉ, lời nói và hành động. Thể hiện chính xác quá trình tâm lí nhân vật. Có thái độ rõ ràng đối với nhân vật. Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả của tác giả và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật rất đặc sắc.

Hoạt động của thầy và trò

Nội dung chính

1. Em hiểu về như thế nào về nhan đề “Tức nước vỡ bờ” đặt cho đoạn trích? Theo em đặt tên như vậy có thoả đáng không?

2. Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng: “Với tác phẩm Tắt đèn, NTT đã xui người nông dân nổi loạn. Nên hiểu như thế nào về nhận định này?

3. Từ đó, có thể nhận ra thái độ nào của nhà văn NTT đối với thực trạng xã hội và đối với phẩm chất của người nông dân trong xã hội cũ?

4. Viết đoạn văn tổng phân hợp khoảng 15 câu để làm rõ câu chủ đề sau:

5. Hãy viết một số đoạn văn chứng minh ý kiến của nhà phê bình văn học Vũ Ngọc Phan : “Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên Cai Lệ là một đoạn “tuyệt khéo”. Sau đó hãy phân tích các phương tiện chuyển đoạn văn được sử dụng.

BT6. Đề tập làm văn: Hãy tưởng tượng : em nhập vai chị Dậu kể lại chuyện đánh tên Cai lệ.

BT7.Phân tích nhân vật chị Dậu trong đoạn trích  « Tức nước vỡ bờ » của Ngô Tất Tố

6. Câu hỏi luyện tập

BT1. Em hiểu về như thế nào về nhan đề “Tức nước vỡ bờ” đặt cho đoạn trích? Theo em đặt tên như vậy có thoả đáng không?

- Kinh nghiệm của dân gian được đúc kết trong câu tục ngữ đó đã bắt gặp sự khám phá chân lí đời sống của cây bút hiện thực NTT, được ông thể hiện thật sinh động, đầy sức thuyết phục.

- Đoạn trích chẳng những làm toát lên cái lô gic hiện thực “tức nước vỡ bờ”, “có áp bức, có đấu tranh” mà còn toát lên cái chân lí: con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng, không có con đường nào khác. Vì vậy mà tuy tác giả “Tắt đèn” khi đó chưa giác ngộ cách mạng, tác phẩm kết thúc rất bế tắc, nhưng nhà văn Nguyễn Tuân đã nói rằng: Ngô TẤt Tố với “tắt đèn” đã xui người nông dân nổi loạn. NTT chưa nhận thức được chân lí cách mạng nên chưa chỉ ra được con đường đấu tranh tất yếu của quần chúng bị áp bức, nhưng với cảm quan hiện thực mạnh mẽ, nhà văn đã cảm nhận được xu thế “tức nước vỡ bờ” và sức mạnh to lớn khôn lường của sự “vỡ bờ” đó. Và không quá lời nếu nói rằng cảnh “tức nước vỡ bờ” trong đoạn trích đã dự báo cơn bão táp quần chúng nông dân nổi dậy sau này.

BT2. Nhà văn Nguyễn Tuân cho rằng: “Với tác phẩm Tắt đèn, NTT đã xui người nông dân nổi loạn. Nên hiểu như thế nào về nhận định này?

Gợi ý:

- Chế độ phong kiến còn áp bức, bóc lột tàn bạo không còn chỗ cho người lương thiện như chị Dậu được sống

- Những người nông dân như chị Dậu muốn sống được, không có cách nào khác phải vùng lên đấu tranh chống áp bức bóc lột.

- Đó là một nhận xét chính xác.

BT3.Thái độ nào của nhà văn NTT đối với thực trạng xã hội và đối với phẩm chất của người nông dân trong xã hội cũ?

- Lên án xã hội thống trị áp bức vô nhân đạo

- Cảm thông với cuộc sống cùng khổ của người nông dân nghèo

- Cổ vũ tinh thần phản kháng của họ

- Lòng tin vào phẩm chất tốt đẹp của họ.

BT4. Viết đoạn văn tổng phân hợp khoảng 15 câu để làm rõ câu chủ đề sau:

- Nhưng chị Dậu không thuộc loại người yếu đuối chỉ biết nhẫn nhục van xin mà còn tiềm tàng một khả năng phản kháng mãnh liệt. Thật vậy, khi bị đẩy tới đường cùng, chị đã vùng dậy chống trả quyết liệt, thể hiện một thái độ thật bất khuất. Khi tên cai lệ dã thú ấy vẫn không thèm trả lời, còn “tát vào mặt chị một cái đánh bốp” rồi cứ nhảy vào cạnh anh Dậu, thì chị đã vụt đứng dậy với niềm căm giận ngùn ngụt: “chị Dậu nghiến hai hàm răng: “mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!” Chị chẳng những không còn xưng hô “cháu - ông”, mà cũng không phải “tôi – ông” như kẻ ngang hàng, mà lần này, chị xưng “bà”, gọi tên cai lệ bằng “mày”! Đó là cách xưng hô hết sức đanh đá của phụ nữ bình dân, thể hiện sự căm giận và khinh bỉ cao độ, đồng thời khẳng định tư thế “đứng trên đầu thù”, sẵn sàng đè bẹp đối phương. Lần này chị Dậu đã không đấu lí mà quyết ra tay đấu lực với chúng. Cảnh tượng chị Dậu quật ngã hai tên tay sai đã cho ta thấy sức mạnh ghê gớm và tư thế ngang hàng của chị Dậu, đối lập với hình ảnh, bộ dạng thảm hại hết sức hài hước của hai tên tay sai bị chị “ra đòn”. Với tên cai lệ “lẻo khoẻo” vì nghiện ngập, chị chỉ cần một động tác “túm lấy cổ hắn, ấn dúi ra cửa”, hắn đã “ngã chỏng quèo trên mặt đất! Đến tên người nhà lí trưởng, cuộc đọ sức có dai dẳng hơn một chút (hai người giằng co nhau, du đẩy nhau, rồi ai nấy đền buông gậy ra, áp vào vật nhau), nhưng cũng không lâu, kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn, hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm! Vừa ra tay, chị Dậu đã nhanh chóng biến hai tên tay sai hung hãn vũ khí đầy mình thành những kẻ thảm bại xấu xí, tơi tả. Lúc mới xông vào, chúng hùng hổ, dữ tợn bao nhiêu thì giờ đây, chúng hài hước, thảm hại bấy nhiêu. Đoạn văn đặc biệt sống động và toát lên một không khí hào hứng rất thú vị “làm cho độc giả hả hê một chút sau khi đọc những trang rất buồn thảm.

BT5. .

Gợi ý:

Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn “tuyệt khéo”, đó là lời bình luận của nhà văn Vũ Ngọc Phan về tiểu thuyết “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố.

“ Tắt đèn” có nhiều điểm rất hay, rất khéo; có nhiều trang làm xúc động lòng người. Trong đó có cảnh “tức nước vỡ bờ”, một trang văn “tuyệt khéo”, giàu kịch tính như một màn bi hài kịch. Có tiếng khóc, tiếng rên. Có tiếng chửi, có tiếng van xin, có lời thách thức. Có cảnh đánh nhau giữa người đàn bà lực điền và tên cai lệ.

Anh Dậu vừa mới tỉnh được một lát thì tên cai lệ, tên hầu cận lí trưởng với roi song, tay thước, dây thừng “sầm sập” kéo tới. Lũ sai nha sát khí đằng đằng. Chỉ một tiếng thét “thằng kia”! thế mà tên cai lệ đã làm cho anh Dậu vừa kề miệng vào bát cháo đã “lăn đùng ra chết ngất!” Hắn chửi chị Dậu thậm tệ, khi chị thiết tha xin khất sưu. Hắn “trợn ngược hai mắt” quát: “mày định nói cho cha mày nghe đấy à? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin khất! Hắn chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu để trói kẻ thiếu sưu. Hắn dã man “bịch” vào ngực chị Dậu, tát đánh bốp vào mặt chị Dậu. Hắn lồng lên như một con thú dữ. Ngôn ngữ, điệu bộ, hành động của tên cai lệ được đặc tả “tuyệt khéo” đã vạch trần bộ mặt ghê tởm của một tên sai nha mất hết cả tính người.

Còn có gì tuyệt khéo nữa? Cảnh đánh nhau giữa chị Dậu và tên cai lệ diễn ra dữ dội và hết sức bất ngờ. Người đàn bà con mọn chỉ có hai bàn tay không. Trong lúc đó, tên cai lệ, tên hầu cận lý trưởng nào roi song, nào dây thừng tay thước. Bị “bịch” vào ngực, bị tát đánh “bốp” vào mặt, người chồng ốm đau sắp bị trói, chị Dậu đã phản ứng lại dữ dội. Sau cái “nghiến hai hàm răng” thách thức, chị Dậu đã “túm lấy cổ” và ấn dúi tên cai lệ, làm cho hắn “ngã chỏng quèo” trên mặt đất. Thật hài hước, kẻ “hút nhiều xái cũ” tuy đã bị đánh ngã nhào, nhưng miệng hắn “vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu”. Sau đó, chị Dậu còn “vật nhau” với tên hầu cận lí trưởng. Chị đã “túm tóc” và “lẳng cho một cái”, làm cho hắn “ngã nhào ra thềm”. Người đọc vô cùng hả hê trước sức mạnh phản kháng của chị Dậu. Người đàn bà con mọn đã hạ nhục, đã đánh ngã nhào bọn đầu trâu mặt ngựa, tay chân lũ cường hào gian ác, tanh hôi.

Cảnh “tức nước vỡ bờ” còn có gì “tuyệt khéo”nữa? Những lời đối thoại thật khéo. Ngòi bút của Ngô Tất Tố “tuyệt khéo” khi nói về cách đối đáp, ứng xử, tinh thần, thái độ, hành động của chị Dậu. Lúc đầu chị nín nhịn nhẫn nhục van xin: “nhà cháu đã túng lại phải… Hai ông làm phúc nói với ông lí cho cháu khất…”; không nạn ! Nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi mắng cũng đến thế thôi. Xin ông trông lại!” “Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh được một lúc, ông tha cho!”

Sau đó, chị Dậu đã hoàn toàn thay đổi. Chị trở nên táo bạo và quyết liệt. Chồng sắp bị trói, chị bị tên cai lệ chửi và bịch vào ngực mấy cái. Chị cự lại: “chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ!” Cai lệ “tát đánh bốp” vào mặt chị Dậu. Như lửa đổ thêm dầu, chị đã “nghiến hai hàm răng” thách thức: “mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!”Và chị đã đã đánh ngã nhào hai tên chó má! Dưới ngòi bút “tuyệt khéo” của ông Đầu xứ Tố, ta thấy “trên cái tối giời tối đất của đồng lúa ngày xưa, hiện lên một cái chân dung lạc quan của chị Dậu (Nguyễn Tuân).

Thật vậy, Ngô Tất Tố viết “tuyệt khéo”. Sự việc ở nông thôn ngày xưa rất thực, rất sống. Trang văn thấm đầy tình nhân đạo. Ông đã chỉ ra cái hiện tượng “con giun xéo mãi cũng quằn”. Ông đã nêu lên một quy luật hiển nhiên: “có áp bức, có đấu tranh”. Chị Dậu là một người vợ, người mẹ đảm đang, giàu tình thương và rất cứng cỏi. Cái “tuyệt khéo” của Ngô Tất Tố là đã dựng nên bức chân dung chị Dậu.

=> Các chữ in đậm là phương tiện chuyển đoạn. Người viết đã chứng minh cái “tuyệt khéo” trong cảnh “tức nước vỡ bờ”. Các đoạn văn được nối kết khá chặt chẽ.

BT6. Đề tập làm văn: Hãy tưởng tượng : em nhập vai chị Dậu kể lại chuyện đánh tên Cai lệ.

Xế trưa hôm ấy, lí trưởng làng Đông Xá bắt tôi giải ra đình. Chúng bắt tôi khai về chuyện chống đối chính quyền, để lập cung giải huyện. Có đủ mặt quan viên. có cả lí cựu nữa. Nhiều người dân kéo đến, đứng lố nhố phía ngoài đình.

- Thị Đào, sao mày dám đánh người nhà của quan! Tội mày to lắm. Tù mọt gông! Mày hãy kể lại việc làm ngỗ ngược của mày, để làng lập cung.

- Lí đương vừa nói vừa đập tay xuống chiếu. Mấy tên tay chân chạy lăng xăng. Tôi chẳng sợ.

- Các ông nên hỏi hai thằng khốn nạn ấy chứ! Nhưng các ông muốn lập cung chứ gì? Ừ thì tôi nói. Chồng tôi bị ông lí đánh trói thập tử nhất sinh. Sợ xảy ra án mạng, ông lí đã sai tay chân gánh chồng tôi về nhà trả cho mẹ con tôi. Mẹ con tôi, bà con hàng xóm chạy chữa mãi, chồng tôi mới hoàn hồn.

- Thị Đào, mày dài dòng lắm! Nói ngay vào sự việc! – Lí đương ngắt lời tôi và nạt bằng giọng lè nhè.

- “Trời đánh còn tránh miếng ăn”, có phải không nào? Chồng tôi vừa kề miệng vào bát cháo thì tên cai lệ xồng xộc kéo tới, hắn thét trói. Chồng tôi chết ngất lăn đùng ra! Tôi van xin. Tôi đâu phải là kẻ quá quắt. Nhưng hắn lá đứa bất nhân đã chửi tôi thậm tệ. Hắn gào lên: “Tha này! Tha này!”. Hắn bịch vào ngực tôi mấy bịch. Hắn sấn đến trói chồng tôi. Phải cứu chồng tôi chứ. Tôi nghiêm sắc mặt, nói với hắn: “chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ!” Sự đời mềm nắn, rắn buông! Ai ngờ, hắn lấn tới áp chế. Hắn tát đánh bốp vào mặt tôi. Hắn như con chó dại lồng lên, hắn nhảy vào trói chồng tôi. Máu trong người tôi sôi lên. Tôi nghiến hai hàm răng. Tôi chỉ tay vào mặt hắn: “mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!”Tôi còn sợ gì nữa. Cái đồ nghiện oặt ấy, tôi coi như rơm như rác. Tôi túm lấy cổ hắn, tôi ấn dúi hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất. Còn cái thằng hầu cận ông lí, không tự biết thân lại còn giơ gậy đánh tôi. Hắn bị tôi túm tóc, lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm. Hai thằng khốn nạn ấy lồm ngồm bò dậy, chạy thục mạng về đình. Chúng đã bỏ lại ở nhà tôi roi song, tay thước, dây thừng… Đáng lẽ tôi phải đánh cho hai tên ấy một trận nhừ tử. Nhưng đánh chó còn ngó đến chúa nhà. Tôi nể ông Lí đấy!..

Xung quanh đình có tiếng cười rúc rích.

Lí Cựu ngồi trên chiếu, xoay mình vuốt râu, tủm tỉm cười.

Lí đương cất tiếng: “con thị Đào này ghê gớm lắm! Bướng bỉnh lắm! Phải giải ngay lên quan phủ để trừng trị!..

BT7.Phân tích nhân vật chị Dậu trong đoạn trích  « Tức nước vỡ bờ » của Ngô Tất Tố

I - Mở bài :

- Ngô Tất Tố là nhà văn hiện thực, xuất sắc viết rất thành công và chân thực về hình tượng người nông dân trước CMT8.

- Với một nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo và trái tim yêu thương con người tha thiết, Đoạn trích « tức nước vỡ bờ » đã cho ta thấy thêm một vẻ đẹp bất ngờ trong tính cách của chị Dậu, đó là sự vùng lên chống trả quyết liệt ách áp bức của giai cấp thống trị mà sức mạnh chính là lòng căm hờn, uất hận và tình yêu thương chồng con vô bờ bến

II- Thân bài :

1. Chị Dậu - một người nhẫn nhục, chịu đựng

a. Thái độ của chị Dậu khi bọn tay sai ập vào

- Mọi cố gắng chăm sóc chồng của chị Dậu đều uổng phí ( Anh Dậu vừa kề bát cháo đến miệng, nghe tiếng thét của Cai Lệ thì sợ quá lăn đùng ra phản)

- Thái độ của bọn tay sai : hách dịch, hành động thì hung hãn, lời nói thì thô lỗ

- Trong hoàn cảnh ấy, thái độ của chị Dậu

+ Run run ( chị sợ thì ít mà lo cho chồng thì nhiều)

+ Chị cầu khẩn bằng giọng thiết tha  « nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi mắng cũng đến thế thôi. Xin ông trông lại »

+ Cách xưng hô : gọi « ông » và xưng « cháu »

b. Nhận xét : Cách cư xử của chị thể hiện thái độ nhẫn nhục, chịu đựng của chị. Chị có thái độ như vậy là vì chị biết thân phận bé mọn của mình, biết cái khó khăn ngặt nghèo của gia đình mình. Trong hoàn cảnh này, chị chỉ mong cho chúng tha cho anh Dậu, không đánh trói, hành hạ anh)

2. Chị Dậu không thuộc loại người yếu đuối chỉ biết nhẫn nhục van xin mà còn tiềm tàng một khả năng phản kháng mãnh liệt.

a. Phân tích lời nói bộc lộ tính cách của nhân vật chị Dậu

- Khi tên Cai Lệ sầm sập chạy đến chỗ anh Dậu thì :

+ Chị xám mặt, vội vàng đặt con bé xuống, đỡ lấy tay hắn và tiếp tục van xin : « ông tha cho nhà cháu »

« Xám mặt »- > Tức là chị đã rất tức giận, bất bình trước sự vô lương tâm của lũ tay sai. Thái độ của chị thì bất bình nhưng lời nói của chị vẫn nhũn nhặn => Chứng tỏ sức chịu đựng của chị

- Khi tên Cai Lệ bịch vào ngực chị và đánh trói anh Dậu :

+ Chị cự lại bằng lời nói : « chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ » -> Lời nói đanh thép như một lời cảnh cáo

+ Cách xưng hô : ngang hàng « ông- tôi »=> thể hiện sự uất ức củ chị

+ Thái độ : quyết liệt : một chị Dậu dịu dàng đã trở nên mạnh mẽ, đáo để

- Khi Cai Lệ tát chị Dậu và tiếp tục nhẩy vào cạnh anh Dậu

+ Chị nghiến hai hàm răng=> Thể hiện sự uất ức cao độ không thể kìm nén

+ Ngang nhiên thách thức : « mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem ! »

+ Túm cổ Cai Lệ, ấn dúi ra cửa

+ Lẳng người nhà Lý trưởng ra thềm

=> Chị Dậu quật ngã bọn tay sai hung ác trong tư thế ngang hàng, bất khuất với sức mạnh kì lạ.

b. Nhận xét, đánh giá, bình luận

* Sức mạnh kì diệu của chị Dậu là sức mạnh của lòng căm hờn

- Uất hận vì bị dồn nén đến mức không thể chịu nổi nữa

- Là sức mạnh của lòng yêu thương chồng con vô bờ bến

- Hành dộng dã man của tên Cai Lệ là nguyên nhân trực tiếp làm cho sức chịu đựng của chị lên đến quá mức...

* Từ hình ảnh chị Dậu liên tưởng đến người nông dân trước cách mạng

- Tự ti, nhẫn nhục, an phận do bị áp bức lâu đời

- Họ sẽ phản kháng quyết liệt khi bị áp bức bóc lột tàn tệ

- Sự phản kháng của chị Dậu còn tự phát, đơn độc nên chưa có kết quả

* Liên hệ quy luật xã hội

- Ở đâu có áp bức thì ở đó có đấu tranh

* Thái độ của nhà văn : Những trang viết với sự hả hê, nhà văn đứng về phía những người cùng khổ đồng tình với họ, lên án, tố cáo sự dã man của bọn tay sai, phong kiến.

* Nghệ thuật xây dựng nhân vật :

- Miêu tả diễn biến tâm lý nhân vật thật tinh tế

- Tính cách nhân vật chị Dậu hiện lên thật nhất quán.

III- Kết luận

Tóm lại chưa mấy nhà văn cùng thời như Ngô Tất Tố thấy được sức sống tiềm tàng, tinh thần kiên cường bất khuất của những người nông dân bị chà đạp tưởng đâu chỉ biết an phận, nhát sợ, nhịn nhục một cách đáng thương. Đoạn trích đã cho thấy sự tìm tòi khám phá và tiến bộ trong ngòi bút của Ngô Tất Tố. Vì thế Ngô Tất Tố đã thành công đặc biệt trong việc thể hiện chân thực vẻ đẹp và sức mạnh tâm hồn của người phụ nữ nông dân. Với hình tượng chị Dậu, lần đầu tiên trong VHVN có một điển hình chân thực, toàn vẹn, đẹp đẽ về người phụ nữ nông dân lao động.

Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß

Néi dung

§Ò: TruyÖn ng¾n L·o H¹c cña Nam Cao gióp em hiÓu g× vÒ t×nh c¶nh cña ng­êi n«ng d©n tr­íc c¸ch m¹ng?

ViÕt bµi

HS triÓn khai phÇn th©n bµi theo c¸c ý trong dµn bµi.

1. Bµi tËp 1

* LËp dµn ý:

a. Më bµi: Giíi thiÖu vÒ truyÖn ng¾n “L·o H¹c ” vµ kh¸i qu¸t t×nh c¶nh cña ng­êi n«ng d©n

b. Th©n bµi:

I. TruyÖn ng¾n L·o H¹c cña Nam Cao gióp ta hiÓu vÒ t×nh c¶nh thèng khæ cña ng­êi n«ng d©n tr­íc c¸ch m¹ng.

1. L·o H¹c

*. Nçi khæ vÒ vËt chÊt

C¶ ®êi th¾t l­ng buéc bông l·o còng chØ cã næi trong tay mét m¶nh v­ên vµ mét con chã. Sù sèng lay l¾t cÇm chõng b»ng sè tiÒn Ýt ái do bßn v­ên vµ lµm thuª. Nh­ng thiªn tai, tËt bÖnh ch¼ng ®Ó l·o yªn æn. Bao nhiªu tiÒn dµnh dôm ®­îc, sau mét trËn èm ®· hÕt s¹ch sµnh sanh, l·o ®· ph¶i kiÕm ¨n nh­ mét con vËt. Nam Cao ®· dòng c¶m nh×n th¼ng vµo nçi khæ vÒ vËt chÊt cña ng­êi n«ng d©n mµ ph¶n ¸nh.

*. Nçi khæ vÒ tinh thÇn.

§ã lµ nçi ®au cña ng­êi chång mÊt vî, ng­êi cha mÊt con. Nh÷ng ngµy th¸ng xa con, l·o sèng trong nçi lo ©u, phiÒn muén v× th­¬ng nhí con v× ch­a lµm trßn bæn phËn cña ng­êi cha. Cßn g× xãt xa h¬n khi tuæi giµ gÇn ®Êt xa trêi l·o ph¶i sèng trong c« ®éc. Kh«ng ng­êi th©n thÝch, l·o ph¶i kÕt b¹n chia sÎ cïng cËu vµng

Nçi ®au, niÒm ©n hËn cña l·o khi b¸n con chã. §au ®ín ®Õn møc miÖng l·o mÐo xÖch ®i .... Khæ së, ®au xãt buéc l·o ph¶i t×m ®Õn c¸i chÕt nh­ mét sù gi¶i tho¸t. L·o ®· chän c¸i chÕt thËt d÷ déi. L·o H¹c sèng th× mái mßn, cÇm chõng qua ngµy, chÕt th× thª th¶m. Cuéc ®êi ng­êi n«ng d©n nh­ l·o H¸c ®· kh«ng cã lèi tho¸t

2. Con trai l·o H¹c

V× nghÌo ®ãi, kh«ng cã ®­îc h¹nh phóc b×nh dÞ nh­ m×nh mong muèn khiÕn anh phÉn chÝ, bá lµng ®i ®ån ®iÒn cao su víi mét giÊc méng viÓn v«ng cã b¹c tr¨m míi vÒ. NghÌo ®ãi ®· ®Èy anh vµo tÊn bi kÞch kh«ng cã lèi tho¸t.

Kh«ng chØ gióp ta hiÓu ®­îc nçi ®au trùc tiÕp cña ng­êi n«ng d©n, truyÖn cßn gióp ta hiÓu ®­îc c¨n nguyªn s©u xa nçi ®au cña hä. §ã chÝnh lµ sù nghÌo ®ãi vµ nh÷ng hñ tôc phong kiÕn l¹c hËu

II. TruyÖn ng¾n L·o H¹c gióp ta hiÓu ®­îc vÎ ®Ñp t©m hån cao quý cña ng­êi n«ng d©n

1. Lßng nh©n hËu

Con ®i xa, bao t×nh c¶m chÊt chøa trong lßng l·o dµnh c¶ cho cËu vµng. L·o coi nã nh­ con, c­u mang, ch¨m chót nh­ mét ®øa ch¸u néi bÐ báng c«i cót: l·o b¾t rËn, t¾m, cho nã ¨n b»ng b¸t nh­ nhµ giµu, ©u yÕm, trß chuyÖn gäi nã lµ cËu vµng, råi l·o m¾ng yªu, c­ng nùng. Cã thÓ nãi t×nh c¶m cña l·o dµnh cho nã nh­ t×nh c¶m cña ng­êi cha ®èi víi ng­êi con.

Nh­ng t×nh thÕ ®­êng cïng, buéc l·o ph¶i b¸n cËu vµng. B¸n chã lµ mét chuyÖn th­êng t×nh thÕ mµ víi l·o l¹i lµ c¶ mét qu¸ tr×nh ®¾n ®o do dù. L·o coi ®ã lµ mét sù lõa g¹t, mét téi t×nh kh«ng thÓ tha thø. L·o ®· ®au ®ín, ®· khãc, ®· x­ng téi víi «ng gi¸o mong ®­îc dÞu bít nçi ®au d»ng xÐ trong t©m can.

Tù huû diÖt niÒm vui cña chÝnh m×nh, nh­ng l¹i x¸m hèi v× danh dù lµm ng­êi khi ®èi diÖn tr­íc con vËt. L·o ®· tù vÉn. Trªn ®êi cã bao nhiªu c¸i chÕt nhÑ nhµng, vËy mµ l·o chän cho m×nh c¸i chÕt thËt ®au ®ín, vËt v·...d­êng nh­ l·o muèn tù trõng ph¹t m×nh tr­íc con chã yªu dÊu.

2. T×nh yªu th­¬ng s©u nÆng

Vî mÊt, l·o ë vËy nu«i con, bao nhiªu t×nh th­¬ng l·o ®Òu dµnh cho con trai l·o. Tr­íc t×nh c¶nh vµ nçi ®au cña con, l·o lu«n lµ ng­êi thÊu hiÓu t×m c¸ch chia sÎ, t×m lêi lÏ an ñi gi¶ng gi¶i cho con hiÓu d»n lßng t×m ®¸m kh¸c. Th­¬ng con l·o cµng ®au ®ín xãt xa khi nhËn ra sù thùc phò phµng: SÏ mÊt con vÜnh viÔn “ThÎ cña nã .............chø ®©u cã cßn lµ con t«i ”. Nh÷ng ngµy sèng xa con, l·o kh«ng ngu«i nçi nhí th­¬ng, niÒm mong mái tin con tõ cuèi ph­¬ng trêi . MÆc dï anh con trai ®i biÒn biÖt n¨m s¸u n¨m trêi, nh­ng mäi kû niÖm vÒ con vÉn lu«n th­êng trùc ë trong l·o. Trong c©u chuyÖn víi «ng gi¸o , l·o kh«ng quªn nh¾c tíi ®øa con trai cña m×nh

L·o sèng v× con, chÕt còng v× con : Bao nhiªu tiÒn bßn ®­îc l·o ®Òu dµnh dôm cho con. §ãi kh¸t, c¬ cùc song l·o vÉn gi÷ m¶nh v­ên ®Õn cïng cho con trai ®Ó lo cho t­¬ng lai cña con.

Hoµn c¶nh cïng cùc, buéc l·o ph¶i ®øng tr­íc sù lùa chän nghiÖt ng·: NÕu sèng, l·o sÏ lçi ®¹o lµm cha. Cßn muèn trän ®¹o lµm cha thi ph¶i chÕt. Vµ l·o ®· quyªn sinh kh«ng ph¶i l·o kh«ng quý m¹ng sèng, mµ v× danh dù lµm ng­êi, danh dù lµm cha. Sù hy sinh cña l·o qu¸ ©m thÇm, lín lao.

3. VÎ ®Ñp cña lßng tù träng vµ nh©n c¸ch cao c¶

§èi víi «ng gi¸o ng­êi mµ L·o H¹c tin t­ëng quý träng, còng lu«n gi÷ ý ®Ó khái bÞ coi th­êng. Dï ®ãi kh¸t c¬ cùc, nh­ng l·o døt kho¸t tõ chèi sù gióp ®ì cña «ng gi¸o, råi «ng cè xa dÇn v× kh«ng muèn mang tiÕng lîi dông lßng tèt cña ng­êi kh¸c. Tr­íc khi t×m ®Õn c¸i chÕt, l·o ®· toan tÝnh s¾p ®Æt cho m×nh chu ®¸o. L·o chØ cã thÓ yªn lßng nh¾m m¾t khi ®· göi «ng gi¸o gi÷ trän m¶nh v­ên, vµ tiÒn lµm ma. Con ng­êi hiÒn hËu Êy, còng lµ con ng­êi giµu lßng tù träng. Hä thµ chÕt chø quyÕt kh«ng lµm bËy. Trong x· héi ®Çy rÉy nh¬ nhuèc th× tù ý thøc cao vÒ nh©n phÈm nh­ l·o H¹c qu¶ lµ ®iÒu ®¸ng träng.

III. TruyÖn gióp ta hiÓu sù tha ho¸ biÕn chÊt cña mét bé phËn tÇng líp n«ng d©n trong x· héi ®­¬ng thêi:

Binh T­ v× miÕng ¨n mµ sinh ra lµm liÒu b¶n chÊt l­u manh ®· chiÕn th¾ng nh©n c¸ch trong s¹ch cña con ng­êi. Vî «ng gi¸o v× nghÌo ®ãi cïng quÊn mµ sinh ra Ých kû nhá nhen, tµn nhÉn, v« c¶m tr­íc nçi ®au cña ng­êi kh¸c .

c. KÕt bµi:

Kh¸i qu¸t vÒ cuéc sèng vµ phÈm chÊt cña ng­êi n«ng d©n. C¶m nghÜ cña b¶n th©n.

* ViÕt bµi

a. Më bµi:

Nãi ®Õn Nam Cao lµ ph¶i nãi ®Õn L·o H¹c. T¸c phÈm nµy ®­îc coi lµ mét truyÖn ng¾n hiÖn thùc xuÊt s¾c trong trµo l­u hiÖn thùc phª ph¸n cña thêi k× 1930 – 1945. TruyÖn kh«ng nh÷ng tè khæ ng­êi n«ng d©n tr­íc tai trêi ¸ch ®Êt, tr­íc x· héi suy tµn mµ ®¸ng chó ý h¬n c¶ lµ ®· nªu bËt ®­îc h×nh ¶nh mét l·o n«ng ®¸ng kÝnh víi phÈm chÊt cña mét con ng­êi ®«n hËu, giµu lßng tù träng vµ rÊt mùc yªu th­¬ng con, ®Ó l¹i trong lßng ng­êi ®äc niÒm xãt xa, c¶mm th«ng vµ mÕn phôc.

b. Th©n bµi:

c. KÕt bµi:

- Cã thÓ nãi LH lµ ®iÓn h×nh vÒ cuéc ®êi vµ sè phËn cña ng­êi n«ng d©n trong x· héi cò. L·o lµ ng­êi nghÌo khæ bÞ ®Èy vµo b­íc ®­êng cïng, bÞ øc hiÕp bÞ chµ ®¹p vïi dËp mét c¸ch trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp d­íi bµn tay cña XHPK. Hoµn c¶nh cña l·o ph¶i b¸n chã th©m chÝ ph¶i tù kÕt liÔu ®êi m×nh v× qu¸ tóng quÉn c¬ cùc. Dï trong hoµn c¶nh nµo l·o vÉn ¸nh lªn phÈm chÊt cao ®Ñp cña ng­êi n«ng ®©n hiÒn lµnh l­¬ng thiÖn giµu t×nh yªu th­¬ng vµ giµu lßng tù träng.

Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß

Néi dung

Ca 1

? ThÕ nµo lµ tõ t­îng h×nh, tõ t­îng thanh? VD?

? T×m c¸c tõ t­îng h×nh, t­îng thanh trong c¸c VD sau?

§Ò bµi: ng­êi Êy sèng m·i trong lßng t«i

G: H/d lËp dµn ý

ViÕt bµi

HS triÓn khai phÇn th©n bµi theo c¸c ý trong dµn bµi.

1. Bµi tËp 1

*Tõ t­­îng h×nh gîi t¶ h/a d¸ng vÎ ho¹t ®éng tr¹ng th¸i cña con ng­­êi

*Tõ t­­îng thanh gîi t¶ ©m thanh cña tù nhiªn , con ng­­êi

*C«ng dông: gîi ®­­îc h/a ©m thanh cô thÓ sinh ®éng cã gi¸ trÞ biÓu c¶m cao.

- C¸c tõ t­­îng h×nh t­­îng thanh lµ soµn so¹t, ha h¶,

h× h×, h« hè, h¬ hí, bÞch, bèp

- C¸c tõ t­­îng h×nh: Lß dß, khËt kh­­ìng,ngÊt ng­ëng, lom khom, dß dÉm, liªu xiªu. rãn rÐn, lÎo khÎo,cháng quÌo.

VD:

a) Lom khom d­íi nói tiÒu vµi chó

L¸c ®¸c bªn s«ng chî mÊy nhµ

b) D«c lªn khóc khuûu, dèc th¨m th¼m

Heo hót cån m©y sóng ngöi trêi

c) Th©n gÇy guéc l¸ mong manh

Mµ sao nªn lòy nªn thµnh tre ¬i

d) Khi bê tre rÝu rÝt tiÕng chim kªu

Khi mÆt n­íc chËp chên con c¸ nh¶y

2. Bµi tËp 2

* LËp dµn ý:

a. Më bµi: Giíi thiÖu vÒ ng­êi Êy vµ c¶m xóc cña m×nh ®èi víi ng­êi Êy.

b. Th©n bµi:

- Giíi thiÖu vÒ ng­êi Êy: h×nh d¸ng, tÝnh nÕt.

- KÓ vÒ kØ niÖm s©u s¾c gi÷a m×nh vµ ng­êi Êy.

c. KÕt bµi: Nªu Ên t­îng cña b¶n th©n vÒ truyÖn ng¾n (hoÆc nªu nh÷ng c¶m nghÜ vÒ nh©n vËt “t«i” trong sù liªn hÖ víi b¶n th©n).

* ViÕt bµi

a. Më bµi:

Tuæi th¬ mçi ng­êi g¾n liÒn víi nh÷ng ngµy th¸ng thËt ªm ®Òm. Tuæi th¬ t«i còng vËy, nh­ng sao mµ mçi lÇn nh¾c ®Õn, lßng t«i l¹i rung ®éng vµ xãt xa v« cïng. Ph¶i ch¨ng... ®iÒu ®ã ®· v« t×nh kh¬i ®Ëy trong t«i nh÷ng c¶ xóc yªu th­¬ng m·nh liÖt, da diÕt vÒ ng­êi. §ã kh«ng ai kh¸c ngoµi néi.

b. Th©n bµi:

Néi sinh ra vµ lín lªn khi ®Êt n­íc cßn trong chiÕn tranh löa ®¹n. Do ®ã nh­ bao ng­êi cïng c¶nh ngé, néi hoµn toµn "mï ch÷". §· bao lÇn, néi nh×n tõng dßng ch÷, tõng con sè víi mét sù th¬ d¹i, néi coi ®ã nh­ mét phÐp mµu cña sù sèng vµ kh¸t khao ®­îc cÇm bót viÕt chóng, ®­îc ®äc, ®­îc ®¸nh vÇn. ThÕ råi ®iÒu bµ thèt ra l¹i ®i ng­îc l¹i nh÷ng g× t«i kÓ: "Bµ giµ c¶ råi, giê ch¼ng lµm ch¼ng häc ®­îc g× n÷a ®©u, chØ mong sao ch¸u bµ ®­îc häc hµnh ®Õn n¬i ®Õn chèn. GÝa nh­ bµ cã thªm søc khoÎ ®Ó ®­îc chøng kiÕn c¶nh c« ch¸u bÐ báng h«m nµo ®­îc ®i häc nhØ?..." Mét ­íc muèn cán con nh­ thÕ, vËy mµ bµ còng kh«ng cã ®­îc!
Lªn n¨m tuæi, bµ t«i qua ®êi. §ã qu¶ lµ mét mÊt m¸t lín lao, kh«ng g× bï ®¾p næi. Bµ ®i ®Î l¹i trong t«i ba xóc c¶m kh«ng nãi ®­îc thµnh lêi. §Ó råi h«m nay, nh÷ng xóc c¶m ®ã nh­ nh÷ng ngän sãng ®ang trµo d©ng m¹nh mÏ trong lßng.
Néi lµ ng­êi ®µn bµ phóc hËu. Néi trë nªn thËt ®Æc biÖt trong t«i víi vai trß lµ ng­êi kÓ chuyÖn cæ tÝch ®ªm ®ªm. T«i nhí bµ kÓ rÊt nhiÒu chuyÖn cæ tÝch. H×nh nh­ bµ cã c¶ mét kho tµng chuyÖn cæ tÝch, bµ lÊy ®©u ra nhiÒu chuyÖn thó vÞ vµ k× diÖu ®Õn thÕ nhØ??? Còng gièng nh­ chó bÐ A-li-«-sa, tuæi th¬ cña t«i ®· ®­îc s­ëi Êm b»ng thø c©u chuyÖn cæ tÝch Êy. T«i lín lªn nhê chuyÖn cæ tÝch, nhê c¶ bµ. Bµ lµ ng­êi ®µn bµ tµi giái, ®¶m ®ang. Bµ th«ng th¹o mäi chuyÖn trong nhµ ngoµi xãm. Bµ thµnh th¹o trong mäi viªc: viÖc néi trî,... ®Õn viÖc coi sãc t«i. Bµ lµm tÊt c¶ chØ víi ®«i bµn tay chai s¹n. H×nh ¶nh cña bµ ®«i khi cø hiÖn vÒ trong kÝ øc t«i, trong nh÷ng giÊc m¬ nh­ lµ mét bµ tiªn.
Nhí rÊt râ nh÷ng h«m cã chî ®ªm, hai bµ ch¸u ®i bé ra ®ã ch¬i. Khung c¶nh hiÖn lªn rùc rì mµu s¾c ¸nh ®Ìn, chî thËt ®«ng vui víi ®Çy ®ñ c¸c thø hµng ho¸... vµ thªm c¶ trß ch¬i ®u quay "së tr­êng". " P»ng! P»ng! P»ng!" Bµ vÉy tay ®­a m¾t dâi theo." Bay lªn nµo! H¹ xuèng th«i!... Bïm bïm chÐo!..." T«i thÝch thó v« cïng. §ªm vÒ ng· vµo vßng tay bµ nghe bµ ru vµ kÓ chuyÖn cæ tÝch. Giäng kÓ ªm ¸i vµ ®Çy ngät ngµo ®­a t«i ch×m s©u vµo giÊc ngñ.
c. KÕt bµi:

... Míi ®ã mµ ®· h¬n chôc n¨m tr«i. Chôc n¨m ®· ®i qua nh­ng " bµ ¬i, bµ µ ! Nh÷ng kØ niÖm vÒ bµ trong kÝ øc ch¸u vÉn cßn nguyªn vÑn. Dï cho bµ kh«ng cßn hiÖn diÖn trªn câi ®êi nµy n÷a nh­ng tr¸i tim ch¸u, bµ cßn sèng m·i". Ng­êi bµ trong linh hån cña mét ®øa trÎ nh­ t«i còng còng gièng nh­ thÇn tiªn trong chuyÖn cæ tÝch. M·i m·i cßn ®ã kh«ng phai mê." Bµ ¬i, ch¸u sÏ ngoan ngo·n vµ cè g¾ng häc hµnh ch¨m chØ nh­ lêi bµ ®· tõng d¹y b¶o, bµ nhÐ."
Ch¸u g¸i bÐ báng cña bµ

Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß

Néi dung

? ThÕ nµo lµ tõ ®Þa ph­¬ng? thÕ nµo lµ biÖt ng÷ x· héi?

Cho VD?

? G¹ch ch©n c¸c tõ ng÷ ®Þa ph­¬ng vµ biÖt ng÷ x· héi trong c¸c VD sau. T×m tõ ng÷ toµn d©n t­¬ng øng vµ tÇng líp sö dông biÖt ng÷ x· héi nµy?

G: h/d häc sinh «n tËp truyÖn “C« bÐ b¸n diªm” cña An ®Ðc xen.

Giíi thiÖu thªm vÒ t¸c gi¶, t¸c phÈm:

?Tãm T¾t truyÖn “C« bÐ b¸n diªm”:

- Gi¸o viªn nhËn xÐt, ®¸nh gi¸.

Ca 2:

2. Kh¸i qu¸t nh÷ng thµnh c«ng vÒ néi dung vµ nghÖ thuËt cña truyÖn “C« bÐ b¸n diªm”

Gi¸o viªn tæng kÕt kh¸i qu¸t: Víi c©u chuyÖn vÒ cuéc ®êi c« bÐ b¸n diªm, nhµ v¨n An ®ecxen ®· göi tíi mäi ng­êi bøc th«ng ®iÖp: H·y yªu th­¬ng trÎ em, h·y giµnh cho trÎ em mét cuéc sèng b×nh yªn vµ h¹nh phóc! H·y cho trÎ em mét m¸i Êm gia ®×nh! H·y biÕn nh÷ng méng t­ëng ®»ng sau ¸nh löa diªm thµnh hiÖn thùc cho trÎ th¬.

? Cã ý kiÕn cho r»ng: Nh÷ng que diªm nhá bÐ kia ®· trë thµnh "nh÷ng que diªm hi väng" cña t©m hån trÎ th¬. Em cã ®ång ý víi ý kiÕn ®ã kh«ng? V× sao?

? §»ng sau ngßi bót kÓ, t¶ kh¸ch quan lµ nh÷ng th¸i ®é rÊt râ rµng cña t¸c gi¶. Em h·y chØ râ.

I./ TIẾNG VIỆT:

1. Bµi tËp 1

-Tõ ng÷ ®Þa ph­­¬ng lµ tõ ng÷ chØ ®­­îc dïng ë 1 ®Þa ph­­¬ng nhÊt ®Þnh.

- BiÖt ng÷ x· héi chØ ®­îc dïng trong mét tÇng líp x· héi nhÊt ®Þnh.

- Nãn: mò vµ nãn, th¬m: qu¶ døa, tr¸i: qu¶, chÐn: c¸i b¸t, c¸ lãc: c¸ qu¶, ghe: thuyÒn, v«: vµo.

-MÌ ®en - võng ®en; qu¶ døa (Nam Bé).

VD:

a) Con ra tiÒn tuyÕn xa x«i

Yªu bÇm (mÑ) yªu n­íc c¶ ®«i mÑ hiÒn

b) Chuèi ®Çu v­ên ®· læ (træ)

Cam ®Çu ngâ ®· vµng

Em nhí ruéng nhí v­ên

Kh«ng nhí anh r¨ng (sao) ®­îc

c) Nã ®Èy (b¸n) con xe víi gi¸ hêi

d) LÖch tñ (kh«ng tróng phÇn m×nh häc) nªn nã kh«ng lµm ®­îc bµi kiÓm tra.

e) Con nÝn ®i! Mî (mÑ) ®· vÒ víi c¸c con råi mµ

II./ TẬP LÀM VĂN

Bµi tËp 1

1. Giíi thiÖu thªm vÒ t¸c gi¶, t¸c phÈm:

- An®ecxen lµ nhµ v¨n næi tiÕng cña §an M¹ch vµ thÕ giíi. ¤ng cã së tr­êng vÒ nh÷ng truyÖn viÕt cho trÎ em.

- TruyÖn cña «ng, dï lµ truyÖn thÇn tiªn hay truyÖn ®êi, ®Òu b¾t nguån tõ cuéc sèng vµ ®Òu chøa ®ùng mét ý nghÜa nh©n lo¹i rÊt s©u s¾c. Nh©n vËt cña «ng, tõ thÇn tiªn cho ®Õn ng­êi ®êi, tõ mu«ng thó ®Õn nh÷ng vËt t­ëng nh­ v« tri v« gi¸c ®Òu cã mét sinh mÖnh vµ mét linh hån v« cïng phong phó. Cho nªn, truyÖn cña «ng, dï viÕt ë nh÷ng thÕ kØ tr­íc mµ ®Õn nay ng­êi ®äc vÉn thÊy gÇn gòi, ch©n thËt. §óng nh­ Paut«pxki - nhµ v¨n Liªn X« næi tiÕng ®· nhËn xÐt: "Trong mçi truyÖn cæ tÝch cho trÎ con cña «ng cßn cã mét truyÖn cæ tÝch kh¸c mµ chØ ng­êi lín míi cã thÓ hiÓu hÕt ý nghÜa... ¤ng lµ nhµ th¬ cña nh÷ng ng­êi nghÌo khæ. ¤ng lµ mét ca sÜ b×nh d©n. C¶ cuéc ®êi «ng chøng tá r»ng kho b¸u cña nghÖ thuËt ch©n chÝnh chØ cã ë trong tri thøc cña nh©n d©n vµ kh«ng ë mét n¬i nµo kh¸c".

BT2. Tãm T¾t truyÖn “C« bÐ b¸n diªm”:

- Häc sinh tãm t¾t;

BT3. Kh¸i qu¸t nh÷ng thµnh c«ng vÒ néi dung vµ nghÖ thuËt cña truyÖn “C« bÐ b¸n diªm”

a. Néi dung:

- TryÖn ng¾n ®· t¸i hiÖn ®­îc hiÖn thùc vÒ t×nh c¶nh khèn khæ cña “C« bÐ b¸n diªm”, ®ång thêi vÏ lªn thÕ giíi méng t­ëng víi nh÷ng kh¸t khao ®Õn téi nghiÖp cña “C« bÐ b¸n diªm”:

+ Kh¸t khao ®­îc sèng trong t×nh yªu th­¬ng.

+ Kh¸t khao ®­îc tho¸t khái cuéc ®êi buån ®au, khæ ¶i.

- Còng qua ®ã, ta hiÓu ®­îc tÊm lßng tr¾c Èn vµ niÒm c¶m th­¬ng ch©n thµnh cña nhµ v¨n ®èi víi nh÷ng sè phËn ph¶i chÞu nhiÒu thiÖt thßi, bÊt h¹nh.

b. NghÖ thuËt :

- NghÖ thuËt ®èi lËp, h×nh ¶nh t­¬ng ph¶n

- H×nh ¶nh ¶o - thùc ®an xen.

- KÕt hîp hµi hoµ gi÷a tù sù, miªu t¶ vµ biÓu c¶m.

BT4. T¹i sao An®ecxen l¹i ®Æt t×nh huèng: C« bÐ ®i b¸n diªm mµ kh«ng ph¶i b¸n mét thø hµng nµo kh¸c? ý nghÜa cña h×nh ¶nh nghÖ thuËt nµy lµ g×?

Gîi ý: Nhµ v¨n ®· ®Ó cho c« bÐ ®i b¸n diªm mµ kh«ng ph¶i lµ mét thø hµng nµo kh¸c lµ mét dông ý. V× diªm lµ nguån gèc cña ¸nh s¸ng, cña sù Êm ¸p, ®èi lËp víi bÇu trêi ®ªm giao thõa tèi t¨m, buèt gi¸, ®èi lËp víi cuéc sèng ®en tèi, l¹nh lïng cña ®Êt n­íc §an M¹ch thÕ kû XIX, khi chñ nghÜa t­ b¶n cßn ®ang ngù trÞ. §ã còng lµ c¸ch t¸c gi¶ thÓ hiÖn th¸i ®é phñ nhËn ®èi víi c¸i x· héi bÊt c«ng ®­¬ng thêi, ®ång thêi thÓ hiÖn niÒm tin vµ kh¸t väng sèng tèt ®Ñp cho nh÷ng con ng­êi khèn khæ.

BT5. Cã ý kiÕn cho r»ng: Nh÷ng que diªm nhá bÐ kia ®· trë thµnh "nh÷ng que diªm hi väng" cña t©m hån trÎ th¬. Em cã ®ång ý víi ý kiÕn ®ã:

Trong t¨m tèi khæ ®au, nh÷ng que diªm nhá bÐ thùc sù lµ "nh÷ng que diªm hi väng" cña t©m hån trÎ th¬, bëi v×:

- ¸nh s¸ng Êy xua tan c¸i l¹nh lÏo, t¨m tèi ®Ó em bÐ cã thÓ quªn ®i nh÷ng bÊt h¹nh, cay ®¾ng cña kiÕp m×nh, sèng trong niÒm vui gi¶n dÞ víi nh÷ng niÒm hi väng thiªng liªng.

- ¸nh s¸ng löa diªm ®· th¾p s¸ng nh÷ng ­íc m¬ ®Ñp ®Ï, nh÷ng kh¸t khao m·nh liÖt cña tuæi th¬, ®em ®Õn thÕ giíi méng t­ëng víi nh÷ng niÒm vui, niÒm h¹nh phóc thùc sù, nh÷ng g× mµ em bÐ kh«ng thÓ cã ®­îc ë cuéc sèng trÇn gian.

 Ngän löa diªm cã ý nghÜa xo¸ mê hiÖn thùc, phñ nhËn hiÖn thùc, th¾p s¸ng lªn vµ gióp em bÐ v­¬n tíi mét thÕ giíi t­ëng t­îng kh«ng cßn c« ®¬n, khæ ®au vµ ®ãi rÐt.

BT6. §»ng sau ngßi bót kÓ, t¶ kh¸ch quan lµ nh÷ng th¸i ®é rÊt râ rµng cña t¸c gi¶. Em h·y chØ râ.

- Miªu t¶ hoµn c¶nh cña em b»ng nçi xãt xa, th­¬ng c¶m.

- Miªu t¶ nh÷ng méng t­ëng cña em bÐ víi th¸i ®é tr©n träng, n©ng niu.

- Miªu t¶ th¸i ®é v« t×nh cña nh÷ng ng­êi kh¸ch qua ®­êng mµ ngÇm béc lé sù bÊt b×nh, phÉn né

HOẠT ĐỘNG GV-HS

NỘI DUNG

HDD1: ÔN TẬP LÍ THUYẾT

-Cho biết vai trò yếu tố miêu tả -biểu cảm trong văn tự sự?

Đề 1: Kể lại một lần em mắc khuyết điểm khiến thầy cô buồn

Đề 2

Kể về một sự việc khiến bố mẹ vui lòng

Yêu cầu HS chọn sự việc ngôi kể

I:ÔN TẬP LÍ THUYẾT:

1/ Khái niệm:

2: cách lập dàn ý:

II: LUYỆN TẬP:

1,Mở bài

- Giới thiệu khuyết điểm gì với thầy cô giáo ( không học bài , giở sách ,thái độ không đúng mực ..)

-Khái quát suy nghĩ của mình

2, Thân bài

*Tập trung kể về khuyết điểm : xảy ra ở đâu ? với thầy cô nào ? chuyện xảy ra như thế nào ? ( mở đầu , diễn biến , kết quả )

Suy nghĩ cảm xúc của em ?

*Yếu tố miêu tả :hình ảnh cô , thái độ biểu hiện của em

*Yếu tố biểu cảm : tháI độ thầy cô , sự day dứt của em

2, Kết bài

Suy nghĩ bài học qua sự việc đó

Đề 2

Kể về một sự việc khiến bố mẹ vui lòng

Yêu cầu HS chọn sự việc ngôi kể

Lập dàn ý

1, M ở bài

-Giới thiệu sự việc làm cha mẹ vui lòng ( được điểm cao , chăm em , giúp việc nhà )

-Khái quát suy nghĩ của mình

2, Thân bài

* Kể về sự việc khiến cha mẹ vui lòng :

-Sự việc xảy ra trong hoàn cảnh nào ? chuyện xảy ra như thế nào ? Thái độ bố mẹ ? niềm vui của em ?

* Yếu tố miêu tả : hình ảnh thiên nhiên , hình ảnh bố mẹ , công việc của mình .

*Biểu cảm : tâm trạng , thái độ bố mẹ , tâm trạng bản thân

3,Kết bài

Suy nghĩ , bài học qua sự việc đó

Bàì tập

A, Viết đoạn văn có yếu tố miêu tả biểu cảm ( phần thân bài ) ở đề 1

B ,Viết đoạn văn có yếu tố miêu tả biểu cảm ( Phần thân bài , nội dung tự chọn ) ở đề 2

Yêu cầu học sinh viết đoạn - đọc –nhận xét – chú ý cách đưa yếu tố miêu tả và biểu cảm hiệu quả, hợp lý

Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß

Néi dung

? §äc c¸c vÝ dô sau vµ rót ra trËt tù cña trî tõ?

? Nªu ®Æc ®iÓm cña th¸n tõ

? T×m nh÷ng c©u v¨n, c©u th¬ cã dïng th¸n tõ thÓ hiÖn râ hai ®Æc ®iÓm trªn.

? X¸c ®Þnh ý nghÜa cña trî tõ qua c¸c vÝ dô sau?

? §Æt c©u sö dông trî tõ, th¸n tõ?

GV: h/d häc sinh «n tËp truyÖn “§¸nh nhau víi cèi xay giã” cña Xecvantet.

? Giíi thiÖu thªm vÒ t¸c gi¶, t¸c phÈm:

?Em h·y lËp b¶ng so s¸nh sù ®èi lËp gi÷a hai nh©n vËt §«n Kih«tª vµ Xanch« Panxa ®­îc thÓ hiÖn trong ®o¹n trÝch "§¸nh nhau víi cèi xay giã".

? X©y dùng cÆp nh©n vËt t­¬ng ph¶n song song bªn nhau, nhµ v¨n cã dông ý g×?

ViÕt mét ®o¹n v¨n vÒ nh©n vËt §«n Kih«tª trong ®o¹n trÝch "§¸nh nhau víi cèi xay giã".

- GV gäi mét sè HS ®äc tr­íc líp, nhËn xÐt vµ ch÷a bµi.

I. TIẾNG VIỆT.

1. Bµi tËp 1

a. T«i th× t«i xin chÞu.

b. ChÝnh b¹n Lan nãi víi m×nh nh­ vËy.

c. Ngay c¶ cËu còng kh«ng tin m×nh ­?

- Trî tõ dïng ®Ó nhÊn m¹nh: ®øng ngay tr­íc tõ mµ nã muèn nhÊn m¹nh;

- Trî tõ biÓu hiÖn th¸i ®é ®¸nh gi¸ sù vËt, sù viÖc.

* §Æc ®iÓm cña th¸n tõ:

- Dïng ®Ó béc lé c¶m xóc bÊt ngê, trùc tiÕp cña ng­êi nãi tr­íc mét sù viÖc nµo ®ã

- Th­êng lµm thµnh phÇn biÖt lËp trong c©u hoÆc t¸ch thµnh c©u ®éc lËp.

* T×m nh÷ng c©u v¨n, c©u th¬ cã dïng th¸n tõ thÓ hiÖn râ hai ®Æc ®iÓm trªn.

a. B¸c ®· ®i råi sao B¸c ¬i!

Mïa xu©n ®ang ®Ñp n¾ng xanh trêi.

b. Hång! Mµy cã muèn vµo Thanh Ho¸ ch¬i víi mî mµy kh«ng?

c. V©ng! Ch¸u còng nghÜ nh­ cô.

VD

a. Nã h¸t nh÷ng mÊy bµi liÒn.

b. ChÝnh c¸c ch¸u ®· gióp Lan häc tËp tèt.

c. Nã ¨n mçi b÷a chØ l­ng b¸t c¬m.

d. Ngay c¶ b¹n th©n nã còng Ýt t©m sù.

e. Anh t«i toµn nh÷ng lä lµ lä.

Gîi ý:

- Tr­êng hîp a, e: trî tõ nhÊn m¹nh sù qu¸ ng­ìng vÒ møc ®é;

- Tr­êng hîp b, c, d: NhÊn m¹nh ®é chÝnh x¸c, ®¸ng tin cËy.

§Æt c©u A! MÑ ®· vÒ!

Eo ¬i, con l­¬n nh÷ng 20kg.

II. VĂN BẢN

Bµi tËp 1

Giíi thiÖu thªm vÒ t¸c gi¶, t¸c phÈm:

Xecvantec cã biÖt hiÖu "ng­êi côt tay trong trËn Lªpant«". ¤ng ®· tõng tham gia qu©n ®éi vµ tõng bÞ bän c­íp biÓn b¾t vµ cÇm tï. Trë vÒ n­íc, «ng lµ mét viªn chøc nhá, gia ®×nh cã nhiÒu khã kh¨n vÒ kinh tÕ. ChÝnh v× vËy, «ng ph¶i viÕt s¸ch ®Ó kiÕm thªm tiÒn vµ trong hoµn c¶nh ®ã, «ng ®· cho ra ®êi tiÓu thuyÕt §«nkih«tª bÊt hñ.

"§«n Kih«tª" cña Xecvantec lµ mét kiÖt t¸c gåm hai phÇn: phÇn I cã 52 ch­¬ng, xuÊt b¶n n¨m 1605; phÇn II gåm 70 ch­¬ng, xuÊt b¶n n¨m 1615. T¸c phÈm ®· thÓ hiÖn ®­îc t­ t­ëng nh©n ®¹o vµ nghÖ thuËt x©y dùng t¸c phÈm cña nhµ v¨n, nhÊt lµ nghÖ thuËt kh¾c ho¹ nh©n vËt. Trong ®o¹n trÝch "§¸nh nhau víi cèi xay giã", b»ng tµi n¨ng x©y dùng nh©n vËt rÊt ®éc ®¸o, Xecvantec ®· kh¾c ho¹ râ nÐt tÝnh c¸ch cña §«nkih«tª vµ Xanch« Panxa. §©y lµ cÆp nh©n vËt bÊt hñ mµ Xecvantec ®· gãp vµo v¨n häc nh©n lo¹i.

2. LËp b¶ng so s¸nh sù ®èi lËp gi÷a hai nh©n vËt §«n Kih«tª vµ Xanch« Panxa ®­îc thÓ hiÖn trong ®o¹n trÝch "§¸nh nhau víi cèi xay giã".

 §«n Kih«tª vµ Xanch« Panxa lµ cÆp nh©n vËt t­¬ng ph¶n vÒ mäi mÆt: xuÊt th©n, h×nh d¸ng, môc ®Ých lÝ t­ëng, hµnh ®éng, tÝnh c¸ch,...

3. X©y dùng cÆp nh©n vËt t­¬ng ph¶n song song bªn nhau, nhµ v¨n cã dông ý:

- §em ®Õn cho ng­êi ®äc lêi nh¾c nhë: Mçi ng­êi ®Òu ph¶i biÕt ph¸t huy nh÷ng ­u ®iÓm, kh¾c phôc nh÷ng nh­îc ®iÓm cña b¶n th©n ®Ó h­íng tíi sù hoµn thiÖn nh©n c¸ch vµ t©m hån m×nh.

- H¬n n÷a, qua tõng nh©n vËt, t¸c gi¶ ®· thÓ hiÖn rÊt râ th¸i ®é cña m×nh ®èi víi nhiÒu h¹ng ng­êi trong x· héi ®­¬ng thêi.

+ Qua nh©n vËt §«n Kih«tª, t¸c gi¶ phª ph¸n nh÷ng lÝ t­ëng hiÖp sÜ ®· trë nªn lçi thêi qua hµng lo¹t nh÷ng suy nghÜ, hµnh ®éng nùc c­êi, hµi h­íc.

+ Qua nh©n vËt Xanch« Panxa, t¸c gi¶ c¶nh tØnh mäi ng­êi tr­íc lèi sèng thùc dông, ch¨m chót qu¸ ®Õn nh÷ng nhu cÇu cña b¶n th©n, khiÕn con ng­êi trë nªn tÇm th­êng, Ých kØ.

- ViÕt bé tiÓu thuyÕt nµy, Xecvantex ®· cè t×nh nh¹i l¹i nh÷ng tiÓu thuyÕt hiÖp sÜ ®ang nhan nh¶n trong ®êi sèng x· héi ®­¬ng thêi ®Ó nh»m phª ph¸n, chÕ giÔu, thËm chÝ kÕt téi lo¹i tiÓu thuyÕt ®ã.

4. ViÕt mét ®o¹n v¨n vÒ nh©n vËt §«n Kih«tª trong ®o¹n trÝch "§¸nh nhau víi cèi xay giã".

- HS viÕt bµi.

C¸c mÆt so s¸nh

§«n Kih«tª

Xanch« Panxa

- XuÊt th©n

- H×nh d¸ng

- VËt c­ìi

- NhËn thøc

- Hµnh ®éng

- Kh¸t väng, lÝ t­ëng

- TÝnh c¸ch

- Quý téc nghÌo, tr¹c 50 tuæi

- GÇy gß, cao lªnh khªnh

- Ngùa cßm R«xinantª

- Mª muéi, ¶o t­ëng h·o huyÒn;

- Dòng c¶m nh­ng ®iªn rå;

- §Ñp ®Ï, cao c¶: Muèn trë thµnh mét hiÖp sÜ, hµnh hiÖp giang hå ®Ó cøu khèn phß nguy.

- Ng­êi dòng m·nh, kh¸t khao c«ng lÝ, träng danh dù nh­ng gµn dë, ng«ng cuång.

 Lµ nh©n vËt võa ®¸ng kh©m phôc, võa ®¸ng chª c­êi.

- N«ng d©n

- BÐo, lïn

- Lõa x¸m

- TØnh t¸o, thùc tÕ;

- HÌn nh¸t, nÐ tr¸nh

- ¦íc muèn tÇm th­êng: Muèn lµm thèng ®èc mét vµi hßn ®¶o, muèn ®­îc ¨n uèng no nª.

- Ng­êi thËt thµ, chÊt ph¸c nh­ng thùc dông, tÇm th­êng...

 Cã c¶ ­u ®iÓm vµ nh­îc ®iÓm

Ho¹t ®éng cña thÇy vµ trß

Néi dung

Ca 1

? ThÕ nµo lµ t×nh th¸i tõ? Cho vÝ dô?

? T×nh th¸i tõ cã nh÷ng chøc n¨ng g×? Nªu c¸ch sö dông?

? Cho vÝ dô sau. §äc kÜ vµ t×m t×nh th¸i tõ?

? X¸c ®Þnh chøc n¨ng cña t×nh th¸i tõ trong c¸c c©u sau

? Trong giao tiÕp, nh÷ng ph¸t ng«n trªn th­êng bÞ phª ph¸n? V× sao? H·y söa l¹i.

? Tõ “vËy” trong c¸c c©u sau cã g× ®Æc biÖt? ý nghÜ cña c¸c tõ "vËy" kh¸c nhau v× sao

? §Æt c©u cã c¸c t×nh th¸i tõ biÓu thÞ th¸i ®é kh¸c nhau?

G: h/d häc sinh «n tËp truyÖn “ChiÕc l¸ cuèi cïng” cña O.Henri

? Tr×nh bµy hiÓu biÕt cña em vÒ t¸c gi¶ O.Henri?

?TruyÖn s¸ng t¸c vµo kho¶ng thêi gian nµo? VÞ trÝ ®o¹n trÝch?

?TruyÖn ®­îc kÓ theo ng«i thø mÊy? T¸c dông cña ng«i kÓ?

?V¨n b¶n sö dông ph­¬ng thøc biÓu ®¹t nµo?

? Ph©n tÝch diÔn biÕn t©m tr¹ng cña Gi«n-xi