Giáo Án Ngữ Văn 9 Chân Trời Sáng Tạo Bài 10 Tiếng Vọng Những Ngày Qua

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Giao nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ 1. HS nghe clip https://youtu.be/_BgOUUbj4dA?si=pw6x7XXvKzYtYurX và trả lời câu hỏi:

1. Theo em, trong những trường hợp nào, con người cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc quá khứ của mình?

2. Qua đó, em hãy viết ra giấy một kí ức mà em không thể nào quên về gia đình, bạn bè, quê hương,… Vì sao em lại muốn chia sẻ với các bạn về kí ức ấy?

Nhiệm vụ 2. Tìm hiểu về câu hỏi lớn và ghi tên chủ điểm bài học: Kí ức có vai trò như thế nào trong việc xây đắp tâm hồn con người của chúng ta?

Nhiệm vụ 3. Xác định nhiệm vụ học tập phần đọc

*Thực hiện nhiệm vụ:

- Cá nhân thực hiện nhiệm vụ (1).

- Sau khi nghe báo cáo, kết luận về nhiệm vụ (1), cá nhân thực hiện nhiệm vụ (2).

- Sau khi nghe báo cáo, kết luận về nhiệm vụ (2), cá nhân thực hiện nhiệm vụ (3).

* Báo cáo, thảo luận:

- Nhiệm vụ (1): 2-3 HS trình bày; các HS khác lắng nghe, bổ sung.

- Nhiệm vụ (2): 1-2 HS trình bày; các HS khác lắng nghe, bổ sung.

- Nhiệm vụ (3): 1-2 HS trình bày; các HS khác lắng nghe, bổ sung.

*Kết luận, nhận định:

- Nhiệm vụ (1): Nhận xét câu trả lời của HS.

- Nhiệm vụ (2): Giới thiệu nội dung chủ điểm, thể loại chính, câu hỏi lớn của bài học.

- Nhiệm vụ (3): Đọc văn bản 1,2 để hình thành kĩ năng đọc thơ bốn chữ, năm chữ, đọc văn bản 3 để kết nối chủ điểm, đọc văn bản 4 để mở rộng thể loại.

Bài cảm nhận, suy nghĩ của HS

GV dẫn vào bài: Con người thường cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc quá khứ của mình trong những trường hợp sau đây:

- Khi đã trải qua những kỷ niệm đáng nhớ: Khi con người đã trải qua những khoảnh khắc đáng nhớ và hạnh phúc trong quá khứ, họ thường cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc những khoảnh khắc đó.

- Khi đã mất đi một người thân yêu: Khi mất đi một người thân yêu, con người thường cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc quá khứ khi họ còn ở bên nhau.

- Khi đã trải qua những thất bại và hối tiếc: Khi con người đã trải qua những thất bại và hối tiếc trong quá khứ, họ có thể cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc vì không thể thay đổi những quyết định đã làm.

- Khi đã rời xa một nơi quen thuộc: Khi con người rời xa một nơi quen thuộc, như quê hương hay nơi đã sống lâu dài, họ thường cảm thấy nhớ nhung và thương tiếc những kỷ niệm và mối quan hệ đã có trong quá khứ.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Giao nhiệm vụ học tập:

Đọc đọc mục Nội dung và hình thức của VB văn học (trong SGK) và thực hiện những yêu cầu sau:

(1) Hoàn thành bảng tóm tắt dưới đây:

(2) Chỉ ra mối quan hệ giữa nội dung và hình thức của một VB văn học.

* Thực hiện nhiệm vụ:

3 nhóm- mỗi nhóm (6-8 HS) thực hiện nhiệm vụ trong thời gian 10 phút theo thứ tự (1)(2).

* Báo cáo, thảo luận:

Đại diện 3 nhóm trình bày phiếu học tập; các nhóm khác nhận xét, bổ sung (nếu có).

*Kết luận nhận định:

GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS, kết hợp với diễn giải ngắn gọn và chốt lại những vấn đề cần lưu ý các em

I. Tri thức Ngữ văn: Nội dung và hình thức của văn bản văn học

- Nội dung: Đề tài, chủ đề, xung đột, hoàn cảnh, tính cách, tư tưởng, cảm hứng, thông điệp,...

- Hình thức: Thể loại, bố cục, ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật,...

Nội dung và hình thức là hai phương diện không tách rời nhau của VB văn học; tạo nên tính chỉnh thể của tác phẩm văn học. Sự thống nhất giữa hai phương diện này tạo nên tính chỉnh thể của tác phẩm văn học. Các yếu tố thuộc nội dung trong VB văn học đều phải được thể hiện qua các yếu tố hình thức của tác phẩm và ngược lại, mọi yếu tố hình thức đều phải phù hợp, góp phần thể hiện nội dung.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung.

* Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc theo nhóm.

- GV quan sát, gợi mở (nếu cần).

* Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm báo cáo.

- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác, thảo luận nhóm của HS.

- Chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục sau.

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc

2. Tìm hiểu chung:

a. Tác giả:

b. Tác phẩm:

- Xuất xứ:

- Thể loại:

- Bố cục:

PHT SỐ 1

a. Xác định những từ ngữ, hình ảnh gợi tả cuộc sống trong “những ngày xưa” ở chốn đại ngàn và cuộc sống hiện tại trong vườn bách thú của nhân vật con hổ bằng cách hoàn thành bảng sau:

Từ bảng trên, cho biết tác giả muốn làm nổi bật điều gì giữa hai cuộc sống ấy. Tác giả đã làm nổi bật điều đó bằng những hình thức nghệ thuật nào?

………………………………………….………………………………………….………………………………………….………………………………………….………………………………………….………………………………………….………………………

PHT SỐ 2

b. Qua nỗi “nhớ rừng”, nhân vật con hổ đã bày tỏ niềm yêu quý và khinh ghét:

PHT SỐ 3

– Nghệ thuật miêu tả bức tranh đại ngàn (Gợi ý: Không gian đại ngàn trong đoạn thơ có những đặc điểm gì? Những đặc điểm ấy được thể hiện bằng những yếu tố hình thức nào (từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, thể thơ,…)?):

………………………….………………………………………….………………………

– Nghệ thuật thể hiện cảm xúc (Gợi ý: Đoạn 3 bộc lộ cảm xúc gì của nhân vật con hổ? Cảm xúc được biểu đạt bằng những yếu tố hình thức nào?):

………………………….………………………………………….………………………

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

III. Suy ngẫm và phản hồi

1. Sự đối lập hoàn cảnh sống của nhân vật con hổ

* Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung: Hoàn thành PHT số 1, 2

* Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân, nhóm

- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)

*: Thảo luận, báo cáo

- Đại diện nhóm trình bày.

- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS dựa vào bảng tiêu chí đánh giá

a. Những từ ngữ, hình ảnh gợi tả cuộc sống “xưa” và “nay”

- Cuộc sống hiện tại “nay” là cuộc sống tù túng, vô vị, nhục nhằn, đầy nỗi căm hờn, buồn chán, tiếc nuối.

- Cuộc sống “những ngày xưa” là một cuộc sống tung hoành, oai phong, vẻ vang, lẫm liệt.

- Sự đối lập ấy được thể hiện bằng những hình thức nghệ thuật như:

+ Cách kết hợp miêu tả với biểu cảm.

+ Nghệ thuật đối lập

+ Nghệ thuật sử dụng hình ảnh, vần, nhịp, ngắt dòng

b. Qua nỗi “nhớ rừng”, nhân vật con hổ đã bày tỏ niềm yêu quý và khinh ghét:

- Yêu quý:

+Sự tự do: Không gian lớn lao, khoáng đạt, đại ngàn sơn lâm, bóng cả, cây già, tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, chốn thảo hoa không tên, không tuổi

+ Quá khứ: Dõng dạc, đường hoàng, tung hoàng, hống hách, oanh liệt

- Khinh ghét:

+ Cảnh sống sa cơ, tù hãm, nhục nhằn

+ Hiện tại: Tù túng, căm hờn trong cũi sắt, buồn chán “trông ngày tháng dần qua”…

*Giao nhiệm vụ học tập:

Nhiệm vụ 2. Trả lời các câu hỏi (1), (4) trong SGK:

*Thực hiện nhiệm vụ:

- HS lần lượt thực hiện từng nhiệm vụ.

*Báo cáo, thảo luận:

- Nhiệm vụ: 2-3 HS trình bày; HS khác lắng nghe, trao đổi, bổ sung (nếu có).

*Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.

- Chốt kiến thức và liên hệ giáo dục:

* Lồng ghép ĐĐLS:

- Giáo dục HS có lối sống đúng đắn, yêu thương bản thân, gia đình, trân trọng kí ức và gìn giữ niềm tin trong cuộc sống.

- Biết giữ gìn, bảo tồn, phát huy trân trọng các giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc; tôn trọng sự khác biệt trong xã hội.

2. Nỗi nhớ rừng của nhân vật Hổ

a. Hoàn cảnh nhớ rừng

- Hoàn cảnh sống hiện tại của nhân vật con hổ chẳng khác nào tù ngục (bị bắt nhốt trong vườn bách thú, tách biệt với thế giới tự do ở chốn đại ngàn), do vậy nỗi nhớ càng tha thiết, mãnh liệt, thấm thía.--> Lí do nhớ rừng: Chán ghét cảnh sống tù túng, giả tạo; tiếc nuối một thời sống tự do, “oanh liệt”, từng là chúa tể rừng xanh.

b.Nỗi nhớ của hổ

- Hình tượng con hổ là sự hóa thân của thi sĩ.

- Nhớ rừng thực chất là tâm trạng của người dân Việt Nam mất nước đang sống trong cảnh nộ lệ và tiếc nhớ khôn nguôi thời oanh liệt với những chiến công chống giặc ngoại xâm vẻ vang trong lịch sử dân tộc.

TIẾT 2

III. Suy ngẫm và phản hồi

3. Thủ pháp nghệ thuật đặc sắc trong xây dựng hình tượng hổ

a.Mục tiêu:

- Nhận biết tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện qua ngôn ngữ văn bản.

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp.

b. Nội dung: HS đọc văn bản, làm việc cá nhân để tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của tác giả dành cho những mầm cây qua ngôn ngữ văn bản.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d.Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Giao nhiệm vụ học tập

Trả lời các câu hỏi (3), (5) trong SGK

*Thực hiện nhiệm vụ:

- Nhóm 4-6 HS thực hiện nhiệm vụ

*Báo cáo, thảo luận:

- Nhiệm vụ: 4-6 HS trình bày; HS khác lắng nghe, trao đổi, bổ sung (nếu có).

*Kết luận, nhận định:

Nhận xét câu trả lời của HS và hướng đến kết luận kiến thức.

a. Nghệ thuật miêu tả bức tranh đại ngàn:

+ Đêm vàng bên bờ suối: Cảnh đêm trăng đẹp, diễm lệ khi con hổ đứng uống ánh trăng thật lãng mạn

+ Mưa chuyển bốn phương ngàn: Cảnh mưa rung chuyển đại ngàn hùng vĩ, hổ lãng mạn ngắm giang sơn đổi mới.

+ Bình minh cây xanh, tiếng chim ca: cảnh chan hòa ánh sáng, rộn rã tiếng chim ca hát cho giấc ngủ của chúa sơn lâm.

→ Một bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy, cho thấy những cảnh thiên nhiên hoang vắng, đẹp rợn ngợp và con hổ với tư thế và tầm vóc uy nghi, tráng lệ.

b. Nghệ thuật thể hiện cảm xúc:

+ Từ ngữ miêu tả, gợi hình: dõng dạc, đường hoàng, lượn tấm thân, vờn bóng,  mắt…quắc…: sự uy nghi, ngang tàn, lẫm liệt của chúa sơn lâm.

+ Điệp từ ta : ta say, ta lặng ngắm, ta đợi chết: Khí phách ngang tàn của vị chúa tể.

+ Điệp ngữ: Nào đâu, đâu những

+ Câu hỏi tu từ: Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

→ Tâm trạng đau đớn, tiếc nuối khôn nguôi của hổ với một thời huy hoàng trong quá khứ.

c. Hình tượng con hổ “nhớ rừng”

- Trong bài thơ hình tượng con hổ được sử dụng các biện pháp tu từ: ẩn dụ, nhân hoá.

+ Nhân vật con hổ có tâm sự, tính cách như con người (căm hờn, trông ngày tháng dần qua, khinh, nhục nhằn, sống mãi trong tình thương nỗi nhớ,...);

+ Ẩn dụ: mượn nỗi “nhớ rừng” của con hổ để nói về niềm thương tiếc quá khứ tự do, oanh liệt của con người.

-Tác dụng: Làm cho nhân vật con hổ cũng mang số phận, cảnh ngộ, tâm trạng như con người, giúp tác giả thể hiện được những vấn đề sâu kín thuộc về đời sống của con người.

*Nhiệm vụ học tập:

Nhiệm vụ 1. Xác định chủ đề, thông điệp mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Nhiệm vụ 2. Trả lời câu hỏi: Từ thông điệp mà tác giả gửi đến trong văn bản, em có suy nghĩ và hành động như thế nào về những mầm xanh thiên nhiên đang có?

* Thực hiện nhiệm vụ :

- Nhóm đôi thực hiện nhiệm vụ (1) trong thời gian 3 phút.

- Sau khi nghe báo cáo, kết luận về nhiệm vụ (1), cá nhân thực hiện nhiệm vụ (2).

* Báo cáo, thảo luận:

- Nhiệm vụ (1): Đại diện một số nhóm trình bày; các nhóm khác lắng nghe, trao đổi, bổ sung (nếu có).

- Nhiệm vụ (2): 1-2 HS trình bày, các nhóm khác lắng nghe, trao đổi, bổ sung (nếu có).

*Kết luận, nhận định:

- Nhiệm vụ (1): Nhận xét thái độ, tinh thần, kết quả hoạt động nhóm của HS.

- Nhiệm vụ (2): Nhận xét câu trả lời, hướng đến kết luận theo chủ đề yêu thiên nhiên và thông điệp hãy biết yêu thương, nâng niu sự sống.

* Lồng ghép ĐĐLS:

- Giáo dục HS có lối sống đúng đắn, quý trọng sự tự do, biết gìn giữ niềm tin và những gì tốt đẹp nhất trong cuộc sống.

4. Chủ đề, cảm hứng chủ đạo, mạch cảm xúc và thông điệp của bài thơ

- Chủ đề: Sự chán ghét thực tại tầm thường, tù túng và niềm khao khát tự do mãnh liệt.

- Cảm hứng chủ đạo: Cảm hứng hoài niệm về quá khứ hoàng kim và niềm khao khát tự do.

-Mạch cảm xúc:

+Khổ 1 + 4: Sự chán ghét của hổ khi bị giam cầm tại nơi tầm thường giả dối.

+Khổ 2+3: Nỗi nhớ về thời oanh liệt trong quá khứ.

+Khổ 5: Tâm trạng nhớ tiếc quá khứ

- Thông điệp: Mất tự do và những gì tốt đẹp là bi kịch đau thương của con người; hãy biết quý trọng, bảo vệ tự do và những gì tốt đẹp.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Nhiệm vụ học tập:

- Chỉ ra đại từ nhân xưng mà nhân vật con hổ đã sử dụng. Nhận xét sắc thái biểu cảm do việc sử dụng đại từ ấy mang lại cho bài thơ.

- Xác định các yếu tố làm nên âm điệu của một bài thơ. Các yếu tố ấy thường được thể hiện như thế nào ở thể thơ tám chữ? Từ đó, nhận xét về tác dụng của các yếu tố trong việc thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả trong bài thơ.

* Thực hiện nhiệm vụ:

Cá nhân HS đọc văn bản và tìm chi tiết để hoàn thành câu 7.

* Báo cáo, thảo luận:

2-3 HS trả lời, HS còn lại theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ sung (nếu có).

*Kết luận nhận định:

Đại từ nhân xưng, các yếu tố làm nên âm điệu bài thơ

- Tuỳ từng đoạn thơ, nhân vật con hổ thể hiện những cung bậc tình cảm, cảm xúc ít nhiều khác nhau nhưng nổi bật là niềm kiêu hãnh gắn với nỗi buồn tiếc khi gợi nhắc về quá khứ oanh liệt.

- Thể thơ tám chữ với cách gieo vần chân theo từng cặp vần bằng – trắc luân phiên (tan – ngàn, mới – gội, bừng – rừng, gắt – mật); giọng thơ, nhịp thơ vừa tha thiết vừa khoẻ khoắn, khoan thai; cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh kì vĩ, tráng lệ (những đêm vàng bên bờ suối; những bình minh cây xanh nắng gội; những chiều mưa chuyển động bốn phương ngàn;…);… Tất cả đã góp phần khơi sâu những tình cảm, cảm xúc, niềm kiêu hãnh gắn với nỗi buồn tiếc khi gợi nhắc về quá khứ oanh liệt.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Nhiệm vụ học tập:

Kẻ bảng sau vào vở, nêu một trong những biểu hiện về sự phù hợp giữa các yếu tố hình thức (thể thơ, hình ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ, vần, nhịp) trong việc biểu đạt nội dung của văn bản:

*Thực hiện nhiệm vụ :

- Cá nhân thực hiện nhiệm vụ (2) ở nhà.

*Báo cáo, thảo luận:

- Nhiệm vụ: Sau khi học văn bản, HS tìm một số bài thơ, đoạn thơ bốn chữ nói về vẻ đẹp của thiên nhiên, của vạn vật và vẽ tranh minh họa. Trình bày sản phẩm ở góc học tập của lớp; các nhóm dùng bảng kiểm để đánh giá chéo tranh minh họa của nhóm bạn.

*Kết luận, nhận định:

Nhận xét quá trình thực hiện của HS; Nhận xét tinh thần, thái độ làm việc nhóm, sản phẩm của HS.

Bài làm của học sinh

* Hướng dẫn tự học:

1. Ôn lại các kiến thức đã học.

2. Chuẩn bị văn bản 2: “Mùa xuân chín”

- Đọc văn bản

- Trả lời các câu hỏi suy ngẫm và phản hồi.

Cuộc sống hiện tại: “nay”

Cuộc sống “những ngày xưa”

– Ở trong cũi sắt: sa cơ, bị nhục nhằn tù hãm,…

– Buộc phải: làm trò lạ mắt, thứ đồ chơi,…

– Bị hạ thấp vị trí, quyền uy: chịu ngang bầy … bọn gấu dở hơi, cặp báo vô tư lự, gậm một khối căm hờn, nằm dài, trông ngày tháng dần qua, trong tình thương nỗi nhớ,...

Ta biết ta chúa tể cả muôn loài, giữa chốn thảo hoa không tên, không tuổi, cảnh sơn lâm, bóng cả, cây già, với tiếng gió gào ngàn, với giọng nguồn hét núi, thét khúc trường ca dữ dội; ta bước chân lên, dõng dạc, đường hoàng, lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng, vờn bóng âm thầm, lá gai, cỏ sắc; trong hang tối, mắt thần khi đã quắc;...

 Cuộc sống hiện tại của con hổ là cuộc sống tù túng, vô vị, nhục nhằn, đầy nỗi căm hờn, buồn chán, tiếc nuối

 Cuộc sống “những ngày xưa” của con hổ là một cuộc sống tung hoành, oai phong, vẻ vang, lẫm liệt

Yêu quý

Khinh ghét

– Sự tự do: Không gian lớn lao, khoáng đạt, đại ngàn sơn lâm, bóng cả, cây già, tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét núi, chốn thảo hoa không tên, không tuổi

– Quá khứ: Dõng dạc, đường hoàng, tung hoàng, hống hách, oanh liệt

- Cảnh sống sa cơ, tù hãm, nhục nhằn

- Hiện tại: Tù túng, căm hờn trong cũi sắt, buồn chán “trông ngày tháng dần qua”,…

PHT số 3

PHT SỐ 3

– Nghệ thuật miêu tả bức tranh đại ngàn (Gợi ý: Không gian đại ngàn trong đoạn thơ có những đặc điểm gì? Những đặc điểm ấy được thể hiện bằng những yếu tố hình thức nào (từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, thể thơ,…)?):

+ Đêm vàng bên bờ suối: Cảnh đêm trăng đẹp, diễm lệ khi con hổ đứng uống ánh trăng thật lãng mạn

+ Mưa chuyển bốn phương ngàn: Cảnh mưa rung chuyển đại ngàn hùng vĩ, hổ lãng mạn ngắm giang sơn đổi mới.

+ Bình minh cây xanh, tiếng chim ca: cảnh chan hòa ánh sáng, rộn rã tiếng chim ca hát cho giấc ngủ của chúa sơn lâm.

→ Một bộ tranh tứ bình đẹp lộng lẫy, cho thấy những cảnh thiên nhiên hoang vắng, đẹp rợn ngợp và con hổ với tư thế và tầm vóc uy nghi, tráng lệ.

– Nghệ thuật thể hiện cảm xúc (Gợi ý: Đoạn 3 bộc lộ cảm xúc gì của nhân vật con hổ? Cảm xúc được biểu đạt bằng những yếu tố hình thức nào?):

+ Từ ngữ miêu tả, gợi hình: dõng dạc, đường hoàng, lượn tấm thân, vờn bóng,  mắt…quắc…: sự uy nghi, ngang tàn, lẫm liệt của chúa sơn lâm.

+ Điệp từ ta : ta say, ta lặng ngắm, ta đợi chết: Khí phách ngang tàn của vị chúa tể.

+ Điệp ngữ: Nào đâu, đâu những

+ Câu hỏi tu từ: Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

→ Tâm trạng đau đớn, tiếc nuối khôn nguôi của hổ với một thời huy hoàng trong quá khứ.

Yếu tố hình thức

Đặc điểm

Sự phù hợp trong việc biểu đạt nội dung

Thể thơ

Các dòng thơ tám chữ, gieo vần thành từng cặp liên tiếp

Phù hợp để biểu đạt...

Hình ảnh, từ ngữ

Biện pháp tu từ

Vần, nhịp

Yếu tố hình thức

Đặc điểm

Sự phù hợp trong việc biểu đạt nội dung

Thể thơ

Các dòng thơ tám chữ, gieo vần thành từng cặp liên tiếp

Phù hợp để biểu đạt nhịp điệu dồn dập, thể hiện sự uất hận, phẫn uất của con hổ.

Hình ảnh, từ ngữ

Hình ảnh phong phú, sinh động, từ ngữ sử dụng sắc sảo

Diễn tả cảnh đại ngàn hùng vĩ, lớn lao, mạnh mẽ phi thường bí ẩn linh thiêng giang sơn của con hổ.

Biện pháp tu từ

Biện pháp điệp ngữ, câu hỏi tu từ, ẩn dụ, nhân hóa,...

Tâm trạng đau đớn, tiếc nuối khôn nguôi của hổ với một thời huy hoàng trong quá khứ.

Vần, nhịp

Nhịp điệu du dương, trầm bổng với vần liền, vần bằng và vần trắc

Thái độ chán chường, khinh miệt.

Nhạc điệu du dương, cảm xúc dào dạt.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4

Kẻ bảng sau vào vở, nêu một trong những biểu hiện về sự phù hợp giữa các yếu tố hình thức (thể thơ, hình ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ, vần, nhịp) trong việc biểu đạt nội dung của văn bản:

Trả lời:

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ PHẨM CHẤT TRÁCH NHIỆM

TRONG HOẠT ĐỘNG NHÓM

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TỰ HỌC, TỰ HOÀN THIỆN

RÚT KINH NGHIỆM:

...................................................................................................................................

..................................................................................................................................

..................................................................................................................................

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

*Nhiệm vụ học tập:

- Giáo viên cho HS xem 1 video hoặc hình ảnh về đặc trưng bốn mùa sau đó đặt câu hỏi:

Video: https://youtu.be/KEP4EdvSrP8

Em hãy nêu những đặc trưng của bốn mùa có trong video trên? Trong bốn mùa em thích nhất mùa nào? Vì sao?

- HS theo dõi video và trả lời câu hỏi.

* Thực hiện nhiệm vụ:

- GV chiếu video/ hình ảnh.

- HS theo dõi video/ hình ảnh và trả lời câu hỏi.

* Báo cáo, thảo luận

HS chia sẻ cảm nhận của bản thân.

*Kết luận, nhận định

GV nhận xét câu trả lời của HS, và chốt ý, dẫn dắt vào bài học.

Bài cảm nhận, suy nghĩ của HS

GV dẫn vào bài: Từ trước đến nay, chúng ta vẫn luôn quan niệm một năm có 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông. Mùa xuân thường mùa cây cối xanh tốt, muôn hoa đua nở. Mùa hè thì gắn liền với những ngày nắng gắt, mùa thu lại dịu nhẹ với tiết trời mát mẻ và mùa đông thì lạnh buốt mỗi khi gió mùa về. Mỗi mùa có 1 đặc trưng riêng của nó. Và đã có biết bao nhiêu thi sĩ đã sáng tác rất nhiều bài thơ hay để cao ngợi vẻ đẹp của bốn mùa. Như mùa xuân có Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, Xuân – Chế Lan Viên, Mưa xuân của Nguyễn Bính. Mùa hè có Cảnh ngày hè – Nguyễn Trãi, Mùa hè – Nguyễn Nhật Ánh. Mùa thu có Chùm thơ thu 3 bài của Nguyễn Khuyến, Đây mùa thu tới – Xuân Diệu, Mùa thu mới – Tố Hữu. Mùa đông có Vịnh mùa đông – Nguyễn Công Trứ. Và có lẽ trong các mùa thì mùa xuân – mùa của sức sống đâm chồi nảy lộc được nhiều thi sĩ viết nhất. Một trong những bài thơ về mùa xuân hay mà nếu bỏ qua thì thực sự là một thiếu xót nếu ta không kể đến “Mùa xuân chín” của Hàn Mặc Tử. Xin mời các em sẽ đến với buổi học ngày hôm nay.

TỔ CHỨC THỰC HIỆN

SẢN PHẨM DỰ KIẾN

I. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc – chú thích

*Chuyển giao nhiệm vụ

Phương pháp: GV sử dụng kỹ thuật tia chớp, hoặc Kt hỏi - đáp

Gv nêu cách đọc thơ.

GV yêu cầu HS đọc to, rõ ràng, diễn cảm bài thơ.

GV cho HS nhận xét phần đọc của bạn.

GV yêu cầu HS giải thích từ khó.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ GV giao.

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

b. Tác phẩm

*Chuyển giao nhiệm vụ

Phương pháp: GV sử dụng PHT + trò chơi đố vui, KT người chỉ huy để tìm hiểu về tác giả

GV chiếu PHT số 1 tìm hiểu về tác giả:

GV cử 1 HS lên chỉ huy lớp thực hiện nhiệm vụ.

HS chỉ huy lên đặt câu hỏi cho HS dưới lớp. Có thể hỏi bất kỳ thông tin nào để HS khác trả lời.

* Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân

- GV quan sát, gợi mở (nếu cần).

* Báo cáo, thảo luận

- 1 HS đại diện lên thực hiện nhiệm vụ chỉ huy.

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

*: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác của HS.

I. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc – chú thích

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả: Hàn Mặc Tử (1912 – 1940)

b. Tác phẩm: Mùa xuân chín trích trong phần “Hương thơm” trong tập thơ Đau Thương.

-Thể thơ: 7 chữ

- Bố cục: 3 phần

+ Khổ 1: Khung cảnh mùa xuân

+ Khổ 2 + 3: Tình xuân

+ Khổ 4: Tâm trạng nhân vật khách

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1. Nét độc đáo về hình thức nghệ thuật của bài thơ

1.1 Nhan đề bài thơ

*Chuyển giao nhiệm vụ

GV sử dụng kỹ thuật nhóm đôi + KT hỏi đáp để tìm hiểu ý nghĩa nhan đề bài thơ.

GV đặt câu hỏi: Nhan đề “Mùa xuân chín” được cấu tạo bởi những từ thuộc từ loại nào và có thể gợi cho em những liêm tưởng gì?

HS nhận nhiệm vụ, thảo luận theo bàn

*Thực hiện nhiệm vụ:

HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm giáo viên giao

* Báo cáo, thảo luận

- 1 HS đại diện lên thực hiện nhiệm vụ.

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác của HS.

GV chốt và bình: “Mùa xuân chín” là một nhan đề phù hợp với nội dung bài thơ vì gợi được cảnh sắc mùa xuân ở độ viên mãn nhất, căng tràn nhựa sống nhất. Khi đạt đến trạng thái ấy, mùa xuân tươi đẹp cũng đồng thời đang dần trôi qua, không có cái đẹp nào có thể tồn tại vĩnh hằng. Vì vậy, “mùa xuân chín” vừa thể hiện niềm háo hức, rạo rực, say mê của tác giả trước sự quyến rũ của mùa xuân, vừa cho thấy sự nuối tiếc khôn nguôi của nhà thơ trước quy luật của thời gian đời người. Hơn nữa, nhan đề ấy có cách kết hợp từ rất độc đáo nên gợi được sự tò mò, thu hút đối với người đọc.

1.2 Từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ

* Chuyển giao nhiệm vụ

GV phát/ chiếu PHT và giao nhiệm vụ cho HS.

PHT số 2:

PHT số 3:

-GV chia lớp thành 6 nhóm. Và thực hiện KT theo trạm nhóm 3. Trạm 1 gồm 3 nhóm 1,2,3. Trạm 2 gồm 3 nhóm 4,5,6.

Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm. Các nhóm hoạt động trong thời gian 2p để thảo luận, bổ sung nội dung của nhóm mình thực hiện.

Nhóm 1: Tìm những từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu, biện pháp tu từ miêu tả bức tranh thiên nhiên và hình ảnh con người ở khổ 1?

Nhóm 2: Tìm những từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu, biện pháp tu từ miêu tả bức tranh thiên nhiên và hình ảnh con người ở khổ 2?

Nhóm 3: Tìm những từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu, biện pháp tu từ miêu tả bức tranh thiên nhiên và hình ảnh con người ở khổ 3?

Nhóm 4: Xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và tác dụng trong khổ thơ 1?

Nhóm 5: Xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và tác dụng trong khổ thơ 2?

Nhóm 6: Xác định cách gieo vần, ngắt nhịp và tác dụng trong khổ thơ 3?

Bước 2: GV phát lệnh chuyển hàng để các nhóm di chuyển theo sơ đồ. (Các nhóm di chuyển sản phẩm của nhóm mình đến trạm tiếp theo) thời gian mỗi trạm là 5p

-GV: Đọc lại bài thơ và xác định:

+ Từ ngữ hình ảnh tiêu biểu thể hiện bức tranh thiên nhiên và hình ảnh con người qua 3 khổ thơ đầu? Để miêu tả hình ảnh thiên nhiên và con người tác giả đã miêu tả qua những phương diện nào?

+ Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của nó?

+ Em hãy xác định cách gieo vần, ngắt nhịp của 3 khổ thơ đầu?

*Thực hiện nhiệm vụ:

HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm giáo viên giao.

* Báo cáo, thảo luận

- 1 HS đại diện lên thực hiện nhiệm vụ chỉ huy.

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác của HS.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1. Nét độc đáo về hình thức nghệ thuật của bài thơ

1.1 Nhan đề bài thơ

- Mùa xuân là danh từ kết hợp từ “chín” là tính từ.

- Gợi ra cảnh sắc mùa xuân ở độ tuổi tươi đẹp nhất, viên mãn nhất, tràn đầy sức sống.

1.2. Từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ

* Bức tranh thiên nhiên mùa xuân

- Trạng thái “chín” được thể hiện qua các từ ngữ: Nắng ửng, lấm tấm vàng, giàn thiên lý, bóng xuân sang, song cỏ xanh tươi, bờ sông trắng, nắng chang chang, áo biếc…

 Không khí mùa xuân rạo rức, say đắm

- Bài thơ có kết hợp ngôn ngữ thơ đặc biệt: Khói mơ tan, mùa xuân chín, bóng xuân sang, sóng cỏ, tiếng ca vắt vẻo.

-Hàng loạt từ tượng hình, từ tượng thanh: Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi; Hổn hển như lời của nước mây; Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc; Nghe ra ý vị và thơ ngây.

Ngôn từ trong bài thơ đã gợi lên khung cảnh mùa xuân rực rỡ, tràn ngập ánh sáng, tươi đẹp, căng tràn sức sống.

*Hình ảnh con người

-Hiện lên qua nét chấm phá hình ảnh ẩn dụ (tà áo biếc).

-Hiện lên trực tiếp “Bao cô thôn nữ hát lên trên đồi”.

-Hiện lên gián tiếp qua “tiếng ca”.

-Hiện lên trong ký ức của nhân vật trữ tình “Người chị gánh thóc”.

 Con người xúc động trước khung cảnh thiên nhiên, hòa mình vào thiên nhiên để vừa nâng niu trân trọng vẻ đẹp bình dị của cuộc sống, vừa trầm lắng, suy tư đầy trắc ẩn.

1.3 Cách gieo vần, ngắt nhịp của bài thơ

-Vần bằng: tan – vàng – sang; trời – đồi – chơi; mây – ngây.

- Ngắt nhịp: 4/3 như co lại với cách ngắt câu đột ngột bằng dấu chấm giữa dòng cuối khổi 1; ngân nga trải ra theo không gian xa rộng ở khổ 2; lắng lại theo cheiefu sâu và dư âm của tiếng hát tâm hồn ở khổ 3 với các từ láy tượng hình “vắt vẻo”, tượng thanh “hổn hển, thầm thĩ”.

2. Tìm hiểu mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo

a.Mục tiêu:

- Nhận biết và phân tích được tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết thể hiện qua VB.

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp.

b. Nội dung: HS đọc văn bản, làm việc cá nhân để tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của tác giả dành cho những mầm cây qua ngôn ngữ văn bản.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d.Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Chuyển giao nhiệm vụ

-GV phát phiếu học tập số 4

-HS thực hiện nhiệm vụ theo PHT

GV sử dụng kỹ thuật công đoạn + kỹ thuật hỏi – đáp đặt câu hỏi gợi mở để tìm ra mạch cảm xúc của bài thơ.

+Hai dòng thơ “Ngày mai trong đám… bỏ cuộc chơi” là lời của ai. Hai dòng thơ ấy bộc lộ quan niệm, thái độ gì của “người nói” trước sự thay đổi của con người và mùa xuân?

+ Trong khổ thơ thứ 4, em hãy phân tích tâm trạng, cảm xúc của nhân vật “khách xa”?

Gợi ý:

- Thế nào là “sực nhớ...”? Điều gì khiến cho “khách xa” “sực nhớ làng” và nhớ “chị ấy...”?

- Giữa “khách xa” (chủ thể của “nhớ”) với “làng”, “chị ấy” (đối tượng được “nhớ”) có khoảng cách như thế nào về không gian, thời gian?

- Nêu nhận xét/ cảm nhận về hình ảnh “làng” và “chị ấy” trong hai dòng thơ cuối.

- Theo em, hai dòng thơ là lời của ai nói với ai?

- Về hình thức, giữa hai dòng thơ cuối khổ thứ tư với hai dòng thơ cuối khổ thứ hai có điểm gì tương đồng, khác biệt? Về nội dung, giữa chúng có mối liên hệ gì với nhau?

-Theo em vị trí quan sát, miêu tả “mùa xuân chín” của tác giả ở 3 khổ đầu có sự thay đổi không? Nó có tác dụng gì trong việc thể hiện hình ảnh con người và thiên nhiên mùa xuân?

- Hình ảnh, biện pháp tu từ, vần, nhịp trong bài có mối liên hệ như thế nào với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình?

-Từ đó em hãy khái quát cảm hứng chủ đạo của bài thơ trên?

*Thực hiện nhiệm vụ:

HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm giáo viên giao

* Báo cáo, thảo luận

- 1 HS đại diện lên thực hiện nhiệm vụ chỉ huy.

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác của HS.

Gv chốt và bình:

Hình ảnh, nhịp và vần trong bài thơ có mối liên hệ với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình:

- Là phương tiện để nhân vật trữ tình biểu lộ mạch cảm xúc của mình. Hình ảnh, nhịp, vần ở khổ thơ đầu tiên mang âm hưởng vui tươi, nhưng sau đó lại trở nên trầm buồn và có chút gì đó sâu lắng, đó là do có sự xuất hiện của bóng dáng “những cô thôn nữ” hát trên đồi, trong đó có bóng hình người con gái mà tác giả thầm mến. Mạch cảm xúc cũng vì vậy mà da diết, tha thiết hơn.

- Tất cả xuân sắc, xuân đẹp huy hoàng ấy chỉ là một ánh chớp kỷ niệm thoáng qua mà thôi. Cái còn lại, khiến người ta thêm buồn, đó là cái ký ức về xuân thì của “chị ấy” của ngày xa xưa. Cho nên, ở hiện tại, người khách xa sực nhớ cũng là để ngậm ngùi, tiếc thương – tiếc thương cho cái đẹp không biết bây giờ có còn không.

Mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình: Bài thơ mang dáng dấp một câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian, từ quá khứ đến hiện tại với các mốc sự kiện trong cuộc đời con người. Dòng cảm nghĩ trữ tình của nhà thơ cũng men theo dòng tự sự này mà bộc lộ và cuối cùng đọng lại trong cái “giật mình” ở cuối bài thơ. Ngay từ nhan đề bài thơ đã gợi ra vẻ đẹp mùa xuân rực rỡ, tròn đầy. Động từ trạng thái “chín” kết hợp với danh từ “mùa xuân” gợi cho ta liên tưởng về một mùa xuân đang vào giai đoạn đẹp nhất, căng tràn sức sống nhất. Đồng thời, bộc lộ sự tiếc nuối của thi nhân trước cái đẹp không thể níu giữ, kéo dài vĩnh viễn. Mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình đi từ ngoại cảnh đến tâm cảnh. Mạch thơ được triển khai thông qua hệ thống hình ảnh, các biện pháp tu từ, sự phối hợp nhịp và vần trong toàn bộ bài thơ. Có thể thấy, nhân vật trữ tình vừa hòa mình với thiên nhiên, trân trọng, nâng niu những vẻ đẹp bình dị của cuộc sống, vừa có những phút giây thoát li khỏi thực tại để trắc ẩn, ưu tư. Vì thế, giọng điệu bài thơ cũng được biến chuyển liên tục để phù hợp với tâm trạng của nhân vật trữ tình. Khi thì tha thiết, say sưa khi thì bị ngưng lại, tạo sự lắng đọng trong cảm xúc.

2. Tìm hiểu mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo

- Cảm xúc thể hiện trong các khổ 1, 2, 3: Cảm xúc rạo rực, say mê, ngây ngất của tác giả trước thiên nhiên mùa xuân và lòng người. Tác giả như đang nâng niu, trân trọng vẻ đẹp bình dị của cuộc sống.

- Cảm xúc thể hiện trong khổ 4: Từ trạng thái rao rực đang dồn đẩy tới khâng khuâng, da diết nhớ thương, đầy nuối tiếc của tác giả.

- Cảm hứng chủ đạo trong bài thơ: Gợi tả bức tranh mùa xuân tươi sáng, hình ảnh thơ ngây, tràn đầy sức sống của các thiếu nữ; đồng thời thể hiện niềm bâng khuâng, nỗi buồn về quy luật trôi chảy của thời gian, của đời người

3. Tìm hiểu kết cấu bố cục, chủ đề của bài thơ

a.Mục tiêu:

- Nhận biết và phân tích được nét độc đáo về hình thức của bài thơ thể hiện qua bố cục, kết cấu, ngôn ngữ, biện pháp tu từ.

- Nhận biết và phân tích được chủ đề, tư tưởng mà VB muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của VB; phân tích được một số căn cứ để xác định chủ đề.

- Năng lực giao tiếp và hợp tác: biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp.

b. Nội dung: HS đọc văn bản, làm việc cá nhân để tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của tác giả dành cho những mầm cây qua ngôn ngữ văn bản.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d.Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Chuyển giao nhiệm vụ

GV sử dụng kỹ thuật khăn phủ bàn để tìm hiểu kết cấu bố cục và chủ đề của bài thơ.

GV chiếu PHT trên màn hình để HS tìm hiểu.

- Phân tích một số nét đặc sắc của kết cấu bài thơ (Cách sắp xếp bố cục, cách triển khai mạch cảm xúc…)

Em hãy nêu chủ đề của bài thơ và liệt kê một số căn cứ giúp em nhận biết chủ đề bài thơ?

GV chiếu PHT lên màn hình để HS tiện trả lời.

*Thực hiện nhiệm vụ:

HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm giáo viên giao.

* Báo cáo, thảo luận

- 1 HS đại diện lên thực hiện nhiệm vụ chỉ huy.

- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác của HS.

3. Tìm hiểu kết cấu bố cục, chủ đề của bài thơ

- Cách sắp xếp bố cục:

+ Khổ mở đầu: Cảm xúc của tác giả trước cảnh thiên nhiên mùa xuân.

+ Khổ 2+3: Cảm xúc của tác giả trước hình ảnh con người.

+ Khổ cuối: Tâm trạng của lữ khách.

-Cách triển khai mạch cảm xúc:

+ 3 khổ đầu: Cảm xúc rạo rực, say mê, ngây ngất của tác giả trước thiên nhiên mùa xuân và lòng người.

+ Khổ cuối: Tâm trạng khâng khuâng, da diết nhớ thương, đầy nuối tiếc của tác giả.

-Cách kết hợp giữa miêu tả và biểu cảm: Qua các từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ đã thể hiện tâm trạng rạo rực, bâng khuâng, tiếc nuối của nhân vật trữ tình.

 Kết cấu: kết cấu chặt chẽ, sinh động, trở thành một chỉnh thể toàn vẹn để miêu tả bức tranh thiên nhiên tràn đầy sức sống, vui tươi của thiên nhiên và con người. Đồng thời thể hiện niềm bâng khuâng, nỗi buồn về quy luật trôi chảy của thời gian, của đời người.

- Chủ đề được thể hiện qua hình thức nghệ thuật như:

+ Giọng điệu thiết tha, sân lắng, vui tươi rạo rực.

+ Bố cục, mạch cảm xúc

+ Nhan đề

+ Các biện pháp tu từ: các từ ngữ miêu tả, biểu cảm, nhân hóa…

 Chủ đề: Bức tranh thiên nhiên mùa xuân đẹp, xanh tươi, tràn đầy sức sống qua tình yêu tha thiết, mãnh liệt và nỗi nhớ nhung khắc khoải da diết của nhân vật trữ tình về một thế giới tươi đẹp giờ chỉ còn trong kí ức.

4. Khái quát đặc điểm thể loại và rút ra kinh nghiệm đọc

a. Mục tiêu:

• Củng cố lại nội dung và nghệ thuật của bài thơ

• Củng cố, hệ thống đơn vị tri thức mới về đặc điểm thể loại được thể hiện qua bài học.

• Rút ra được kinh nghiệm đọc VB thơ.

b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về một số đặc điểm của thơ và cách đọc ứng với các đặc điểm ấy.

c. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Chuyển giao nhiệm vụ

GV Sử dụng nhóm đôi để khái quát lại đặc trưng của thể loại thơ và cách đọc văn bản thơ.

Từ việc tìm hiểu Mùa xuân chín (Hàn Mặc Tử), em hãy khái quát một số đặc điểm của thể loại thơ (Hoăc: Hãy nêu một số đặc điểm của thể loại thơ?)

Để đọc và tìm hiểu một bài thơ em cần lưu ý những gì?

• Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm 4 - 6 HS thực hiện nhiệm vụ.

• Báo cáo, thảo luận: Đại diện 1 - 2 nhóm HS trình bày kết quả thực hiện. Các nhóm HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có).

• Kết luận, nhận định: GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của các nhóm theo định hướng sau:

4. Khái quát đặc điểm thể loại và kinh nghiệm đọc

Nội dung tìm hiểu

Thông tin tác giả, tác phẩm

Tên khai sinh

Năm sinh, năm mất

Thành tựu văn học

Xuất xứ bài thơ

Thể thơ

PTBĐ

Bố cục

NX chung:

Khổ thơ

Từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ,... được sử dụng để gợi tả cảnh sắc thiên nhiên và hình ảnh con người

Tác dụng

1

• Từ ngữ, hình ảnh: Nắng ửng, khói mơ tan, đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng, tà áo biếc, sột soạt

• Biện pháp tu từ nhân hoá: gió trêu

• Vần bằng: tan - vàng - sang

• Ngắt nhịp: Ba dòng đầu ngắt nhịp 3/4 quen thuộc của thể thơ bảy chữ, nhưng đến dòng cuối thì nhịp thơ ngắn lại với dấu chấm câu đột ngột ở giữa dòng.

Gợi tả sinh động sự hiện diện của mùa xuân trong không gian - một bức tranh xuân tươi mới, tràn đầy sức sống được cảm nhận bằng nhiều giác quan (thị giác, thính giác,.) và cả cảm xúc say mê, rạo rực của tác giả trước “bóng xuân sang”.

2

“Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời

Cô thôn nữ đang độ xuân xanh, hát trên đồi”

• Từ ngữ, hình ảnh: cỏ xanh, cô thôn nữ

• Hình thức lời dẫn trực tiếp: - Ngày mai trong đám xuân xanh ấy/ Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi...

• Vần bằng: trời - đồi - chơi

• Nhịp thơ ngân nga, trải ra theo không gian xa rộng.

Gợi tả bức tranh xuân rộng lớn, giàu sức sống với sự xuất hiện của con người ở độ tuổi tươi đẹp, rạng ngời xuân sắc; thể hiện niềm dự cảm về quy luật trôi chảy của thời gian, đời người.

3

• Hàng loạt từ láy tượng hình, tượng thanh: Tiếng ca vắt vẻo lưng chừng núi; Hổn hển như lời của nước mây; Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc; Nghe ra ý vị và thơ ngây.

• Vần bằng: mây – ngây.

Gợi tả sinh động những dấu hiệu “chín” của mùa xuân qua tiếng hát của tâm hồn.

Một số đặc điểm của thể loại thơ

Cách đọc

HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU (… phút)

a. Mục tiêu:

- Tạo hứng thú cho HS, huy động tri thức nền, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập, tạo tâm thế tích cực cho HS khi vào bài học.

b. Nội dung: Cá nhân HS liệt kê một số từ khoá ra giấy ghi chú về ấn tượng/ cảm nhận tuổi thơ của bản thân em.

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d. Tổ chức thực hiện:

Giao nhiệm vụ học tập

Thực hiện nhiệm vụ học tập và báo cáo, thảo luận

Kết luận, nhận định

- Gv tổ chức cho HS xem một số tranh ảnh về tuổi thơ để tìm hiểu các thông tin liên quan đến ấn tượng/ cảm nhận tuổi thơ của bản thân em.

* Thực hiện nhiệm vụ:

- HS huy động tri thức nền, trải nghiệm cá nhân thực hiện yêu cầu được giao.

* Báo cáo, thảo luận:

- HS trả lời cá nhân.

- GV nhận xét, tuyên dương những cá nhân tích cực tham gia hoạt động; dẫn dắt vào bài.

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (… phút)

Đọc kết nối chủ điểm: Văn bản Kí ức tuổi thơ

a. Mục tiêu:

– Vận dụng kĩ năng đọc để hiểu nội dung VB.

– Liên hệ, kết nối với VB Nhớ rừng, Mùa xuân chín để hiểu hơn về chủ điểm của bài học (Tiếng vọng những ngày qua).

b. Sản phẩm: Câu trả lời cho câu hỏi Suy ngẫm và phản hồi (trong SGK).

c. Tổ chức thực hiện:

Câu 1:

– Nội dung bao quát: VB trình bày nhận thức của người viết về kí ức tuổi thơ và ý nghĩa của kí ức tuổi thơ trong cuộc sống mỗi người.

– Bố cục của VB:

+ Từ đầu đến “… Ai cũng bảo, kí ức tuổi thơ dù vui hay buồn cũng đều có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong cuộc sống mỗi người”: Khái quát về ý nghĩa quan trọng của kí ức tuổi thơ trong cuộc sống mỗi người.

+ Từ “Kí ức tuổi thơ là những kỉ niệm của thời thơ ấu … những món ăn vặt mùa nối mùa;...”: Trình bày nhận thức của người viết về khái niệm kí ức tuổi thơ.

+ Từ “Kí ức tuổi thơ luôn diệu vợi, đẹp đẽ tựa hồ như những câu chuyện cổ tích … buông bỏ để tiếp tục sống cho hiện tại và hi vọng về tương lai tốt đẹp”: Trình bày ý kiến của tác giả về ý nghĩa cụ thể của kí ức tuổi thơ đối với mỗi người.

+ Phần còn lại: Khái quát lại ý nghĩa của kí ức tuổi thơ đối với mỗi con người.

Câu 2: HS có thể trả lời theo nhiều cách khác nhau, gợi ý:

Kí ức tuổi thơ: những kỉ niệm thời thơ ấu khi chúng ta còn bé, vô lo vô nghĩ, hồn nhiên vui chơi tinh nghịch.

Mỗi người ai cũng có cho mình những kí ức tuổi thơ, dù vui dù buồn nhưng nó là một phần đáng nhớ theo ta đến suốt cuộc đời và hình thành nên con người của ta.

Câu 3: HS chia sẻ kỉ niệm về bạn bè, gia đình, thầy cô, gợi ý:

Tuổi thơ em là những tháng ngày cùng các bạn thả diều, chơi nhảy lò cò, bắn chim, bắt dế… Có lẽ kỉ niệm em nhớ nhất là những ngày thả diều trên triền đê lộng gió. Những chiếc diều tự làm xanh, đỏ, tím, vàng với những hình thù nguệch ngoạc của mấy đứa trẻ. Vừa chạy vừa thả những chiếc diều trên đê thật sảng khoái, đứa nào đứa nấy cười khoái chí, vui vẻ. Khi nhớ về kỉ niệm ấy, em thấy trong mình tràn ngập sự hạnh phúc, bồi hồi về một tuổi thơ tràn đầy tiếng cười.

HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP VẬN DỤNG (……PHÚT)

a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học.

b. Nội dung: Gv tổ chức trò chơi “Rung chuông vàng” để hướng dẫn học sinh củng cố kiến thức đã học

c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS, thái độ khi tham gia trò chơi

d. Tổ chức thực hiện:

*Giao nhiệm vụ học tập:

Gv tổ chức trò chơi “Rung chuông vàng” để hướng dẫn học sinh củng cố lại kiến thức đã học.

Câu 1. Văn bản Kí ức tuổi thơ của tác giả nào?

A. Tô Hoài

B. Nguyễn Nhật Ánh

C. An Viên

D. Nguyễn Khuyến

Câu 2. Bố cục văn bản Kí ức tuổi thơ được chia thành mấy phần?

A. Hai phần.

B. Bốn phần

C. Năm phần

D. Ba phần

Câu 3. Nội dung bao quát của văn bản Kí ức tuổi thơ là gì?

A. Khái quát về ý nghĩa quan trọng của kí ức tuổi thơ trong cuộc sống mỗi người.

B. Nhận thức của người viết về kí ức tuổi thơ và ý nghĩa của kí ức tuổi thơ trong cuộc sống mỗi người.

C. Trình bày ý kiến của tác giả về ý nghĩa cụ thể của kí ức tuổi thơ đối với mỗi người.

D. Trình bày nhận thức của người viết về khái niệm kí ức tuổi thơ.

Câu 4. Văn bản Kí ức tuổi thơ được viết theo ngôi thứ mấy?

A. Thứ ba

B. Thứ nhất kết hợp thứ ba

C. Thứ hai

D. Thứ nhất

Câu 5. Theo tác giả, kí ức tuổi thơ là gì?

A. Là những kỉ niệm thời thơ ấu khi chúng ta còn bé.

B. Là những kỉ niệm thời thơ ấu hồn nhiên, tinh nghịch, chẳng có ưu tư phiền nào ngoài việc ăn, học, vui chơi,…

C. Là Là những kỉ niệm của bản thân trước hoàn cảnh khó khăn.

D. Là những kỉ niệm thời thơ ấu khi chúng ta vô lo vô nghĩ, hồn nhiên vui chơi tinh nghịch.

* Thực hiện nhiệm vụ:

- Cá nhân HS thực hiện yêu cầu được giao.

* Báo cáo, thảo luận:

- GV chọn hs giành quyền trả lời trước.

*Kết luận, nhận định:

Nhận xét câu trả lời của hs, tuyên dương hs trả lời đúng.

VĂN BẢN: KÍ ỨC TUỔI THƠ

Nội dung bao quát:

……………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………

BỐ CỤC

STT

Giới hạn

Nội dung

KÍ ỨC TUỔI THƠ LÀ GÌ?

…………………………….

………………………………

………………………………

Ý nghĩa của kí ức tuổi thơ trong đời sống tinh thần của mỗi người?

……………………………………………………………….

………………………………………..…………………………

…………………………………………………………………

Chia sẽ một kỉ niệm về kí ức tuổi thơ của em.

Với ai?

Thời gian?

Sự kiện chính

……………………

…………………….

……………………..

……………………

…………………….

……………………..

……………………

…………………….

……………………..

Hoạt động của GV & HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập:

* Ở nhà:

Cá nhân HS đọc kĩ VB Sông Đáy và hoàn thành phiếu học tập (Hướng dẫn đọc (trong SGK/130)

* Trên lớp:

- Nhiệm vụ 1: Đọc văn bản “Sông Đáy”

- Nhiệm vụ 2: Thảo luận sản phẩm đã chuẩn bị ở nhà theo nhóm 3-4 HS/nhóm (5 phút).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

NV1: Cá nhân HS thực hiện nhiệm vụ

NV2: HS thực hiện NV theo nhóm

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

NV1: GV gọi 1- 2 HS đọc VB, cả lớp nhận xét, xây dựng cho phần đọc của bạn.

NV2: Gọi ngẫu nhiên 1- 2 HS thuộc các nhóm khác nhau báo cáo kết quả nhiệm vụ học tập đã chuẩn bị ở nhà và sau thời gian thảo luận tại lớp – điểm đánh giá (nếu có) tính cho cả nhóm.

Cả lớp nhận xét, đánh giá dựa trên phần trình bày của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định

- NV1: GV nhận xét chung về cách đọc cùng nhận xét của HS dành cho nhau (độ trôi chảy, diễn cảm, …)

- NV2: GV nhận xét chung về báo cáo sản phẩm (PHT) HS đã chuẩn bị ở nhà, thái độ hợp tác trong làm việc nhóm, định hướng sản phẩm: Thông qua những yếu tố về hình thức, tác giả đã làm toát lên nội dung, chủ đề và thông điệp của bài thơ một cách tự nhiên mà sâu sắc: Hình ảnh sông Đáy gắn với tuổi thơ (tiếng cá quẫy tuột câu như một tiếng nấc, nơi những chú bống đến làm tổ được giàn dụa nước mưa sông); gắn với hình ảnh người mẹ vất vả, lam lũ (mẹ tôi gánh nặng rẽ vào ngõ sau mỗi buổi chiều đi làm về vất vả, mẹ già như cát bên bờ, ...)

Sông và mẹ được gợi nhớ song song, hai mà như hòa làm một, đời sông và đời mẹ; phù sa của dòng sông và phù sa của lòng mẹ, ... (Sông Đáy chảy vào đời tôi/Như mẹ tôi gánh nặng rẽ vào ngõ sau mỗi buổi chiều đi làm về vất vả/ Tôi dụi mặt vào lưng người đẫm mồ hôi mát một mảnh sông đêm hoặc: Toả mát xuống cơn đau tôi là tóc mẹ bến mòn đứng đợi). Vì thế, nhìn thấy hình ảnh dòng sông cũng là được nhìn thấy mẹ (Những chiều xa quê tôi mong dòng sông dâng lên ngang trời cho tôi được nhìn thấy/ Cho đôi mắt nhớ thương của tôi như hai hốc đất ven bờ, nơi những chú bống đến làm tổ được giàn dụa nước mưa sông). Cuối bài thơ, “tôi” trò chuyện với Sông Đáy cũng là cách “tôi” gửi thương nhớ đến mẹ mình. Có thể nói, kí ức của tác giả hoà kí ức về mẹ vào kí ức về Sông Đáy… Trân trọng – biết ơn là tình cảm của tác giả

1. Nội dung bao quát của bài thơ:

Hình ảnh Sông Đáy và hình ảnh người mẹ trong tâm hồn nhà thơ.

2. Một số đặc điểm về hình thức của bài thơ:

- Thể thơ: tự do (gần với “thơ văn xuôi”);

- Cách gieo vần: không vần

- Cách ngắt nhịp: linh hoạt (theo dòng cảm xúc).

- Từ ngữ: chọn lọc, có những kết hợp mới lạ (Sông Đáy chảy vào đời tôi; lưng người (mẹ) đẫm mồ hôi mát một mảnh sông đêm; ...)

- Hình ảnh so sánh mang tính sáng tạo dựa trên các liên tưởng bất ngờ (Năm tháng sống xa quê tôi như người bước hụt/ Cơn mơ vang lên tiếng cá quẫy tuột câu như một tiếng nấc/Âm thầm vỡ trong tôi, âm thầm vỡ cuối nguồn hoặc đôi mắt nhớ thương của tôi như hai hốc đất ven bờ, nơi những chú bống đến làm tổ được giàn dụa nước mưa sông)

 Tác dụng: ghi lại được những ấn tượng sâu đậm của tác giả về sông Đáy và về mẹ.

- Biện pháp tu từ: so sánh, điệp ngữ, … kết hợp từ ngữ cảm thán, hô ngữ  tình cảm trìu mến, thiết tha của tác giả.

3. Hình ảnh con sông (Đáy):

Thân thương, hiền hòa, gần gũi gắn liền với những kỉ niệm tuổi thơ và mẹ không thể nào quên

4. Tình cảm của tác giả:

Thể hiện ân nghĩa sâu xa đối với dòng sông - người mẹ tần tảo nuôi dưỡng, bồi đắp yêu thương, ... nuôi dưỡng, bồi đắp tâm hồn.

* Mối quan hệ giữa hình ảnh dòng sông và người mẹ là mối quan hệ song hành soi chiếu vào nhau, làm nổi bật những phẩm chất tương đồng

5. Chủ đề: Tình cảm nhớ thương và lòng biết ơn sâu nặng đối với con sông quê hương và người mẹ của tác giả.

* Một số căn cứ để xác định chủ đề:

- Nhan đề (Sông Đáy); hình ảnh: sông Đáy, người mẹ trở đi trở lại trong suốt bài thơ; các chi tiết nghệ thuật quan trọng như hình ảnh so sánh, liên tưởng, gợi nhắc về mẹ từ hình ảnh Sông Đáy; ...

- Những từ ngữ thể hiện kí ức, ấn tượng sâu sắc về quê hương qua hình ảnh sông Đáy và người mẹ; tình cảm, cảm xúc thương nhớ con sông và người mẹ của chủ thể trữ tình xưng “tôi”

6. Thông điệp: Hãy trân trọng, gìn giữ kí ức của tuổi thơ trong tâm hồn, nhất là khi kí ức ấy gắn với quê hương và với người mẹ đã sinh mình.

1. Nội dung bao quát của bài thơ:

2. Một số đặc điểm hình thức của bài thơ

Tác dụng

Thể thơ

Từ ngữ đặc sắc

Hình ảnh (nổi bật/xuyên suốt, sáng tạo)

Biện pháp tu từ

Vần

Cách ngắt nhịp

3. Phân tích hình ảnh con sông Đáy được gợi tả trong bài thơ.

- Trong kí ức tuổi thơ:

- Gắn với hình ảnh mẹ

4. Phân tích tình cảm, cảm xúc của người viết khi viết về sông Đáy.

- Từ ngữ, câu thơ, hình ảnh, … thể hiện tình cảm gắn bó của người viết khi nhớ về sông Đáy

- Nhớ về sông Đáy lại song song nhớ về …

 Mối liên hệ giữa sông Đáy với mẹ và kí ức của người viết

5.a. Chủ đề của văn bản:

5.b. Căn cứ xác định chủ đề:

6. Thông điệp của bài thơ:

Tiêu chí đánh giá

Đạt

Chưa đạt

Vẽ lại được hình ảnh sông Đáy (hoặc cũng có thể vẽ hình ảnh dòng sông quê hương đã gắn bó với tuổi thơ của bản thân hoặc hình ảnh một con sông ở một tác phẩm văn học khác đã để lại ấn tượng khó quên).

Chuẩn bị nội dung thuyết trình ngắn về bức tranh đã tạo theo yêu cầu.

Thuyết trình đủ thời gian: 60 giây.

Bức tranh được tô màu đầy đủ, màu sắc hài hòa, ấn tượng.