Giáo Án Ngữ Văn 9 Chân Trời Sáng Tạo Bài 4 Con Người Trong Thế Giới Kì Ảo

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Học sinh hoàn thành phiếu học tập:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Yêu cầu HS đọc phần tri thức ngữ văn trong sgk.

- Yêu cầu HS khác chú ý.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về cách đọc của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét câu trả lời của HS.

- Chốt nội dung cơ bản.

I. Tri thức ngữ văn:

1. Khái niệm truyện truyền kì:

2.Đặc điểm của truyện truyền kì:

- Không gian trong truyện truyền kì: thế giới con người và thế giới thần thánh, ma quỷ có sự tương giao

- Thời gian truyền kì: có sự khác biệt về thời gian ở cõi trần với cõi âm ti, thủy mặc hoặc nơi thượng giới.

- Nhân vật trong truyện truyền kì: nhân vật có thể là con người hay thần linh, ma quỷ…Nếu nhân vật là con người, họ thường có nét đặc biệt nào đó, nếu nhân vật là thần linh, ma quỷ, họ thường mang tính cách của con người.

- Cốt truyện trong truyện truyền kì thường sử dụng yếu tố kì ảo tạo nên những biến đổi bất ngờ.

- Lời kể trong truyện truyền kì là lời kể của người biết hết mọi truyện ở trần gian, địa phủ, thượng giới.

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1:

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Học sinh tìm hiểu về tác giả.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Tìm hiểu những nét cơ bản về tác giả

- Yêu cầu HS tìm hiểu và trả lời.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS trình bày, những học sinh khác bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét câu trả lời của HS.

- Chốt những nét chính về tác giả Nguyễn Dữ.

* Nhiệm vụ 2:

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

Tìm hiểu những nét chính về: Xuất xứ, đề tài, thể loại của truyện…?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh chuẩn bị và trình bày.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Gọi một số học sinh trả lời các câu hỏi.

HS:

- Đại diện trình bày từng nội dung trong câu hỏi.

- Những bạn còn lại lắng nghe và bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét từng nội dung của bạn, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

I. Trải nghiệm cùng văn bản:

1. Tác giả:

- Chưa rõ năm sinh năm mất, sống ở thế kỉ XVI, quê ở tỉnh Hải Dương.

- Ông là người học rộng tài cao nhưng chỉ làm quan một thời gian ngắn.

2. Tác phẩm:

- Xuất xứ: Từ truyện cổ tích Vợ chàng Trương. Là truyện thứ 16 trong 20 truyện của Nguyễn Dữ.

- Thể loại: Truyện truyền kì.

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: đọc văn bản

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Hướng dẫn cách đọc và đọc mẫu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về cách đọc của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét cách đọc của HS.

- Chốt cách đọc và chuyển dẫn sang phần b. Tìm hiểu chung về văn bản.

* Nhiệm vụ 2: tóm tắt văn bản

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

Tóm tắt những ý chính của truyện bằng một đoạn văn khoảng 6-8 câu.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh chuẩn bị và trình bày.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Gọi một số học sinh tóm tắt văn bản

HS:

- Đại diện học sinh tóm tắt truyện.

- Những bạn còn lại lắng nghe và bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét từng nội dung của bạn, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

II. Trải nghiệm cùng văn bản:

1. Đọc.

2. Tóm tắt

Chuyện người con gái Nam Xương kể về cuộc đời và cái chết thương tâm của nàng Vũ Nương. Vũ Nương, quê Nam Xương, vừa đẹp người lại vừa đẹp nết, nàng được gả cho Trương Sinh, một người vốn có tính đa nghi, đối với vợ phòng ngừa quá sức. Khi Trương Sinh đi lính, ở nhà, Vũ Nương hết lòng chăm lo cho mẹ chồng, con thơ và cáng đáng chuyện gia đình. Những ngày ở một mình, nàng hay đùa con, trỏ bóng mình trên vách bảo đó là cha Đản. Khi Trương Sinh trở về, vì nghe lời ngây thơ của con trẻ, lại đa nghi, đã nghi oan cho Vũ Nương, nàng không thể giải thích cho chồng hiểu nên đã nhảy xuống sông tự vẫn để minh chứng cho sự thủy chung của mình. Vũ Nương được Linh Phi cứu, sống tiếp đời mình ở chốn thủy cung. Tới khi gặp được Phan Lang, là người cùng làng, nàng tâm sự cùng Phan Làng rồi nhờ gửi lời cho chồng lập đàn giải oan ở bến sông thì nàng sẽ trở về. Trương Sinh theo lời lập đàn giải oan cho vợ, nhưng hình bóng Vũ Nương chỉ hiện lên chốc lát rồi loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất, nàng vĩnh viễn sống ở thủy cung, không thể quay lại nhân gian.

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Nhân vật Vũ Nương

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Hoàn thành phiếu học tập

Phân tích những chi tiết chính về nhân vật Vũ Nương?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi.

- GV theo dõi, hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

GV gọi một học sinh trong các nhóm trình bày kết quả thảo luận.

Các học sinh khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức, yêu cầu các nhóm hoàn thiện sản phẩm.

Nhiệm vụ 2: Nhân vật Trương Sinh

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh hoàn thành phiếu học tập.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi

Nhiệm vụ 3: Chi tiết tưởng tượng kì ảo

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh hoàn thành phiếu học tập: Tìm các chi tiết kì ảo trong truyện

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi.

III. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI.

1. Nhân vật Vũ Nương.

* Khi còn sống ở trần gian:

- Là một phụ nữ nhan sắc, đức hạnh, lấy chồng là Trương Sinh.

- Trương Sinh đi lính, nàng ở nhà một mình nuôi con nhỏ, sống hiếu thảo với mẹ chồng.

- Chồng trở về, nghe lời con nhỏ, nghi cho nàng thất tiết nên nàng phải gieo mình xuống song Hoàng Giang.

* Khi sống dưới thủy cung:

- Gặp Phan Lang, người cùng làng

- Giãi bày cho Phan Lang hiểu

- Lúc ẩn lúc hiện quay về trần gian.

2. Nhân vật Trương Sinh.

- Con nhà hào phú, ít học.

- Một kẻ vũ phu thô bạo.

- Một người chồng độc đoán, đa nghi.

=> Trương Sinh điển hình cho quyền lực và tính cách người chồng trong XHPK: gia trưởng, độc đoán, coi thường nhân phẩm và mạng sống của vợ, là kẻ vũ phu, thô bạo, là hiện thân của chế độ phụ quyền bất công (giá trị hiện thực).

3. Chi tiết kì ảo trong truyện truyền kì.

- Phan Lang nằm mộng rồi thả rùa

- Phan Lang lạc vào động rùa

- Vũ Nương hiện về sau khi Trương Sinh lập đàn giải oan

- Những yếu tố kỳ ảo xen kẽ với những chi tiết có thực làm cho thế giới kỳ ảo, lung linh trở nên gần gũi với cuộc đời thực, làm tăng độ tin cậy.

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: GV giao nhiệm vụ

- Học sinh trả lời các câu hỏi về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Yêu cầu HS tổng kết về nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.

- Yêu cầu HS khác chú ý.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về câu trả lời của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét câu trả lời của HS.

- Chốt nội dung cơ bản.

III. Sau suy ngẫm và phản hồi.

1. Nội dung:

- Phản ánh XHPK với những bất công với người phụ nữ, chiến tranh phi nghĩa

- Tác phẩm là bản án đanh thép tố cáo bản chất vô nhân đạo của XHPK

- Khẳng định và ngợi ca phẩm chất, tâm hồn cao đẹp truyền thống của người phụ nữ VN.

-Thái độ cảm thông chân thành của nhà văn.

2. Nghệ thuật:

- Khai thác vốn văn học dân gian.

- Nghệ thuật kể chuyện đầy sáng tạo:

+ Những nhân vật có tính cách rõ nét, đặc biệt là Vũ Nương.

+ Cách kể chuyện hấp dẫn, sử dụng yếu tố truyền kỳ, xây dựng hình ảnh “cái bóng” đầy dụng ý.

- Kết thúc tác phẩm bất ngờ, không mòn sáo, hàm ý sâu sắc.

Hoạt động 2.2: Trải nghiệm cùng văn bản

a.Mục tiêu:

- Liên hệ giữa trải nghiệm của bản thân với nội dung của VB, bước đầu dự đoán được nội dung VB.

b.Nội dung:

(1) GV yêu cầu HS đọc diễn cảm VB.

(2) Yêu cầu HS: Trong quá trình đọc VB, khi gặp những câu hỏi trong khung, tạm dừng khoảng 1 đến 2 phút để suy ngẫm, trả lời câu hỏi Theo dõi, Suy luận, Dự đoán, Đánh giá bằng cách ghi nhanh, vắn tắt câu trả lời ra giấy.

c. Sản phẩm: Phần ghi chép của HS cho câu hỏi ở phần Trải nghiệm cùng VB.

d. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV&HS

Dự kiến sản phẩm

*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung.

*B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc theo nhóm.

- GV quan sát, gợi mở (nếu cần).

*B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm báo cáo.

- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).

*B4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét quá trình tương tác, thảo luận nhóm của HS.

- Chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục sau

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả? Sgk/96

b. Tác phẩm

- Thể loại: Truyện truyền kì

*Hoạt động 2.3: Suy ngẫm và phản hồi

a. Mục tiêu:

- Nêu được nội dung bao quát của VB; nhận biết được các sự kiện, nhân vật, không gian và thời gian trong truyện.

b. Nội dung:

1/ (NV1) Thảo luận nhóm đôi: Tóm tắt theo các sự kiện chính của văn bản

Hoàn thành PHT số 1

Nhận xét về cách sắp xếp các sự kiện trong câu chuyện được sắp xếp theo trật tự thời gian, không gian: ..................................................................................................................................

2/ (NV2) Hoàn thành PHT số 2

3/ (V3) Hoàn thành PHT số 3

c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS

d. Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV&HS

Dự kiến sản phẩm

*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV1)

*B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân, nhóm

- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)

*B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày.

- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).

*B4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.

- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.

II. Suy ngẫm và phản hồi

1/ Nội dung câu chuyện, không gian, thời gian và nhân vật trong truyện

a) Nội dung câu chuyện, không gian, thời gian

- Nội dung(Sgk)

 Các sự kiện trong câu chuyện được sắp xếp theo trình tự thời gian xảy ra các sự kiện, kết hợp không gian thực với không gian ảo.

*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV2)

*B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân, nhóm

- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)

*B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày.

- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).

*B4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.

* Lồng ghép ĐĐLS: Nhìn nhận, đánh giá một vấn đề từ nhiều khía cạnh, góc nhìn khác nhau; Thận trọng trong đánh giá và nhận xét người khác

b. Nhân vật Thúc Ngư:

- Quan niệm đơn giản của Thúc Ngư: Phải lấy động cơ, hiệu quả thực tế (giúp cha mẹ đánh được nhiều cá, bớt lam lũ, vất vả) làm mục đích để quyết định có đi học hay không.

- Mục đích của việc học là để giúp cha mẹ kiếm sống bằng nghề cá thuận lợi hơn.

*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV2)

*B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân, nhóm

- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)

*B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày.

- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).

*B4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.

* Lồng ghép ĐĐLS: GD HS lòng yêu thương con người; giữ gìn, bảo tồn, phát huy trân trọng các giá trị văn hóa, của dân tộc ( nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam: thùy mị, nết na, giỏi giang…)

c) Tính cách của nhân vật Ngoạ Vân:

- Thuỳ mị, nết na, tháo vát, giỏi giang.

- Trong bốn năm làm dâu, chăm chỉ chung sức gây dựng cơ đồ nhà chồng và là chỗ dựa vững chắc cho công việc đánh cá, giúp nhà chồng giàu có lên.

- Khi tai hoạ xảy ra, nàng đã hết lòng và xả thân cứu sống cả gia đình nhà chồng cùng gia sản của họ.

- Thể hiện tình nghĩa vẹn toàn, chu đáo khi bắt buộc phải từ giã gia đình nhà chồng.

- Thể hiện phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống qua từng lời nói, hành vi ứng xử của nàng.

*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

(NV 3)

*B2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS làm việc cá nhân, nhóm

- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)

*B3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm trình bày.

- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).

*B4: Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.

- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.

2. Yếu tố kì ảo và ngôn ngữ của văn bản.

a. Yếu tố kì ảo:

- Nhân vật và thế giới kì ảo: nhân vật Ngoạ Vân, cha mẹ Ngoạ Vân, "gã bán kinh"; cuộc gặp gỡ kì lạ ở không gian biển khơi, đảo ấp; yếu tố "thiên cơ" và những luật lệ khác ở trần gian.

- Hành động kì ảo: việc gã bán kinh đưa cha mẹ Thúc Ngư về nhà, thuật rẽ nước và phép thuật chống lại sóng dữ của Ngoạ Vân.

b.Tác dụng:

- Thể hiện nét đặc biệt của nhân vật kì ảo (có sức mạnh siêu nhiên), đồng thời thể hiện hình ảnh, tính cách của con người

- Làm rõ chủ đề: ca ngợi sự hiếu nghĩa của người phụ nữ Việt Nam qua câu chuyện tình kì ảo giữa con người và thần linh

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Yêu cầu HS đọc mẫu

- Yêu cầu HS khác nhận xét cách đọc

HS đọc mẫu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về cách đọc của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét cách đọc của HS.

- Chốt cách đọc và chuyển dẫn sang phần b. Tìm hiểu chung về văn bản.

* Tìm hiểu chung về văn bản

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- GV mời HS trình bày ngắn gọn thông tin về nhà văn Bồ Tùng Linh và tác phẩm Liêu Trai chí dị (HS đã chuẩn bị ở nhà).

- GV hỏi: Em đã tìm hiểu đặc điểm của truyện truyền kì, đã học tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương, em hãy định hướng cách đọc truyện Dế chọi.

- GV yêu cầu HS đọc VB và trao đổi về một số từ ngữ khó.

- GV yêu cầu HS trao đổi cặp đôi:

Tóm tắt nội dung câu chuyện theo diễn biến của các sự kiện trong văn bản và cho biết các sự kiện ấy dược sắp xếp theo trật tự thời gian, không gian như thế nào.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh chuẩn bị và trình bày.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Gọi một số học sinh trả lời các câu hỏi.

HS:

- Đại diện trình bày từng nội dung trong câu hỏi.

- Những bạn còn lại lắng nghe và bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét từng nội dung của bạn, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

I. Trải nghiệm cùng văn bản:

1. Đọc.

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả Bồ Tùng Linh

- Bồ Tùng Linh (1640 - 1715) là nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc thời nhà Thanh.

- Liêu Trai chí dị là tập sách gồm gần 500 truyện, khai thác cốt truyện từ truyện dân gian và những truyện kì lạ, hoang đường của một số tác giả thời trước.

b. Định hướng cách đọc truyện truyền kì Khi đọc truyện truyền kì, cần tóm tắt truyện, xác định không gian, thời gian trong truyện, tìm hiểu các nhân vật, chỉ ra tác dụng của các chi tiết kì ảo, nêu chủ đề của truyện,...

c. Tóm tắt:

Thành Danh – một chức dịch hiền lành không dám bổ bán dân chúng tìm dế chọi dâng vua nên phải tự đi tìm dế chọi. Bi kịch của gia đình anh bắt nguồn từ đó. Bọn quan lại muốn lấy lòng vua nên đem dâng vua con dế chọi. “Vua thấy chọi hay quá đòi phải cung tiến th¬ường xuyên”. Vì phải tìm mua dế dâng vua mà bao gia đình lâm vào thảm cảnh. Nhiều gia đình khuynh gia bại sản khi đến lượt nộp dế. Một trong những thảm cảnh do lệ nộp dế chọi gây ra chính là thảm kịch của gia đình Thành Danh. Thành Danh hiền lành nên không dám sách nhiễu dân chúng, lo lắng quá nên phải tự đi tìm dế. Tìm mãi không được, hạn nộp dế đã hết, Thành Danh bị quan phạt, bị đánh đập, lo lắng muốn tự vẫn. Vợ Thành đi xem bói, biết nơi có dế tốt. Thành đã bắt được một con dế chọi như ý. Nhưng không may con Thành làm dế bị chết. Bị mẹ mắng, nó sợ hãi nhảy xuống giếng và bị chết đuối. Thành mất con, mất dế. Con Thành sống lại nhưng vô hồn. Hồn con Thành hoá thân vào con dế chọi. Dế nhỏ nhưng nhanh nhẹn và chọi rất giỏi. Dế mang dâng vua, chọi giỏi lại biết nhảy múa, vua rất vừa lòng và ban thưởng cho quan tỉnh. Gia đình Thành Danh được giàu sang phú quý, “Ruộng đồng trăm khoảnh… ngựa xe vượt cả các bậc quyền thế.

Các sự kiện trong văn bản được sắp xếp theo trình tự hợp lí, phù hợp. Không theo dòng thời gian trước sau nhưng đó là ý đồ của tác giả, nhằm giải thích và tạo ấn tượng cho câu chuyện.

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Câu chuyện trong văn bản cho thấy tục lệ dâng tiến dế quý cho quan lại, vua chúa đã tác động đến đời sống của các hạng người trong xã hội đương thời.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Câu chuyện trong văn bản cho thấy tục lệ dâng tiến dế quý cho quan lại, vua chúa đã tác động như thế nào đến đời sống của các hạng người trong xã hội đương thời?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi.

- GV theo dõi, hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

GV gọi một học sinh bất kỳ trong các nhóm trình bày kết quả thảo luận.

Các học sinh khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh gía kết quả thực hiện nhiệm vụ.

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức, yêu cầu các nhóm hoàn thiện sản phẩm.

Nhiệm vụ 2: Điểm tương đồng, khác biệt vẻ số phận của nhân vật Thành Danh trước và sau khi tìm được dế quý dâng quan.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi sau:

Phân tích điểm tương đồng, khác biệt vẻ số phận của nhân vật Thành Danh trước và sau khi tìm được dế quý dâng quan.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi.

Nhiệm vụ 3: Một số biểu hiện của yếu tố kì ảo trong văn bản và tác dụng của yếu tố này trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi sau:

Chỉ ra một số biểu hiện của yếu tố kì ảo trong văn bản và tác dụng của yếu tố này trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI.

1. Câu chuyện trong văn bản cho thấy tục lệ dâng tiến dế quý cho quan lại, vua chúa đã tác động đến đời sống của các hạng người trong xã hội đương thời:

Câu chuyện trong văn bản cho thấy tục lệ dâng tiến dế quý cho quan lại, vua chúa đã làm nhiễu nhương xã hội, bách tính khó khăn và rơi vào lầm than, nhiều gia đình khuynh gia bại sản khi đến lượt nộp dế. Vua quan không quan tâm đến đời sống bách tính mà chỉ lo hưởng thú vui hoan lạc của bản thân mình. Qua đó ta thấy sự thối rữa và mục nát của vua quan xưa.

2. Điểm tương đồng, khác biệt vẻ số phận của nhân vật Thành Danh trước và sau khi tìm được dế quý dâng quan.

Điểm tương đồng, khác biệt vẻ số phận của nhân vật Thành Danh trước và sau khi tìm được dế quý dâng quan:

Trước đó, gia đình Thành Danh đã khốn đốn vì “Anh ta vốn người chất phác, ít nói, cho nên bị bọn hương chức quyền thế ép phải giữ chân chức dịch trong làng. Tuy muôn phương nghìn kế chối từ mà vẫn không thoát. Mới chưa đầy một năm mà cái gia sản nhỏ mọn của anh ta cơ hồ đã kiệt”. Thành Danh “lo buồn quá chỉ muốn chết đi cho rảnh”. Không dám sách nhiễu dân làng nộp dế, Thành phải tự đi tìm, không tìm được dế, anh đã bị quan phạt đòn: “đôi mông máu me bê bết mà chẳng có con dế nào để nộp… chỉ còn nghĩ đến chuyện tự tử mà thôi”.

Thế nhưng số phận của Thành Danh cũng hé sáng khi vợ Thành Danh được cô đồng chỉ nơi có dế. Thành Danh tìm được dế tốt, nhưng con dế ấy lại gây ra thảm kịch thứ hai, bi thảm hơn của gia đình anh. Đó là cái chết của đứa con trai. Tai hoạ ập lên tai hoạ. Người cha không tìm được dế muốn “chết quách cho rảnh”, con trai vô tình làm dế chết, sợ hãi quá nhảy xuống giếng chết đuối. Khi thấy xác con dưới giếng, Thành Danh “chuyển giận thành thương”, “vật vã kêu trời muốn chết”. Sau đó nỗi lo lắng làm cho Thành Danh “nhìn cái lồng dế rỗng không lại như đứt hơi, tắc họng, không nghĩ gì đến con nữa, Thành nằm dài, lòng buồn rười rượi”.

=> Trước khi tìm được dế chàng đã khốn khổ, sau khi tìm được dế rồi làm mất, chàng lại rơi vào bế tắc.

3. Một số biểu hiện của yếu tố kì ảo trong văn bản và tác dụng của yếu tố này trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm:

Một số biểu hiện của yếu tố kì ảo trong văn bản:

- con trai hóa thành dế

- con dế biết lấy lòng quan

- chỉ vì con dế mà Thành Danh được ban thưởng hậu hĩnh

- …

Tác dụng: Nó vừa thể hiện được sự bấp bênh của số phận những người dân lao động nghèo, vừa tạo nên sức hấp dẫn cho câu chuyện. Số phận, sự sống chết, nghèo hèn hay giàu sang của người dân thấp cổ bé họng hoàn toàn phụ thuộc vào niềm vui hay sự phật ý thất thường của giai cấp thống trị trong xã hội phong kiến Trung Quốc thời Tuyên Đức. Những tình huống may rủi mà Thành Danh từng gặp trong tác phẩm làm cho câu chuyện tăng phần hấp dẫn nhưng về nội dung lại khiến người đọc phải suy nghĩ về cuộc sống con người trong xã hội đương thời.

Hoạt động của GV- HS

Dự kiến sản phẩm

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

GV:

- Yêu cầu HS đọc mẫu

- Yêu cầu HS khác nhận xét cách đọc

HS đọc mẫu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS còn lại nghe, nhận xét về cách đọc của bạn.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét cách đọc của HS.

- Chốt cách đọc và chuyển dẫn sang phần b. Tìm hiểu chung về văn bản.

* Tìm hiểu chung về văn bản

Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)

Trình bày kết quả tìm hiểu của em về tác giả Nguyễn Nhược Pháp và tác phẩm “Sơn Tinh - Thuỷ Tinh”?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh chuẩn bị và trình bày.

Bước 3: Báo cáo thảo luận

GV: Gọi một số học sinh trả lời các câu hỏi.

HS:

- Đại diện trình bày từng nội dung trong câu hỏi.

- Những bạn còn lại lắng nghe và bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định (GV)

GV:

- Nhận xét từng nội dung của bạn, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).

- Chốt sản phẩm lên màn hình và chuyển dẫn sang nội dung tiếp theo.

I. Trải nghiệm cùng văn bản:

1. Đọc.

2. Tìm hiểu chung

- Tác giả Nguyễn Nhược Pháp (1914 - 1938) quê ở Hà Nội. Sáng tác của ông thuộc nhiều thể loại, nổi bật nhất là thơ.

- Sơn Tinh - Thuỷ Tinh được đánh giá là một trong những bài thơ đặc sắc nhất của Nguyễn Nhược Pháp.

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Một số chỉ tiết kì ảo trong văn bản.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Liệt kê và nêu tác dụng của một số chỉ tiết kì ảo trong văn bản.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- HS thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi.

- GV theo dõi, hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận.

GV gọi một học sinh bất kỳ trong các nhóm trình bày kết quả thảo luận.

Các học sinh khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh gía kết quả thực hiện nhiệm vụ.

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức, yêu cầu các nhóm hoàn thiện sản phẩm.

Nhiệm vụ 2: Khung cảnh cuộc sống “ngày xưa” hoặc nét văn hoá cổ truyền của người Việt Nam.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi sau:

Phân tích một số hình ảnh, chi tiết thể hiện khung cảnh cuộc sống “ngày xưa” hoặc nét văn hoá cổ truyền của người Việt Nam.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi.

Nhiệm vụ 3: Chủ đề, cảm hứng chủ đạo của văn bản.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi sau:

Xác định chủ đề, cảm hứng chủ đạo của văn bản.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ và tìm các phương án trả lời.

GV gợi ý

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV gọi một số học sinh trả lời câu hỏi.

Các HS khác theo dõi và nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS hoàn chỉnh các nội dung trong câu hỏi.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI.

1. Một số chỉ tiết kì ảo trong văn bản:

a. Một số chỉ tiết kì ảo trong văn bản:

- Theo sau năm chục con voi xám

Hục hặc, lưng cong phủ gấm điều!,

Tải bạc, kim cương, vàng lấp loáng,

Sừng tê, ngà voi và sừng hươu.

- Thuỷ Tinh ngồi trên lưng rồng vàng,

Yên gấm tung dài bay đỏ choé,

Mình khoác bào xanh da giời quang.

Theo sau cua đỏ và tôm cá,

Chia đội năm mươi hòm ngọc trai.

- Thuỷ Tỉnh thúc rồng đau kêu rú

Tức thời nước sủi reo như thác,

Tôm cá quăng ngọc trai mà hoa!.

- Sóng cả gầm reo lăn như chớp,

Thuý Tỉnh cưỡi lưng rồng hung hăng.

- Thuý Tỉnh năm năm dâng nước bể,

Đục núi hò reo đòi Mỵ Nương.

b. Tác dụng:

Tạo ra hình ảnh huyền bí, tượng trưng cho sức mạnh phi thường và vị thế quyền lực của cả Sơn Tinh và Thuỷ Tinh trong thế giới tưởng tượng. Đồng thời tác giả dân gian muốn giải thích hiện tượng lũ lụt, thể hiện sức mạnh, mong ước của người Việt cổ muốn chế ngự thiện tai.

2. Khung cảnh cuộc sống “ngày xưa” hoặc nét văn hoá cổ truyền của người Việt Nam.

Hình ảnh, chi tiết thể hiện khung cảnh cuộc sống “ngày xưa” hoặc nét văn hoá cổ truyền của người Việt Nam:

- My Nương bên lầu son tựa cửa/ Rèm ngọc lơ thơ phủ áo hồng -> xưa kia con của vua (công chúa) ở trong lầu son, là biểu tượng của sự giàu có và quý phái. Hình ảnh này thường gắn liền với cuộc sống thượng lưu và sang trọng. Rèm ngọc lơ và áo hồng là những chi tiết trang trí tinh tế, thường chỉ xuất hiện trong những không gian sang trọng và dành cho những người có địa vị cao. Màu áo hồng thường được liên kết với sự dịu dàng và nữ tính.

- Sơn Tinh đến lạy chào bên cửa,/ Vua thân ngự đón nàng Mỵ Nương -> Sơn Tinh đến hỏi cưới Mị Nương, kính chào trước vua.

- Kiệu nhỏ đưa nàng đi thoăn thoắt => Lễ cưới của công chúa không chỉ là việc lớn của hoàng gia, mà còn là chuyện hệ trọng của cung đình, đất nước. Khi kiệu hoa tới trước cửa, công chúa bước ra, bên trong, phò mã đã chờ sẵn bên kiệu, tự tay vén màn mời công chúa lên. Như vậy, theo tục lệ xưa, công chúa xưa kia khi được cưới về, thường có kiệu rước dâu.

(Một số chi tiết phản ánh tục thi tài kén rể, cảnh dẫn lễ vật, tình cảnh lưu luyến, bịn rịn của cô dâu – bố, mẹ cô dâu, cảnh rước dâu,... Nhờ các chi tiết đó, bài thơ đã làm sống dậy khung cảnh cuộc sống ngày xưa và nét văn hoá cổ truyền của người Việt Nam.)

3. Chủ đề, cảm hứng chủ đạo của văn bản:

a. Chủ đề của văn bản:

• Vua Hùng kén rể.

• Cuộc thi tài hỏi vợ và tranh chấp Mị Nương của hai vị thần Sơn Tinh, Thủy Tinh.

• Thông qua cuộc thi tài của hai vị thần Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, tác giả lí giải hiện tượng lũ lụt theo quan niệm dân gian.

b.Cảm hứng chủ đạo của văn bản:

Ngợi ca việc vua Hùng chọn rể hiền tài, tài năng, tinh thần thượng võ của Sơn Tinh, bày tỏ niềm ngạc nhiên trước việc thần linh đi hỏi vợ, hờn ghen chẳng khác gì người trần gian.

Nhân vật được miêu tả

Chi tiết trong Sơn Tinh, Thuỷ Tinh (thơ Nguyễn Nhược Pháp)

Chi tiết trong Sơn Tinh, Thuỷ Tinh (truyền thuyết)

Nhân vật Sơn Tinh

Có nhiều chi tiết miêu tả ngoại hình, hành vi, lời nói, giống con người.

Ví dụ: Sơn Tinh ngồi Bạch hổ đi đầu/ Mình phủ áo bào hồng ngọc dát/ Tay ghì cương hổ tay cầm lau.

Chỉ có lời kể hành động, sự việc; hầu như không có các chi tiết miêu tả ngoại hình, hành vi, lời nói.

Nhân vật Thuỷ Tinh

Có nhiều chi tiết miêu tả ngoại hình, hành vi, lời nói, giống con người.

Ví dụ: Thủy Tinh ngồi trên lựng rồng vàng/ Yên gấm tung dài bay đỏ chóe./ Mình khoác bào xanh da trời quang

Chỉ có lời kể hành động, sự việc; hầu như không có các chi tiết miêu tả ngoại hình, hành vi, lời nói.

Nhân vật được miêu tả

Chi tiết trong Sơn Tinh, Thuỷ Tinh (thơ Nguyễn Nhược Pháp)

Chi tiết trong Sơn Tinh, Thuỷ Tinh (truyền thuyết)

Nhân vật Sơn Tinh

Nhân vật Thuỷ Tinh

HOẠT ĐỘNG

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

* Giao nhiệm vụ học tập: Đọc nhanh nội dung phần Tri thức Ngữ văn (Tri thức tiếng Việt) và Thực hành tiếng Việt để xác định nhiệm vụ học tập.

* Thực hiện nhiệm vụ: Cá nhân HS thực hiện nhiệm vụ.

* Báo cáo, thảo luận: 2 HS trình bày.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét câu trả lời của HS, giới thiệu bài học và nhiệm vụ học tập.

HOẠT ĐỘNG

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

* Giao nhiệm vụ học tập:

(1) HS đọc Tri thức tiếng Việt trong SGK thực hiện PHT số 2

(1)

PHIẾU HỌC TẬP số 2: TÌM HIỂU VỀ VIỆC DẪN TRỰC TIẾP VÀ CÁCH DẪN GIÁN TIẾP

(2) Nhóm 2 HS tìm sự khác nhau trong cách dẫn lời nói của nhân vật trong hai ví dụ sau:

a. Thành xem trăn trở, tự nhủ: "Phải chăng bức vẽ này chỉ cho ta chỗ bắt dế?"

b. Đoạn “Rồi nàng tắm gội chay sạch, ra bến Hoàng Giang, ngửa mặt lên trời mà than rằng: Kẻ bạc mệnh này, ...”.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ theo trình tự từ (1)  (2).

* Báo cáo, thảo luận: 2 – 4 HS trình bày sản phẩm.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét câu trả lời của HS, khen ngợi những HS thực hiện tốt yêu cầu được giao, đồng thời chốt kiến thức.

(2)

a. Lời dẫn trực tiếp thuật lại ý nghĩ của nhân vật: "Phải chăng bức vẽ này chỉ cho ta chỗ bắt dế?"

b. Lời dẫn trực tiếp thuật lại lời nói của nhân vật: Kẻ bạc mệnh này, ...

HOẠT ĐỘNG

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

* Giao nhiệm vụ học tập: Thực hiện các bài tập 1, 2, 3 trong SGK.

* Thực hiện nhiệm vụ: Các nhóm HS lần lượt thực hiện các bài tập.

* Báo cáo, thảo luận: 2 – 4 HS báo cáo kết quả thực hiện, các HS khác trao đổi, bổ sung.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét câu trả lời của HS

Bài tập 1:

– Lời dẫn: Nuôi vật hèn kém cuối cùng cũng vô dụng, chi bằng đem chọi lấy một tiếng cười.

– Cách dẫn: Dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép nhắc lại nguyên văn ý nghĩ của nhân vật Thành.

Bài tập 2:

a. 5 lần. Trong 5 lần cụm từ “cụ lớn” được sử dụng trong lời thoại của ông Giuốc-đanh, có 3 lần là lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép và 2 lần là lời dẫn gián tiếp. (Ông Giuốc-đanh – "Cụ lớn", ồ, ồ, cụ lớn! Chú mày thong thả tí đã. Cái tiếng "cụ lớn" đáng thưởng lắm. "Cụ lớn" không phải là một tiếng tầm thường đâu nhé. Này, cụ lớn thưởng cho các chú đây).

b. Cách ông Giuốc-đanh sử dụng cụm từ cụ lớn lặp đi lặp lại thể hiện ông ta rất thích thú, hài lòng khi được thợ phụ gọi mình như vậy; qua đó cho thấy nét tính cách "trưởng giả học làm sang" của ông ta.

c. Đoạn văn sau dùng cách dẫn trực tiếp thứ hai: Biết ông Giuốc-đanh là "trưởng giả học làm sang", gã thợ phụ bèn nghĩ cách dùng lời nịnh nọt ngọt ngào để vòi tiền ông ta:

– Bẩm cụ lớn, anh em chúng tôi đội ơn cụ lớn lắm lắm.

Nghe vậy, ông Giuốc-đanh vô cùng đắc ý. Ông thốt lên:

– "Cụ lớn", ồ, ồ, cụ lớn! Chú mày thong thả tí đã. Cái tiếng "cụ lớn" đáng thưởng lắm. "Cụ lớn" không phải là một tiếng tầm thường đâu nhé. Này, cụ lớn thưởng cho các chú đây.