Giáo Án Ngữ Văn 9 Chân Trời Sáng Tạo Bài 5 Khát Vọng Công Lí

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

GV tổ chức trò chơi “ONG TÌM CHỮ”

Luật chơi:

- Có 3 từ khóa được ẩn trong ma trận ô chữ.

- Mỗi nhóm có thời gian tối đa 3p để tìm ra những từ khóa ấy.

- Nhóm tìm ra từ khóa trước tiên sẽ nhận được 1 phần thưởng đặc biệt.

Từ những từ khóa vừa tìm dc GV đặt câu hỏi: Em hiểu thế nào là công lí, khát vọng? Những từ khoá ấy khiến em liên tưởng đến (những) điều gì? Em đã từng đọc hay học những VB văn học thể hiện ước mơ của nhân dân về sự công bằng trong cuộc sống, xã hội chưa? Khát vọng, ước mơ ấy thể hiện điều gì ở tâm hồn con người?

- Từ khóa cần tìm:

+ VĂN BẢN VĂN HỌC

+ KHÁT VỌNG

+ CÔNG LÍ

- Chia sẻ của HS

Thực hiện nhiệm vụ

- HS hoạt động cá nhân và trả lời câu hỏi

GV theo dõi, quan sát HS

Báo cáo/ Thảo luận

- Yêu cầu HS trình bày ý kiến cá nhân

Kết luận/ nhận định

- GV nhận xét câu trả lời; chốt kiến thức, chuyển dẫn vào chủ đề bài học

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

Hoạt động nhóm 4 thành viên:

(1) Đọc nội dung Đôi nét về lịch sử văn học Việt Nam trong SGK, tóm tắt nội dung bằng hình thức sơ đồ phù hợp.

(2) HS đọc SGK mục Truyện thơ Nôm, vẽ sơ đồ hoặc kẻ bảng tóm tắt những đặc điểm của thể loại này.

I. Tri thức đọc hiểu

1. Đôi nét về lịch sử văn học Việt Nam

Thực hiện nhiệm vụ

- HS hoạt động nhóm hoàn thành nhiệm vụ.

- GV theo dõi, quan sát HS

Báo cáo

Thảo luận

- Nhóm được chỉ định cử đại diện báo cáo  nhóm khác nhận xét, chỉnh sửa.x

Kết luận

Nhận định

- GV nhận xét câu trả lời và chốt kiến thức.

Dự kiến sản phẩm

2. Truyện thơ Nôm

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

1. Em nghĩ gì về những người sẵn sàng giúp người khác trong cơn hoạn nạn?

2. HS đọc khung thông tin về tác giả Nguyễn Đình Chiểu trong SGK và trình bày ít nhất một điều mà em ấn tượng về tác giả này.

3. HS đọc khung tóm tắt về Truyện Lục Vân Tiên và xác định:

- Truyện Lục Vân Tiên thuộc bộ phận nào trong lịch sử văn học Việt Nam?

4. Sắp xếp các sự việc sau theo đúng trật tự:

1. Lục Vân tiên là một chàng trai tuấn tú, văn võ song toàn

2. Vân Tiên kết bạn với Tử Trực, Trịnh Hâm và Bùi Kiệm. Trước khi vào trường thi, Vân Tiên hay tin mẹ mất và vội về quê chịu tang. Vì khóc thương mẹ nên chàng bị mù cả hai mắt.

3. Trịnh Hâm đẩy chàng xuống sông và may mắn thay Vân Tiên được con giao long và ngư ông cứu. Chàng trở lại nhà Võ Công nhưng vị hắt hủi và bỏ vào hang sâu. Lúc này chàng được ông Tiều cứu ra và gặp lại người bạn nghĩa hiệp là Hớn Minh.

4. Trên đường từ trên núi học đạo về kinh ứng thi thì Vân Tiên đã đánh bại bọn cướp Phong Lai và cứu được một thiếu nữ đó chính là Kiều Nguyệt Nga. Chàng kết bạn với Hớn Minh.

5. Chàng thi đỗ Trạng Nguyên và dẹp yên giặc Ô Qua. Trên đường chiến thắng trở về chàng gặp lại Kiều Nguyệt Nga và nên duyên vợ chồng.

5. Vậy theo em, đoạn trích chúng ta học ngày hôm nay sẽ nằm ở sự việc thứ mấy của Truyện Lục Vân Tiên?

1. Chia sẻ của HS

2. Tác giả Nguyễn Đình Chiểu

- Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888), xuất thân trong gia đình nhà Nho.

- 1843, đỗ tú tài  1846, ra Huế học  mẹ mất  bỏ thi về chịu tang  bị mù, bị bội ước, cửa nhà sa sút.

- Về Gia Định mở trường dạy học, bốc thuốc, làm thơ.

- Pháp đánh vào Gia Định, ông về Ba Tri và hết lòng với nước, với dân cho đến hơi thở cuối cùng.

 GV nhấn mạnh: NĐC là

- Nhà thơ, nhà giáo, thầy thuốc.

- Một tấm gương sáng cao đẹp về nhân cách, nghị lực và ý chí,

- Con người có lòng yêu nước, thương dân cùng thái độ kiên trung, bất khuất trước kẻ thù.

3. Truyện Lục Vân Tiên thuộc bộ phận văn học chữ Nôm.

4. Thứ tự: 1  4  2  3  5

5. Sự kiện thứ 2 của truyện.

Thực hiện nhiệm vụ

HS hoạt động cá nhân: theo dõi, quan sát, suy nghĩ

Báo cáo/ Thảo luận

HS trả lời cá nhân

Kết luận/ Nhận định

GV nhận xét, chuyển dẫn vào bài

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

1. Cá nhân HS đọc trực tiếp VB, chú ý các chú thích và trả lời những câu hỏi ở phần Trải nghiệm cùng VB:

2. Một HS đọc diễn cảm VB trước lớp. Các HS khác theo dõi và đánh giá phần đọc diễn cảm của bạn.

I. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc văn bản

2. Kĩ năng tưởng trượng, suy luận

1. Thành ngữ “tả đột hữu xông” khắc họa hình ảnh người anh hùng chủ động, linh hoạt trong cuộc chiến.

2. Việc Vân Tiên nói với Nguyệt Nga rằng: Khoan khoan ngồi đó chớ ra. Nàng là phận gái ta là phận trai, cho thấy chàng là người giữ đúng chuẩn mực đạo đức, nam nữ thụ thụ bất thân.

3. Hai dòng cuối: Làm ơn há dễ trông người trả ơn và đặc biệt là câu nói của Vân Tiên: Nhớ câu kiến nghĩa bất vi. Làm người thế ấy cũng phi anh hùng, cho thấy một người anh hùng lí tưởng, thấy việc nghĩa thì tự nguyện làm, và đã làm việc nghĩa thì không cần trả ơn.

Thực hiện nhiệm vụ

- Cá nhân HS thực hiện nhiệm vụ (1). Sau khi GV nhận xét về nhiệm vụ (1) xong thì thực hiện nhiệm vụ (2).

Báo cáo/ Thảo luận

(1) HS trao đổi kết quả trả lời câu hỏi Trải nghiệm cùng VB theo nhóm 2 – 3.

(2) HS đọc diễn cảm. Các HS khác đánh giá kết quả đọc dựa trên bảng kiểm.

Kết luận/ Nhận định

(1) GV đánh giá kết quả đọc trực tiếp của HS: thái độ của HS với việc đọc, số lượng và chất lượng câu trả lời cho hoạt động Trải nghiệm cùng VB, chỉ ra những điểm HS cần rèn luyện thêm ở hoạt động này.

(2) GV nhận xét cách đọc diễn cảm và cách HS đánh giá đồng đẳng ở hoạt động này.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

1. Tóm tắt các sự việc được kể trong văn bản “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”.

2. Từ các sự việc trên, hãy xác định bố cục văn bản.

3. Theo em, nhan đề “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga” có thể hiện được nội dung bao quát của văn bản không?

4. Nhắc lại những mô hình thường thấy trong cốt truyện của truyện thơ Nôm (Thường theo một trong hai mô hình gặp gỡ (hội ngộ) - tai biến (lưu lạc) - đoàn tụ (đoàn viên), hoặc mô hình nhân - quả (ở hiền gặp lành, ở ác gặp dữ).

Truyện Lục Vân Tiên thuộc mô hình nào?

II. Suy ngẫm và phản hồi

1. Một số yếu tố của truyện thơ Nôm

a. Cốt truyện

- Các sự việc được kể: Vân Tiên tả đột hữu xung, đánh tan bọn cướp Phong Lai  Nguyệt Nga muốn đền công cứu mạng nhưng bị Vân Tiên từ chối.

- Bố cục VB: 2 phần

+ Từ đầu đến “… thác rày thân vong”: Vân Tiên đánh tan bọn cướp Phong Lai.

+ “Dẹp rồi lũ kiến chòm ong” đến hết: Nguyệt Nga muốn đền công cứu mạng nhưng bị Vân Tiên từ chối.

- Nhan đề đã thể hiện được nội dung bao quát của VB vì nội dung chính của VB kể về việc Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga.

Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc nhó cá nhân thực hiện nhiệm vụ

- GV theo dõi, hướng dẫn

Báo cáo/ Thảo luận

- Gv gọi HS bất kì trả lời  HS)khác theo dõi, nhận xét, bổ sung.

Kết luận/ Nhận định

GV nhận xét, hướng dẫn HS kết luận.

GV chốt:

- Kể về cuộc gặp gỡ giữa Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga:

+ Vân Tiên đánh tan bọn cướp Phong Lai cứu Kiều Nguyệt Nga.

+ Nguyệt Nga muốn đền công cứu mạng nhưng bị Vân Tiên từ chối.

 Cốt truyện thuộc mô hình: gặp gỡ - tai biến - đoàn tụ của truyện thơ Nôm.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

1. Kể tên những nhân vật xuất hiện trong văn bản? Theo em, nhân vật chính là những ai?

2. GV giao phiếu tìm hiểu nhân vật Lục Vân Tiên, yêu cầu HS thảo luận nhóm 4 - 6 thành viên (7p).

Hết thời gian, GV gọi nhóm bất kì cử đại diện lên báo cáo sản phẩm.

b. Nhân vật

* Nhân vật Lục Vân Tiên

Thực hiện nhiệm vụ

- HS hoạt động nhóm thực hiện nhiệm vụ

- GV theo dõi, gợi mở.

Báo cáo thảo luận

- Nhóm được chỉ định cử đại diện trình bày  nhóm khác nhận xét, bổ dung

Kết luận nhận định

Gv nhận xét câu trả lời, chốt kiến thức, bình khắc sâu kiến thức về nhân vật:

- Cán cân cuộc chiến đấu: Không ngang bằng  Giữa vòng vây của cái ác, dũng khí và tài ba của người anh hùng hiện lên rõ nét.

- Thành ngữ “tả đột hữu xông” khắc họa hình ảnh người anh hùng chủ động, linh hoạt trong cuộc chiến.

- So sánh LVT với người anh hùng Triệu Tử Long  Nâng cao tầm vóc của LVT, khẳng định tài năng của một con người phi thường, gan dạ.

 Anh hùng hào hiệp, giàu lòng nhân ái, dám xả thân vì việc nghĩa.

Dự kiến sản phẩm

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

1. HS tiếp tục làm việc nhóm 4 – 6 thành viên hoàn thành Phiếu tìm hiểu nhân vật KNN

Hết thời gian GV gọi 2 nhóm trưng bày sản phẩm, bốc nhóm ngẫu nhiên thuyết trình.

2. Nhân vật Vân Tiên và Nguyệt Nga thuộc tuyến nhân vật nào?

3. Qua Lục Vân Tiên và KNN, em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Đình Chiểu?

* Nhân vật Kiều Nguyệt Nga

Thực hiện nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ 1, 2, 3 theo hướng dẫn của GV

Báo cáo thảo luận

- GV gọi nhóm (HS) bất kì thuyết trình  nhóm khác bổ sung, hoàn thiện.

Kết luận nhận định

Gv nhận xét câu trả lời, chốt kiến thức, bình giảng về nhân vật: khi kết thúc nhiệm vụ 1

Những chữ quân tử tạm ngồi đối lập với tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa, chút tôi... không chỉ nói lên thái độ mang ơn, chịu ơn mà còn bộc lộ rõ nét sự thùy mị, nết na của người con gái trước ân nghĩa là một đấng nam tử. Nhưng cao đẹp nhất là phẩm chất ân tình được bộc lộ sâu sắc trong nguyện vọng và cách trả ơn của Kiều Nguyệt Nga. Cách trả ơn của Kiều Nguyệt Nga ở đây không chỉ bộc lộ ở tấm lòng chân thành của người mang ơn, mà còn nói lên quan niệm trả ơn của nhân dân ta: không chỉ bằng lời cảm ơn suông, mà còn bằng vật chất cụ thể, bởi chỉ có như vậy mới chứng tỏ được tấm lòng chân thành của mình đối với ân nhân.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

Kĩ thuật mảnh ghép nhóm nhỏ.

Vòng 1. Chuyên gia (5p)

- Nhóm 2 HS bàn chẵn thảo luận trả lời câu hỏi số 5 (SGK)

- Nhóm 2 HS bàn lẻ thảo luận trả lời câu hỏi số 6 (SGK)

Vòng 2. Mảnh ghép (5p)

- Nhóm HS bàn chẵn hợp với HS bàn lẻ cùng nhau trao đổi, chỉnh sửa  hoàn thiện 2 sản phẩm.

- Hết thời gian, GV gọi 2 nhóm bất kì cử đại diện báo cáo sản phẩm.

2. Chủ đề, thông điệp văn bản

a. Chủ đề

- Lòng nhân ái, tinh thần xả thân vì việc nghĩa “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”.

- Căn cứ xác định: cách miêu tả hành động, lời nói của Lục Vân Tiên cho thấy chàng sẵn sàng một mình đánh dẹp bọn cướp Phong Lai để cứu người hoạn nạn, thẳng thắn từ chối khi được ngỏ ý trả ơn vì với chàng “làm ơn há dễ trông người trả ơn”.

b. Thông điệp văn bản

- Thông điệp về lòng nhân ái, khát vọng hành đạo giúp đời đồng thời cũng nói lên quan niệm chịu ơn thì phải trả ơn của tác giả.

- Tinh thần trượng nghĩa ấy đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị vì nó thể hiện tinh thần “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, vốn là một đạo lí truyền thống lâu đời của dân tộc.

Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc nhóm thực hiện nhiệm vụ theo từng nội dung.

Báo cáo thảo luận

- Nhóm (HS) được chỉ định trình bày  nhóm (HS) khác bổ sung, hoàn thiện.

Kết luận nhận định

Gv nhận xét câu trả lời, chốt kiến thức, cho HS xem vi deo chứng minh cho tinh thần nghĩa hiệp.

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

GV chia lớp thành 5 nhóm vẽ sơ đồ tư duy câm có 5 nhánh chính lên bảng.

Phân công mỗi nhóm HS hoàn thiện 1 nhánh trên giấy A4 (4p).

Hết thời gian, các nhóm đính lên bảng đúng vị trí nhánh nhóm được giao

III. Tổng kết

Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc nhóm thực hiện nhiệm vụ

Báo cáo thảo luận

- HS lên đính vào nhánh của nhóm được giao

Kết luận nhận định

Gv nhận xét câu trả lời, chốt kiến thức, (phần hướng dẫn cách đọc văn bản thực hiện ở VB 2)

Tổ chức thực hiện

Sản phẩm dự kiến

Chuyển giao nhiệm vụ

HS làm việc nhóm 4 – 6 thành viên:

Tìm hiểu sự nghiệp, quá trình sáng tác của tác giả Nguyễn Đình Chiểu hoàn thành PHT số 3, 4. Nhiệm vụ cụ thể:

Vòng 1. Thời gian 4p

- Tổ 1, 3: PHT số 3

- Tổ 2, 4 PHT số 4

Vòng 2. Theo hướng dẫn của GV, các nhóm HS tổ 1, 2 và 3, 4 trao đổi sản phẩm  chỉnh sửa hoàn thiện cho nhau.

- 2 Nhóm có sản phẩm tốt nhất được cử đại diện báo cáo.

Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm việc nhóm thực hiện nhiệm vụ

Báo cáo thảo luận

- HS được cử thay mặt nhóm báo cáo sản phẩm

Kết luận nhận định

Gv nhận xét, ngợi khen.

Dự kiến sản phẩm PHT số 3

Dự kiến sản phẩm PHT số 4

Phiếu tìm hiểu nhân vật Lục Vân Tiên

Thời điểm

Hành động

Lời nói

Khi đánh cướp

Khi gặp gỡ Kiều Nguyệt Nga

Nhận xét về phẩm chất nhân vật:

Phiếu tìm hiểu nhân vật Kiều Nguyệt Nga

Phương diện

Thể hiện trong văn bản

Xuất thân

Lời nói

Hành động

Nhận xét về phẩm chất nhân vật:

Tìm hiểu điểm tương đồng và khác biệt về hoàn cảnh và mục đích sáng tác Truyện Lục Vân Tiên và Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

Khía cạnh

Truyện Lục Vân Tiên

Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

Tương đồng

Khác biệt

Hoàn cảnh

Mục đích sáng tác

Khía cạnh

Hành động Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga

Khi nhắc đến “trang dẹp loạn” trong Chạy Giặc

Tình cảm, cảm xúc của tác giả

Câu hỏi tưởng tượng, suy luận.

Cách hiểu của em

Trao đổi với bạn

Nhận xét của giáo viên

1. Xác định những từ ngữ được dùng để miêu tả khung cảnh Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán?

2. Tóm tắt nội dung cuộc đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều (từ dòng 2.319 đến dòng 2.324)?

3. Đọc đoạn thơ từ dòng 2.327 đến dòng 2.332, em hình dung như thế nào về tâm trạng, giọng điệu của Kiều?

4. Cách dùng từ “tiểu thư” để xưng hô trong lời thoại thể hiện thái độ gì của người nói đối với người nghe?

5. Mục đích của đoạn thoại từ dòng 2.365 đến dòng 2.372 là gì? Chỉ ra những lí lẽ mà nhân vật đã sử dụng trong đoạn thoại.

Các sự kiến chính

Nhân vật gắn liền với sự kiện

………………………………………………………...

………………………………………………………...

………………………………………………………...

……………………………………………………..

……………………………………………………..

……………………………………………………..

………………………………………………………...

………………………………………………………...

………………………………………………………...

……………………………………………………..

……………………………………………………..

……………………………………………………..

Bố cục của văn bản:

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

Nội dung bao quát của văn bản:

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………

Nhân vật Thúy Kiều

Chi tiết miêu tả hành động ngôn ngữ của Thúy Kiều:

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Tính cách, phẩm chất của Thúy Kiều:

…………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………

Nhân vật Hoạn Thư

Chi tiết miêu tả hành động ngôn ngữ của Hoạn Thư

Tính cách, phẩm chất của Hoạn Thư

…………………………………………………………

…………………………………………………………

…………………………………………………………

…………………………………………………………

…………………………………………………

…………………………………………………

…………………………………………………

…………………………………………………

I. ĐỌC TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

a. Mục tiêu: Giúp HS

- Có nhận thức khái quát về văn bản.

b. Nội dung

Đọc hóa thân thành nhân vật và trả lời câu hỏi dự đoán, suy luận

c. Sản phẩm

Trích đoạn kịch hoàn chỉnh do hs biểu diễn, câu trả lời của học sinh.

b. Tổ chức thực hiện

Gv sử dụng kĩ thuật “động não”.

Thời lượng: 20 phút

1. Đọc, trải nghiệm đóng vai

Hoạt động của thầy và trò

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV 1 bạn hs đọc văn bản mẫu.

- Tổ chức hoạt cảnh diễn tả lại nội dung văn bản Chuẩn bị:

1 bạn học sinh đóng vai trò người dẫn truyện

Các vai diễn:

+ 4 bạn hs trong vai Thúy Kiều, Từ Hải, Thúc Sinh, Hoạn Thư

+ 7 bạn hs trong vai Bạc Hạnh, Bạc Bà, Ung, Khuyển, Sở Khanh, Tú Bà, Mã Giám Sinh.

Những bạn hs còn lại: Vai binh lính.

đạo cụ: 2 ghế cho Từ Hải và Thúy Kiều.

Sắp xếp khoảng trống trên lớp thành công đường.

B2. Thực hiện nhiêm vụ

HS thực hiện theo yêu cầu đóng vai của giáo viên

B3. Báo cáo thảo luận

HS thực hiện biểu diễn trước lớp

B4. Kết luận, nhận định

GV nhận xét phần đóng vai của học sinh

Yêu cầu: Các nhân vật thể hiện thần thái, tác phong, cử chỉ, giọng điệu giống cách miêu tả nhân vật trong văn bản.

2. Dự đoán, suy luận

Hoạt động của thầy và trò

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu hs trả lời các câu hỏi dự đoán và suy luận trong bài.

1. Xác định những từ ngữ được dùng để miêu tả khung cảnh Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán?

2. Tóm tắt nội dung cuộc đối thoại giữa Từ Hải và Thúy Kiều (từ dòng 2.319 đến dòng 2.324)?

3. Đọc đoạn thơ từ dòng 2.327 đến dòng 2.332, em hình dung như thế nào về tâm trạng, giọng điệu của Kiều?

4. Cách dùng từ “tiểu thư” để xưng hô trong lời thoại thể hiện thái độ gì của người nói đối với người nghe?

5. Mục đích của đoạn thoại từ dòng 2.365 đến dòng 2.372 là gì? Chỉ ra những lí lẽ mà nhân vật đã sử dụng trong đoạn thoại.

- GV cho hs nhận xét và nêu cảm nhận chung của mình về từng nhân vật.

B2. Thực hiện nhiêm vụ

Hs thực hiện theo yêu cầu.

B3. Báo cáo thảo luận

HS chia sẻ trước lớp

B4. Kết luận, nhận định

Gv nhận xét phần chia sẻ của học sinh

1. Từ ngữ dùng để miêu tả khung cảnh Kiều thực hiện việc báo ân, báo oán: trướng hùm, trung quân, cửa viên, tiên nghiêm.

2. Thúy Kiều nói với Từ Hải rằng sẽ xử quyết báo đền ân tình, trả thù với những kẻ giúp đỡ, gây hại nàng.

3. Qua đoạn thơ ta thấy, Kiều ân cần hỏi han Thúc Sinh để trấn an chàng. Hai chữ người cũ mang sắc thái thân mật, gần gũi, biểu hiện tấm lòng biết ơn chân thành của nàng. Khi nói với Thúc Sinh, trong ngôn ngữ của Kiều xuất hiện nhiều từ Hán Việt: nghĩa, tòng, phụ, cố nhân… kết hợp với điển cố Sâm Thương. Cách nói trang trọng này phù hợp với chàng thư sinh họ Thúc đồng thời diễn tả được tấm lòng biết ơn trân trọng của Kiều

4. Vừa thấy Hoạn Thư, nàng đã chào thưa, vẫn gọi Hoạn Thư là tiểu thư.Cả hành động và lời nói của Kiều đều biểu thị thái độ mỉa mai, chì chiết. Cách xưng hô này còn là một đòn quất mạnh vào mặt ả đàn bà họ Hoạn có máu ghen ghê gớm.

5. Đoạn thoại đó là lời tự bào chữa của Hoạn Thư.

- Hoạn Thư khôn khéo đưa Kiều từ vị thế đối lập trở thành người đồng cảnh, cùng chung chút phận đàn bà. Nếu Hoạn Thư có tội thì cũng là do tâm lí chung của giới nữ: Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai. Từ tội nhân, Hoạn Thư đã lập luận để mình trở thành nạn nhân của chế độ đa thê.

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

1. Một số đặc điểm của truyện thơ Nôm qua văn bản

a. Mục tiêu: Giúp HS

- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện thơ Nôm như: cốt truyện, nhân vật, lời thoại.

- Nêu được nội dung bao quát của VB; bước đầu biết phân tích các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm.

- Biết lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp.

b. Tổ chức thực hiện

Thời lượng: 45 phút

Hoạt động của thầy và trò

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho hs làm PHT số 2,3,4. Sau khi làm xong PHT, giáo viên cho hs rút ra các đặc điểm về thể loại qua các câu hỏi như sau:

? Thể thơ? Mô hình cốt truyện của tác phẩm?

? Đặc điểm nhân vật trong truyện thơ Nôm qua văn bản?

B2. Thực hiện nhiêm vụ

- HS thực hiện theo yêu cầu

B3. Báo cáo thảo luận

- Hs báo cáo

B4. Kết luận, nhận định

Gv nhận xét, kết luận, nhận định.

- Thể thơ đặc trưng của truyện thơ Nôm: thơ lục bát.

- Cốt truyện toàn tác phẩm: theo mô hình gặp gỡ - tai biến – đoàn tụ. Trong đoạn trích: mô hình nhân – quả (ở hiền gặp lành). Nội dung truyện thể hiện trạng thái viên mãn hạnh phúc khi ân, oán được đền bồi. Thúy Kiều báo được ân oán với Thúc Sinh, Hoạn Thư và những nhân vật khác

- Cách xây dựng nhân vật: Sử dụng motif song trùng trong truyện thơ Nôm: Trai tài (Từ Hải) – gái sắc (Thúy Kiều); motif chính – tà (Thúy Kiều – Bạc Bà, Sở Khanh, ….)

- Nhân vật

+ Thúy Kiều: điển hình trong truyện thơ Nôm, đó là sự hướng tới vẻ đẹp phẩm chất cao quý, lí tưởng, là mơ ước của cộng đồng muốn đạt đến. Kiều là người thấu hiểu đạo lí nhân nghĩa ở đời (báo ân rồi sẽ trả thù): trọng ân nghĩa, vị tha, tế nhị, khéo léo trong mối quan hệ với Thúc Sinh; bao dung, độ lượng, có phần thấu hiểu với cảnh ngộ của người khác trong mối quan hệ với Hoạn Thư; mạnh mẽ, quyết liệt đòi lại công bằng cho bản thân, không khoan nhượng với cái ác trong mối quan hệ với bọn “buôn thịt bán người”,…

+ Nhân vật Hoạn Thư: có thế giới nội tâm phong phú, đa dạng, khôn ngoan, lọc lõi, thấu hiểu tâm lý đối phương.

+ Nhân vật Từ Hải trong văn bản:Là hình tượng tiêu biểu cho nhân vật anh hùng, đại diện cho tự do, công lý, thế hiện mơ ước của nhân dân. Trao uy quyền cho Kiều, tin tưởng Kiều là người thông minh, sáng suốt và có thể thực hiện việc báo ân báo oán phân minh.

Phiếu học tập số 2:

Phiếu học tập số 3:

Phiếu học tập số 4:

2. Chủ đề của văn bản

a. Mục tiêu:

- Nhận biết và phân tích được chủ đề, tư tưởng, thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc thông qua hình thức nghệ thuật của văn bản; phân tích được một số căn cứ để xác định chủ đề.

b. Tổ chức thực hiện

Kĩ thuật động não, thảo luận nhóm

Thời lượng: 10 phút

Hoạt động của thầy và trò

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

? Chủ đề của văn bản là gì?

? Căn cứ để xác định chủ đề?

B2. Thực hiện nhiêm vụ

- Hs thực hiện nhóm

B3. Báo cáo thảo luận

Hs chia sẻ sản phẩm của mình, nhận xét câu trả lời của nhóm bạn

B4. Kết luận, nhận định

- Gv nhận xét phần chia sẻ câu trả lời của học sinh và chốt kiến thức lên màn hình.

– Chủ đề của VB: Tấm lòng nhân nghĩa, vị tha của Thuý Kiều; khát vọng, ước mơ công lí chính nghĩa theo quan điểm của tác giả và nhân dân thời đại Nguyễn Du (con người bị áp bức, đau khổ sẽ vùng lên thực thi công lí “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác”).

– Căn cứ xác định chủ đề: Cách sắp xếp các sự kiện chính; cách khắc hoạ khung cảnh báo ân, báo oán; cách khắc hoạ tính cách nhân vật qua hành động, lời đối thoại, cách xây dựng các nhân vật trong tính chỉnh thể của VB.

III. LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG

1. Mục tiêu

- Hệ thống được một số đặc điểm của thể loại truyện thơ Nôm.

- Bước đầu rút ra được một số kinh nghiệm đọc VB truyện thơ Nôm.

b. Tổ chức thực hiện

Thời lượng: 10 phút

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

(1) Hoàn thành bảng sau:

(2) Trả lời câu 7 trong SGK.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm 4 – 6 HS thực hiện nhiệm vụ theo thứ tự (1)  (2)

B3. Báo cáo thảo luận: Đại diện HS trình bày kết quả thực hiện. Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: Gv nhận xét, đánh giá.

(1) GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của các nhóm dựa trên đặc điểm của truyện thơ Nôm đã học và lưu ý HS khi đọc truyện thơ Nôm cần chú ý: xác định tóm tắt các sự việc, từ đó xác định đặc điểm cốt truyện; chỉ ra đặc điểm, tính cách nhân vật được thể hiện qua hành động, ngôn ngữ (lời thoại), tâm trạng, cảm xúc,…; phân biệt lời thoại của nhân vật (đối thoại, độc thoại) và lời của người dẫn truyện; chú ý phân tích các chi tiết tiêu biểu, câu chuyện, nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm.

(2) GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS dựa trên định hướng tham khảo sau:

– Truyện được kể bằng thơ nên giàu nhạc điệu; các chi tiết, sự kiện, nhân vật được kể lại, khắc hoạ bằng hệ thống các hình ảnh chọn lọc; ngôn ngữ kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật có tính hàm súc; các yếu tố của thơ như thanh điệu, vần, nhịp góp phần vào việc khắc hoạ chân dung nhân vật, miêu tả diễn biến tâm trạng, bối cảnh, tình huống,… Đặc biệt những đặc điểm của thơ rất phù hợp để miêu tả diễn biến tâm trạng, những thay đổi tâm lí hết sức tinh tế của nhân vật;…..

– Tuy kể chuyện bằng thơ lục bát nhưng vẫn phát huy được vai trò của người kể chuyện ngôi thứ ba bao quát mọi việc, quan sát, miêu tả, trần thuật, bình luận, một cách tự nhiên.

– Những dòng thơ lục bát kết hợp khéo léo giữa kể chuyện với miêu tả, bình luận; giữa lời của người kể chuyện với lời của nhân vật; giữa thuật lại hành động, lời nói với miêu tả tâm lí, thể hiện cảm xúc, thái độ của nhân vật,…

– Đặc biệt, cách xây dựng đối thoại của nhân vật qua câu thơ lục bát rất uyển chuyển, biến hoá. (GV có thể cho HS so sánh đối thoại Thuý Kiều – Từ Hải và đối thoại Thuý Kiều – Hoạn Thư để thấy rõ đặc điểm này).

Nội dung

Khái niệm

Dấu hiệu nhận biết

Nêu ví dụ

Dẫn trực tiếp

Dẫn gián tiếp

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

* Giao nhiệm vụ học tập: Cá nhân HS thực hiện các nhiệm vụ sau:

Cho HS xem vi deo về chữ Nôm, chữ Quốc ngữ theo đường link

https://www.youtube.com/watch?v=Tv5Rz_WIJxE

(1) Trả lời câu hỏi: Em đã biết gì về chữ Nôm và chữ Quốc ngữ?

(2) Đọc lướt phần Tri thức Ngữ văn và Thực hành tiếng Việt trong SGK để xác định nhiệm vụ học tập.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ (1); sau khi báo cáo, nghe kết luận về nhiệm vụ (1), HS thực hiện nhiệm vụ (2).

* Báo cáo, thảo luận: 1 – 2 HS trình bày. Các HS khác bổ sung (nếu có).

* Kết luận, nhận định:

(1): GV ghi nhận những nội dung HS đã biết về đoạn văn.

(2): GV nhận xét câu trả lời của HS; giới thiệu bài học và nhiệm vụ học tập.

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

HOẠT ĐỘNG 1:

* Giao nhiệm vụ học tập: Chia lớp thành 4 nhóm, thực hiện nhiệm vụ sau: đọc, tóm tắt nội dung của mục Tri thức Ngữ văn trong SGKvà điền vào phiếu học tập:

* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.

* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 1 – 2 nhóm trình bày. Các nhóm khác nghe và nhận xét.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS. Trên cơ sở đó, GV hướng dẫn HS khái quát về chữ Nôm và chữ Quốc Ngữ.

- Giống: Đều ghi được âm tiếng Việt.

- Khác nhau:

+ Chữ quốc ngữ: Dùng các con chữ trong chữ viết Latinh, chỉ cần học thuộc bảng chữ cái biết cách ghép vần là có thể đọc được tất cả các tiếng. Rất được phổ biến hiện nay.

+ Chữ Nôm: Chữ Nôm được xây dựng trên cơ sở chữ Hán đọc theo âm Hán-Việt, kết hợp cả hai yếu tố biểu ý và biểu âm. Khó học và khó nhớ, không được phổ biến hiện nay.

HOẠT ĐỘNG 2:

* Giao nhiệm vụ học tập: Yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ sau:

- Nêu đặc điểm và tác dụng của điển tích, điển cố.

- So sánh điển tích, điển cố với thành ngữ.

- Làm bài tập nhận diện điển tích, điển cố và thành ngữ.

* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.

* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 1 – 2 nhóm trình bày. Các nhóm khác nghe và nhận xét.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS. Trên cơ sở đó, GV hướng dẫn HS khái quát về điển tích, điển cố. So sánh điển tích, điển cố với thành ngữ và làm các BT nhận diện.

 ĐIỂN CỐ

1. Khái niệm:

Là những câu chuyện, sự việc có trong sách vở đời trước được dẫn ra để diễn đạt nội dung tương ứng.

b. Đặc điểm:

• Không cố định

- Mang tính hàm súc, thâm thúy

THÀNH NGỮ

1. Khái niệm: là những cụm từ cố định được hình thành từ trước, có tính khái quát, hình tượng cao; có nghĩa tương đương với một từ.

2. Đặc điểm:

• Tính hình tượng.

• Tính hàm súc.

Bài tập 1: Phân loại điển tích - điển cố ,thành ngữ trong các ví dụ sau. Nêu lý do phân loại như vậy.

Há miệng chờ sung  Thành ngữ

Đàn gẩy tai trâu  Thành ngữ

Gót chân Asin  Điển cố, điển tích

Sức trai Phù Đổng  Điển cố, điển tích

Bài tập 2: Tìm và nêu ý nghĩa của điển cố trong đoạn thơ:

Thị thơm thị giấu người thơm

Chăm làm thì được áo cơm cửa nhà

Đẽo cày theo ý người ta

Sẽ thành khúc gỗ chẳng ra việc gì

(“Truyện cổ nước mình” – Lâm Thị Mỹ Dạ)

- Thị thơm” (từ truyện cổ tích Tấm Cám): sự tích cô Tấm hóa thân trong quả thị, mỗi lần mỗi lần bà lão đi vắng thì từ quả thị, cô bước ra và làm mọi công việc gia đình giúp bà lão. Điển cố này nói đến hình tượng người hiền lành, chăm chỉ, luôn được yêu thương. Việc dùng điển cố này còn gợi ra phong vị cổ tích, phù hợp với nhan đề của bài thơ.

- Điển cố “đẽo cày giữa đường” (lấy từ truyện ngụ ngôn cùng tên). Ý nghĩa của điển cố: Nếu không độc lập, có chính kiến riêng của mình thì làm bất cứ việc gì đều không đạt được mục đích. Việc nhắc gợi điển cố này trong truyện dân gian ngoài ý nghĩa triết lý về lối sống còn hòa hợp với phong vị truyện cổ của cả bài thơ.

I. TRI THỨC TIẾNG VIỆT:

1. Một số hiểu biết sơ giản về chữ viết tiếng việt: chữ nôm và chữ quốc ngữ;

- Chữ Nôm là hệ thống chữ viết của người Việt được xây dựng dựa trên cơ sở chất liệu chữ Hán và âm đọc Hán Việt. Đây là thành quả văn hóa lớn lao, thể hiện ý thức độc lập, tự chủ của dân tộc và là phương tiện sáng tạo nên nền văn học chữ Nôm đặc sắc. Theo một số công trình nghiên cứu, chữ Nôm có thể đã hình thành vào khoảng thế kỉ VIII - IX và được phát triển, hoàn thiện vào khoảng thế kỉ XIII.

- Chữ Quốc ngữ là hệ thống chữ viết do một số giáo sĩ phương Tây dựa vào bộ chữ cái La-tinh để ghi âm tiếng Việt nhằm phục vụ cho việc truyền giảng đạo Thiên Chúa. Chữ Quốc ngữ ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVII và được cải tiến, hoàn thiện trong vòng hai thế kỉ tiếp theo. Đây là một hệ thống chữ viết có nhiều ưu điểm, có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, đồng thời là phương tiện làm nên một nền văn học phong phú - nền văn học chữ Quốc ngữ.

2. Điển tích, điển cố: đặc điểm và tác dụng

- Điển tích, điển cố được hiểu là sự việc, câu chữ trong sách xưa, được dẫn lại một cách cô đúc trong tác phẩm văn học. Điển tích, điển cố thường được gọi chung là điển.

- Trong sáng tác văn chương, việc sử dụng điển tích, điển cố làm cho cách diễn đạt trở nên hàm súc, uyên bác, giàu sức biểu hiện, gián tiếp bộc lộ thái độ, cảm xúc của tác giả, đem lại hứng thú cho người đọc.

Hoạt động của GV-HS

Dự kiến sản phẩm

* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 HS hoàn thành bài tập 1, 2, 3, 4, 5 trong SGK theo những gợi ý sau:

Bài tập 1: HS xem lại mục Điển tích, điển cố: đặc điểm và tác dụng ở phần Tri thức Ngữ văn và đọc lại VB Thuý Kiều báo ân, báo oán, đặc biệt là các chú thích.

Bài tập 2: HS sử dụng từ điển để tra cứu nghĩa của các thành ngữ do SGK yêu cầu. GV nên giới thiệu với HS một số từ điển tiếng Việt có nguồn đáng tin cậy.

Bài tập 3: HS xem lại mục Một số hiểu biết sơ giản về chữ viết tiếng Việt: chữ Nôm và chữ Quốc ngữ ở phần Tri thức Ngữ văn.

Bài tập 4: HS đọc lại VB Thuý Kiều báo ân, báo oán, đặc biệt là đoạn trích “Vợ chàng quỷ quái, tinh ma… Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa!”, chú ý các chú thích để xác định (những) thành ngữ được sử dụng trong đoạn trích. Để chỉ ra hiệu quả của việc sử dụng (những) thành ngữ, GV có thể dùng những câu hỏi gợi mở cho HS như: Trong VB “Thuý Kiều báo ân, báo oán”, đoạn trích “Vợ chàng quỷ quái, tinh ma … Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa!” là lời của ai, nói với ai và nói về chuyện gì? (Những) thành ngữ được sử dụng có tác dụng gì đối với việc thực hiện mục đích giao tiếp của người nói?

Bài tập 5: HS đọc lại VB Thuý Kiều báo ân, báo oán, đặc biệt là đoạn trích “Cho gươm mời đến Thúc Lang …Tạ lòng dễ xứng báo ân gọi là!”. Trước tiên HS cần xác định một số từ Hán Việt được sử dụng trong đoạn trích, sau đó chỉ ra tác dụng của việc sử dụng (những) từ Hán Việt ấy trên cơ sở hiểu nội dung của đoạn trích trong toàn mạch VB Thuý Kiều báo ân, báo oán.

* Thực hiện nhiệm vụ: Các nhóm HS thực hiện nhiệm vụ. Riêng nhiệm vụ (2), HS có thể thực hiện tại lớp hoặc về nhà.

* Báo cáo, thảo luận:

(1) 1 – 2 nhóm HS trình bày câu trả lời. Các HS khác nhận xét.

(2) HS đánh giá chéo sản phẩm học tập theo cặp.

* Kết luận, nhận định: GV nhận xét câu trả lời của HS.

Bài tập 1:

Điển cố: trướng hùm (Xưa thường dùng da hùm làm thành cái màn lớn để chủ soái họp bàn với các tướng, nên người sau quen dùng chữ “hổ trướng” để chỉ chỗ làm việc của các tướng soái), cửa viên (Đời xưa, lúc quân đội cắm trại thường chồng xe lên làm cửa, nên cửa doanh trại quân đội thường được gọi là viên môn)  Tác dụng: Việc sử dụng các điển cố trong trường hợp này gợi không khí trang trọng, uy nghiêm cho không gian của phiên toà báo ân, báo oán.

Điển cố: Sâm Thương. Theo Đào Duy Anh trong Từ điển Truyện Kiều (NXB Khoa học xã hội, 1989, tr. 395): sao Sâm và Thương là hai ngôi sao khác nhau, “…trong vòm trời hai vì sao ấy cách nhau gần 180 độ, cho nên hễ sao này mọc thì sao kia lặn, không thể nào cùng thấy trong một bầu trời (người ta vẫn hiểu lầm là sao Hôm và sao Mai). Còn theo thiên văn học hiện đại thì “… không phải ai cũng biết rằng sao Mai và sao Hôm chính là sao Kim. Buổi sáng, khi trời vừa rạng, thỉnh thoảng ta thấy ở phương Đông ngôi "sao Mai" xuất hiện. Lúc chiều tà vào buổi hoàng hôn, đôi lúc ta lại thấy "sao Hôm" ở phương Tây. Hai ngôi sao này, thực ra chỉ là một – đó là sao Kim. Người ta còn gọi sao Kim là sao Thái bạch hoặc Thái bạch kim tinh (ngôi sao rất trắng)” (Theo học tậptps://vtc.vn/sao-hom-va-sao-mai-thuc-ra-la-1-hanh-tinh-thuong-bi-nham-voi-ufo-vi-qua-sang-ar631914.học tậpml).

Dù hiểu theo cách nào thì Sâm Thương đều ý chỉ việc không bao giờ hai hình ảnh ấy (sao Sâm và Thương) cùng xuất hiện trong một bầu trời, ngụ ý chỉ sự chia li, cách biệt, không bao giờ gặp nhau.  Tác dụng: Trong hoàn cảnh đối thoại với Thúc Sinh, người mà Thuý Kiều mang ơn, việc sử dụng điển cố này thể hiện được cách nói trang trọng mà Kiều dành cho Thúc Sinh, diễn tả được tấm lòng biết ơn, trân trọng của Kiều đối với cố nhân.

Bài tập 2:

a. Lá thắm chỉ hồng: Chỉ duyên số, tiền định trong tình yêu, hôn nhân. Thành ngữ này gắn điển tích, điển cố: Vu Hượu đời Đường kết duyên với nàng cung nữ mà trước đây chàng đã từng đề thơ của mình vào chiếc lá thắm đỏ thả trôi theo dòng nước gửi vào cung cấm; Vi Cố kết duyên với người con gái trước đây chàng đã thuê người giết, vì muốn chống lại duyên phận khi ông tơ cho biết chỉ hồng đã buộc vào chân hai người từ lúc người con gái ấy mới lên ba. (Nguyễn Như Ý, Nguyễn Văn Khang, Phan Xuân Thành, Từ điển thành ngữ Việt Nam, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, năm 1994, trang 365)

b. Tái Ông thất mã: Phúc – hoạ, may – rủi là những điều khó đoán định, khó lường trước được. Thành ngữ gắn với điển tích, điển cố sau: ThượngTái ông có con ngựa quý tự nhiên biến mất, nhiều người đến hỏi thăm, ông nói với họ biết đâu đó lại là điều phúc. Quả nhiên, ít hôm sau ngựa quý quay về và kéo theo mấy con ngựa khác về cùng. Ông lại nói với mọi người biết đâu đó là điều hoạ, và đúng vậy, con trai ông mải mê phi ngựa, chẳng may ngã gãy chân. Thượng Tái ông lại nói với mọi người biết đâu đó lại là điều phúc. Ít lâu sau có giặc, trai trẻ trong làng đều phải ra trận, nhiều người chẳng bao giờ trở về nữa, riêng con ông vì tàn tật mà được ở lại và sống sót. (Nguyễn Như Ý, Nguyễn Văn Khang, Phan Xuân Thành, Từ điển thành ngữ Việt Nam, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, năm 1994, trang 556).

c. Ngưu lang Chức nữ: Chỉ cảnh vợ chồng phải xa nhau biền biệt, ít có điều kiện gặp nhau. Thành ngữ gắn với câu chuyện của đôi vợ chồng Ngưu lang và Chức nữ, bị trời phạt, mỗi năm chỉ được gặp nhau một lần vào mồng 7 tháng 7 âm lịch. (Nguyễn Như Ý, Nguyễn Văn Khang, Phan Xuân Thành, Từ điển thành ngữ Việt Nam, NXB Văn hoá – Thông tin, Hà Nội, năm 1994, trang 192).

Bài tập 3: Kể tên các t/p Văn học viết bằng chữ Nôm, chọn và chỉ ra ít nhất một từ ngữ hoặc hình ảnh yêu thích trong tác phẩm ấy và giải thích lí do lựa chọn từ ngữ/ hình ảnh ấy.

Bài tập 4: Nêu thành ngữ, giải thích nghĩa của thành ngữ và nêu hiệu qủa sử dụng: Đoạn trích là lời Thuý Kiều nói với Thúc Sinh về dự định trả thù Hoạn Thư. Kiều đã chỉ rõ Hoạn Thư là một người đàn bà nham hiểm, độc ác; những việc làm của Hoạn Thư nay đã đến lúc trả giá. Vì vậy kẻ xảo quyệt, tinh ma như Hoạn Thư nay sẽ gặp đối thủ tương xứng chính là nàng Kiều, và việc Hoạn Thư phải trả giá phù hợp với triết lí dân gian “ác giả ác báo”, lưới trời lồng lộng không thể thoát được, vì vậy tình cảnh của Hoạn Thư chính là “kiến bò miệng chén chưa lâu”. Cách sử dụng thành ngữ như vậy rất phù hợp với nội dung và đối tượng mà Kiều đang đề cập. Những thành ngữ nôm na, dân dã ấy đã thể hiện rõ thái độ có phần xem thường, mỉa mai của Kiều dành cho Hoạn Thư và khẳng định vị thế đối đầu tương xứng của nàng với Hoạn Thư tại thời điểm báo oán. Tính hàm súc, giàu hình tượng, biểu cảm của thành ngữ giúp Thúc Sinh hiểu rõ thái độ, dự định và sự quyết liệt của nàng về việc trả thù Hoạn Thư.

Bài tập 5:

II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:

Bài tập 1:

Bài tập 2: