Giáo Án Ngữ Văn 9 Chân Trời Sáng Tạo Bài 7 Hành Trình Khám Phá Sự Thật

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Kể tên một số VB truyện mà em đã học ở lớp 6, lớp 7, lớp 8 và học kì I của lớp 9. Những truyện đó có các đặc điểm chung nào?

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận theo nhóm đôi, trả lời câu hỏi.

B3. Báo cáo, thảo luận: 1 - 2 nhóm HS phát biểu, các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: Tổng hợp ý kiến của các nhóm, GV nhắc lại một số truyện mà HS đã học ở các lớp dưới.

• Thánh Gióng, Sọ Dừa (lớp 6), Tuổi thơ tôi, Dòng "Sông Đen" (lớp 7), Vắt cổ chày ra nước (lớp 8), Chuyện người con gái Nam Xương, Truyện Lục Vân Tiên (lớp 9),... Sau đó, GV nêu một số đặc điểm của truyện: Có nhân vật, sự kiện, cốt truyện, lời người kể chuyện,...

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: GV phát cho mỗi nhóm một tờ giấy ghi chú, yêu cầu:

1. Các nhóm đọc phần Tri thức Ngữ văn trong SGK: Nhóm 1: Đọc định nghĩa về truyện trinh thám; nhóm 2: đọc phần viết về không gian trong truyện trinh thám; nhóm 3: thời gian trong truyện trinh thám; nhóm 4: cốt truyện, sự kiện trong truyện trinh thám; nhóm 5: chi tiết trong truyện trinh thám; nhóm 6: nhân vật trong truyện trinh thám; nhóm 7: lời người kể chuyện trong truyện trinh thám.

2 . Xác định các từ khoá của từng mục, ghi vào tờ giấy ghi chú và dán vào từng khung của sơ đồ mà GV đã vẽ trên bảng:

3. Điền vào bảng sau:

ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC LOẠI LỜI TRONG TRUYỆN TRINH THÁM

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Các nhóm thực hiện nhiệm vụ.

B3. Báo cáo, thảo luận: (2) các nhóm dán giấy ghi chú vào sơ đồ; (3) các nhóm điền vào bảng.

B4. Kết luận, nhận định: Dựa trên sản phẩm của các nhóm và dựa vào SGK, GV làm rõ khái niệm, đặc điểm của truyện trinh thám.

Khái niệm truyện trinh thám

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: HS trả lời câu hỏi Chuẩn bị đọc trong SGK.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Hai HS trao đổi với nhau để tìm câu trả lời.

B3. Báo cáo, thảo luận: Mời một vài HS trình bày câu trả lời trước lớp.

B4. Kết luận, nhận định: Dựa trên câu trả lời của HS, GV dẫn dắt vào bài học. Lưu ý: Đây là câu hỏi mở, HS có thể có những câu trả lời khác nhau, GV không nên đánh giá đúng/ sai.

Câu trả lời của học sinh

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

1. HS trả lời câu hỏi: Theo em, vì sao cần dự đoán, suy luận khi đọc VB truyện nói chung, truyện trinh thám nói riêng?

2. Đọc diễn cảm VB. Trước khi HS đọc diễn cảm, GV chiếu lên màn hình bảng kiểm kĩ năng đọc diễn cảm:

(3) Ghi lại câu trả lời cho các câu hỏi dự đoán, suy luận trong SGK.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm hai HS thực hiện nhiệm vụ.

B3. Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm HS trả lời, các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định:

- Truyện trinh thám có nhiều tình tiết li kì, diễn biến bất ngờ, vì thế, người đọc cần thường xuyên sử dụng kĩ năng dự đoán để đoán biết diễn biến câu chuyện. Những bí mật trong truyện trinh thám được giữ kín đến cuối truyện nên người đọc cần có suy luận dựa trên những thông tin được nêu trong truyện.

- GV nhận xét về kĩ năng đọc diễn cảm của HS.

- GV ghi nhận dự đoán, suy luận của HS; sau đó có thể chia sẻ những dự đoán, suy luận của bản thân với các em.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Thảo luận nhóm, thực hiện hai nhiệm vụ sau:

1. Đọc sơ đồ sau và xác định đoạn trích trong SGK thuộc phần nào của truyện:

(2) Đọc đoạn trích và nêu nội dung bao quát của đoạn trích (câu 1 trong SGK).

B3. Thực hiện nhiệm vụ: 4 - 5 HS/ nhóm thực hiện nhiệm vụ.

Báo cáo, thảo luận: Các nhóm trả lời câu hỏi.

B4. Kết luận, nhận định: GV bổ sung câu trả lời của HS.

- Đoạn trích trong SGK thuộc phần 8 của truyện.

- Đoạn trích tái hiện lại toàn cảnh vụ trộm chiếc mũ miện ở nhà Hôn-đơ theo lời kể của Hôm.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

• Giao nhiệm vụ học tập: Trả lời câu 2 và câu 4 trong SGK.

(1) Để trả lời cho câu 2, các nhóm HS đọc lại VB, đọc lại định nghĩa về chi tiết trong truyện trinh thám (mục Tri thức Ngữ văn trong SGK); sau đó tìm một số chi tiết gắn với các tình huống, có tác dụng giúp thám tử Hôm phán đoán, suy luận về vụ trộm, kẻ trộm và điền vào bảng sau:

(2) Để trả lời cho câu 4: HS đọc lại Tri thức Ngữ văn về đặc điểm của không gian, thời gian trong truyện trinh thám, sau đó đối chiếu với không gian, thời gian trong VB để tìm ra tác động của các yếu tố này đến quá trình phá án của Hôm.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm hai HS thực hiện.

B3. Báo cáo, thảo luận: Hai nhóm trình bày kết quả thảo luận, các nhóm khác bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: GV tổng hợp ý kiến của các nhóm.

- Một số chi tiết và ý nghĩa của chúng đối với việc phá án:

- Không gian: Vụ án xảy ra trong khuôn viên gia đình Hôn-đơ; thời gian vụ án xảy ra trong đêm có tuyết rơi, tang vật của vụ án là chiếc mũ miện quý giá được một người đàn ông quý tộc dùng làm vật tín chấp trong một thời gian ngắn để vay một số tiền lớn. Những yếu tố trên đã tác động mạnh đến quá trình điều tra của Hôm, cụ thể là giúp Hôm khoanh vùng điều tra trong khuôn viên gia đình Hôn-đơ, đồng thời buộc Hôm phải tìm ra thủ phạm trong thời gian ngắn nhất, nếu không những dấu chân sẽ bị tuyết rơi hoặc tuyết tan làm mất đi và uy tín của ông chủ nhà băng Hôn-đơ sẽ bị ảnh hưởng nặng nề, thậm chí ngân hàng của ông có thể bị phá sản.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Thảo luận nhóm, trả lời câu 3, 5, 6 trong SGK.

1. Câu 3: HS đọc lại tri thức đọc hiểu về nhân vật trong truyện trinh thám, sau đó, tìm các chi tiết miêu tả Sơ-lốc Hôm và rút ra nhận xét.

2. Câu 5: HS nhớ lại tri thức đọc hiểu về lời người kể chuyện và lời nhân vật, sau đó, đọc kĩ đoạn văn đã cho trong SGK và xác định đâu là lời người kể chuyện, đâu là lời nhân vật.

3. Câu 6: HS đọc lại phần đầu đoạn trích và thực hiện yêu cầu của câu này.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm 4 - 5 HS/ nhóm thảo luận.

B3. Báo cáo, thảo luận: Hai nhóm trình bày kết quả thảo luận, các nhóm khác bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: GV tổng hợp ý kiến của các nhóm, ghi ý hay trong câu trả lời của HS lên bảng, sau đó bổ sung như sau:

* Nhân vật Sơ-lốc Hôm thể hiện đầy đủ các đặc điểm của nhân vật trong truyện trinh thám: Kĩ thuật điều tra vượt trội, khả năng quan sát tinh tường, không bỏ sót bất cứ chi tiết nào, khả năng lập luận, đánh giá sắc bén. Một số chi tiết tiêu biểu thể hiện các đặc điểm này:

• Chi tiết Me-ry bỏ đi và để lại lá thư: Trong khi Hôn-đơ lo lắng việc Me-ry có thể tự tử thì Hôm khẳng định việc Me-ry trốn đi là "giải pháp tốt nhất" cho cô ta bởi ông đã nhận ra sự bất thường trong hành động của Me-ry: được bác tin tưởng đến mức cho biết cả chỗ giấu chiếc mũ miện nhưng khi chiếc mũ bị mất thì đột ngột bỏ đi. Vậy, người lấy chiếc mũ miện có thể là Me-ry.

• Hôm quan sát rất kĩ các dấu chân in sâu trên tuyết ở cửa và những dấu chân để lại trên đường: Hôm suy luận rằng có một kẻ nào đó đã thông đồng với Me-ry và Me-ry đã lấy mũ miện đưa cho hắn.

• Việc A-thơ giao du với nhóm Huân tước Bơn-queo cũng là chi tiết mà Hôm không bỏ qua. Ông đã điều tra về thân thế, tính cách của Bơn-queo, mua lại chếc giày của Bơn-queo và đem ướm vào dấu giày trong vườn nhà Hôn-đơ; việc Bơn-queo đã từng đến nhà Hôm, việc Me-ry từ chối tình yêu của A- thơ đã giúp Hôm suy luận về mối quan hệ giữa Me-ry và Bơn-queo, khẳng định những dấu chân ở cửa là của Bơn-queo, những dấu chân trên đường là dấu chân của Bơn-queo và của A-thơ khi anh chạy đuổi theo Bơn-queo.

• Chi tiết chiếc mũ miện bị bẻ cong cho thấy nó đã bị giằng co giữa hai người: A-thơ và Bơn-queo khi A-thơ đuổi theo Bơn-queo để giành lại chiếc mũ miện.

• Kết nối việc A-thơ chứng kiến Me-ry lấy trộm mũ miện nhưng không nói với cha mình với việc A-thơ si mê Me-ry nhưng không được đáp lại đã giúp Hôm kết luận: Vì giận cha đã nghi oan cho mình và vì hào hiệp, A-thơ đã không nói với cha thủ phạm lấy cắp chiếc mũ miện.

-> Có thể nói, khả năng quan sát, điều tra kĩ lưỡng, không bỏ sót bất cứ một tiểu tiết nào cùng với tài suy luận, phán đoán chính xác đã giúp Hôm nhanh chóng tìm ra thủ phạm của vụ án.

* Lời người kể chuyện, đâu là lời nhân vật.

• Lời người kể chuyện: Không biết là mấy giờ anh mới về, nhưng sáng hôm sau, khi tôi xuống nhà để dùng bữa điểm tâm thì anh đã có mặt ở đó, một tay cầm tách cà phê còn tay kia cầm tờ báo, trông rất tươi tỉnh và gọn gàng; anh nói.

• Lời của nhân vật (lời của nhân vật Hôm): “Xin lỗi vì đã bắt đầu bữa sáng mà không đợi anh, Oát-sân”; “nhưng anh hãy nhớ rằng ta có một cái hẹn khá sớm với thân chủ của ta vào sáng nay ”.

* Câu chuyện được kể bằng lời của bác sĩ Oát-sân, bạn của thám tử Hôm, một nhân vật trong truyện và là người chứng kiến toàn bộ quá trình phá án của Hôm. Việc sử dụng ngôi kể này (ngôi thứ nhất, xưng “tôi”) có tác dụng làm tăng tính chân thực cho câu chuyện

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Chia lớp làm hai nhóm, nhóm đồng ý với nhận xét A-thơ là chàng trai cao thượng, hào hiệp của thám tử Hôm, nhóm không đồng ý với nhận xét này. Sau đó, GV mời một số HS đại diện cho hai nhóm tranh luận với nhau.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Tám HS đại diện cho hai nhóm tranh luận trước lớp.

B3. Báo cáo, thảo luận: Hai nhóm trình bày kết quả thảo luận, các nhóm khác bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: Đây là câu hỏi mở, sẽ có các câu trả lời khác nhau tùy vào góc nhìn, quan điểm của từng HS, điều quan trọng là HS lập luận, lí giải được cho quan điểm của mình. Vì thế, GV không nên áp đặt câu trả lời. GV cũng cần chia sẻ với HS quan điểm của chính mình để góp phần định hướng cho các em.

Câu trả lời của học sinh

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

(1) Nhóm 4 HS hoàn thành PHT 1

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Thực hiện tại lớp

B3. Báo cáo, thảo luận: GV mời một vài nhóm chia sẻ kết quả thảo luận của nhóm.

B4. Kết luận, nhận định: dựa trên những ý kiến của HS, GV hướng dẫn, bổ sung.

Câu trả lời của học sinh.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 HS hoàn thành PHT 2. HS về nhà thực hiện các nhiệm vụ sau để chuẩn bị cho tiết học tiếp theo về VB Ngôi mộ cổ:

- Trước khi đọc VB, cần đọc kĩ phần tóm tắt truyện Kho tàng họ Đặng trong SGK.

- Đọc trực tiếp VB, trong quá trình đọc lần đầu, trả lời các câu hỏi ở phần Trải nghiệm cùng VB

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện ở nhà, sau đó đến lớp thảo luận với bạn kế bên để hoàn chỉnh nội dung PHT.

B3. Báo cáo, thảo luận: GV mời một vài nhóm chia sẻ kết quả thảo luận của nhóm ở tiết học sau.

B4. Kết luận, nhận định: dựa trên những ý kiến của HS, GV hướng dẫn, bổ sung.

Câu trả lời của học sinh.

BẢNG KIỂM KĨ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM

Tiêu chí

Có

Không

Đọc trôi chảy, không bỏ từ, thêm từ

Ngắt giọng phù hợp, thể hiện đúng nhịp điệu câu văn

Thể hiện được các trạng thái, cảm xúc của các nhân vật

PHT SỐ 1

Tóm tắt đặc điểm của truyện trinh thám

Tên học sinh: Lớp:

Điền vào bảng sau những đặc điểm của thể loại truyện trinh thám (cột 1), sự thể hiện

những đặc điểm đó trong VB Chiếc mũ miện dát đá be-rô (cột 2):

PHT SỐ 2

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Xem một video ngắn và trả lời câu hỏi (Link video gốc: https://www.youtube.com/watch?v=osiqauteEpg):

- Ai là nhân vật chính ?

- Các nhân vật đang thực hiện điều gì ?

- Họ có đạt được mục đích không ?

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận theo nhóm đôi, trả lời câu hỏi.

B3. Báo cáo, thảo luận: 1 - 2 nhóm HS phát biểu, các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: Tổng hợp ý kiến của các nhóm và giới thiệu bài học mới.

- Nhân vật chính là Conan.

- Các nhân vật đang tìm kho báu.

- Họ trải qua nhiều thử thách và đã tìm được kho báu đầy ý nghĩa.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B 1. Giao nhiệm vụ học tập: Các nhóm 2 HS đọc khung tóm tắt VB trong SGK và sắp xếp các sự kiện theo đúng trình tự để nhớ lại hành trình tìm kiếm kho báu của anh em nhà họ Đặng và thám tử Kỳ Phát.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận và sắp xếp thông tin đúng trong trò chơi Đường đến ngôi mộ cổ.

B3. Báo cáo, thảo luận: Các nhóm HS trao đổi tờ kết quả, GV chiếu/ công bố đáp án, các nhóm thực hiện chấm chéo cho nhau (1 đáp án đúng = 1 điểm cộng).

B4. Kết luận, nhận định: GV dẫn dắt vào bài.

Đoạn trích hứa hẹn sẽ mang đến cho người đọc một câu chuyện phiêu lưu hấp dẫn và ly kỳ: cuộc hành trình tìm kiếm kho báu của Kỳ Phát và con cháu họ Đặng sẽ đầy thử thách.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: HS đọc phân vai VB; trả lời câu hỏi Trải nghiệm cùng VB; nêu thông tin về tác giả, thể loại, PTBĐ, ngôi kể và tìm hiểu một số từ được chú thích.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ học tập được giao.

B3. Báo cáo, thảo luận: Các HS phân vai để đọc; HS khác thực hiện các yêu cầu của câu hỏi Trải nghiệm cùng VB (cá nhân thực hiện).

B4. Kết luận, nhận định: GV nhận xét về kết quả đọc phân vai của HS; GV góp ý cho câu trả lời, nhận xét về cách HS thực hiện kĩ năng dự đoán

- Tác giả: Phạm Cao Củng

- Thể loại: truyện trinh thám

- Phương thức biểu đạt: tự sự

- Ngôi kể: ngôi thứ ba

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập: Trả lời câu 1 trong SGK.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm hai HS thảo luận theo các bước sau để xác định nội dung bao quát của VB:

• Liệt kê các sự kiện, chi tiết trong VB.

• Chọn lọc một số sự kiện, chi tiết tiêu biểu.

• Viết lại thành câu văn ngắn gọn nêu nội dung bao quát của VB.

B3. Báo cáo, thảo luận: Hai nhóm HS trình bày câu trả lời, các nhóm khác bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: GV kết luận, hướng dẫn và gợi ý.

Ngôi mộ cổ kể về hành trình thám tử Kỳ Phát cùng ba trưởng ngành nhà họ Đặng đến khu mộ cổ. Họ giải mã nội dung của các câu thơ trong bài thơ luật Đường (được khắc ở đáy bốn chiếc đĩa cổ mà ông tổ họ Đặng để lại), cuối cùng đã tìm thấy đường vào khu mộ để tìm kho báu của gia tộc.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

1. Đọc lại VB, trả lời câu 2 trong SGK. Gợi ý: HS cần liệt kê các chi tiết xảy ra trong tiến trình đi tìm kho báu của Kỳ Phát, từ đó, xác định chi tiết quan trọng giúp Kỳ Phát phán đoán hướng tìm kho báu.

2. Trả lời câu 3 trong SGK về nhân vật thám tử Kỳ Phát bằng cách hoàn thành PHT số 1:

B2. Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận nhóm (khoảng 4 - 5 thành viên/ nhóm).

B3. Báo cáo, thảo luận: Đại diện nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: GV tóm tắt ý kiến của HS, bổ sung:

- Chi tiết giúp Kỳ Phát phán đoán hướng tìm kho báu: Nội dung các câu thơ trong bài thơ thất ngôn bát cú được ghép từ các câu thơ in trên bốn chiếc đĩa cổ (vị trí, số bước chân, hướng,…)

• Nhân vật Kỳ Phát thể hiện những đặc điểm của một người thám tử tài năng, bộc lộ những phẩm chất đáng quý như: dũng cảm, kiên trì, bền bỉ trước những thách thức và khó khăn trên hành trình đi tìm sự thật.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

1. Đọc lại đối thoại giữa Kỳ Phát với ba anh em nhà họ Đặng về bí mật của bốn chiếc đĩa cổ và trả lời các yêu cầu trong câu 4.

Gợi ý: HS có thể sử dụng bút chì để đánh dấu lời người kể chuyện và lời nhân vật trong đoạn đối thoại.

2. Xem lại Tri thức Ngữ văn, phần kiến thức về ngôi kể; đồng thời so sánh với ngôi kể của VB Chiếc mũ miện dát đá Be-rô để trả lời câu 5.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm hai HS cùng thực hiện nhiệm vụ.

B3. Báo cáo, thảo luận: GV mời một số HS lên trình bày câu trả lời, các nhóm khác bổ sung.

B4. Kết luận, nhận định: GV kết luận, hướng dẫn HS chốt ý.

- Lời người kể chuyện và lời nhân vật giúp

+ Miêu tả cụ thể các hành động, sự việc diễn ra, khiến người đọc như được thấy tận mắt chặng hành trình khám phá của nhân vật.

+ Thể hiện suy nghĩ, quá trình tư duy, suy luận của nhân vật

+ Khẳng định vai trò quan trọng, mang tính định hướng, dẫn dắt của nhân vật.

- Bài thơ được đọc to đã cung cấp thông tin và chỉ dẫn về vị trí của kho báu.

- Ngôi kể thứ ba:

+ Giúp tác giả kể chuyện, miêu tả nhân vật một cách khách quan, sinh động, thể hiện tài năng của Kỳ Phát khi hợp tác với các nhân vật khác.

+ Mang đến cho người đọc cảm giác như đang được tận mắt chứng kiến cảnh đi tìm kho báu.

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

HS hoàn thành PHT số 2 để tổng hợp bài học kinh nghiệm khi đọc thể loại truyện trinh thám.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: cá nhân thực hiện nhiệm vụ

B3. Báo cáo, thảo luận: GV yêu cầu HS sau khi hoàn thành PHT sẽ đổi PHT cho bạn bên cạnh để cùng chỉnh sửa, góp ý kiến.

B4. Kết luận, nhận định: GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của HS và hướng dẫn các em tổng kết vấn đề theo định hướng tham khảo.

- GV dặn dò HS cất giữ PHT trên vào hồ sơ học tập cá nhân để phục vụ cho việc ôn tập giữa kì và cuối kì.

Xem nội dung trong phần phụ lục

HĐ CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

B1. Giao nhiệm vụ học tập:

Xem một bộ phim, đọc một truyện thuộc thể loại trinh thám mà em thích, sau đó ghi lại hành trình và cách nhân vật tìm ra kho báu hoặc phá án vào phiếu học tập số 3.

B2. Thực hiện nhiệm vụ: cá nhân thực hiện nhiệm vụ

B3. Báo cáo, thảo luận: GV yêu cầu HS sau khi hoàn thành sẽ trình bày trước lớp ở tiết học tiếp theo để cùng chỉnh sửa, góp ý kiến.

B4. Kết luận, nhận định: GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của HS và hướng dẫn các em tổng kết vấn đề.

Học sinh hoàn thành phiếu học tập theo yêu cầu về nội dung và trời gian.

Đặc điểm nhân vật thám tử trong truyện trinh thám

Sự thể hiện ở nhân vật Kỳ Phát

Nhận xét chung về nhân vật Kỳ Phát

Kĩ thuật điều tra vượt trội

- Điều tra sự thật việc Đặng Bá Vy giấu chiếc đĩa thứ tư, không muốn chia sẻ thông tin với anh em trong gia tộc.

- Sử dụng dây quả dọi từ hai cành cây hướng đông, tây để xác định vị trí dẫn đến kho báu

• Nhân vật Kỳ Phát thể hiện những đặc điểm của một người thám tử tài năng trên các phương diện: Khả năng suy luận, phân tích, phán đoán, sự dứt khoát trong hành động,...

• Nhân vật Kỳ Phát cũng bộc lộ những phẩm chất đáng quý như: Dũng cảm, kiên trì, bền bỉ trước những thách thức, khó khăn trên hành trình đi tìm sự thật

Khả năng quan sát tinh tường, nhạy bén

• Quan sát không gian xung quanh khu mộ cổ, ghép nối các cảnh quan thực tế (bãi bể, cây, cành cây, trăng) với các chi tiết trong bài thơ luật Đường để tìm hướng đi đến hầm mộ

- Quan sát từng dấu vết nhỏ trên đường vào hầm mộ, kể cả trong đêm tối; từ đó, Kỳ Phát biết được Bá Vy cùng đồng bọn đã đến khu mộ trước, nhờ vào vết chân còn mới mà họ để lại

Khả năng phân tích, suy luận sắc bén

• Phân tích, giải mã được các chi tiết mơ hồ, khó hiểu trong bài thơ như: “nguyệt lão giấu mình”, “xoay tả hữu”, “chạy đông tây”, “đông hai mươi bước thêm hai bước”; nhờ vào quá trình suy luận logic mà Kỳ Phát xác định đúng đường vào hầm mộ

Sắp xếp, tìm mối liên kết từ các chi tiết nhỏ nhất trong quá trình suy luận như: Tài sản của ông tổ họ Đặng, vai trò của viên cố đạo người Pháp và câu thơ khó hiểu “Tây một trăm giây thẳng một dây” (giây: đơn vị tính thời gian của người phương Tây)

Đặc điểm của truyện trinh thám

Kinh nghiệm đọc truyện trinh thám dựa trên đặc điểm thể loại

Không gian, thời gian

• Xác định thời gian, không gian diễn ra câu chuyện

• Xác định bối cảnh xã hội liên quan đến câu chuyện

• Chỉ ra được tác dụng của không gian, thời gian trong việc thúc đẩy tiến trình khám phá vụ án, tìm ra sự thật

Cốt truyện, sự kiện

• Tóm tắt các sự kiện chính trong cốt truyện

• Nhận diện được vai trò của từng sự kiện theo tiến trình điều tra, sáng tỏ vụ án

Vụ án xảy ra => Người điều tra tiến hành điều tra => Tình huống phức tạp bất ngờ xuất hiện => Cuộc điều tra gặp nhiều bế tắc => Thủ phạm cùng quá trình gây án bị vạch trần

Chi tiết

• Xác định các chi tiết đóng vai trò là mắt xích giúp thám tử phá án, dù là chi tiết nhỏ nhất

• Phân tích được tác dụng của các chi tiết quan trọng trong hành trình khám phá sự thật của các nhân vật

Nhân vật

• Xác định nhân vật chính, nhân vật phụ

• Xác định vai trò của các nhân vật trong truyện

• Giải thích, phân tích được tiến trình phá án của nhân vật chính cùng những phẩm chất của một thám tử mà nhân vật đã thể hiện

Lời người kể chuyện và lời nhân vật (đối thoại, độc thoại nội tâm)

• Xác định lời người kể chuyện, lời nhân vật

• Chỉ ra được vai trò của lời người kể chuyện trong quá trình dẫn dắt câu chuyện

• Giải thích, phân tích được tác dụng của việc sử dụng đối thoại, độc thoại nội tâm (nếu có) trong lời nhân vật

Tên (phim/truyện)

Nhân vật chính

Hành trình và cách nhân vật tìm ra kho báu hoặc phá án

Suy nghĩ của bản thân

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

GV cho HS xem video theo link

https://www.tiktok.com/@duongminh0309/video/7302020091078511880?is_from_webapp=1&sender_device=pc&web_id=7388440346190251538

GV: Các trinh sát phá án thành công nhờ vào phương pháp gì?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

- HS xem video, tìm đáp án.

- Gv quan sát, hỗ trợ, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trình bày ý kiến.

- HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, dẫn dắt vào bài.

Câu trả lời hợp lí của HS.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

NV1:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS thảo luận nhóm 4-5 HS (4’):

- Chỉ ra các bước suy luận của Sơ-lốc Hôm.

- Có thể hoán đổi trình tự bốn bước thực hiện tư duy phân tích của Sơ-lốc Hôm được không? Vì sao?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện nhiệm vụ học tập đã giao theo nhóm.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức

I. Suy ngẫm và phản hồi

1. Trình tự suy luận của Sơ-lốc Hôm

Không thể đổi trình tự bốn bước của Hôm bởi vì đó là một quá trình suy luận logic, từ quan sát, lí giải nguyên nhân, loại trừ đến kết luận. Mỗi bước sau đều xây dựng trên bước trước, tạo thành một chuỗi logic không thể thiếu một bước, cũng không thể đảo ngược trật tự các bước.

Ví dụ: Quan sát phải là bước đầu tiên và quan trọng nhất để có thể rút ra được các kết luận đúng đắn. Khi quá trình quan sát không được thực hiện kĩ càng, các bước tiếp theo sẽ không thể thực hiện được. Nếu trật tự trên bị phá vỡ, quá trình suy luận của chúng ta sẽ trở nên khó khăn, thiếu cơ sở thực tế, thiếu kiểm chứng và không thể rút ra nhận định cuối cùng cho sự kiện/ vấn đề gặp trong cuộc sống.

NV2:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho HS làm việc cá nhân:

Việc Ren-sâm Rít nêu VD vè quá trình phân tích chiếc đồng hồ của Hôm trong “Dấu bộ tứ” có tác dụng gì đối với bài viết?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện nhiệm vụ học tập

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

HS trình bày; nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức

2. Tác dụng của việc nêu ví dụ về quá trình suy luận của Sê-lốc Hôm

Việc lấy ví dụ về quá trình phân tích chiếc đồng hồ của Hôm trong Dấu bộ tứ có các tác dụng:

- Minh hoạ cụ thể và sinh động phương pháp suy luận của Hôm: Đi từ quan sát - xây dựng giả thuyết - loại từ giả thuyết - tổng hợp, rút ra kết luận.

- Tăng tính sinh động, hấp dẫn cho bài viết, giúp độc giả dễ dàng hình dung được tiến trình suy luận của Hôm.

- Tăng khả năng vận dụng vào thực tế: Thông qua câu chuyện của Hôm, người đọc có thể áp dụng được cách Hôm tư duy để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

NV3:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho HS thảo luận cặp đôi (4’): Nêu một số giải pháp mà em có thể thực hiện để rèn luyện kĩ năng suy luận.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện nhiệm vụ học tập

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

HS trình bày; nhóm khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức

II. Luyện tập

Giải pháp để rèn luyện kĩ năng suy luận

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

NV4:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho HS thảo luận cặp đôi (4’): tìm đáp án cho tình huống cho sẵn.

Em hãy suy luận tìm ra thủ phạm trong tình huống sau:

Một sáng trời đổ tuyết, Luke quyết định tổ chức tiệc tại gia. Cậu mời ba người bạn đến vào lúc 11h30. Khi Emma, David và James đến, họ tìm thấy Luke đã chết và báo cảnh sát. Thám tử cho biết Luke bị giết vào khoảng 9h và tra hỏi ba người bạn.

David nói anh ta đang dọn dẹp bếp tại nhà mình vào thời gian đó. James đọc tiểu thuyết tại nhà, còn Emma đi chơi golf với sếp cả buổi sáng.

Bạn có đoán ra ai đã sát hại Luke?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện nhiệm vụ học tập

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

HS trình bày; HS khác nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức

Thủ phạm là Emma vì cô ta không thể đi chơi golf khi trời đang đổ tuyết.

Tổ chức thực hiện:

Dự kiến sản phẩm

Tìm hiểu khái niệm câu rút gọn: Làm việc cá nhân.

* Giao nhiệm vụ học tập:

Đọc ví dụ và trả lời các câu hỏi bên dưới:

 Ví dụ: Hai ba người đuổi theo nó. Rồi ba bốn người, sáu bảy người.

?Trong ví dụ trên theo em câu nào là câu rút gọn? Vậy câu đã lược bỏ đi thành phần nào?

?Em Hãy khôi phục lại thành phần đã lược bỏ?

?Từ đó em hãy định nghĩa thế nào là câu rút gọn?

? Vậy theo em tại sao người viết phải rút gọn câu bằng cách lược bỏ đi những từ ngữ đó?

?Em hãy đặt một ví dụ cho câu rút gọn?

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ.

* Báo cáo, thảo luận: HS trình bày câu trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung.

* Kết luận, nhận định: Câu rút gọn là loại câu bị lược bỏ một hoặc một vài thành phần nào đó và có thể khôi phục lại (các) thành phần bị rút gọn nhờ ngữ cảnh. Chúng ta vẫn có thể xác định được thành phần còn lại trong câu rút gọn là thành phần gì. Đánh giá điểm nếu HS trả lời tốt.

I. Tri thức tiếng Việt

 1)Câu rút gọn

-Câu rút gọn là câu đã bị lược bỏ đi một hoặc một số thành phần nào đó,  và có thể khôi phục lại.

 Ví dụ 1:

- Bao giờ cậu đi Hà Nội?

- Ngày mai.

-> ngày mai tôi đi Hà Nội.

 Ví dụ 2:

- Nhàn: Thuyền trưởng của các anh là ai?

-Tiến: Là người đã lặn lội mưa gió, nước lũ đưa đoàn xà lan này về đây cho xã các cô.

Ví dụ 3:

Nam: – Khi nào mình thi giữa kì nhỉ?

Lan: – Thứ Ba tuần sau.

Tìm hiểu một số lưu ý khi sử dụng câu rút gọn: Làm việc cá nhân.

* Giao nhiệm vụ học tập:

 ? Từ câu chuyện cười ở đầu bài, em có lưu ý gì khi sử dụng câu rút gọn?

?Bài tập số 5.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân.

* Báo cáo, thảo luận: HS trình bày câu trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung.

* Kết luận, nhận định:

Bài tập 5:

a. Câu trả lời của Nam trong tình huống trên không phù hợp vì trong tình huống giao tiếp với người có tuổi tác, địa vị cao hơn mình (cụ thể ở đây là cô giáo), câu nói của Nam (Tri thức Ngữ văn.) bị xem là “nói trống không”, là cách nói thiếu lễ phép. Vì vậy, HS cần lưu ý sử dụng câu rút gọn trong những tình huống giao tiếp phù hợp.

b. Với câu hỏi của cô giáo, chúng ta có thể có những câu trả lời sau:

(1) Tri thức Ngữ văn ạ.

(2) Dạ, phần Tri thức Ngữ văn ạ.

(3) Dạ, lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn.

(4) Lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn ạ.

(5) Dạ, hôm qua lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn.

Chúng ta có thể trả lời bằng một câu rút gọn nhưng nên thêm “ạ”, “dạ” để thể hiện sự
lễ phép trong tình huống này.

Câu rút gọn giúp tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện trước đó, làm cho nhịp độ cuộc đối thoại nhanh hơn và ngôn ngữ trở nên gọn gàng, súc tích hơn. Tuy nhiên tùy vào ngữ cảnh giao tiếp, đối tượng giao tiếp mà sử dụng câu rút gọn một cách phù hợp. Đánh giá điểm nếu HS trả lời tốt.

* Lưu ý:

- Không làm người khác hiểu sai hoặc không đầy đủ nội dung câu nói.

- Không làm câu nói thành một câu cộc lốc,  khiếm nhã.

Tìm hiểu khái niệm câu đặc biệt: Làm việc cá nhân.

* Giao nhiệm vụ học tập:

-Yêu cầu HS đọc ví dụ:

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ

Đồng chí!

? Em có nhận xét gì về câu thơ “Đồng Chí”?

?Em hãy tìm thêm những ví dụ tương tự.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân.

* Báo cáo, thảo luận: HS trình bày câu trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung.

* Kết luận, nhận định: GV chốt lại khái niệm của câu đặc biệt. Đánh giá điểm nếu HS trả lời tốt.

2) Câu đặc biệt

- Câu đặc biệt là câu không có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ-  vị ngữ mà chỉ có một trung tâm cú pháp chính ( do  do một hoặc một cụm từ) tạo thành.

Tìm hiểu chức năng của câu đặc biệt:Làm việc theo cặp đôi.

* Giao nhiệm vụ học tập:

 -GV phát PHT tìm hiểu về chức năng của câu đặc biệt.

-Yêu cầu HS hoàn thành trong 3 phút.

* Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ theo cặp đôi.

* Báo cáo, thảo luận: Đại diện từng bàn báo cáo kết quả từng chức năng. HS bàn khác nhận xét, bổ sung.

* Kết luận, nhận định: GV chốt lại các chức năng của câu đặc biệt. Ghi điểm cộng cho các nhóm có câu trả lời đúng.

-Chức năng:

+Bộc lộ cảm xúc (đau đớn, xót xa, thương cảm, nghẹn ngào,…)

+Xác định thời gian, nơi chốn;

+Liệt kê, thông báo sự vật, hiện tượng;

+Gọi đáp;

Ví dụ 1: Chao ôi!

=>Chức năng: Bộc lộ cảm xúc

Ví dụ 2: Trên bàn có một lọ hoa.

=>Chức năng: Thông báo sự vật, hiện tượng.

Tổ chức thực hiện: Trò chơi theo đội nhóm

Dự kiến sản phẩm

Vòng 1: Thực hiện bài tập 1, 2, 3 trong SGK.

* Giao nhiệm vụ học tập:

- GV chia lớp thành 4 đội tương ứng với 4 dãy lớp học.

- GV phát Phiếu bài tập tổng hợp: Tìm và nêu tác dụng của câu rút gọn, câu đặc biệt trong các bài tập. Phiếu bài tập gồm 6 ví dụ, mỗi bàn thực hiện 1 ví dụ trong vòng tối đa 3 phút, thực hiện xong chuyền đến bàn bên dưới (hết thời gian vẫn chuyền xuống, sẽ chuyền lại nếu còn thời gian).

* Thực hiện nhiệm vụ:Các nhóm nhận Phiếu bài tập và thực hiện theo hiệu lệnh của GV.

* Báo cáo, thảo luận:

- GV trình chiếu đáp án.

- Bàn nhất của mỗi đội sẽ đổi kết quả và chấm chéo nhau. Mỗi nội dung chưa đúng sẽ trừ 0.5 điểm.

* Kết luận, nhận định:

- GV nhận xét thái độ, kết quả hoạt động của HS.

Bài tập 1:

a. Câu rút gọn có trong đoạn trích:

(1) Phải nhanh lên mới được.

(2) Giống đấy…

Tác dụng: Việc sử dụng câu rút gọn giúp tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện trước đó, do đó làm cho nhịp độ cuộc đối thoại nhanh hơn.

b. Khôi phục thành phần bị rút gọn:

(1) Ta phải nhanh lên mới được.

(2) Giống cụ Di Lung đấy!

Bài tập 2:

a. Câu đặc biệt: Ôi, Chúa ơi! (Bộc lộ cảm xúc).

Lưu ý: Trong câu đặc biệt này có một thành phần phụ – thành phần cảm thán (Ôi). Mặc dù có cấu tạo kiểu như một câu đặc biệt gọi – đáp với cấu trúc X + ơi, nhưng những câu như: Chúa ơi!, Trời ơi!,… có chức năng bộc lộ cảm xúc.

b. Câu đặc biệt:

– Có tiếng gì trong cái hòm này... như tiếng thở ấy... (Chỉ sự tồn tại của sự vật, hiện tượng, sự kiện,…).

– Eo ơi! (Bộc lộ cảm xúc).

c. Câu đặc biệt:

– A! (Bộc lộ cảm xúc).

– Anh Khiết ơi! (Gọi – đáp).

Bài tập 3:

a. Câu rút gọn: Bỏ rơi ông?

b. Câu đặc biệt:

– Chao ôi!

– Trời ơi!

Lưu ý: “Hai trăm ngàn đồng tiền mặt” không phải là một câu rút gọn mà là một phần chưa nói hết (do quãng ngừng trong hội thoại) của câu “Và để thưởng công cho thị Lý, vì thị đã chăm nom, nâng đỡ tôi, tôi để lại cho thị hai trăm ngàn đồng tiền mặt.” trong lời thoại của Khiết.

Vòng 2: Thực hiện bài tập 4 trong SGK.

* Giao nhiệm vụ học tập:

- GV yêu cầu HS đọc thầm bài tập số 4.

- HS trả lời cá nhân lần lượt 2 câu hỏi của bài tập.

- HS của đội nào trả lời đúng sẽ cộng điểm thêm cho đội đó.

* Thực hiện nhiệm vụ:Cá nhân HS đọc bài tập và suy nghĩ trả lời..

* Báo cáo, thảo luận:

- HS trình bày câu trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung.

- Mỗi câu trả lời đúng sẽ cộng 0.5 điểm.

* Kết luận, nhận định:

- GV chốt lại kiến thức.

- GV ghi điểm cho những nhóm có sản phẩm tốt.

Bài tập 4:

a. Á, à, tôi biết rồi. (Thành phần cảm thán).

Thành phần cảm thán này có thể tách ra (có dấu ngắt câu) tạo thành câu đặc biệt dùng để bộc lộ cảm xúc.

Ví dụ: Á, à! Tôi biết rồi.

Á, à! (Câu đặc biệt bộc lộ cảm xúc).

b. Hình như cô đã chờ sẵn đâu đó ở phòng bên. (Thành phần tình thái)