Giáo Án Ngữ Văn 9 Cánh Diều Bài 2 Truyện Thơ Nôm

Hoạt động của GV & HS

Sản phẩm cần đạt

NV2: Tìm hiểu về tác giả Nguyễn Du và Truyện Kiều

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu HS hoàn thành sơ đồ giới thiệu thông tin chính về tác giả Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều (yêu cầu 2, phiếu học tập số 1)Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh hoàn thành sơ đồ tư duy, chia sẻ.

- Giáo viên khích lệ HS.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

• GV gọi một vài HS phát biểu.

- HS trình bày ngắn gọn thông tin đã tìm hiểu về tác giả và tác phẩm.

- Các HS khác lắng nghe, bổ sung, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

GV nhận xét đánh giá kết quả HS, chuẩn hóa kiến thức qua trình chiếu slide.

NV2: Tìm hiểu chung về đoạn trích “ Cảnh ngày xuân”

GV hướng dẫn cách đọc văn bản:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV hướng dẫn HS đọc văn bản: Gọi 1 – 2 HS đọc. Lưu ý HS đọc đúng nhịp thơ và đọc diễn cảm.

- Hướng dẫn HS tìm hiểu các chú thích SGK, giải thích các từ khó hiểu.

- Hoạt động theo hình thức nhóm bàn.

- HS trả lời các câu hỏi sau: Giới thiệu nét chung về bài thơ bằng cách trả lời phiếu học tập số 02

HS đóng vai MC để giới thiệu về bài thơ trước nhóm

PHIẾU HỌC TẬP 02

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

Thảo luận về bài thơ theo phiếu HT số 02

Bước 3: Báo cáo thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV mời một vài HS chia sẻ những liên hệ, suy luận tưởng tượng của mình trong quá trình đọc.

- Trả lời các câu hỏi.

Bước 4: Đánh giá thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV và HS cùng đánh giá việc đọc văn bản, tìm hiểu những từ khó hiểu trong văn bản.

- GV nhận xét, chuẩn hoá kiến thức về tác phẩm.

NV3: Tìm hiểu về định hướng cách đọc hiểu một đoạn trích trong truyện thơ Nôm.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Dựa vào những thông tin em tìm hiểu được về truyện thơ Nôm và Truyện Kiều, em hãy cho biết khi đọc hiểu một đoạn trích trong truyện thơ Nôm, cần lưu ý những gì?

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh thảo luận cặp đôi, chia sẻ.

- Giáo viên khích lệ HS.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

• GV gọi một vài HS phát biểu.

- Các HS khác lắng nghe, bổ sung, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

GV nhận xét đánh giá kết quả HS, chuẩn hóa kiến thức qua trình chiếu slide.

2. Tìm hiểu tác giả Nguyễn Du và “Truyện Kiều”

• Hoàn thành sơ đồ tư duy về Nguyễn Du và Truyện Kiều

a. Tác giả Nguyễn Du

* Thân thế, thời đại

• Sinh năm 1765, mất năm 1820.

Sinh ra, lớn lên trong thời đại lịch sử nhiều biến động.

- Quê ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, trấn Nghệ An ( nay là tỉnh Hà Tĩnh).

- Cuộc đời nhiều thăng trầm, vốn sống phong phú.

* Sự nghiệp văn học:

- Tác phẩm chữ Hán: Thanh Hiên thi tập (78 bài), Nam trung tạp ngâm (40 bài), Bắc hành tạp lục (132 bài).

- Tác phẩm chữ Nôm tiêu biểu: Truyện Kiều, Văn tế thập loại chúng sinh.

- Nguyễn Du được suy tôn là đại thi hào của dân tộc, được UNESCO vinh danh và kỉ niệm 250 ngày sinh của ông.

b, Truyện Kiều

- Nguồn gốc cốt truyện: sáng tạo dựa trên tiểu thuyết Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân.

- Ngôn ngữ, thể loại: viết bằng chữ Nôm, theo thể loại truyện thơ Nôm.

- Cảm hứng: xót thương cho số phận bi kịch của người phụ nữ, khẳng định vẻ đẹp và giá trị của con người, trân trọng khát vọng chính đáng của họ, tố cáo thực trạng xã hội bất công, ngang trái.

- Giá trị: giá trị nhân đạo và giá trị hiện thực; nổi bật về hình thức là nghệ thuật xây dựng nhân vật, sử dụng ngôn ngữ và thể thơ, tổ chức cốt truyện…

- Vị trí đoạn trích: nằm ở phần thứ nhất: gặp gỡ và đính ước, đoạn at Kiều cùng hai em đi du xuân, trước khi gặp Kim Trọng.

c, Đoạn trích “ Cảnh ngày xuân”

- Vị trí: Sau đoạn “Chị em Thuý Kiều”,câu 39-57

- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm.

- Bố cục: 3 phần

+ P1 : 4 dòng đầu: Khung cảnh ngày xuân.

+ P2 : 8 dòng tiếp theo: Khung cảnh lễ hội trong tiết Thanh minh.

+ P3 : 6 dòng cuối: Cảnh hai chị em Kiều du xuân trở về.

- Chủ đề: Tả cảnh ngày xuân trong tiết Thanh minh và cảnh du xuân của chị em Thuý Kiều .

3.Định hướng cách đọc hiểu một đoạn trích trong truyện thơ Nôm.

Khi đọc hiểu một đoạn trích trong truyện thơ Nôm cần xác định được vị trí của đoạn trích trong tác phẩm, bố cục của đoạn trích, phân biệt lời người kể chuyện và lời nhân vật, khái quát được đặc điểm nhân vật và chủ đề của đoạn trích, chỉ ra những nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng nhân vật và sử dụng ngôn ngữ của nhà thơ.

Hoạt động của GV & HS

Sản phẩm cần đạt

NV 1: Tìm hiểu bức tranh thiên nhiên mùa xuân

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

HS chia sẻ cặp đôi:

- Én thường xuất hiện vào mùa nào? Thiều quang là gì? Ý cả câu thơ?

- Chỉ ra các hình ảnh thiên nhiên là tín hiệu ngày xuân?

- Những hình ảnh ấy gợi ấn tượng gì về mùa xuân?

- Em hãy chỉ ra những đặc sắc trong nghệ thuật tả cảnh ở 4 câu thơ đầu?

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ và thảo luận cặp, dựa trên nội dung đã chuẩn bị ở nhà.

- GV quan sát, động viên, hỗ trợ (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- HS dựa vào phiếu học tập đã thống nhất để trả lời.

- Các cặp đôi khác bổ sung.

Bước 4: Đánh giá, kết luận

Nguyễn Du đã vận dụng sáng tạo câu thơ cổ: “Phương thảo liên thiên bích” (cỏ thơm liền với trời xanh), “Lê chi sổ điểm hoa” (Trên cành lê mấy bông hoa) để tạo nên một khung cảnh xuân sống động, có hồn. Chứng tỏ tài quan sát tinh tế, nhạy bén và có tâm hồn nhạy cảm.

NV 2: Tìm hiểu cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:

Hoạt động theo PP, KT khăn phủ bàn:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

• HS suy nghĩ, thảo luận theo nhóm tổ, ghi kết quả vào phiếu học tập A4.

• GV quan sát, hỗ trợ, động viên.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV gọi đại diện một số bàn trình bày sản phẩm.

- Các HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời.

Bước 4: GV đánh giá, nhận xét, chốt kiến thức.

Quang cảnh hội mùa xuân rộn ràng, náo nức, vui tươi cùng những nghi thức trang nghiêm mang tính chất truyền thống của người Việt tưởng nhớ đến người đã khuất.

NV 3: Tìm hiểu cảnh chị em Kiều du xuân trở về.

Hoạt động theo hình thức thảo luận theo bàn:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

1. HS thảo luận theo bàn, hoàn thành Phiếu học tập

- Cảnh vật, không khí mùa xuân trong 6 câu cuối có gì khác so với 4 câu đầu ?

- Nghệ thuật nổi bật của đoạn trích?

- Cảm nhận sâu sắc của em về cảnh trong đoạn trích?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ:

• HS suy nghĩ, thảo luận trong bàn, ghi kết quả vào phiếu học tập A4.

• GV quan sát, hỗ trợ, động viên.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

- GV gọi đại diện một số bàn trình bày sản phẩm.

- Các HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời.

Bước 4: GV đánh giá, nhận xét, chốt kiến thức.

NV: Hướng dẫn HS tổng kết đoạn trích “ Cảnh ngày xuân”

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

HS trao đổi theo cặp trong bàn:

Đọc lại bài thơ một lần. Sau đó nêu những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của văn bản.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Hoạt động thảo luận theo cặp.

GV quan sát, khích lệ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

HS trả lời câu hỏi, chia sẻ suy nghĩ.

Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

1. ĐỌC -HIỂU VĂN BẢN

1. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân

- Hình ảnh, màu sắc, đường nét:

+ Chim én đưa thoi

+ Thiều quang: ánh sáng ngày xuân

+ Cỏ non xanh - cành lê trắng điểm..

- Nghệ thuật:

+ Bút pháp gợi tả: 2 hình ảnh “ cỏ non” và “cành lê”

+ Dùng từ: “ điểm”…

=> Bút pháp miêu tả giàu chất tạo hình : cảnh mùa xuân được khắc họa qua cái nhìn của nhân vật đang đứng trước ngưỡng cửa của tình yêu hiện ra mới mẻ, tinh khôi và tràn đầy sức sống.

2. Cảnh lễ hội trong tiết thanh minh:

Lễ tảo mộ: dọn dẹp, sửa sang phần mộ của người thân, thắp hương...

- Hội đạp thanh: chơi xuân ở chốn đồng quê

- Các từ ghép:

+ Gần xa, nô nức (Tính từ) -> tâm trạng náo nức

+ Yến anh, tài tử, giai nhân (Danh từ): gợi sự đông vui náo nhiệt

+ Sắm sửa, dập dìu (Động từ): không khí rộn ràng, nhộn nhịp

=> Dùng các từ ghép liên tiếp, từ Hán Việt, từ láy, phép ẩn dụ: Quang cảnh hội mùa xuân rộn ràng, náo nức, vui tươi cùng những nghi thức trang nghiêm mang tính chất truyền thống của người Việt tưởng nhớ đến người đã khuất.

2. Cảnh chị em Kiều du xuân trở về:

- Bóng ngả về tây: Thời gian, không gian thay đổi

- Tà tà, thanh thanh, nao nao, thơ thẩn-> từ láy

=> Tâm trạng người bâng khuâng, lưu luyến về một ngày vui xuân đã hết.

III. TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật

- Sử dụng ngôn ngữ miêu tả giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu, diễn tả tinh tế tâm trạng nhân vật

- Miêu tả theo trình tự thời gian cuộc du xuân của chị em Thúy Kiều

2. Nội dung: Cảnh ngày xuân là đoạn trích miêu tả bức tranh mùa xuân tươi đẹp qua ngôn ngữ và bút pháp nghệ thuật giàu chất tạo hình của Nguyễn Du

TỔ CHỨC THỰC HIỆN

SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Bài tập 1. HS trao đổi theo cặp trong bàn:

Em hãy viết đoạn văn cảm nhận về bức tranh thiên nhiên mùa xuân được khắc họa qua 4 câu thơ đầu?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Hoạt động thảo luận theo cặp.

GV quan sát, khích lệ.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận

HS trả lời câu hỏi, chia sẻ suy nghĩ.

Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

- Hướng dẫn đọc và chuẩn bị bài học tiếp theo.

Bài tập 1: - HS thoải mái chia sẻ suy nghĩ, bày tỏ ấn tượng của mình về hình ảnh, chi tiết trong tác phẩm.

Gợi ý:

HS có thể thể hiện cảm nhận của mình qua lời văn

….

Tên tác phẩm

Nhân vật hiền lành gặp may mắn, hạnh phúc

Nhân vật độc ác bị trừng trị thích đáng

Hoạt động 1: Tác giả, tác phẩm

a) Mục tiêu: Giúp HS

- HS Nhắc lại kiến thức về tác giả.

- Nắm được những nét chung của văn bản (Vị trí, bố cục…)

b) Nội dung:

- GV sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi, sử dụng phiếu học tập cho HS làm việc nhóm

- HS suy nghĩ cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

c) Sản phẩm: Câu trả lời và phiếu học tập của HS

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động cảu GV – HS

Nội dung bài học

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

GV đặt câu hỏi và yêu cầu HS thảo luận theo nhóm

? Qua phần chú thích, em hãy nêu những nét chính về thân thế, cuộc đời, sự nghiệp văn thơ của Nguyễn Đình Chiểu?

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: trình bày theo nhóm.

   - Một nhóm trình bày.

   - Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

- Bước 3: Báo cáo, thảo luận: GV gọi một số HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung.

- Bước 4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả của HS, trên cơ sở đó dẫn dắt HS vào bài học mới.

I. Tìm hiểu chung:

1. Tác giả:

a. Cuộc đời

 Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888),

Quê nội: Thừa Thiên Huế,

quê ngoại: Gia Định (Hồ Chí Minh)

- Ông là nhà thơ Nam Bộ, sống và sáng tác ở thời kì đau thương mà anh dũng của dân tộc ta vào thế kỉ XIX.

- Có nghị lực sống và cống hiến lớn lao cho đời: thầy giáo, thầy thuốc, nhà thơ.

- Tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm.

-> Sống thanh cao trong sáng giữa tình thương, kính trọng của đồng bào cho đến hơi thở cuối cùng ông thật xứng đáng

b. Sự nghiệp văn thơ:

- Ông để lại nhiều áng thơ văn có giá trị:

+ Truyền bá đạo lý làm người: Lục Vân Tiên...

+ Cổ vũ lòng yêu nước: Chạy giặc, Văn tế…, thơ điếu

+ Truyện thơ dài: Ngư tiều y thuật vấn đáp.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

? Tóm tắt truyện?

? Vị trí đoạn trích?

? Bố cục?

2. Tác phẩm:

+ HCST: - Tác phẩm: Viết vào khoảng 1846-1854 khi ông

bỏ thi, bị mù, lấy vợ. Chính vợ ông là người đã ghi chép tác phẩm hộ ông.

+ Thể loại: Truyện thơ Nôm, gồm 2082 câu thơ lục bát,

+ Thể hiện rõ lí tưởng đạo đức của NĐC muốn được gửi gắm qua tác phẩm

+ Kết cấu: Theo từng chương hồi xoay quanh diễn biến cuộc đời các nhân vật chính. Có tính ước lệ, khuôn mẫu

-> Nhằm mục đích truyền dạy đạo lý làm người, phản ánh khát vọng của nhân dân.

* Tóm tắt truyện:

- 4 phần

+ Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga

+ Lục Vân Tiên gặp nạn

+ Lục Vân Tiên gặp nạn được cứu.

+ Lục Vân Tiên gặp Kiểu Nguyệt Nga, sum vầy, hạnh phúc

* Vị trí đoạn trích:

+ Gồm 58 câu, nằm ở phần đầu của truyện.

+ Nội dung: kể vể câu chuyện Lục Vân Tiên đánh cướp cứu người trên đường đi thi.

* Bố cục

+ Phần 1: 14 câu đầu: Lục Vân Tiên đánh tan bọn cướp, tiêu diệt tên cầm đầu Phong Lai để cứu Kiều Nguyệt Nga.

+ Phần 2: Còn lại: Cuộc trò chuyện giữa Lục Vân Tiên với Kiều Nguyệt Nga.

Hoạt động 3: Đọc hiểu văn bản/ HD học sinh tìm hiểu nhân vật Lục Vân Tiên

a.  Mục tiêu: HS nắm được nội dung, nghệ thuật văn bản.

b. Nội dung: HS quan sát SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo yêu cầu của GV.

c. Sản phẩm: Kết quả của nhóm bằng phiếu học tập, câu trả lời của HS

d) Tổ chức thực hiện:

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

* GV yêu cầu HS theo dõi lại đoạn văn đầu tiên.

GV đặt câu hỏi:

? L.V.T gặp bọn cướp trong hoàn cảnh nào ? Tại sao tác giả lại chọn cảnh đó để giới thiệu Lục Vân Tiên?

? Hình ảnh bọn cướp được tái hiện ntn ?

? Dựa vào đoạn trích phân tích nhân vật LVT khi đánh đảng cướp Phong Lai theo các ý:

• Hành động

• Lời nói

• Nghệ thuật

• Nhận xét

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

   - Một nhóm trình bày.

   - Các nhóm khác nhận xét, bổ sung.

- Bước 3: Báo cáo, thảo luận: GV gọi một số HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung.

Kết quả mong đợi:

II. Đọc – hiểu văn bản:

1. Nhân vật Lục Vân Tiên:

1. Hình ảnh Lục Vân Tiên đánh cướp.

- Hoàn cảnh chiến đấu

Hình ảnh bọn cướp:

Hình ảnh Lục Vân Tiên:

• Trước trận chiến: Quân bốn phía bủa vây

• Thái độ: “Mặt đỏ phừng phừng”, lời nói thách thức “Thằng nào…vào đây”.

• Hung dữ, rất đông.

• Sau trận chiến: 4 phía vỡ tan; Tháo chạy; thác rày thân vong.

=> Thất bại thảm hại.

- Một mình => Dũng cảm.

• Hành động:

+ « tả đột hữu xông »: Người anh hùng chủ động, linh hoạt.

+ Lời nói : Bớ đảng hung đồ….

-> Sử dụng pháp so sánh, thành ngữ, miêu tả tư thế dũng cảm, xả thân vì nghĩa lớn, không sợ hiểm nguy, tấm lòng chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài

=> - Hành động kịp thời, khẩn trương, không chút chần chừ, do dự, cũng không tính toán thiệt hơn => quyết liệt & dũng cảm

- Lời nói: Chứng tỏ L.V.T căm ghét cái ác, xấu, yêu thương nhân dân & rất trọng nghĩa, trọng người.

=> Giữa vòng vây của cái ác, dũng khí, tài ba của người anh hùng Lục Vân Tiên hiện lên thật đẹp, rõ nét, sống động. Càng trong hiểm nguy, Nguyễn Đình Chiểu càng làm sáng lên ý chí, sức mạnh của Lục Vân Tiên.

GV CHO HS XEM VI DEO

* Giáo viên: Hành động của LVT không 1 chút do dự tính toán thiệt hơn, lao vào bọn cướp với duy nhất 1 chiếc gậy trong tay để cứu người bị nạn. Hành động của Lục Vân Tiên chứng tỏ cái đức của con người " vị nghĩa vong thân" (vì việc nghĩa quên thân mình), cái tài của bậc anh hùng và sức mạnh bênh vực kẻ yếu, chiến thắng những thế lực bạo tàn.

? Trong cuộc kì ngộ này lời lẽ của chàng được miêu tả như thế nào?

? Em hiểu thế nào về nghĩa của 2 câu thơ cuối:

“Nhớ câu..............anh hùng”

=> thấy việc nghĩa mà không làm thì không phải là anh hùng.

? Qua phân tích, em thấy phẩm chất gì nổi bật trong con người Lục Vân Tiên?

-Dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài.

b. Cách cư xử của Lục Vân Tiên với Kiều Nguyệt Nga:

- Chàng cười nói hỏi han ôn tồn “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”

“khoan khoan......là phận trai”

=> giản dị, mộc mạc, chân thành của chàng trai Nam Bộ.

- Cách ứng xử đứng đắn, đàng hoàng lịch sự.

- Hai câu thơ thể hiện quan niệm: làm việc nghĩa là lẽ sống của người hiền nhân quân tử.

=> Vân Tiên là một nho sinh chính trực, phong thái đường hoàng, khinh tài trọng nghĩa, đôn hậu bao dung, ân cần thăm hỏi, ứng xử đúng mực, từ chối sự đền đáp ơn huệ.

=>Lục Vân Tiên là chàng trai dũng cảm giàu lòng nhân nghĩa: làm việc nghĩa là bổn phận,là lẽ tự nhiên không coi đó là công trạng.Đó là cách cư xử mang tinh thần nghĩa hiệp của anh hùng hảo hán.

? Qua hành động đánh cướp và cách cư xử với Kiều Nguyệt Nga, hình ảnh Vân Tiên nổi bật với những phẩm chất nào?

-> Là con người có tấm lòng chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm, nhân hậu -> cách cư xử mang tinh thần nghĩa hiệp của các bậc anh hùng hảo hán.

? Nhà thơ gửi gắm điều gì qua hình tượng nhân vật L.V.T?

- Ước mơ, khát vọng của tác giả : Có người tài đức ra tay cứu nạn giúp đời.

? Có thể nói hình ảnh của Lục Vân Tiên là hình ảnh lí tưởng mà Nguyễn Đình Chiểu đã gửi gắm niềm tin & ước mong của mình không? tại sao?

+ Hiện thân của cái thiện : Khát vọng cháy bỏng của người làm trai, người anh hùng nghĩa hiệp : tuổi trẻ tài cao, lòng đầy khao khát muốn lập công danh, đem tài năng cứu người giúp đời.

+ Khác hẳn với nhân vật Bùi Kiệm, Trịnh Hâm, Võ Công độc ác, lưu manh, xảo quyệt ghanh ghét với người tài giỏ

+ Giống Hớn Minh, Vương Tủ Trực trọng nghĩa khinh tài.

? Nhân vật L.V.T được tác giả miêu tả, khắc họa qua những phương diện nào?

- Hành động, cử chỉ, lời nói.

-> Là hình ảnh đẹp, lí tưởng về người anh hùng hành đạo cứu đời, vì dân dẹp loạn mà N.Đ.C gửi gắm niềm tin và ước mơ của mình

Hình tượng Lục Vân Tiên

• Là hình mẫu lí tưởng về một trang nam nhi hào kiệt,

trừ gian diệt bạo, văn võ toàn tài

Trọng lễ nghĩa

Gan dạ, dũng cảm, nghĩa hiệp

Coi thường danh lợi

Có tấm lòng nhân hậu,

? Kiều NN được giới thiệu là con người như thế nào?

- Là con quan tri phủ.

-Đến tuổi trưởng thành, xinh đẹp, hiếu thảo....

2. Nhân vật Kiều Nguyệt Nga

- Là con gái quan tri phủ xinh đẹp, hiếu thảo, thuỳ mị, nết na, có học thức.

?

• Là hình mẫu lí tưởng về một trang nam nhi hào kiệt,

+ Là cô gái khuê các, thuỳ mị, nết na, có học thức, có giáo dục.

? Em có nhận xét gì về cách xưng hô của Kiều Nguyệt Nga với Lục Vân Tiên?

? Theo dõi đoạn:

" Lâm nguy chẳng kịp giải nguy

Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi

Hà Khê qua đó cũng gần

Xin theo…đền ơn cho chàng…”

Em thấy đặc điểm nào trong tình cảm của Kiều Nguyệt Nga tiếp tục được bộc lộ?

* Giáo viên: K.N.N rất cảm kích trước ơn cứu mạng của L.V.T. Bởi vì, không chỉ cứu mạng mà còn cứu cả cuộc đời trong trắng của nàng (đối với người con gái, điều đó còn quý hơn cả tính mạng). Dù biết rằng đền đáp mấy cũng không đủ, nàng quyết định gắn bó cuộc đời với Lục Vân Tiên. Nàng đã thuỷ chung, son sắc, dám liều mình để giữ trọn ân tình với L.V.T: Bị ép duyên, đi cống giặc Ô Qua nàng đã ôm bức hình L.V.T nhảy sông tự tử => Mối tình thuỷ chung của nàng đã được đền đáp. Vẻ đẹp tinh thần của K.N.N tạo thành bức chân dung tuyệt đẹp về người phụ nữ, chinh phục được niềm yêu mến của n.dân: Kế thừa & phát huy nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam, nêu ước mơ phá vỡ những khuôn khổ chật hẹp, gò bó của lễ giáo p.kiến: Tình yêu tự do.

+ Xưng hô khiêm nhường:

“quân tử, tiện thiếp-> nói năng văn vẻ, dịu dàng, mực thước

- Cách cư xử: cảm kích, áy náy, băn khoăn, tìm cách trả ơn-> sống ân nghĩa, trọng tình cảm, một lòng tri ân người đã cứu mình.

III. Tổng kết:

? Vẻ đẹp nào của 2 nhân vật Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga được thể hiện thể hiện qua đoạn trích?

* Học sinh thảo luận nhóm bàn- 2 phút

? Qua đoạn trích vừa học em thấy N.Đ.C muốn thể hiện những nội dung gì?

1. Nội dung- Ý nghĩa :

* Nội dung

+ Cuộc đấu tranh giữa cái thiện & cái ác => Cái thiện bao giờ cũng chiến thắng.

+ Ca ngợi nhân nghĩa chống phi nghĩa.

? Ý nghĩa của đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga?

* Ý nghĩa của văn bản:

+ Đoạn trích ca ngợi phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật và khát vọng hành đạo cứu đời của tác giả

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ của N.Đ.C ?

2. Nghệ thuật:

+ Miêu tả nhân vật chủ yếu được qua cử chỉ, hành động, lời nói.

+ Sử dụng ngôn ngữ mộc mạc, bình dị, gắn với lời nói thông thường mang nhiều màu sắc Nam Bộ rõ nét, phù hợp với diễn biến tình tiết truyện.

* Gọi học sinh đọc ghi nhớ

* Ghi nhớ: ( SGK- )

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

- Mục tiêu: Học sinh vận dụng những kiến thức mới đã học ở phần hình thành kiến thức để củng cố kiến thức về tác giả, tác phẩm

- Phương pháp,

- Kĩ thuật: Trả lời nhanh, trắc nghiệm

- Thời gian:

Câu 1: Nguyễn Đình Chiểu sống vào thế kỉ nào?

Câu 2: Đâu không phải nội dung tư tưởng trong thơ văn Nguyễn Đình Chiểu?

Câu 3: Tác phẩm nào của Nguyễn Đình Chiểu truyền bá đạo lí làm người?

Câu 4: Tác phẩm nào của Nguyễn Đình Chiểu viết sau khi thực dân pháp xâm lược nước ta?

Câu 5: Tư tưởng sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu sau khi thực dân pháp xâm lược nước ta là gì?

Câu 6: Tư tưởng sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu trước khi thực dân pháp xâm lược nước ta là gì?

Câu 7: Nguyễn Đình Chiểu đã gửi gắm ước mơ hành thiện cứu đời của mình qua nhân vật nào trong sáng tác của ông?

Câu 8: Truyện Lục Vân Tiên gồm bao nhiêu câu thơ lục bát ?

Câu 9: Truyện Lục Vân Tiên thể hiện khát vọng gì của dân tộc ta?

C

C

C

B

D

C

B

D

D

HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Yêu cầu HS trình bày thông tin về điển cố, điển tích; những điều còn băn khoăn khi tìm hiểu về điển cố, điển tích.

B2: Thực hiện nhiệm vụ

GV hướng dẫn HS trình bày theo nội dung đã tìm hiểu, điền vào bảng.

HS hoạt động nhóm đôi.

B3: Báo cáo, thảo luận

Chọn 1 cặp đôi lên trình bày.

B4. Kết luận, nhận định (GV)

- HS nhận xét lẫn nhau.

- GV Nhận xét câu trả lời của HS và và chốt kiến thức lên màn hình.

3. Hoạt động 3: Luyện tập (Thực hành)

a) Mục tiêu: Giúp HS

- Nhận biết các điển cố, điển tích.

- Nêu nguồn gốc, nghĩa của điển cố điển tích.

b) Nội dung:

- GV sử dụng trò chơi và thảo luận nhóm.

- HS làm việc cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

- HS trình bày sản phẩm, theo dõi, nhận xét và bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần).

c) Sản phẩm: Phiếu học tập của HS đã hoàn thành, câu trả lời của HS.

d) Tổ chức thực hiện:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

Bài tập 1: * Trò chơi: Ai nhanh hơn

- Chia lớp ra làm 2 nhóm (Dãy A; Dãy B):

- Các hs cử đại diện cho mỗi nhóm (4-5 hs), chơi tiếp sức.

Nối cột A và B:

Bài tập 2: Thảo luận nhóm: GV chia 4 nhóm (Làm việc cá nhân 4p, thảo luận nhóm 4p)

Nhận xét chung về tác dụng của việc sử dụng điển cố, điển tích?

B2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: Làm việc theo các bước hướng dẫn ở trên.

GV theo dõi, hỗ trợ cho HS (nếu HS gặp khó khăn).

B3: Báo cáo, thảo luận

GV:

- Yêu cầu đại diện của một nhóm lên trình bày.

- Hướng dẫn HS trình bày (nếu cần).

HS:

* Bài tập 1: Hs lên bảng ghi kết quả.

* Bài tập 2:

- Đại diện 1 nhóm lên bày sản phẩm:

+ Cách thức: mỗi nhóm trình bày 1 nội dung. Gv hỗ trợ: Chụp ảnh nội dung thảo luận của nhóm, chiếu trên màn hình.

- Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ sung (nếu cần) cho nhóm bạn.

* DỰ KIẾN SẢN PHẨM:

- Bài 1: a – 2; b – 3; c – 4; d – 1

- Bài 2: a) Bể dâu: Trong câu chuyện ông Vương Phương Bình tu tiên học đạo, khi đắc đạo, Phương Bình giáng xuống nhà Thái Kinh, cho sứ giả mời tiên nữ Ma Cô đến để hỏi về thời gian cách biệt. Ma Cô tiên nữ trả lời rằng: “Từ khi biết ông đến nay, đã thấy ba lần biển xanh biến thành ruộng dâu”. Mượn từ thành ngữ “thương hải biến vi tang điền” của Trung Hoa, người Việt đã chuyển dịch và rút gọn thành nhiều biến thể khác nhau (như “dâu bể”, “biển dâu”, “bãi bể nương dâu”, “cồn dâu hóa bể”…) để chỉ những thay đổi lớn lao trong cuộc đời.

b) Mắt xanh: Nguyễn Tịch, người đời nhà Tấn, là người rất ưa rượu và đàn. Làm quan rồi cáo bịnh về nhà. Nguyễn Tịch lại có một thái độ lạ lùng. Khi tiếp khách hễ là hạng quân tử, là hạng người vừa lòng mình thì Nguyễn Tịch nhìn thẳng bằng tròng mắt xanh; trái lại khách là kẻ tầm thường, người không vừa lòng mình thì ông nhìn bằng đôi tròng trắng. Do điển tích đó, sau này người ta dùng chữ "Mắt xanh" để chỉ sự bằng lòng, vừa ý.

* Tác dụng của điển cố, điển tích: Làm cho lời thơ cô đọng, hàm súc, mang tính bác học.

B4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của từng nhóm, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong HĐ nhóm của HS.

- Chốt kiến thức & chuyển dẫn sang phần tiếp theo.

4. Hoạt động 4: Vận dụng

a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống.

b) Nội dung: GV giao nhiệm vụ, HS thực hiện nhiệm vụ.

c) Sản phẩm: Sản phẩm của HS sau khi đã được chỉnh sửa (nếu cần).

d) Tổ chức thực hiện

B1: Chuyển giao nhiệm vụ: (GV giao nhiệm vụ)

- Bài tập 3- SGK:

- Tìm thêm ít nhất 2 điển cố, 2 điển tích (trong các tác phẩm đã học): Nêu nguồn gốc, ý nghĩa.

- Nộp sản phẩm bằng giấy kiểm tra hoặc trên phần mềm Padlet.

B2: Thực hiện nhiệm vụ

GV hướng dẫn HS xác nhiệm vụ.

HS đọc, xác định yêu cầu của bài tập và lên kế hoạch làm bài.

B3: Báo cáo, thảo luận

GV hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm.

HS nộp sản phẩm cho GV theo hướng dẫn.

B4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét ý thức làm bài của HS (HS nộp bài không đúng qui định (nếu có).

- Dặn dò HS những nội dung cần học ở nhà và chuẩn bị cho bài sau.

I. TÌM HIỂU VĂN BẢN

Hoạt động 1: Tác giả, tác phẩm

a) Mục tiêu: Giúp HS

- HS nhắc lại kiến thức về tác giả.

- Nắm được những nét chung của văn bản (Vị trí, bố cục…)

b) Nội dung:

- GV sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi, sử dụng phiếu học tập cho HS làm việc nhóm

- HS suy nghĩ cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

c) Sản phẩm: Câu trả lời và phiếu học tập của HS

d) Tổ chức thực hiện

HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

B1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)

- Hướng dẫn cách đọc và yêu cầu HS đọc.

- Chia nhóm lớp, giao nhiệm vụ:

Hướng dẫn HS hoàn thành phiếu học tập

Hướng dẫn HS tham gia hoạt động “Ai nhanh hơn?” điền các từ còn thiếu để hoàn thiện văn bản.

B2: Thực hiện nhiệm vụ

HS:

- Đọc văn bản

- Làm việc nhóm 4 phút

HS làm việc nhóm, thảo luận và ghi kết quả vào phiếu học tập.

- HS làm việc theo nhóm để hoàn thiện văn bản và tìm ra nhóm dành chiến thắng

GV:

- Chỉnh cách đọc cho HS (nếu cần).

- Theo dõi, hỗ trợ HS trong hoạt động nhóm.

B3: Báo cáo, thảo luận

HS: Trình bày sản phẩm của nhóm mình. Theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần).

GV:

- Nhận xét cách đọc của HS.

- Hướng dẫn HS trình bày bằng cách nhắc lại từng câu hỏi

B4: Kết luận, nhận định (GV)

- Nhận xét về thái độ học tập & sản phẩm học tập của HS.

- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau .

1. Đọc và tìm hiểu chú thích

- HS đọc đúng, truyền cảm.

2. Tìm hiểu chi tiết

* Vị trí: Đoạn trích nằm ở phần thứ 2( Gia biến và lưu lạc)

Gồm 22 câu(từ câu 1033 đến câu 1054) sau đoạn Mã Giám Sinh lừa Thúy Kiều. Kiều bị nhốt ở lầu xanh nàng định tự vẫn Tú Bà giả vờ hứa hẹn đợi Kiều bình phục sẽ gả chồng cho nàng vào nơi tử tế, rồi đưa Kiều giam lỏng ở lầu Ngưng Bích

* Bố cục Gồm 3 phần:

Phần 1(6 câu đầu): Hoàn cảnh cô đơn tội nghiệp của nàng Kiều ở lầu Ngưng Bích

Phần 2 (8 câu tiếp): Nỗi thương nhớ cha mẹ và người yêu

Phần 3 (8 câu cuối): Tâm trạng buồn đau lo âu tuyệt vọng của Kiều.

*Nhân vật: Thúy Kiều

* Sự việc được kể: Miêu tả tâm trạng của Thúy Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích và tấm lòng thủy chung, hiếu thảo của nàng

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1. Khung cảnh thiên nhiên và tâm trạng của Thúy Kiều (6 câu đầu).

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS phân tích

a) Mục tiêu: Giúp HS

- HS cảm nhận được được tâm trạng của Thuý Kiều qua khung cảnh thiên nhiên ở lầu Ngưng Bích.

- Nhận diện và phân tích được tác dụng của các biện pháp nghệ thuật

b) Nội dung: GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn cho HS thảo luận, kĩ thuật đặt câu hỏi ,sử dụng phiếu học tập cho HS làm việc nhóm

- HS làm việc cá nhân, làm việc nhóm để hoàn thành nhiệm vụ.

- HS trình bày sản phẩm, theo dõi, nhận xét và bổ sung cho nhóm bạn nếu cần

c) Sản phẩm: Câu trả lời và phiếu học tập của HS

d) Tổ chức thực hiện:

HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV đặt câu hỏi gợi dẫn, yêu cầu HS thảo luận theo 4 nhóm (Kĩ thuật khăn trải bàn):

GV đưa ra cho HS một số câu ca dao thể hiện tâm trạng của con người qua không gian và thời gian.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS: 2 phút làm việc cá nhân, 4 phút làm việc nhóm

GV theo dõi, hỗ trợ cho HS

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- GV yêu cầu đại diện một nhóm lên trình bày.

- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn

Bước 4: Kết luận, nhận định:

+GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS

GV nhận xét, bổ sung

- Không gian: được miêu tả qua cái nhìn của Thúy Kiều.

+ Đặc điểm: bát ngát, núi xa, cát vàng, trăng lạnh, cồn cát nối tiếp nhau, mù mịt trong bụi hồng.

-> Không gian mênh mông, hoang vắng, rợn ngợp không có bóng người, cảnh vật trơ trọi-> lầu Ngưng Bích chơ vơ,giam hãm một thân phận đơn độc, nhỏ bé.

+ Nghệ thuật: phép đối(cồn nọ- dặm kia)-> mở không gian ra nhiều phía ( chiều cao, rộng,và chiều xa)

“ Bẽ bàng mây sớm đèn khuya

Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”

- Thời gian: dằng dặc từ sáng tới khuya,

nàng chỉ biết làm bạn với mây buổi sớm, đèn buổi khuya, hết sáng lại tối - > gợi thời gian tuần hoàn khép kín trôi đi đơn điệu.

-> Kiều cô đơn tuyệt đối từ sớm tới khuya trong không gian lạnh lẽo hoang vắng .

=>Thuý Kiều trong tâm trạng bẽ bàng,cô đơn, buồn tủi, xấu hổ đối diện với mây sớm, đèn khuya nàng càng thêm thấm thía cái "bẽ bàng"của thân phận .Cảnh ấy, tình ấy làm lòng Kiều tan nát.

- NT: Tả cảnh ngụ tình.

=> Càng gợi cho nàng nhớ đến cha mẹ và người yêu trong sự thất vọng đến sợ hãi.Ngoài ra, tác giả còn dùng nghệ thuật liệt kê, phép đối lập làm cho cảnh vật hiện ra bốn bề bát ngát mênh mông đối lập với lòng người cô đơn trống vắng nơi xứ người.

* Khung cảnh thiên nhiên

- Không gian: non xa, trăng gần, bốn bề bát ngát, cồn cát, dặm đường ...

Không gian mở ra cả ba chiều: Chiều rộng, chiều cao, chiều sâu

Không gian tự nhiên mênh mông, trống trải, hoang vắng, rợn ngợp ...

- Thời gian: dằng dặc từ sáng tới khuya gợi thời gian tuần hoàn khép kín trôi đi đơn điệu.

NT tả cảnh ngụ tình.

* Tâm trạng của Kiều

- Đảo ngữ đưa từ láy “Bẽ bàng” lên đầu=> Từ láy có sức gợi cảm lớn. Nhấn mạnh cảm giác tủi hổ, đau đớn, xót xa trong cảnh ngộ sa chân vào chốn lầu xanh.

- Cụm từ “mây sớm đèn khuya”

+ Sớm – làm bạn với mây

+ Khuya – trò chuyện với đèn.

=> Gợi cảnh con người bị giam hãm tù túng trong vòng tuần hoàn khép kín của thời gian

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác + Tiểu đối: “Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”

=> Nỗi cô đơn, buồn tủi, đau khổ, tuyệt vọng của nàng Kiều trước cảnh lầu Ngưng Bích.

2. Nỗi nhớ của Thúy Kiều (8 câu tiếp)

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS phân tích

a) Mục tiêu: Giúp HS cảm nhận được nỗi nhớ Kim Trọng và cha mẹ của Thuý Kiều. Từ đó thấy được tâm trạng của nàng qua việc sử dụng ngôn từ, các biện pháp nghệ thuật trong văn bản.

b) Nội dung: GV sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi, sử dụng phiếu học tập, tổ chức hoạt động nhóm cho HS

HS vận dụng sgk, kiến thức GV cung cấp để thực hiện nhiệm vụ, làm phiếu bài tập.

c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS và phiếu học tập của HS đã hoàn thành

d) Tổ chức thực hiện:

HĐ của thầy và trò

Sản phẩm dự kiến

NV 1

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV: yêu cầu HS xem video, thảo luận nhóm để hoàn thành phiếu học tập

GV đặt câu hỏi:

?Thúy Kiều lần lượt nhớ tới ai? Theo em trình tự nỗi nhớ ấy có hợp lý không? Vì sao?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

+ Học sinh suy nghĩ, thảo luận hoàn thành phiếu học tập. Mỗi nhóm là một dãy bàn:1 câu hỏi .

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- HS trình bày. GV nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Kết luận, nhận định

GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS, chuẩn đáp án.

- HS trả lời. GV nhận xét, bổ sung

-Xót: Kiều thương xót cha mẹ ngày đêm tựa cửa ngóng chờ con mà vẫn bặt vô âm tín.

-NT: sử dụng thành ngữ “Quạt nồng ấp lạnh”, điển cố, điển tích: “Sân lai gốc tử”.

=> Khắc hoạ tâm trạng nhớ thương và tấm lòng hiếu thảo của nàng: Lo lắng cha mẹ già yếu ở nhà không có ai phụng dưỡng chăm sóc.

- Hình ảnh: “Cách mấy nắng mưa”

+ Sự xa cách vời vợi, sự tàn phá của nắng mưa đối với cảnh vật -> cảnh quê nhà đã thay đổi.

+ Cha mẹ nàng ngày một già yếu.

->Kiều càng thấy xót xa cho cha mẹ.

KL: Quên đi cảnh ngộ của mình để nghĩ cho Kim Trọng và cha mẹ, Thuý Kiều là người thuỷ chung, hiếu thảo, có lòng vị tha đáng trân trọng.

- GV: Cảm nhận của em về nhân vật Thúy Kiều?

Thúy Kiều là người tình chung thủy, là người con hiếu thảo, luôn nghĩ và sống cho người khác, là người có tấm lòng vị tha đáng trân trọng.

Bước 4: Kết luận, nhận định:

+ GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS, chuẩn đáp án.

* Nỗi nhớ về Kim Trọng

- Khi nghĩ về Kim Trọng, nàng

nhớ đến lời thề đôi lứa.

-Tưởng: Hình dung Kim Trọng đang ở trước mặt mình, đang trò chuyện với mình

Nàng tưởng tượng Kim Trọng đang mong nhớ, ngóng trông tin tức của mình trong vô vọng: "tin sương...mai chờ"

- “Tấm son gột rửa bao giờ cho phai” có thể hiểu theo 2 cách:

+ Nhớ thương Kim Trọng không bao giờ quên.

+ Tấm son trong trắng của Kiều bị hoen ố, không gột rửa được.

=> Kiều day dứt, sầu khổ.

=> Lời thơ ít, ý thơ nhiều => ngôn ngữ độc thoại nội tâm.

*Nỗi nhớ cha mẹ

(Đau xót, lo lắng, nhớ nhung)

- Thành ngữ “quạt nồng ấp lạnh”

+ Điển tích “Sân Lai”

 Gợi nhắc tấm gương những người con hiếu thảo