Giáo Án Ngữ Văn 9 Cánh Diều Bài 4 Truyện Ngắn

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

A. Hoạt động 1: Mở đầu

a) Mục tiêu:

Huy động vốn kiến thức ban đầu đọc trước truyện ngắn Làng ở nhà của hs để tạo tâm thế cho các em vào bài mới.

b) Nội dung:

Gv gợi ý cho hs chia sẻ về nội dung sau: những phỏng đoán của em về nội dung văn bản từ nhan đề của truyện Làng mà em đã đọc.

c) Sản phẩm: nội dung chia sẻ của học sinh

d) Tổ chức thực hiện:

*Gv giao nhiệm vụ:

Hãy chia sẻ với các bạn trong lớp những phỏng đoán của em về nội dung văn bản từ nhan đề của truyện Làng mà em đã đọc.

*HS thực hiện:

-HS xem lại nội dung đã chuẩn bị rồi chia sẻ

*HS báo cáo: gọi 1,2 HS trình bày; HS trao đổi chia sẻ .

*Nhận xét, đánh giá:

Gv nhận xét đánh giá chia sẻ những phỏng đoán từ nhan đề truyện của hs, chuyển ý dẫn dắt vào bài mới.

B.Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới:

a) Mục tiêu: - Giới thiệu được những nét chính về tác giả, tác phẩm

- Xác định được lời người kể chuyện. Nhận biết sự kiện, nhân vật, cốt truyện, trong tác phẩm;

- Biết được tình huống truyện, tác dụng;

- Phân tích nội dung (diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật ông Hai)

- Hiểu ý nghĩa của truyện

- Phân tích được những đặc sắc nghệ thuật của truyện

b) Nội dung:

- Hình thành kĩ năng đọc hiểu truyện ngắn hiện đại.

+ Tìm hiểu tác giả, tác phẩm

+ Tìm hiểu nội dung bao quát của văn bản

+ Phân tích nội dung và nghệ thuật.

+ Ý nghĩa của truyện

c) Sản phẩm:

Nội dung chia sẻ của hs, phiếu học tập

d) Tổ chức thực hiện:

*Gv giao nhiệm vụ:

(1) Trình bày những nét chính về tác giả Kim Lân.

*HS thực hiện:

hs đã chuẩn bị ở nhà, các em xem lại nội dung chuẩn bị trong vở soạn.

*HS báo cáo:

- HS chia sẻ cá nhân những thông tin đã tìm hiểu về nhà văn Kim Lân.

*Nhận xét, đánh giá:

- HS theo dõi, nhận xét

- GV đánh giá

*Gv giao nhiệm vụ:

(1) Nêu cách đọc văn bản này? Tóm tắt ngắn gọn các sự việc của truyện?

- HS đưa ra cách đọc, hs nhận xét, GV chốt- đọc mẫu 1 đoạn.

Yêu cầu HS đọc

- Chú thích: GV hướng dẫn hs tìm hiểu 1 số từ khó.

-Tóm tắt: Sau khi đọc xong, các em tóm tắt truyện theo các sự việc.

+Trước khi ông Hai nghe tin làng theo Tây.

+Khi nghe tin

+Khi tin xấu đó được cải chính.

HS tóm tắt, trình bày, các bạn nhận xét, GV đánh giá.

(2).HS hoạt động đôi, chia sẻ phần chuẩn bị ở nhà những nét chung về văn bản với những nội dung:

- Xuất xứ:

-Thể loại:

-PTBĐC

-Ngôi kể

-Nhân vật chính

- Đề tài

- Chủ đề

- Bố cục

HS trao đổi với bạn bên cạnh, thống nhất câu trả lời

GV gọi cặp đôi chia sẻ sản phẩm

Các cặp khác nhận xét

GV đánh giá.

* Nhắc lại đặc điểm của truyện ngắn các em đã học.

- HS nêu lại đặc điểm của truyện ngắn đã được học ở những lớp dưới:

Truyện ngắn có - dung lượng nhỏ thường phản ánh lát cắt cuộc đời nhân vật

• có ít nhân vật, sự việc,

• cốt truyện đơn tuyến hoặc đa tuyến,

• tình huống hấp dẫn/ gay cấn…,

• chủ đề, bối cảnh trong một không gian, thời gian cụ thể

• ngôi kể có thể ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ ba,

• Nhân vật có tính cách thể hiện qua: ngoại hình, lời nói, hành động, suy nghĩ, nội tâm.. lời thoại (đối thoại, độc thoại) …

HS nhận xét, bổ sung, GV đánh giá.

TIẾT 2

*GV giao nhiệm vụ:

(1) Kim Lân đã đặt nhân vật vào tình huống truyện như thế nào? Việc tạo tình huống có tác dụng gì?

*HS thực hiện NV:

HS HĐ cá nhân, xem lại nội dung đã chuẩn bị trong vở soạn.

*HS báo cáo, chia sẻ:

Gọi HS chia sẻ, trao đổi

*Đánh giá, kết luận:

->GV nhận xét, chốt ý đúng.

(2.) GV tổ chức cho hs tìm hiểu diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật ông Hai từ trước lúc nghe tin làng mình theo Tây đến kết thúc truyện

-Tìm các chi tiết thể hiện diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai trong truyện..

( sử dụng phiếu học tập)

I. Tìm hiểu chung:

1. Tác giả:

-Tên khai sinh Nguyễn Văn Tài (1920-2007),quê Từ Sơn - Bắc Ninh.

-Ông là nhà văn có sở trường viết về truyện ngắn

-Là người am hiểu và gắn bó với nông thôn và người nông dân.

->Sáng tác của ông hầu như chỉ viết về cuộc sống sinh hoạt ở chốn thôn quê và hình ảnh người nông dân.

- Các tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng, Vợ nhặt,Con chó xấu xí, Làng,…

2. Tác phẩm

a. Đọc, chú thích, tóm tắt:

- Đọc

• Chú thích

• Tóm tắt

b.Tìm hiểu chung văn bản:

-Xuất xứ: -Trích trong tác phẩm cùng tên (chỉ lược bỏ phần đầu) -Viết trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Đăng lần đầu tiên trên tạp chí văn nghệ: 1948.

-Thể loại: truyện ngắn hiện đại

-PTBĐ chính:Tự sự

-Ngôi kể: thứ 3

-Nhân vật chính: Ông Hai

-Đề tài: viết về người nông dân thời kỳ đầu chống Pháp

- Chủ đề: Người nông dân yêu làng, yêu nước và có tinh thần cách mạng

- Bố cục: 3 phần

+ Phần1: Từ đầu đến “Ông thoáng nghĩ đến mụ chủ nhà”:Tâm trạng của ông Hai khi nghe tin làng chợ Dầu làm Việt gian theo Tây.

+ Phần 2: tiếp đến “đôi phần”: Tâm trạng đau khổ , xấu hổ , buồn bực của ông Hai những ngày sau đó.

+ Phần 3: Còn lại: Tâm trạng ông Hai khi nghe tin làng được cải chính.

II. Tìm hiểu chi tiết văn bản

1. Tình huống truyện :

- Ông Hai là người rất yêu làng luôn tự hào về làng của mình nhưng ở nơi tản cư bất ngờ chính ông nghe tin làng theo Tây.

->Xây dựng tình huống độc đáo ->Làm nổi bật chủ đề tác phẩm: tình yêu làng yêu nước của ông Hai- người nông dân thời kỳ đấu chống Pháp.

2/ Diễn biến tâm trạng và hành động của ông Hai .

a/ Trước khi nghe tin xấu về làng:

- Hay khoe làng, hay kể về làng, nghe ngóng tin tức kháng chiến về làng.

->Luôn quan tâm, tự hào về làng Chợ Dầu.

b/ Khi nghe tin làng theo Tây

+Ban đầu:-Cổ ông nghẹn ắng lại, da mặt tê rân rân…

- Hỏi lại: Liệu có tin được không hở bác? Hay là chỉ lại

- Hà, nắng gớm, về nào..

- Ông cúi gằm mặt xuống mà đi

-> Sững sờ, nghi ngờ, xấu hổ

- Về nhà: nằm vật ra giường… nhìn lũ con, nước mắt giàn ra, nắm tay, rít lên

->lo lắng và đau đớn

+Những ngày tiếp:

- Lục vấn, kiểm điểm từng người trong óc

-Ba, bốn ngày không bước chân ra ngoài

-Nghe ngóng, để ý,…chột dạ…thoáng nghe tiếng Tây, Việt gian, cam nhông… ông lủi ra một góc nhà, nín thít

-> Nơm nớp lo sợ, ám ảnh, đau xót, tủi hổ,

+Khi nói chuyện với con-> Dằn vặt, buồn khổ, mong muốn giãi bày

c/ Khi nghe tin cải chính

Sung sướng, vui mừng, quên cả những mất mát của bản thân là nhà bị đốt vì niềm vui chung của làng, lại tự hào về làng yêu làng như trước.

- Mâu thuẫn trong nội tâm nhân vật khi ông Hai rơi vào tình thế tuyệt vọng?

- Qua đó, nêu nhận xét của em về nhân vật ông Hai và nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật của nhà văn?

- HS thực hiện theo cặp đôi

- Đại diện chia sẻ-> trao đổi

->nhận xét

GV nhận xét, đánh giá, chốt nội dung đúng

(1) GV tổ chức cho hs tìm hiểu về nghệ thuật đặc sắc, ý nghĩa truyện và nhan đề:

-Nhận xét về nghệ thuật tạo tình huống, miêu tả nội tâm nhân vật của nhà văn? Ấn tượng của em về ngôn ngữ nhân vật trong truyện?

- Nêu ý nghĩa của truyện ngắn Làng.

- Vì sao nhà văn đặt tên cho tác phẩm là “Làng” mà không phải là “Làng Chợ Dầu”?

Nhà văn Kim Lân đã đặt nhan đề cho tác phẩm là Làng chứ không phải Làng Chợ Dầu bởi vấn đề cốt lõi tác giả muốn đề cập đến ở đây chính là phạm vi. Nhan đề Làng ở đây vừa tượng trưng cho ngôi Làng Chợ Dầu cụ thể của ông Hai vừa là tất cả những ngôi Làng của đất nước Việt Nam của mọi người, đó cũng là tình cảm chung của những người dân Việt Nam thời kì ấy.

- >HS HĐ cả lớp -> chia sẻ, trao đổi

-> GV nhận xét, chốt.

GV cho HS chốt lại cách đọc hiểu truyện ngắn hiện đại:

-Vậy qua phân tích, em thấy “Làng” của Kim Lân có mang đặc trưng của truyện ngắn mà các em đã nêu ở trên không?

(“Làng” mang đầy đủ những đặc trưng của truyện ngắn)

-Em rút ra cách đọc hiểu truyện ngắn hiện đại?

->HS thực hiện cá nhân- Chia sẻ- Nhận xét, bổ sung

- GV đánh giá, chốt.

d/ Mâu thuẫn trong nội tâm nhân vật

- Ông Hai định quay về làng nhưng ý nghĩ ấy lại gạt phắt đi

- “ Làng thì yêu thật nhưng làng theo tây thì phải thì phải thù”

->Miêu tả diễn biến tâm trạng nhân vật sâu sắc, chân thực, qua hành động, ngôn ngữ, những giằng xé, xung đột nội tâm gay gắt.

-> Ông Hai- người nông dân có tình yêu làng hòa quyện trong tình yêu nước và tấm lòng thủy chung với kháng chiến.

III. Tổng kết

1/ Nghệ thuật :

- Tạo tình huống gay cấn .

- Miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật chân thực và sinh động, sâu sắc qua suy nghĩ, hành động, lời nói ( lời đối thoại và độc thoại)

- Ngôn ngữ đậm tính khẩu ngữ

- Lời trần thuật tự nhiên, sinh động

2. Ý nghĩa của truyện Làng:

Truyện ca ngợi chân thực, sinh động tình yêu làng quê, tình yêu đất nước, tinh thần kháng chiến của ông Hai, đó cũng là tình cảm của người nông dân VN đối với đất nước trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

3.Cách đọc hiểu truyện ngắn hiện đại:

• Nhan đề

• Đề tài, chủ đề

• Bối cảnh

• Cốt truyện

• Nhân vật: hiểu được tính cách, tâm trạng…và mối quan hệ với nhân vật khác, trong tính chỉnh thể của tác phẩm.

• Ngôi kể, điểm nhìn

• Chi tiết, hình ảnh, ấn tượng, nghệ thuật kể chuyện đặc sắc

• Ý nghĩa tác phẩm. Thông điệp của tác giả

-Biết liên hệ, mở rộng, trải nghiệm, vận dụng kết quả đọc vào thực tiễn.

C.Hoạt động 3. HĐ luyện tập:

a.MT:

- hs vận dụng giải quyết vấn đề liên quan tác phẩm ở mức rộng hơn, gắn với thực tế hiện nay.

b.ND: Vận dụng kiến thức đã học tưởng tượng về nhân vật ông Hai nếu sống ở ngày nay.

c.Sản phảm: Nội dung hs liên hệ vốn sống, trải nghiệm và bối cảnh cuộc sống hiện tại để hiểu và vận dụng vào thực tiễn.

d.Tổ chức thực hiện

- Cho hs tưởng tượng: Nếu ông Hai trong tác phẩm của Kim Lân sống ở làng Chợ Dầu trong bối cảnh cuộc sống hôm nay thì em nghĩ ông chia sẻ với mọi người những gì về làng quê của mình?

-HS hđ nhóm- chia sẻ- các nhóm theo dõi, nhận xét

- GV đánh giá chốt lại lần nữa về đặc trưng của truyện ngắn và cách đọc hiểu truyện ngắn.

D.Hoạt động 4:Vận dụng

a)Mục tiêu:

- Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản truyện hiện đại.

- Phát triển năng lực ngôn ngữ để liên hệ, so sánh với văn bản khác từ đó tạo lập văn bản.

- Mở rộng và vận dụng kiến thức bài học vào thực tiễn.

b) Nội dung:

- HS vận dụng kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện hiện đại để sưu tầm 1 số bài có nội dung liên quan.

- Sưu tầm những truyện ngắn, bài thơ viết về tình yêu quê hương, đất nước.

- Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về tình yêu quê hương của ông Hai.

c) Sản phẩm:

Vở BT của hs với yêu cầu đã nêu

d) Tổ chức thực hiện:

(1) Gv nêu vấn đề:

- Sưu tầm những truyện ngắn, bài thơ viết về tình yêu quê hương mà em biết.

- Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về tình yêu quê hương của ông Hai.

(2) Gv cho HS làm việc cá nhân, ở nhà:

GV kiểm tra sản phẩm HS qua vở bài tập, đánh giá, phản hồi ở tiết học sau.

C.Luyện tập

D.Vận dụng

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Thao tác 1: Đọc

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Gv gọi 2 bạn đọc phân vai văn bản trước lớp, các bạn còn lại nhận xét, đánh giá bài đọc của hai bạn dựa trên Bảng kiểm kĩ năng đọc truyện ngắn

GV cho hs giải thích một số chú thích dưới chân trang

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS lắng nghe và quan sát bảng kiểm kĩ năng đọc

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

Thao tác 2: Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ báo cáo việc chuẩn bị bài ở nhà

GV yêu cầu HS tìm hiểu những nét cơ bản về tác giả Hê-minh-uê (quê quán, năm sinh, phong cách sáng tác, sáng tác tiêu biểu..) và tác phẩm “Ông lão bên chiếc cầu” (xuất xứ, bố cục, sự việc chính, thể loại, PTBĐ…)

Bước 2: HS trao đổi thảo luận cặp đôi, thực hiện nhiệm vụ

- HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá, chốt và mở rộng kiến thức

+ Từng tham gia chiến tranh thế giới thứ I. Chiến tranh đế quốc đã làm cho ông tan vỡ ảo tưởng tốt đẹp về quan hệ tốt đẹp trong xã hội đương thời. Ông tự nhận mình thuộc thế hệ mất mát, gồm những người trở về từ chiến trận hoặc chịu tác động của chiến tranh, không hòa nhập với cuộc sống, họ chủ yếu tìm sự bình yên trong men rượu và tình yêu.

+ Năm 1939, chiến tranh Thế giới thứ 2 bùng nổ, He-minh-uê tham gia lực lượng quân Đồng minh và là một trong những người đầu tiên tiến vào giải phóng Pa-ri.

+ Năm 1953, Hê-minh-uê nhận giải thưởng Pulizer, đó là giải thưởng cao quý của nước Mĩ, được trao tặng hàng năm cho những cá nhân và tập thể có thành tích trong lĩnh vực báo chí, văn học, âm nhạc và sân khấu.

Hê-minh-uê là người khởi xướng loại truyện-thật-ngắn hiện đại. Truyện ngắn của Hê-minh-uê không có cốt truyện rõ rệt và ông không dùng tình cảm để gây xúc động mạnh. Tuy nhiên với văn phong giản dị nhưng điêu luyện, từ ngữ chọn lọc và óc nhận xét tinh tế, ông thường chia tình tiết câu chuyện thành từng đoạn từng hồi rõ rệt.

I. Đọc và tìm hiểu chung

1. Đọc – chú thích

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả: Ơ-nít Hê-minh-uê:

+ Hê-minh-uê (1899 - 1961), ông sinh ra trong một gia đình trí thức tại một vùng ngoại ô của Chicago, Mỹ.

+ Hê-minh-uê có nhiều tác phẩm nổi tiếng trong đó có truyện “Ông già và biển cả” (The old man and the sea)

+ Ông là người khởi xướng loại truyện thật ngắn hiện đại.

b. Tác phẩm

- Xuất xứ: truyện được in lần đầu trên tạp chí Ken 19-5-1938

Được dịch từ nguyên tác "Old Man at the Bridge"

- Thể loại: Truyện ngắn

- Bố cục: 2 phần

+ Phần 1 (từ đầu đến…ông lão vẫn ngồi đó): Hoàn cảnh của câu chuyện.

+ Phần 2 (tiếp theo đến…hết): cuộc trò chuyện của nhân vật “tôi” và ông lão

- Sự kiện chính

+ Nhân vật “tôi” gặp ông lão đang ngồi bên chiếc cầu khi tất cả mọi người đang vội vã kéo ra khỏi nơi có bom đạn của chiến tranh

+ Nhân vật ”tôi” được nghe ông lão kể về công việc của mình và tình cảm của ông dành cho các con vật ông nuôi.

+ Nhân vật “tôi” khuyên ông lão nên đi khỏi nơi này nhưng ông lão đã từ chối và quyết định ở lại cùng đàn gia súc của mình.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

HĐ1: Tìm hiểu đặc điểm tiêu biểu của truyện ngắn trong văn bản

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho hs trao đổi phiếu học tập số 1 trong nhóm:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ bằng cách thảo luận nhóm đôi

HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá và mở rộng kiến thức

Việc không đặt tên cho ông lão có ý nghĩa khái quát lớn. Đó không chỉ là một ông lão ngồi bên cầu mà nhân vật tôi gặp được mà ông là đại diện cho rất nhiều số phận con người bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.

II. Tìm hiểu chi tiết

1. Đặc điểm của truyện ngắn trong “Ông lão bên chiếc cầu”

- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất

 Tác dụng: kể lại một cách chân thực những gì mà nhân vật tôi đã chứng kiến

- Lời kể: người thuật chuyện ở ngôi thứ nhất chứng kiến số phận hẩm hiu của ông lão già nua, vì thời cuộc đã trở thành nạn nhân không may của thảm cảnh chiến tranh trong cuộc nội chiến ở Tây Ban Nha (1936-1939).

- Nhân vật:

+ Ông lão

+ Nhân vật “tôi”

- Đề tài: con người và loài vật trong chiến tranh

- Chủ đề: số phận bi thảm của người dân vô tội trong chiến tranh

- Bối cảnh chung: nội chiến Tây Ban Nha (1936-1939)

Bối cảnh riêng: bên chiếc cầu phà nối qua sông E-brô nối giữa vùng thị trấn Xan Các lốt (qh của ông lão) với Tơ rô tơ sa vào ngày chủ nhật phục sinh

- Nhan đề

+ Không phải tên riêng, không nhắc đến một ông lão cụ thể nào.

+ Gợi ra sự gần gũi, thân thuộc.

- Cốt truyện

+ Mở đầu tác phẩm tác giả đã nhắc đến bối cảnh của chiến tranh và sự xuất hiện của ông lão bên chiếc cầu.

+ Sau đó nhân vật “tôi” kể về cuộc trò chuyện với ông lão và biết ông là người chăn nuôi gia súc, ông lo cho chúng nên chưa muốn rời đi.

+ Cuối cùng kết truyện nhân vật tôi cảm thấy lo lắng khi ông lão chưa chịu đi khỏi nơi có chiến tranh ác liệt.

  Cốt truyện đơn giản, kể theo những gì mà nhân vật “tôi” đã chứng kiến và tác giả không hề bộc lộ cảm xúc gì qua lời kể.

HĐ 2: Tìm hiểu nhân vật

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV phát phiếu học tập số 2:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ bằng cách thảo luận nhóm gồm 2 bàn

HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

GV nêu câu hỏi mở rộng

Câu chuyện dự báo điều gì sẽ đến với nhân vật ông lão? Vì sao em nghĩ như vậy?

Câu chuyện dự báo cái chết có thể đến với ông vì đang xảy ra chiến tranh nhưng ông nhất quyết không chịu đi vì lo cho vật nuôi của mình

Chi tiết về ngày "Chủ nhật Phục sinh" và "niềm may mắn" của ông lão ở phần cuối tác phẩm tạo ra sự tương phản như thế nào với cảnh ngộ của ông? Qua đó, tác giả muốn gửi gắm điều gì?

Hai chi tiết này hoàn toàn đối lập với cảnh ngộ của ông lão tạo sắc thái mỉa mai cho tác phẩm. Ngày lễ Phục sinh đánh dấu sự sống trở lại của Chúa, và “niềm may mắn” khi giống mèo có thể tự xoay sở. Thế nhưng còn ông lão, có thể ông sẽ phải đối mặt với cái chết khi quân đội phát xít đang đến gần. Thời điểm mong đợi lễ phục sinh, chào đón sự tái sinh trở thành thời điểm của cái chết và sự hủy diệt do chiến tranh.

Qua đó, tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sự tàn ác, khốc liệt của chiến tranh

GV bình chốt

Có thể thấy, chiến tranh đã bứt tung ông lão khỏi gia đình, quê hương yêu dấu. Chiến tranh còn bứt ông lão khỏi những con vật mà ông đã từng chăm sóc, từng gắn bó, yêu thương. Chiến tranh đã vắt kiệt sức lực của lão nhất là khi lão đã già. Chiến tranh còn vắt kiệt cả ý chí của lão khiến lão cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa với mình, lão không quan tâm đến việc sống, chết, không thấy điều gì có ý nghĩa với lão ở cuối con đường.

HĐ3: phân tích đặc sắc nghệ thật

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV phát phiếu học tập số 3:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ bằng cách làm việc cá nhân trong vòng 5 phút. Trao đổi với một bạn mình yêu thích về kết quả thực hiện

HS tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 3: Cùng thảo luận và báo cáo kết quả

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

GV có thể bổ sung và chốt kiến thức

Những con chim bồ câu: biểu tượng của hòa bình nhưng nó phải bay đi gợi sự liên tưởng: chiến tranh đã khiến cho hòa bình không còn chỗ đứng buộc phải bay đi nếu không sẽ phải chấp nhận cái chết. Hòa bình đã bay đi chỉ còn đó chiến tranh và sự chết chóc.

Ngôn ngữ đối thoại giữa nhân vật tôi và ông lão cho thấy ông lão đại diện cho những con người vô tội được cất tiếng nói, được nói ra những nối niềm đau đáu trong lòng và nhắc nhở chúng ta hãy lắng nghe tiếng nói của những con người vô tội ấy trong âm thanh gầm gào của chiến tranh.

Truyện gửi đến người đọc thông điệp gì? Theo em, thông điệp đó có ý nghĩa như thế nào trong cuộc sống hiện nay?

2. Nhân vật ông lão

• Lời tố cáo chiến tranh và bày tỏ niềm cảm thương của tác giả với những con người phải sống trong cảnh tàn khốc của chiến tranh

3. Đặc sắc nghệ thuật

- Hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng:

+ Ông lão: biểu tượng cho nạn nhân của chiến tranh

+ Những con chim bồ câu: biểu tượng của hòa bình đã phải bay đi  hòa bình đã bay đi chỉ còn đó chiến tranh và sự chết chóc.

+ Con mèo phải tự xoay xở  số phận những người dân vô tội phải tự tìm cách tránh khỏi hòn tên mũi đạn của chiến tranh

+ Các hình ảnh biểu tượng: cây cầu - ranh giới của hai phe chiến tranh

- Ngôn ngữ đối thoại giữa nhân vật tôi và ông lão  làm nổi bật đặc điểm, tâm trạng và phẩm chất của nhân vật luôn lo lắng về số phận của con người và loài vật trong chiến tranh.

- Độc thoại nội tâm: “Đấy là quê hương của lão. Lão hãnh diện và mỉm cười khi có người nhắc đến” cho thấy nội tâm, suy nghĩ của ông lão về quê hương của mình

4. Thông điệp

- Chiến tranh chỉ đem đến mất mát, đau thương

- Con người dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn giữ cho mình sự lương thiện và tình yêu thương

Ý nghĩa: nhắc nhở con người phải biết trân trọng, giữ gìn nền hòa bình trên toàn thế giới

Hoạt động 4: Tổng kết

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS khái quát nội dung nghệ thuật của bài

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

HS nhắc lại cách đọc hiểu truyện ngắn

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật

- Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn qua lời kể ở ngôi thứ nhất – nhân vật “tôi”

- Lời văn cô đọng, hình ảnh biểu tượng giàu ý nghĩa

- Xây dựng những chi tiết đối lập, ngôn ngữ đối thoại và độc thoại đặc sắc.

2. Nội dung

- Truyện kể về một ông lão ngồi bên cầu Qua câu chuyện, tác giả thể hiện tấm lòng yêu mến, khâm phục với những người lao động nghèo khổ nhưng có tấm lòng lương thiện.

- Tác giả muốn chuyển đến người đọc một thông điệp quan trọng: Chiến tranh chỉ đem đến mất mát, đau thương. Con người dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn giữ cho mình sự lương thiện và tình yêu thương. Câu chuyện còn nhắc nhở con người phải biết trân trọng, giữ gìn nền hòa bình trên toàn thế giới

3. Cách đọc hiểu truyện ngắn

- Tóm tắt truyện, xác định ngôi kể, lời kể…để hiểu nhân vật và đánh giá nghệ thuật kể chuyện.

- Tìm hiểu nhân vật và mối quan hệ giữa các nhân vật trong truyện.

- Xác định đề tài, chủ đề, ý nghĩa nhan đề, thông điệp của tác phẩm

- Liên hệ với đời sống, trải nghiệm của bản thân với bối cảnh cuộc sống hiện đại

PHIẾU SỐ 1: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM CỦA TRUYỆN NGẮN

Câu hỏi gợi ý

Nội dung trả lời

1. Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Có tác dụng như thế nào?

2. Lời kể ở ngôi thứ mấy? Tác dụng?

3. Kể tên các nhân vật trong truyện. Nhân vật ông lão không có tên cụ thể có ý nghĩa gì?

4. Hãy xác định đề tài của truyện?

5. Hãy xác định chủ đề của truyện?

6. Nêu bối cảnh của truyện

7. Giải thích nhan đề văn bản

8. Cốt truyện được viết theo trình tự nào? Gắn liền với nhân vật nào?

PHIẾU SỐ 2: PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT

Nhân vật ông lão

Chi tiết

Nhận xét

Bối cảnh xuất hiện

Hình dáng

Hành động

Lời nói

PHIẾU SÔ 3: PHÂN TÍCH ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT

Đặc sắc nghệ thuật

Ý nghĩa

Hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng

Ngôn ngữ đối thoại

Ngôn ngữ độc thoại

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến sản phẩm

- GV mời HS đọc phần Tri thức Ngữ văn về Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp trong SGK.

- GV giao nhiệm vụ thảo luận nhóm 4 HS trong 3 phút: Thống nhất đáp án Phiếu học tập

- GV mời đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét, bổ sung

- GV chốt kiến thức

- HS đọc Tri thức Ngữ văn

- HS nhận nhiệm vụ, tiến hành thảo luận nhóm

- HS trình bày

HS bổ sung

- Ghi chép kiến thức

I. Tri thức Ngữ văn

1. Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

• Cách dẫn trực tiếp là sử dụng nguyên văn từ ngữ, câu, đoạn,... của một VB gốc vào bài viết, bài nói. Trong bài viết, phần dẫn trực tiếp cần được đặt trong dấu ngoặc kép.

• Cách dẫn gián tiếp là sử dụng ý tưởng của người khác và diễn đạt lại theo cách của mình. Trong cách dẫn gián tiếp, tuy có thể diễn đạt lại, nhưng người dẫn vẫn cần thể hiện một cách trung thành ý tưởng trong VB gốc. Trong bài viết, phần dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.

2. Chuyển đổi từ cách dẫn trực tiếp sang cách dẫn gián tiếp

- Lược bỏ dấu ngoặc kép, dấu hai chấm đánh dấu phần dẫn trực tiếp.

- Diễn đạt lại nội dung phần dẫn trực tiếp sao cho thích hợp, đảm bảo trung thành với ý được dẫn trong VB gốc.

PHIẾU HỌC TẬP

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến sản phẩm

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 1.

- Mời HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động cá nhân thực hiện bài tập.

- Mời HS trình bày kết quả, HS khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

HS làm bài cá nhân

HS nêu ý kiến

HS khác bổ sung

II. Luyện tập

Bài tập 1:

Đáp án: a-4

b-3

c-2

d-1

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 2.

- Mời HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động nhóm 4 phút thảo luận về bài tập trong 4 phút.

- Mời đại diện nhóm HS trình bày kết quả, HS nhóm khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

HS hoạt động nhóm

HS nêu ý kiến

HS khác bổ sung

Bài tập 2:

a. Lời dẫn: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi”.

 Cách dẫn trực tiếp lời văn (Lời nói viết thành chữ).

 Dấu hiệu: Đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép

 Sự phù hợp: Cách dẫn này hoàn toàn đảm bảo sự chính xác khi dẫn từ một văn bản quan trọng (bản “Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp).

b. Lời dẫn: “hôm Tây vào khủng bố. Chúng nó có bao nhiêu thằng, bao nhiêu Tây, bao nhiêu Việt gian, đi những đường nào, đốt phá những đâu đâu và dân quân, tự vệ làng ông bố trí, cầm cự ra sao, rành rọt, tỉ mỉ như chính ông lão vừa mới dự trận đánh giặc ấy xong thật”.

 Cách dẫn gián tiếp lời nói thành tiếng của nhân vật

 Dấu hiệu: không đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép

 Sự phù hợp: Cách dẫn này hoàn toàn phù hợp với mục đích và nội dung của lời dẫn (Chỉ nêu tóm tắt lời kể của ông Hai về các sự việc hôm Tây vào khủng bố làng Chợ Dầu).

c. Lời dẫn: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước, dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”.

 Cách dẫn trực tiếp ý nghĩ của nhân vật

 Dấu hiệu: Đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép

 Sự phù hợp: Cách dẫn này hoàn toàn phù hợp với mục đích và nội dung của lời dẫn (Phản ánh trung thực ý nghĩ nhanh, thoảng qua của nhân vật).

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 3.

- Mời HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động cá nhân thực hiện bài tập.

- Mời HS trình bày kết quả, HS khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

HS làm bài cá nhân

HS nêu ý kiến

HS khác bổ sung

Bài tập 3

a. Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng đưa một chiếc hoa vàng mà dặn nói hộ với chàng Trương, nếu còn nhớ chút tình xưa nghĩa cũ, xin lập một đàn giải oan ở bến sông, đốt cây đèn thần chiếu xuống nước, Vũ Nương sẽ trở về.

b. Sau khi thằng con đi, lão tự bảo rằng cái vườn là của con ta. Hồi còn mồ ma mẹ nó, mẹ nó cố thắt lưng buộc bụng, dè sẻn mãi, mới để ra được năm mươi đồng bạc tậu.

c. Nhà văn Xu-khôm-lin-xki đã nói rằng con người sinh ra không phải để tiêu biến như một hạt cát vô danh. Họ sinh ra để in dấu ấn lại trên mặt đất, in dấu ấn lại trong trái tim người khác.

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 4.

- Mời HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động cá nhân thực hiện bài tập.

- Mời HS trình bày kết quả, HS khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

HS làm bài cá nhân

HS nêu ý kiến

HS khác bổ sung

Bài 4:

* Yêu cầu về hình thức:

- Đoạn văn từ 8-10 câu

- Có sử dụng lời dẫn trực tiếp trong đề bài

* Yêu cầu về nội dung: Chủ đề “tinh thần yêu nước của nhân dân ta”.

Hoạt động của GV và HS

Hoạt động của HS

Dự kiến sản phẩm

- HS đọc phần Tri thức Ngữ văn về Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp trong SGK.

- GV giao nhiệm vụ thảo luận nhóm 4 HS trong 3 phút: Thống nhất đáp án Phiếu học tập 1

- HS nhận nhiệm vụ, tiến hành thảo luận nhóm

- Đại diện nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét, bổ sung

- GV chốt kiến thức

I. Tri thức Ngữ văn

1. Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

• Cách dẫn trực tiếp là sử dụng nguyên văn từ ngữ, câu, đoạn,... của một VB gốc vào bài viết, bài nói. Trong bài viết, phần dẫn trực tiếp cần được đặt trong dấu ngoặc kép.

• Cách dẫn gián tiếp là sử dụng ý tưởng của người khác và diễn đạt lại theo cách của mình. Trong cách dẫn gián tiếp, tuy có thể diễn đạt lại, nhưng người dẫn vẫn cần thể hiện một cách trung thành ý tưởng trong VB gốc. Trong bài viết, phần dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.

2. Chuyển đổi từ cách dẫn trực tiếp sang cách dẫn gián tiếp

- Lược bỏ dấu ngoặc kép, dấu hai chấm đánh dấu phần dẫn trực tiếp.

- Diễn đạt lại nội dung phần dẫn trực tiếp sao cho thích hợp, đảm bảo trung thành với ý được dẫn trong VB gốc.

PHIẾU HỌC TẬP 1

Hoạt động của GV

Dự kiến sản phẩm

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 1.

- HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động cá nhân thực hiện bài tập.

- HS trình bày kết quả, HS khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

II. Luyện tập

Bài tập 1:

Đáp án: a-4

b-3

c-2

d-1

GV hướng dẫn HS luyện tập bài tập 2.

Có thể tổ chức HĐ cá nhân hoặc HĐ nhóm

- HS đọc và xác định yêu cầu đề bài

- GV giao nhiệm vụ: HS hoạt động nhóm 4 phút thảo luận về bài tập trong 4 phút.

- Đại diện nhóm HS trình bày kết quả, HS nhóm khác nhận xét.

- GV chốt đáp án.

Bài tập 2:

a. Lời dẫn: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi và phải luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi”.

 Cách dẫn trực tiếp lời văn (Lời nói viết thành chữ).

 Dấu hiệu: Đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép

 Sự phù hợp: Cách dẫn này hoàn toàn đảm bảo sự chính xác khi dẫn từ một văn bản quan trọng (bản “Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp).

b. Lời dẫn: “hôm Tây vào khủng bố. Chúng nó có bao nhiêu thằng, bao nhiêu Tây, bao nhiêu Việt gian, đi những đường nào, đốt phá những đâu đâu và dân quân, tự vệ làng ông bố trí, cầm cự ra sao, rành rọt, tỉ mỉ như chính ông lão vừa mới dự trận đánh giặc ấy xong thật”.

 Cách dẫn gián tiếp lời nói thành tiếng của nhân vật

 Dấu hiệu: không đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép

 Sự phù hợp: Cách dẫn này hoàn toàn phù hợp với mục đích và nội dung của lời dẫn (Chỉ nêu tóm tắt lời kể của ông Hai về các sự việc hôm Tây vào khủng bố làng Chợ Dầu).

c. Lời dẫn: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước, dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”.