Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Bạn biết gì về thành phố Huế? Hãy chia sẻ với các bạn của mình về điều đó.

- Dựa vào nhan đề và hình ảnh minh họa, bạn dự đoán gì về nội dung của văn bản?

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS huy động tri thức nền, trải nghiệm cá nhân thực hiện yêu cầu được giao.

- GV quan sát, hỗ trợ HS thực hiện (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận:

- GV mời đại diện 2 – 3 HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có).

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

1. Một số thông tin về thành phố Huế

https://vi.wikipedia.org/wiki/Hu%E1%BA%BF

• Huế là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Thừa Thiên Huế, Việt Nam;

• Huế từng là kinh đô (cố đô Huế) của Việt Nam dưới triều Tây Sơn và triều Nguyễn;

• Những địa danh nổi bật là sông Hương và những di sản để lại của triều đại phong kiến, Thành phố có năm danh hiệu UNESCO ở Việt Nam: Quần thể di tích Cố đô Huế (1993), Nhã nhạc cung đình Huế (2003), Mộc bản triều Nguyễn (2009), Châu bản triều Nguyễn (2014) và Hệ thống thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế (2016).

2. Nội dung của văn bản qua nhan đề và hình ảnh

- Nhìn vào nội dung và hình ảnh em đoán nội dung văn bản nói về vẻ đẹp sông Hương của Huế.

- Từ khóa: Sông Hương.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV chuyển giao nhiệm vụ: Yêu cầu HS xem lại phần chuẩn bị về mục Tri thức ngữ văn và làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ sau:

- Trình bày khái niệm và cho biết đặc trưng thể loại của thể tùy bút, tản văn.

-Yếu tố trữ tình và yếu tố tự sự trong tản văn, tùy bút là gì?Cái “tôi” của tác giả trong tản văn, tùy bút?

B2. Thực hiện nhiệm vụ

HS nghe GV yêu cầu, sau đó HS đọc thông tin trong SGK, chuẩn bị trình bày trước lớp.

B3. Báo cáo thảo luận

GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả chuẩn bị.

+ Dự kiến khó khăn: Học sinh chưa đọc phần Tri thức ngữ văn, gặp khó khăn trong việc tổng hợp

+ Tháo gỡ khó khăn: Câu hỏi gợi mở để HS trả lời; gọi HS khác giúp đỡ bạn.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

1. Khái niệm và đặc trưng

a. Tùy bút

- Khái niệm: là tiểu loại thuộc loại hình kí, thường tập trung thể hiện cái “tôi” của tác giả, luôn có sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình.

- Đặc trưng:

+ Chi tiết, sự kiện chỉ là cái cơ, là tiền đề để bộc lộ cảm xúc, suy tư, nhận thức, đánh giá về con người và cuộc sống.

+ Ngôn ngữ tùy bút giàu chất thơ.

+ Sức hấp dẫn của tùy bút là tính chất tự do, tài hoa trong liên tưởng gắn với cái tôi tác giả.

b. Tản văn

- Khái niệm: tản văn là một dạng văn xuôi gần với tùy bút.

- Đặc trưng:

+ Tản văn thường kết hợp tự sự, trữ tình, nghị luận, miêu tả thiên nhiên, khắc họa nhân vật.

+ Tản văn chú trọng việc nêu lên được nét chính của hiện tượng giàu ý nghĩa xã hội và bộc lộ tình cảm, ý nghĩ của tác giả.

+ Sức hấp dẫn ở tản văn chủ yếu ở khả năng phát hiện những nét đặc thù, đặc biệt của sự việc, đối tượng hay khả năng kết nối, xâu chuỗi các sự việc, đối tượng có vẻ rời rạch, nhỏ nhặt để hướng đến thể hiện chủ đề của tác phẩm.

2. Yếu tố tự sự và trữ tình tùy bút và tản văn

- Yếu tố tự sự trong tùy bút, tản văn: là yếu tố kể chuyện, thể hiện qua việc ghi chép, thuật lại các sự việc, câu chuyện, chuỗi tình tiết liên liên quan tới hành vi, diễn biến tâm trạng, tình cảm của nhân vật hay lịch sử, phong tục được đề cập trong tác phẩm.

- Yếu tố trữ tình trong tùy bút, tản văn: là yếu tố thể hiện trực tiếp tình cảm, cảm xúc của cái tôi tác giả trong tùy bút hay của người kể chuyện, quan sát, miêu tả trong tản văn.

3. Cái “tôi” tác giả trong sáng tác văn học

- Tổng thể những nét riêng biệt, nổi bật làm nên phẩm chất tinh thần độc đáo của tác giả, thể hiện trong tác phẩm văn học nói chung, đặc biệt trong các tác phẩm giàu yêu tố trữ tình như thơ trữ tình hay tùy bút, tản văn.

- Dấu hiệu: quan niệm về cái đẹp; qua cách nhìn, cách cảm về thế giới và con người; qua cách biểu đạt riêng giàu tính sáng tạo và thẩm mĩ;…

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

1. Đọc: GV yêu cầu 1 HS đọc to, rõ ràng thông tin trong SGK trang 17.

2. Tác giả: Nêu một số nét cơ bản về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường.

3. Tác phẩm: Nêu một số nét cơ bản về tác phẩm (xuất xứ, thể loại, đề tài, chủ đề)

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo theo nhóm đôi, vận dụng kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời đại diện 1 HS của mỗi nhóm lần lượt trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có).

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

- Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm1937 tại thành phố Huế. Ông mất ngày 24 tháng 7 năm 2023.

- Quê ở huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

- Ông là một nhà văn, đồng thời cùng là một nhà văn hóa và có sự gắn bó sâu sắc với Huế.

- Ông có sở trường về tùy bút – bút kí.

- Các tác phẩm chính của ông: “Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu” (1971), “Rất nhiều ánh lửa” (1979), “Ngọn núi ảo ảnh” (1999)…

2. Văn bản

- Xuất xứ: “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là bài kí xuất sắc của Hoàng Phủ Ngọc Tường viết tại Huế năm 1981, in trong tập bút kí cùng tên năm 1986.

- Thể loại: tùy bút

- Đề tài: dòng sông quê hương (sông Hương).

- Chủ đề: thể hiện lòng yêu nước, tinh thần dân tộc gắn liền với tình yêu thiên nhiên sâu sắc, với truyền thống văn hóa, lịch sử lâu đời.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Vẻ đẹp của dòng sông Hương

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi sau

- Nhóm 1: Nêu một số chi tiết cho thấy hình tượng sông Hương trong văn bản được miêu tả từ nhiều góc nhìn khác nhau (thiên nhiên, lịch sử, văn hóa,…)

- Nhóm 2: Tìm một số chi tiết thể hiện chất tự sự và chất trữ tình trong văn bản? Nêu cảm nghĩ về những chi tiết ấy?

- Nhóm 3: Tìm và cho biết tác dụng của một số biện pháp tu từ được sử dụng trong văn bản?

- Nhóm 4. Cho biết cảm hứng chủ đạo và nhận xét cách thể hiện cảm hứng chủ đạo trong tác phẩm.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo theo nhóm, vận dụng kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ.

- GV quan sát, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời đại diện 1 HS của mỗi nhóm lần lượt trình bày kết quả thảo luận.

- GV yêu cầu HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có).

B4. Đánh giá kết quả thực hiện

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới

Thủy trình của Sông Hương

https://xaydungso.vn/bai-viet-khac/bao-tang-ban-do-song-huong-hue-kham-pha-lich-su-va-van-hoa-mien-trung-vi-cb.html

Vẻ đẹp sông Hương ban ngày

Vẻ đẹp sông Hương về đêm

Nhiệm vụ 2: Tình cảm, cảm xúc của nhà văn

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi sau

- Nhận xét vẻ đẹp của con sông Hương và tình cảm, cảm xúc nhà văn gửi gắm qua văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”.

- Việc tác giả có những phát hiện đặc biệt về sông Hương đã đem đến cho bạn bài học gì về cách quan sát, cảm nhận cuộc sống xung quanh?

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả chuẩn bị.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới

II. Khám phá văn bản

1. Vẻ đẹp của dòng sông Hương

a. Góc nhìn quan sát sông Hương

Những chi tiết miêu tả con sông Hương theo các góc độ khác nhau:

* Góc độ địa lý: miêu tả thông qua thủy trình của dòng sông Hương từ thượng nguồn đến khi vào trong lòng thành phố Huế và cuối cùng là đổ ra biển.

- “Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy vào như cơn lốc vào những đáy vực…”

- “Nhưng ngay từ đầu, vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương…đã vòng những khúc quanh đột ngột… Từ ngã ba tuần, sông Hương theo hướng Bắc Nam qua điện Hòn chén, vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc, vòng qua bãi Nguyệt Biều, Lương Quán…”

* Góc độ lịch sử: sông Hương như một chứng nhân lịch sử, chứng kiến biết bao thăng trầm của dân tộc Việt Nam.

- “Sông Hương... là dòng sông của thời gian ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc”.

- “Khi nghe lời gọi, nó tự hiến đơi fminhf như một chiến công…”

* Góc độ thi ca: sông Hương trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các nhà thơ.

- “Có một dòng thi ca về sông Hương và tôi hi vọng đã nhận xét một cách công bằng về nó khi nói rằng dòng sông ấy không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ”

* Góc độ âm nhạc: gắn sông Hương với nền âm nhạc cổ điển Huế.

- “Hình như trong khoảnh khắc chùng lại của sông nước ấy, sông Hương đã trở thành một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya”.

- “Toàn bộ nền âm nhạc cổ điển Huế đã được sinh thành trên mặt nước của dòng sông này, trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng nước rơi bán âm của những mái chèo khuya”.

* Góc độ văn hóa:

- “Sông Hương…trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”.

- Màu sông khói trên sông Hương được ví với “màu áo cưới của Huế ngày xưa rất xưa, màu áo điều lục với loại vải vân thư màu xanh chàm lồng lên một màu đỏ ở bên trong…”.

Tóm lại:

- Bằng tất cả tình yêu dành cho con sông và tài năng vượt trội ở thể kí, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã làm hiện lên những vẻ đẹp khác nhau của sông Hương.

- Sông Hương trong cái nhìn của nhà văn đã hóa thành một sinh thể có tâm hồn phong phú, có dòng đời trải qua nhiều thăng trầm, gian truân để cuối cùng bộc lộ vẻ đẹp thơ mộng, đầy cá tính, vừa trí tuệ, vừa dịu dàng, vừa ngọt ngào, duyên dáng, vừa trầm tĩnh bởi chiều sâu văn hóa.

b. Yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản

* Yếu tố tự sự

- Sự hiểu biết của nhà văn về dòng sông của các nước ở trên thế giới, nêu lên sự đặc biệt của riêng dòng sông Hương quê mình.

“Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”.

- Sự hiểu biết của nhà văn, ông đã quan sát con sông ở nơi xa xôi, quan sát một cách tỉ mỉ và nhất là dòng chảy của nó.

“Tôi đã đến Lê-nin-grát, có lúc đứng nhìn sông Nê-va cuốn trôi những đám băng lô xô, nhấp nháy trăm màu dưới ánh sáng của mặt trời mùa xuân, mỗi phiến băng chở một con hải âu nghịch ngợm đứng co lên một chân…”.

* Yếu tố trữ tình

- Biện pháp nhân hóa có hiệu quả: sông Hương trở nên có hồn hơn, tâm trạng “vui tươi hẳn lên” là khi nó biết mình sắp được về với Huế - “người tình nhân mong đợi”.

“…như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của những vùng ngoại ô Kim Long”.

- Cách nói hình tượng, so sánh cái hữu hình là dòng sông với tâm trạng e thẹn, ngại ngùng trong tình yêu, thể hiện sự lãng mạn, tinh tế của nhà văn.

“…sông Hương uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến Cồn Hến, đường cong ấy làm cho dòng sông như mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”.

c. Cảm hứng chủ đạo

* Cảm hứng chủ đạo:

- Ca ngợi vẻ đẹp đầy chất thơ của sông Hương;

- Yêu tha thiết, đắm say và trân trọng tự hào đối với vẻ đẹp nên thơ của thiên nhiên xứ sở, những giá trị lịch sử, bề dày văn hóa và vẻ đẹp tâm hồn của con ngưởi ở vùng đất cố đô.

* Cách thể hiện cảm hứng chủ đạo:

- Thể hiện qua những từ ngữ, câu văn bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc, nhận xét, đánh giá của tác giả dành cho sông Hương, xứ Huế:

+ “Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương thuộc về một thành phố duy nhất”.

+ “có một dòng thi ca về sông Hương, và tôi hi vọng đã nhận xét một cách công bằng về nó khi nói rằng dòng sông ấy không bao giờ tự lặp lại mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ”,…

- Thể hiện qua cách tác giả lựa chọn sử dụng từ ngữ, hình ảnh khắc họa hình tượng sông Hương, xứ Huế trong văn bản.

+ “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn…màu đỏ của hoa đổ quyên rừng”.

+ “dòng sông mềm như tấm lụa”

+ “sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long”.

- Thể hiện qua những phát hiện, liên tưởng thú vị, tài hoa, tinh tế và độc đáo của tác giả dành cho sông Hương, xứ Huế:

+ Cô gái Di-gan phóng khoán và man dại

+ Người mẹ phù sa của vùng văn hóa xứ sở,…

- Thể hiện qua cách nhìn, khám phá sông Hương ở nhiều góc độ, khía cạnh để phát hiện ra nhiều vẻ đẹp đa dạng của sông Hương.

- Tác dụng của cách thể hiện: tác động đến cảm xúc của người đọc, góp phần làm nên chất trữ tình/chất thơ cho văn bản.

2. Tình cảm, cảm xúc của tác giả trong văn bản

- Hoàng Phủ Ngọc Tường đã đem đến cho sông Hương một diện mạo mới, một vẻ đẹp mới, vừa hết sức thân quen, lại vừa mới lạ vô cùng, qua đó thể hiện tình yêu quê hương xứ Huế rất sâu sắc của nhà văn.

- Tác phẩm ra đời như một sự cảm tạ đối với đất mẹ Huế, nơi sinh ra ông, như một lời yêu thương mà ông dành riêng cho dòng Hương giang. Bên cạnh đó, người đọc nhận ra tình yêu và sự gắn bó tha thiết của một trí thức yêu nước với cảnh sắc quê hương và lịch sử dân tộc.

- Tác dụng của văn bản đối với người đọc: + Muốn có được những phát hiện về cảnh sắc thiên nhiên, vạn vật quanh mình, chúng ta cần nuôi dưỡng một tình yêu tha thiết, mê đắm và hòa mình trọn vẹn với thiên nhiên để cảm nhận vẻ đẹp độc đáo của vạn vật.

+ Cần tiếp cận, khám phá vạn vật ở nhiều góc độ khác nhau để nhìn nhận đối tượng một cách toàn diện hơn.

+ Trong quá trình khám phá thiên nhiên, cần kết hợp tìm hiểu tri thức về đối tượng để có điều kiện khám phá, phát hiện những khía cạnh độc đáo của thiên nhiên.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ:

Em hãy nêu giá trị nội dung, nghệ thuật của tùy bút “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận:

- GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả chuẩn bị.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- GV chuyển sang nội dung mới

III. Tổng kết

a) Giá trị nội dung

• Bài kí ngợi ca dòng sông Hương và rộng hơn là vùng đất cố đô Huế đẹp thơ mộng hữu tình, ca ngợi lịch sử vẻ vang của Huế, ca ngợi văn hóa và tâm hồn người Huế.

• Tác giả coi sông Hương là biểu tượng cho tất cả những gì là vẻ đẹp của cảnh và người đất đế đô này.

• Bài kí chứng tỏ sự gắn bó máu thịt, tình yêu thiết tha với Huế và một vốn hiểu biết sâu sắc về nền văn hóa đất cố đô của tác giả HPNT

b) Giá trị nghệ thuật

• Đoạn trích là đoạn văn xuôi súc tích và đày chất thơ về sông Hương. Nét đắc sắc làm nên sức hấp dẫn của đoạn văn là những cảm xúc sâu lắng được tổng hợp từ một vốn hiểu biết phong phú về văn hóa, lịch sử, địa lí và một trí tưởng tượng sáng tạo độc đáo.

• Văn phong tao nhã, hướng nội, tinh tế và tài hoa

VẺ ĐẸP CỦA SÔNG HƯƠNG

GÓC NHÌN

CHI TIẾT MIÊU TẢ

Địa lý

Lịch sử

Âm nhạc

Thi ca

Yếu tố tự sự

Yếu tố trữ tình

Cái “tôi” của tác giả

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu HS viết đoạn văn ngắn về cảm nhận của vẻ đẹp sông Hương thực hiện nhanh tại lớp.

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS vận dụng kiến thức đã học và trả lời câu hỏi.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS trình bày kết quả chuẩn bị.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Sông Hương là dòng sông “duy nhất” chảy qua lòng thành phố Huế nên nó mang những nét đẹp riêng mà không có dòng sông nào có được. Hình như Hoàng Phủ Ngọc Tường rất tự hào vì điều này, tự hào với một tình yêu sông Hương đến mê đắm. Vẻ đẹp dòng sông Hương ẩn hiện dưới ngòi bút tinh tế và một tình yêu tha thiết đã khiến cho nó càng trở nên mê đắm đối với người đọc. Sông Hương được nhìn từ nhiều góc độ, từ nhiều khía cạnh, từ chiều dài của thời gian và chiều sâu của không gian. Nhưng dù ở góc độ nào thì sông Hương vẫn mang một nét đẹp riêng rất Huế. Có lẽ đối với Hoàng Phủ Ngọc tường nói chung, với nhân dân Huế nói chung thì sông Hương chính là một biểu tượng đẹp đẽ nhất tạo nên vẻ đẹp Huế suốt mấy nghìn năm lịch sử. Bằng ngòi bút tinh tế, cảm xúc chân thành và một tâm lòng yêu thương của Hoàng Phủ Ngọc Tường đã vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về sông Hương. Một vẻ đẹp rất riêng, rất dịu dàng, rất huế khiến người đọc muốn một lần đến đó tận hưởng.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ:

Gợi ý:

GV cho HS xem 1 số tranh ảnh về những biến đổi của thiên nhiên khi thời tiết chuyển mùa:

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• GV quan sát, gợi mở

• HS quan sát, suy nghĩ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• Gv tổ chức hoạt động

• HS tham gia hoạt động

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức:

Dấu hiệu chuyển mùa từ hạ sang thu là gió se, sương mù, sắc xanh xủa cây cối dần chuyển sang vàng,…

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ

1. GV hướng dẫn cách đọc

+ VB Cõi lá khá ngắn, có thể cho HS đọc hết VB trên lớp. GV chọn HS có giọng đọc tốt, lưu ý các em ngừng, nghỉ đúng chỗ và đọc diễn cảm.

+ GV nhắc nhở HS theo dõi VB, chú ý các câu hỏi trong các box, tự trả lời thầm trong đầu

2. Gv phát PHT số 1 để Hs tìm hiểu về tác giả và tác phẩm (làm ở nhà)

Lưu ý: Hs có thể làm video hoặc inphographic về tác giả, tác phẩm

• HS lắng nghe, tiếp nhận nhiệm vụ

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• Hs làm việc cá nhân

• GV quan sát

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trình bày sản phẩm

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Đọc

2. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

- Tiểu sử

+ Đỗ Phấn sinh năm 1056 tại Hà Nội.

+ Ông viết văn từ khi còn là HS phổ thông, nhưng lớn lên lại theo học hội họa.

+ 2005, ông trở lại con đường viết văn với những tản văn về Hà Nội.

+ Ông đã xuất bản 11 tiểu thuyết, 4 truyện ngắn và 12 tản văn

- Đặc điểm nghệ thuật:

Bút pháp nghệ thuật tài hoa, độc đáo cùng những màu sắc khác lạ qua việc khắc họa hình ảnh đời sống sinh hoạt của người dân, ngòi bút nhẹ nhàng và đầy tinh tế.

- Các tác phẩm tiêu biểu:

Đỗ Phấn có nhiều tác phẩm nổi bật chủ yếu khắc họa về Hà Nội nơi ông gắn bó, các tác phẩm có thể kể đến như: Ngồi lê đôi mách với Hà Nội, Chuông đồng hồ, Bánh mì, Vòi nước công cộng,… những tác phẩm đó đã làm cho độc giả có cái nhìn chung nhất về cuộc sống, về con người.

b. Tác phẩm

- Thể loại: Tản văn

- Phương thức biểu đạt: Tự sự

- Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: Tác phẩm Cõi lá của tác giả Đỗ Phấn được sáng tác sau khi ông quay lại với các tác phẩm viết văn của mình vào những năm 2005, tản văn chuyên về chủ đề Hà Nội được mọi người yêu mến.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NV1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bố cục của VB

• GV chuyển giao nhiệm vụ:

Gv tổ chức cho Hs làm việc cá nhân để tìm hiểu bố cục của VB

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi

• Gv quan sát, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

NV2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa của “Cõi lá”, mối quan hệ giữa cây, lá và con người.

• GV chuyển giao nhiệm vụ:

Gv cho HS thảo luận nhóm đôi và thực hiện yêu cầu:

+ Hs tìm những từ có thể kết hợp với từ “cõi” (Từ “cõi” đứng ở đầu) và giải thích nghĩa

+ Hs giải thích nghĩa tường minh và nghĩa hàm ẩn của “cõi lá” theo cách hiểu của mình. + Chỉ ra mối quan hệ giữa cây, lá và con người trong VB.

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

1.Tìm hiểu bố cục của VB

* Đoạn trích tản văn Cõi lá là chuỗi cảm xúc miên man của tác giả về cảnh sắc thiên nhiên Hà Nội gắn với từng mùa cây thay lá. Có thể chia đoạn trích thành 3 phần:

+ Đoạn 1: Từ đầu đến… “xôn xao lá cành” → Cảm xúc vỡ òa khi bất ngờ nhận ra mùa xuân tới.

+ Đoạn 2: Từ “Chín cây bồ đề”…đến … “quyến rũ từng bước chân người” → Miêu tả chi tiết đặc điểm từng loại lá, cây chuyển sắc theo mùa.

+ Đoạn 3: Phần còn lại → Niềm rung cảm khi đi trong “cõi lá mùa xuân thành phố”

2. Tìm hiểu nghĩa của “Cõi lá”, mối quan hệ giữa cây, lá và con người.

-“Cõi lá” là xứ sở của lá, thế giới của lá. Tác giả đã miêu tả “cõi lá” với các tầng bậc ý nghĩa:

+ Vẻ đẹp của thiên nhiên: Lá cây bồ đề như khoảng trời trong veo, ngọt ngào như mật chảy tháng Giêng; lá của những cây sấu cổ thụ, lá bằng lăng,…tất cả làm nên những nét đặc trưng, quyến rũ của cảnh sắc Hà Nội.

+ “Cõi lá” cũng là “cõi người”, “cõi nhân sinh”. “Những đứa trẻ tan trường ríu rít dưới gốc cây như những thiên thần bước ra từ lá”; là tình yêu của người HN “Những người HN chẳng có việc gì…”; là cõi nhớ của người HN; là nguồn nhựa sống của người HN, đi trong “cõi lá” thấy mình trẻ lại.

• HS suy nghĩ, thảo luận và trả lời câu hỏi

• Gv quan sát, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi/ trình bày sản phẩm thảo luận

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

- Thế giới cây, lá và con người hòa quyện trong nhau, nương tựa nhau, làm nên một thực thể sống, cùng sinh tồn.

NV3: Hướng dẫn Hs phân tích một vài đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình/ nghị luận hoặc miêu tả thiên nhiên với miêu tả con người và làm rõ tác dụng của sự kết hợp ấy trong văn bản.

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ:

Hs thảo luận nhóm 4-6 em để hoàn thiện PHT số 2

• HS tiếp nhận nhiệm vụ. (HS có thể tùy ý phân tích một trong số những đoạn văn đã chọn)

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS thảo luận và hoàn thành PHT số 2

• Gv quan sát, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS thuyết trình sản phẩm thảo luận

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

3. Phân tích một vài đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự với trữ tình/ nghị luận hoặc miêu tả thiên nhiên với miêu tả con người và làm rõ tác dụng của sự kết hợp ấy trong văn bản. (PHT số 2)

NV4: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề, đánh giá ý nghĩa thông điệp của văn bản

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV chuyển giao nhiệm vụ:

4. Chủ đề, đánh giá ý nghĩa thông điệp của văn bản

a. Chủ đề văn bản

Hs thảo luận nhóm theo phương pháp khăn trải bàn để tìm hiểu chủ đề, đánh giá ý nghĩa thông điệp của văn bản

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ, thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi

• Gv quan sát, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trình bày câu trả lời

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

• Cảm xúc của tác giả về cảnh sắc thiên nhiên Hà Nội gắn với từng mùa cây thay lá trong hiện tại và kí ức.

• Đánh giá ý nghĩa thông điệp VB:

+ Sự sống của con người luôn gắn bó hữu cơ với thiên nhiên

+ Thiên nhiên không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn giúp tâm hồn con người thêm phong phú, cân bằng, tươi mới.

+ Nhắc nhở mỗi chúng ta phải có ý thức bảo vệ, gìn giữ thiên nhiên

NV5: Hướng dẫn học sinh phát hiện một vài biểu hiện của nét đẹp văn hóa được thể hiện trong văn bản

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV chuyển giao nhiệm vụ: Gv để HS tự do trình bày suy nghĩ bản thân bằng phương pháp phỏng vấn nhanh

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ, trình bày ý kiến

• Gv quan sát, gợi mở

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trình bày câu trả lời

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

5. Một vài biểu hiện của nét đẹp văn hóa được thể hiện trong văn bản

• Con người sống gần gũi với thiên nhiên, yêu mến thiên nhiên. Họ dõi theo thiên nhiên, nắm được quy luật thay lá của mỗi loài cây. Từng loại cây, lá mang đến nét vẻ riêng cho cảnh sắc HN.

• Thiên nhiên làm cuộc sống con người thêm tươi đẹp, trữ tình, lãng mạn. Người HN thích dạo chơi, ngắm nhìn mỗi loại lá khi chuyển mùa.

• Thiên nhiên là nơi lưu giữ kí ức đẹp đẽ về quê hương, Tổ quốc, khiến con người thêm yêu Tổ quốc, quê hương mình.

• Tôn trọng quyền sinh tồn của muôn loài

• Con người cần làm đẹp cuộc sống cũng như tâm hồn bằng lối sống thân thiện, hòa hợp với môi trường thiên nhiên.

• …

NV6: Hướng dẫn học sinh một số lưu ý khi đọc hiểu các văn bản thuộc thể loại tản văn

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV chuyển giao nhiệm vụ: Gv cho HS xem lại phần Tri thức Ngữ văn của bài học, đọc kĩ mục về Tản văn. Từ VB Cõi lá, HS rút ra được 1 số đặc điểm tương ứng với các nội dung của Tri thức Ngữ văn

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ, viết hoặc vẽ

• Gv quan sát, gợi mở

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• HS trình bày câu trả lời

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

6. Một số lưu ý khi đọc hiểu các văn bản thuộc thể loại tản văn

• Nội dung được miêu tả có ý nghĩa như thế nào? Nhận biết những tình cảm, suy nghĩ của tác giả bộc lộ trong quá trình miêu tả

• Khả năng quan sát, xâu chuỗi các sự việc, hiện tượng nhỏ nhặt, rời rạc để hướng tới thể hiện chủ đề của tác phẩm

• Cách nhìn, cách cảm về thế giới, con người giàu tính sáng tạo và thẩm mĩ

• Ngôn ngữ của tản văn giàu sức gợi, chất thơ

• Yếu tố tự tự và trữ tình luôn đan xen, hòa quyện; các chi tiết, sự kiện được miêu tả vừa đậm chất suy tư, vừa bay bổng, lãng mạn.

Đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình/ nghị luận

Đoạn văn có sự kết hợp giữa miêu tả thiên nhiên và miêu tả con người





Đoạn văn có sự kết hợp giữa tự sự và trữ tình/ nghị luận

Đoạn văn có sự kết hợp giữa miêu tả thiên nhiên và miêu tả con người

- Nhìn chung thì vòng đời của một chiếc lá bồ đề…cái biển người chộn rộn áo cơm này

- Những tưởng vô duyên đến như cây xà cừ…mùa thu quyến rũ bước chân người.

- Chính cây bồ đề trên đường Trần Nhân Tông…những thiên thần bước ra từ lá

- Miên man trong cõi lá mùa xuân…Hay tự nhận mình như thế

Tác giả kể, bàn bạc về một vòng đời của lá. Vòng đời đó kéo dài từ thu sang đông, vòng đời đó khiến con người nhớ nhung và chờ đợi

Kết hợp miêu tả thiên nhiên và con người khiến bức tranh thiên nhiên sống động, có hồn, thiên nhiên trở nên gần gũi, hòa quyện với con người.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV chuyển giao nhiệm vụ

+ Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản theo PHT số 3 (Hs làm việc cá nhân)

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

• HS suy nghĩ, trả lời

• Gv quan sát, hỗ trợ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• Hs trả lời

• Hs khác lắng nghe, bổ sung

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Gv nhận xét, bổ sung, chốt lại

III. TỔNG KẾT

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV cho HS đóng vai phóng viên và phỏng vấn ngắn “Cảm nhận về Cõi lá” B2. Thực hiện nhiệm vụ:

• HS vận dụng kiến thức đã học và trình bày cảm nghĩ.

• GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

• GV cho đại diện các nhóm đóng vai phóng viên và mời 1 – 2 HS phỏng vấn. B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

• GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

(Phần cảm nhận của HS)

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV chuyển giao nhiệm vụ:

Vẽ một bức tranh về bức tranh Cõi lá Hà Nội theo trí tưởng tượng của HS. - HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS cảm nhận, tưởng tượng, thực hiện nhiệm vụ

HS thực hiện nhiệm vụ;

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Gv tổ chức hoạt động

• Hs nhận xét

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, đánh giá.

(Tranh của HS)

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Cho biết vì sao Nam tưởng ba mình đã chuyển sang làm việc tại ngân hàng?

* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS huy động tri thức nền, trải nghiệm cá nhân thực hiện yêu cầu được giao

- GV quan sát, hỗ trợ HS thực hiện

* Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV mời đại diện 2-3 HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi (nếu có)

*Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức, dẫn vào bài học.

Nam đang nhầm lẫn nghĩa từ “tiêu” trong cụm từ “tiền tiêu” (tiền để tiêu xài, mua bán hàng ngày) với tiếng “tiêu” trong từ “tiền tiêu” (chỉ một vị trí quan trọng, nơi canh gác ở phía trước khu vực trú quân, hướng về quân địch). Vì vậy Nam đã nhầm tưởng bố mình chuyển sang làm ngân hàng.

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Bài 1. Chọn ba chú thích giải thích nghĩa của từ trong văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường) và cho biết mỗi chú thích đã giải nghĩa từ theo cách nào.

Bài 2. Xác định cách giải thích nghĩa của từ được dùng trong những trường hợp sau:

a. Lâu bền: lâu dài và bền vững

b. Dềnh dàng: chậm chạp, không khẩn trương, để mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết.

c. Đen nhánh: đen và bóng đẹp, có thể phản chiếu ánh sáng được.

d. Tê (từ ngữ địa phương: kia

đ. Kiến thiết: kiến (yếu tố Hán Việt) có nghĩa là “xây dựng, chế tạo”, thiết (yếu tố Hán Việt) có nghĩa là “bày ra, sắp đặt”; kiến thiết có nghĩa là xây dựng (theo quy mô lớn).

Bài 5. Giải thích nghĩa của từ in đậm trong các câu sau và cho biết bạn đã chọn cách giải thích nghĩa nào:

a. Những ngọn đồi này tạo nên những mảng phản quang nhiều màu sắc trên nền trời tây nam thành phố, “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” như người Huế thường miêu tả.

(Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ai đã đặt tên cho dòng sông?)

b. Đầu và cuối ngõ thành phố, những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị, với những cây đa, cây cừa đổ thụ tỏa vầng lá u sầm xuống những xóm thuyền xúm xít; từ những nơi ấy, vẫn lập lòe trong đêm sương những ánh lửa thuyền chài của một linh hồn mô tê xưa cũ mà không một thành phố hiện đại nào còn nhìn thấy được.

(Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ai đã đặt tên cho dòng sông?)

c. Những chiếc lá non đu đưa trong gió tưởng như có tiếng chuông chùa huyền hoặc vọng về từ cõi thanh cao u tịch.

(Đỗ Phấn, Cõi lá)

*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- GV chia lớp thành 04 nhóm, mỗi nhóm 01 nhiệm vụ.(Nhóm 1 bài 1, nhóm 02 bài 2, nhóm 03 bài 5, nhóm 04 bài 5). Các nhóm thảo luận trong thời gian 05 phút sau đó trình bày vào phiếu học tập trong thời gian 05 phút. Nhóm nào xong sẽ treo phiếu học tập (giấy A0 lên bảng). GV đánh giá các nhóm theo rubric (phụ lục)

- HS thực hiện nhiệm vụ,

*Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV: cho các nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét, bổ sung và phản biện.

- HS: đại diện nhóm trình bày, HS khác lắng nghe, góp ý.

*Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV chốt kiến thức, đánh giá hoạt động các nhóm theo rubric

1. Bài 1. SGK tr.20

Ba chú thích của từ trong văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông (Hoàng Phủ Ngọc Tường) là:

+ Lưu tốc: tốc độ chảy của dòng nước

Giải thích theo cách: phân tích nội dung nghĩa của từ.

+ Mô tê (từ ngữ địa phương miền Trung): đâu đó.

Giải thích theo cách: dùng một (hoặc một số) từ đồng nghĩa với từ cần giải thích.

+ Châu thổ: đồng bằng ở vùng cửa sông do phù sa bồi đắp nên.

Giải thích theo cách: phân tích nội dung nghĩa của từ.

2. Bài 2. SGK tr.20

a. Lâu bền: lâu dài và bền vững

Giải thích theo cách: Giải thích của từ bằng cách giải thích từng thành tố cấu tạo nên từ.

b. Dềnh dàng: chậm chạp, không khẩn trương, để mất nhiều thì giờ vào những việc phụ hoặc không cần thiết.

Giải thích theo cách: Dùng từ (hoặc một số) từ đồng nghĩa với từ cần giải thích.

c. Đen nhánh: đen và bóng đẹp, có thể phản chiếu ánh sáng được.

Giải thích theo cách: phân tích nội dung nghĩa của từ

d. Tê (từ ngữ địa phương) : kia

Giải thích theo cách: Dùng từ (hoặc một số) từ đồng nghĩa với từ cần giải thích.

đ. Kiến thiết: kiến (yếu tố Hán Việt) có nghĩa là “xây dựng, chế tạo”, thiết (yếu tố Hán Việt) có nghĩa là “bày ra, sắp đặt”; kiến thiết có nghĩa là xây dựng (theo quy mô lớn).

Giải thích từng thành tố cấu tạo

3. Bài 5. SGK tr.20

a. Phản quang là hiện tượng phản xạ lại ánh sáng tới. Khi có sự chiếu sáng của tia sáng hay ánh đèn thì vật có phủ phản quang sẽ phát huy tác dụng giúp cho con người có thể quan sát vật đó từ xa một cách dễ dàng hơn.

→ Sử dụng cách giải thích: Phân tích nội dung nghĩa của từ.

b. - xúm xít: Xúm lại sát nhau, thành một đám lộn xộn xung quanh một chỗ nào đó.

→ Sử dụng cách giải thích: Phân tích nội dung nghĩa của từ.

- lập lòe: nhấp nháy, nhập nhòe

→ Sử dụng cách giải thích: Dùng từ đồng nghĩa với từ cần giải thích.

c. huyền hoặc: không có thực, mang vẻ huyền bí

→ Sử dụng cách giải thích: phân tích nội dung nghĩa của từ.

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

*Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Qua các bài tập trên, các em hiểu thế nào là nghĩa của từ? Từ có thể có bao nhiêu nghĩa? Có mấy cách giải thích nghĩa của từ?

*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS nghe GV yêu cầu, sau đó đọc thông tin trong SGK và chuẩn bị trình bày trước lớp

*Bước 3: Báo cáo, thảo luận

- GV: mời 1-2 HS trình bày

+ Dự kiến khó khăn: HS chưa đọc phần Tri thức Ngữ văn, gặp khó khăn trong việc khái quát kiến thức

+ Tháo gỡ khó khăn: Câu hỏi gợi mở để HS trả lời, gọi HS khác giúp đỡ bạn.

*Bước 4: Kết luận, nhận định

- GV nhận xét, đánh giá, chốt

1. Khái niệm nghĩa của từ

- Là nội dung (sự vật, hoạt động, tính chất, quan hệ…) mà từ biểu thị.

2. Các thành phần nghĩa của từ

- Nghĩa gốc: nghĩa ban đầu của từ

- Nghĩa chuyển: hình thành trên cơ sở nghĩa gốc.

3. Các cách giải thích nghĩa của từ:

- Cách 1: Phân tích nội dung nghĩa của từ và phạm vi sử dụng, khả năng kết hợp

- Cách 2: Dùng một (hoặc một số) từ đồng nghĩa, trái nghĩa.

- Cách 3: Nếu là từ ghép giải thích từng thành tố cấu tạo nên từ.

HĐ của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

1. Những lưu ý khi giải thích nghĩa của từ

2. Củng cố, mở rộng :

*Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Bài 3 SGK tr.20

- Bài 4 SGK tr.20

- Bài 6 SGK tr.20

- Bài tập: Làm video hoặc viết blog giúp HS tiểu học hoặc người nước ngoài học giải thích nghĩa của từ tiếng Việt dễ dàng, thuận lợi hơn.

*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS làm ở nhà

1. Những lưu ý khi giải thích nghĩa của từ

- Chú ý từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

- Căn cứ vào ngữ cảnh, tình huống giao tiếp.

2. Củng cố, mở rộng :

Bài 3. SGK tr.20

a. Giao thương: giao lưu buôn bán nói chung

b. Nghi ngại: nghi ngờ, e ngại; chưa dám có thái độ, hành động rõ ràng.

c. Đăm đăm: có sự tập trung chú ý hay tập trung suy nghĩ rất cao, hướng về một phía hay một cái gì đó.

Bài 4.

a. Ấp iu: ôm ấp

Cách giải thích này chính xác vì: sử dụng cách giải thích theo cách dùng từ đồng nghĩa với từ cần giải thích.

b. Âm u: tối tăm

Cách giải thích này chính xác vì: dựa vào nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ để giải thích.

Bài 6.

a. Bồn chồn: nôn nao, thấp thỏm, không yên lòng.

Cách giải thích: Dựa vào nghĩa gốc ban đầu của từ.

Đặt câu: Nó đi lâu về quá làm tôi bồn chồn lo lắng.

b. trầm mặc: có dáng vẻ đang tập trung suy tư, ngẫm nghĩ điều gì

Cách giải thích: Phân tích nội dung nghĩa của từ.

Đặt câu: Ông tư ngồi trầm mặc suy nghĩ về những việc đã xảy ra.

c. viễn xứ: nơi hoàn toàn xa xôi, cách biệt

Cách giải thích: Phân tích nội dung nghĩa của từ.

Đặt câu: Cậu Ba bỏ làng đi viễn xứ từ năm 18 tuổi.

d. nhạt hoét: Có vị như của nước lã hoặc tương tự ít mặn, ít ngọt, ít chua… ý nói rất nhạt.

Cách giải thích: Phân tích nội dung nghĩa của từ.

Đặt câu: Nó nấu canh lúc nào cũng nhạt hoét.

NHÓM 1 – BÀI 1

Từ

Nghĩa của từ

Cách giải thích

NHÓM 2 – BÀI 2

Từ

Nghĩa của từ

Cách giải thích

NHÓM 3 – BÀI 5

Từ

Nghĩa của từ

Cách giải thích

NHÓM 4 – BÀI 5

Từ

Nghĩa của từ

Cách giải thích

Tiêu chí

Mức 3 (2.75 – 3.25đ)

Mức 2 (1 – 2,5đ)

Mức 1 (0 -1,5đ)

Phân chia công việc

Phân chia công việc hợp lí, phù hợp với điều kiện và năng lực của từng thành viên.

Phân chia công việc cho tất cả các thành viên trong nhóm, nhưng chưa phù hợp

với năng lực

Chỉ phân công công việc cho một vài cá nhân trong nhóm

Lắng nghe trao đổi

Tất cả các thành viên trong nhóm đều chú ý lắng nghe, trao đổi

,đóng góp ý kiến

Đa số các thành viên trong nhóm đều tham gia trao đổi, đóng góp ý kiến

Các thành viên trong nhóm chưa chú ý trao đổi, lắng nghe ý kiến của các thành viên khác, hầu như không đưa ra ý kiến

của cá nhân.

Hợp tác

Tất cả các thành viên

đều tôn trọng ý kiến

của các thành viên khác và cùng thống nhất để đưa ra phương án chung của

cả nhóm

Hầu hết các thành viên

đều đưa ra được ý kiến

cá nhân nhưng còn khó khăn trong việc thống nhất phương án chung của cả nhóm

Chỉ một vài người

đưa ra ý kiến cá

nhân và chưa thống nhất được phương án chung của cả nhóm

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV đặt câu hỏi cho HS, HS suy nghĩ cá nhân và trả lời theo gợi ý của GV. GV cho HS tìm hiểu tham khảo trước ở nhà.

? Em hãy cho biết vài nét chính về tác giả Anh Thơ (nguồn gốc, phong cách sáng tác thơ...)

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe, suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS trả lời trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

- Anh Thơ tên khai sinh là Vương Kiều Ân, sinh ra tại thị trấn Ninh Giang, Hải Dương.

- Nhà thơ tìm đến thơ ca như một con đường giải thoát khỏi cuộc đời tù túng, buồn tẻ và tự khẳng định giá trị của người phụ nữ trong xã hội đương thời.

- Anh Thơ có sở trường viết về cảnh sắc nông thôn Việt Nam, gợi không khí và nhịp sống nơi đồng quê miền Bắc ở nước ta.

- Nhà thơ là nữ sĩ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ, hướng dẫn HS cách đọc văn bản trước

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS nghe và đặt câu hỏi liên quan đến bài học.

- GV quan sát, gợi mở

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS quan sát, theo dõi, suy ngẫm

- GV quan sát, hỗ trợ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

I. Đọc văn bản

- HS biết cách đọc

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV cho HS làm việc theo nhóm, GV chia lớp thành 4 nhóm (8-9 HS/nhóm); thảo luận thực hiện thời gian 10 phút, với các câu hỏi SGK. HS trình bày trên bảng phụ.

Nhóm 1: Bức tranh “chiều xuân” qua ngòi bút của thi sĩ Anh Thơ hiện lên có gì đặc biệt? Hãy chỉ ra một số hình ành, chi tiết tiêu biểu làm nên nét riêng của bức tranh đồng quê ấy?

Nhóm 2: Nhịp điệu của bài thơ có tác dụng gì trong việc thể hiện vẻ đẹp đặc trưng của bức tranh chiều xuân ở thôn quê?

Nhóm 3: Trong nhịp sống hối hả của cuộc sống hiện đại, bức tranh quê trong bài thơ đem đến cho bạn suy nghĩ gì?

Nhóm 4: HS trao đổi, góp ý với các nhóm khác.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- GV quan sát, gợi mở

- HS thảo luận

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV gọi các nhóm báo cáo sản phẩm

- HS cử đại diện báo cáo, HS còn lại lắng nghe, bổ sung, phản biện

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

II. Nội dung văn bản

Câu 1: Bức tranh “chiều xuân” qua ngòi bút của thi sĩ Anh Thơ hiện lên những nét đặc biệt như:

- Bức tranh “chiều xuân” được gợi tả với những hình ảnh quen thuộc, đặc trưng của miền quê Bắc bộ như: 1 bến đò vắng khách với con đò, quán nhỏ, hoa xoan, con dê làng, cỏ non, đàn sáo đen, cánh bướm rập rờn, trâu bò , đồng lúa , lũ cò con…

- Bức tranh “chiều xuân” đẹp, bình yên, tĩnh lặng nhưng gợi buồn: mưa đổ bụi chầm chậm theo từng khoảnh khắc thời gian, bến đò thưa khách mênh mông, trống trải, con đò nhỏ nghỉ ngơi nằm trôi theo dòng nước, quán tranh đứng im lìm bên những chòm hoa xoan rụng tơi bời trong mưa xuân.

- Bức tranh chiều xuân tuy gợi buồn nhưng vận được điểm chút sắc màu sinh động của sự sống thanh bình: màu “biếc” của cỏ non trải dài tràn cả con đường đê, đàn sáo đen sà xuống mổ vu vơ làm rộn cả cành đồng chiều; những cánh bướm nhỏ với đủ màu sắc “rập rờn”, chao lượn theo làn gió, đàn trâu ung dung , thong thả gặm cỏ mà tưởng như “cúi ăn mía”….

 Những hoạt động ấy tuy không ồn ào, vội vã nhưng cũng đủ tạo ra những điểm chấm phá độc đáo, góp phần làm vơi bớt nỗi buồn vắng vẻ của bến đò chiều.

- Bức tranh “chiều xuân” tĩnh lặng ấy dường như trở nên tươi tắn, rộn rã và tràn đầy sức sống hơn với sự xuất hiện của âm thanh của “lũ cò con chốc chốc vụt bay ra” và hình ảnh “1 cô nàng yếm thắm” đang mải mê “cúi cuốc cào cỏ ruộng sắp ra hoa”.

 Tiếng động bất ngờ của lũ cò càng làm nổi bật cái tĩnh lặng, thanh bình của cảnh, vẻ đẹp của cô thôn nữ bên cạnh vẻ đẹp của thiên nhiên khiến cho cảnh sắc bình thường thân quen trở nên đẹp độc đáo, lạ thường.

2. Câu 2:

- Vần: Vần chân (vắng-lặng, cỏ-gió, ra-hoa), vần thông (trôi-bời)

Hầu hết vần của bài thơ đều là những âm tiết mở hoặc nữa khép, vì vậy, tạo âm hưởng vang xa gợi liên tưởng về không gian mênh mông, rộng mở, trống trải, vắng lặng của buổi chiều xuân nơi bến đò, con đê làng và đồng ruộng thân quen.

- Nhịp: đây là thể thơ 7 chữ nên nhịp thơ chủ yếu được ngắt nhịp 4/3 đều đặn; nhịp của bài thơ được tạo nên từ nhịp độ hoạt động của muôn vật trong bức tranh ấy.

 Trong khoảng không gian “chiều xuân” dưới cảm nhận của nhà thơ mọi vật dường như đều chuyển động khẽ, chầm chậm, lặng lờ, thậm chí đứng yên.

 Nhịp thơ vì thế cũng thật chậm rãi, nhẹ nhàng, đều đặn. Chính nhịp thơ ấy đã góp phần gợi tả vẻ đẹp đặc trưng của buổi chiều xuân ở thôn quê (thanh bình, yên ả, tĩnh lặng, gợi buồn).

3. Câu 3.

Cần sống chậm để lắng nghe từng biến chuyển của thiên nhiên , cố gắng huy động nhiều

nhiều giác quan để quan sát , cảm nhân từng

vẻ đẹp, khoảnh khắc tuyệt diệu của thiên

nhiên để tìm lại cho mình những khoảnh khắc thanh bình, yên ả trong cuộc sống.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

Gợi ý:

+ HS làm việc theo nhóm (dãy bàn):

(1) Vẻ đẹp nào của hoa sen làm em ấn tượng nhất?

(2) Quan sát các bức ảnh được trình chiếu kết hợp với liên tưởng, cảm nhận của bản thân và cho biết: vẻ đẹp của đầm sen trong đêm trăng sáng có gợi cho em được cảm xúc đặc biệt nào không?

+ HS làm việc theo nhóm đôi: Hoàn thành cột K và W của phiếu KWL sau:

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS tham gia theo nhóm (dãy bàn). Hoạt động (1): nhóm 1 + 2; (2): nhóm 3 + 4.

- Đại diện 1 - 2 nhóm HS trình bày nội dung cột K và W của phiếu KWL. Các nhóm khác bổ sung (nếu có). GV ghi chú tóm tắt nội dung trả lời của HS trên bảng.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Đại diện thành viên các nhóm thực hiện nhiệm vụ.

- Đại diện 1 - 2 nhóm HS trả lời câu hỏi.

Bước 4: Kết luận, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV không giới hạn phạm vi câu trả lời. HS thoải mái chia sẻ suy nghĩ của bản thân mình.

- Dựa trên cột K và W mà HS đã làm, GV xác định những nội dung thống nhất mà các em đã biết về truyện; những vấn đề còn băn khoăn, cần trao đổi, tìm hiểu thêm về thể loại này.

- Vẻ đẹp hoa sen: mộc mạc, bình dị, thanh cao, thanh khiết, …

- Cảm nhận bản thân: ngỡ ngàng, hoài niệm, xúc động, vui sướng, yêu mến những cái đẹp bình dị của thiên nhiên và quê hương hơn,…

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS: đọc và giới thiệu về tác giả Chu Tự Thanh và tác phẩm Trăng sáng trên đầm sen.

- GV hướng dẫn cách đọc. GV đọc mẫu thành tiếng một đoạn đầu, sau đó HS thay nhau đọc thành tiếng toàn VB.

- HS lắng nghe.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

Hs làm việc cá nhân, lắng nghe và đặt câu hỏi liên quan đến bài học (nếu có).

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

• Câu trả lời miệng của HS.

• GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức

I. TÌM HIỂU KHÁI QUÁT

1. Đọc

2. Tìm hiểu chung

- Tác giả:

+ Chu Tự Thanh (1891 – 1948), tên khai sinh là Chu Tự Hoa, người Dương Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc.

+ Con người chính trực thẳng thắn, yêu ghét rõ ràng.

+ Là nhân sĩ yêu nước nổi tiếng, được đánh giá rất cao và được độc giả ưu ái gọi là “mĩ văn”.

- Tác phẩm Trăng sáng trên đầm sen:

+ Thể loại: tản văn.

+ Xuất xứ:  in trong Những câu chuyện đi cùng năm tháng, NXB Văn học, Hà Nội, năm 2014.

+ Phương thức biểu đạt: Tự sự.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

NV1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu vẻ đẹp của cảnh đầm sen trong đêm trăng

• GV chuyển giao nhiệm vụ: Chỉ ra một số từ ngữ, hình ảnh gợi tả vẻ đẹp hòa hợp giữa ánh trăng với hoa lá trên đầm sen.

• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi

- Gv quan sát, cố vấn

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trả lời câu hỏi

- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.