Giáo Án Ngữ Văn 11 Chân Trời Sáng Tạo Bài 6 Sống Với Biển Rừng Bao La

Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên cho học sinh xem một video. Sau đó yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi:

1/ Em nhìn thấy gì ở video?

2/ Em nghĩ gì về cuộc sống của những người dân chài?

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS xem video và trả lời câu hỏi. HS làm việc cá nhân hoặc thảo luận với bạn cùng bàn

B3. Báo cáo thảo luận:

- GV mời 2 HS chia sẻ trước lớp.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt ý và dẫn dắt vào bài mới

1/ Hình ảnh những con thuyền ra khơi đánh cá

2/ Cuộc sống của người dân chài: khó khăn, vất vả. Việc mưu sinh trên biển không hề dễ dàng, bởi có thể sẽ gặp nhiều bất trắc, nhiều hiểm nguy

 Biển, vốn dĩ rất đẹp, rất nên thơ; biển cũng chứa đựng nguồn tài nguyên phong phú. Thế nhưng cuộc sống mưu sinh trên biển, có lẽ là không hề dễ dàng. Và trong tiết học ngày hôm nay, chúng ta hãy cùng hòa vào không khí của một buổi chiều sương, cùng nghe một người dân chày kể lại một chuyến ra khơi đầy nguy hiểm, hồi hộp và thú vị bằng cách khám phá văn bản “Chiều sương” của nhà văn Bùi Hiển.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu thông tin về tác giả Bùi Hiển và văn bản “Chiều sương” (Chuẩn bị ở nhà) và hoàn thành phiếu học tập số 1

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh thực hiện yêu cầu của giáo viên: Đọc SGK trang 16 và có thể tìm hiểu thông tin trên các phương tiện khác: Sách, báo, internet…

- Hoàn thành phiếu học tập số 1

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 2 HS trình bày, các học sinh còn lại nhận xét, bổ sung (nếu có)

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

I. Tìm hiểu chung

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Chuẩn bị tâm thế đọc văn bản

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi trước khi đọc: Nhan đề của truyện ngắn gợi cho anh chị những liên tưởng gì?

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh thực hiện yêu cầu của giáo viên, nêu suy nghĩ của mình về nhan đề văn bản

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 2-3 HS trình bày, các học sinh còn lại nhận xét, bổ sung (nếu có)

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá và chốt ý

II. Khám phá văn bản

Nhan đề "Chiều sương", gợi cho người đọc về liên tưởng về thời gian - thời điểm tác giả chọn để khai thác, làm chủ đề chính cho toàn đoạn trích. Nội dung văn bản có thể sẽ nói về cảm nhận, miêu tả về khung cảnh, không khí mát mẻ, se lạnh vào buổi chiều khi có sương phủ phía trên đất hoặc về một cảnh tượng, một ký ức hoặc cảm xúc của tác giả về chiều sương.

Nhiệm vụ 2: Đọc văn bản

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên gọi học sinh đọc văn bản. Lưu ý những điểm ngừng để thực hiện yêu cầu rèn kĩ năng đọc

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh đọc văn bản, dừng lại trả lời những câu hỏi trong ô và những chỗ đánh dấu

B3. Báo cáo thảo luận

- Giáo viên yêu cầu một vài học sinh trả lời câu hỏi trong khi đọc. Các học sinh còn lại có thể bổ sung, nhận xét (nếu có)

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá và chốt ý

GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI
TRONG KHI ĐỌC VĂN BẢN

Câu 1/Cảnh vật ở làng chài vào chiều xuân hiện lên qua cái nhìn và cảm nhận của ai?

Thông qua chi tiết: “Vào một chiều trung tuần tháng Giêng, chàng trai ấy lang thang...chàng đi không mục đích...chàng đi và nghĩ..."→ Cảnh vật ở làng chài vào chiều xuân hiện lên qua cái nhìn và cảm nhận của nhân vật “chàng trai”.

Câu 2/ Từ đây trở đi, người kể chuyện là ai? Người nghe chuyện là ai?

Từ đây trở đi, người kể chuyện là lão Nhiệm Bình, người nghe chuyện là chàng trai.

 Câu 3/ Các chi tiết ở đoạn này cho thấy điều gì trong cuộc sống lao động của ngư dân?

Những chi tiết ở đoạn văn trên miêu tả cuộc sống lao động vất vả, lam lũ, gian truân, chứa đầy thử thách và hiểm nguy. Đằng sau những giây phút nghỉ ngơi yên bình, thong thả là những giờ làm việc với đầy những nguy hiểm đang chờ đợi họ. Đó là mưa dội, sống nhồi, gió táp. Những ngư dân lam lũ, làm lụng vào buổi đêm - thời gian mà chúng ta được nghỉ ngơi, được tận hưởng những giấc ngủ yên lành.

Tuy vậy, những người dân chài vẫn miệt mài đêm ngày bám biển, kiên cường, dũng cảm, gan dạ vượt qua mọi thử thách, hiên ngang đạp đổ sóng gió, mưa giông. Ở họ ánh lên tinh thần thép, sẵn sàng đương đầu với mọi thử thách của tạo hóa.

Câu 4/ Các ngư dân sắp được chứng kiến điều gì?

Qua chi tiết "Chợt chú trai kêu: Có ai như người trôi kia? - Một bác dùng sào khêu cái vật trôi lênh đênh đen thui" có thể thấy các ngư dân sắp chứng kiến cảnh có người đuối nước sau trận gió bão vừa qua.

Câu 5/ Sự xuất hiện chiếc thuyền của ông Xin Kính có ý nghĩa gì trong câu chuyện?

Sự xuất hiện chiếc thuyền của ông Xin Kính trong câu chuyện tạo sự kết nối phần trước với phần sau của nội dung câu chuyện. Nhờ sự xuất hiện ấy, nhà văn đã khéo léo đưa tình huống các ngư dân gặp cảnh người bị đuối nước, từ đó tạo sự gợi mở cho người đọc những tình huống, những sự việc xảy ra sau đó.

Sự xuất hiện chiếc thuyền của ông Xin Kính là cầu nối, là căn nguyên tạo nên tình huống truyện trở nên hấp dẫn, li kì hơn.

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu những đặc điểm của truyện ngắn hiện đại được thể hiện trong văn bản

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào tri thức ngữ văn và văn bản, thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập số 2,3

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh làm việc nhóm, hoàn thành phiếu học tập

B3. Báo cáo thảo luận

- Giáo viên yêu cầu 2 nhóm trình bày. Các nhóm còn lại có thể bổ sung, nhận xét (nếu có)

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá và chốt ý

1/ Những đặc điểm của truyện ngắn hiện đại được thể hiện trong văn bản

a. Câu chuyện

- Vào một buổi chiều sương lãng đãng, chàng trai đã được nghe lão Nhiệm Bình thuật lại câu chuyện đi biển của một nhóm bạn chài (trong đó có ông). Chuyến đi biển đã gặp một trận bão tố lớn, nhóm bạn chài đã suýt mất mạng. Trên đường về, trong không gian mù mịt mờ sương họ đã gặp một chiếc “thuyền ma” mà sau này họ mới biết người trên thuyền đã bỏ mạng sau một trận bão tố.

 Câu chuyện cho chúng ta thấy được những gian truân mà người đi biển gặp phải và thái độ của họ đối với những người thuộc thế giới âm dương khác nhau

- Câu chuyện có một số chi tiết, hình ảnh nói lên quan niệm về cõi âm và mối liên hệ giữa cõi dương và cõi âm của chàng trai và của những người dân làng chài. Họ đều không xa lánh, không ghê sợ cõi âm và người đã khuất

+ Chàng trai: không tin vào ma quỷ

+ Những người dân làng chài: cho rằng âm dương không phân ranh giới, những người đã khuất là người quen nên không có cảm giác xa lại; họ có một số kiêng kị khi đi biển

- Câu chuyện có nhiều yếu tố thực và ảo đan xen  Tác dụng:

+ Tạo tính hấp dẫn cho văn bản

+ Cho thấy được sự vất vả của những ngư dân

+ Thể hiện rõ tư tưởng của tác giả: âm dương đan xen, xem người đã khuất vẫn tồn tại trong đời sống dương gian, tham gia vào đời sống như một cách luyến tiếc trần gian, cũng là cách người còn sống tưởng nhớ người đã khuất

b. Sự kiện và nhân vật

- Phần 1: Chuyện chàng trai đến thăm nhà lạo Nhiệm Bình

- Phần 2: Chuyện chiếc thuyền trong ngày giông bão

c. Người kể chuyện, điểm nhìn và sự thay đổi điểm nhìn

- Người kể chuyện

+ Phần 1: chàng trai

+ Phần 2: lão Nhiệm Bình

- Điểm nhìn và sự thay đổi điểm nhìn

+ Phần 1: điểm nhìn của chàng trai, lão Nhiệm Bình

+ Phần 2: điểm nhìn của lão Nhiệm Bình, đôi khi điểm nhìn có dịch chuyển sang một số người dân chài khác như chú trai, các bác chài…

 Câu chuyện có nhiều người kể chuyện và nhiều điểm nhìn. (Điểm nhìn của chàng trai, lão Nhiệm Bình hay người kể chuyện là chính yếu). Đồng thời có sự dịch chuyển điểm nhìn

 Tác giả chọn điểm nhìn của hai nhân vật trẻ, già để mang tính nối kết trong việc thể hiện chủ đề và tư tưởng của tác phẩm. Điều này giúp cho việc thể hiện chủ đề, tư tưởng của văn bản được khách quan, mở rộng và đa diện hơn.

d. Không gian, thời gian

- Không gian: làng chài, biển cả

- Thời gian: chiều xuân

e. Sự kết nối giữa lời người kể chuyện lời và nhân vật

Văn bản có sự kết hợp, đan xen giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật

Sự linh hoạt của tác giả, tạo nên một không khí gần gũi, nhưng cũng có chút ghê sợ; cảm xúc của người đọc thay đổi theo từng phần của câu chuyện

2/ Ý nghĩa, tác động của văn bản

Câu chuyện đã đem lại cho người đọc nhiều suy nghĩ về thái độ và tình cảm của con người đối với biển cả. Biển cả mang lại cho con người những tài nguyên vô giá, đóng vai trò quan trọng đối với cuộc sống của con người. Con người luôn có sự yêu mến và biết ơn đối với biển cả, đặc biệt là đối với những người dân chài biển là một điều thiêng liêng. Tuy nhiên, biển cả cũng có thể giống như một người bạn tinh nghịch, đôi khi có chút giận hờn. Biển là người bạn gần gũi, gắn bó với con người, mãi không thể tách rời

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Giáo viên yêu cầu học sinh dựa trên việc khám phá văn bản hãy khái quát lại nội dung và nghệ thuật của văn bản

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

Học sinh làm việc cá nhân

B3. Báo cáo thảo luận:

Giáo viên gọi HS trình bày. Các học sinh còn lại nhận xét, bổ sung

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá và chốt ý

III. Tổng kết

1. Nội dung

Tác phẩm không chỉ miêu tả cảnh vật thiên nhiên mà còn tập trung vào những đức tính tốt đẹp của con người trong cuộc sống lao động. Qua câu chuyện, người đọc cảm nhận được sự vất vả, khó khăn, và sự gan dạ, kiên trì của người chài trong việc đương đầu với thiên nhiên khắc nghiệt

2. Nghệ thuật

- Cốt truyện đơn giản

- Xây dựng tâm lí nhân vật tinh tế

- Có sự kết hợp giữa thực và ảo tạo ra một không khí gần gũi và ấm áp mà không gây cảm giác lạnh lẽo hay sợ hãi.

Hoạt động của GV và HS

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Giáo viên chia lớp thành 4 đội. trình chiếu câu hỏi lên màn chiếu. Các đội sẽ ghi câu trả lời vào giấy A0. Đội nào trả lời đúng nhiều câu hỏi và nhanh nhất sẽ giành chiến thắng

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

Học sinh chia đội và tham gia hoạt động

B3. Báo cáo thảo luận

Các đội trình bày sản phẩm nhóm lên bảng

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

Giáo viên nhận xét, đánh giá

Câu 1. Thể loại của văn bản “Chiều sương”? (Truyện ngắn)

Câu 2. Xác định không gian và thời gian được miêu tả trong văn bản? (Thời gian: chiều; không gian: làng chài, biển cả)

Câu 3. Nhân vật chính được nhắc đến trong văn bản (Chàng trai, cụ Nhiệm Bình)

Câu 4. Một chi tiết hư ảo được nhắc đến trong văn bản (thuyền ma)

Câu 5. “Hà hơi, hà hơi đi, hình như còn thở thoi thóp”. Đây là lời nhân vật hay lời người kể chuyện? (Lời nhân vật)

Câu 6. Văn bản cho thấy cuộc sống của người dân chài như thế nào? (Vất vả, khó khăn)

Câu 7. Em cảm nhận được phẩm chất tốt đẹp nào của những người dân chài? (Kiên trì/gan dạ/…)

Câu 8. Một thông điệp mà em nhận được từ văn bản?

Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- Giáo viên cho học sinh xem một đoạn phim ngắn Rừng và biển và yêu cầu học sinh nêu cảm nhận về những hành động của con người trong đoạn phim

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS lắng nghe yêu cầu từ GV, suy nghĩ để chia sẻ trước lớp.

B3. Báo cáo thảo luận:

- GV mời 2 HS chia sẻ trước lớp.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, khen ngợi HS.

- GV dẫn vào bài học mới:

Môi trường thiên nhiên có vai trò quan trọng đối với cs con người. Vì vậy việc bảo vệ thiên nhiên là điều cần thiết để duy trì sự sống loài người. Đây là điều mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp muốn thức tỉnh người đọc qua truyện ngắn "Muối của rừng"

Con người trong đoạn phim đã có những hành động xấu xa : Giết các loài sinh vật, chặt cây rừng, hủy hoại môi trường biển

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS tìm thông tin về tác giả, văn bản trong phần chuẩn bị bài trước khi đến lớp.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

-HS đọc sgk tìm thông tin trước khi đến lớp.

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

- Nguyễn Huy Thiệp (1950- 2021) Sinh tại Thái Nguyên, quê gốc ở H.Thanh Trì, Hà Nội.

- Nổi tiếng với các thể loại truyện ngắn, kịch, tiểu thuyết, phê bình văn học.

- TP nổi bật như: Tướng về hưu, Không có vua, Những ngọn gió Hua Tát, Chảy đi sông ơi, Con gái thủy thần...

- Truyện ngắn của ông đề cập đến nhiều vấn đề nóng hổi của đời sống đương đại và khá đa dạng trong cách viết

-> nhà văn có đóng góp trong việc đổi mới nội dung và hình thức nghệ thuật của văn xuôi việt nam đương đại

2. Văn bản

- Truyện ngắn muối của rừng sáng tác lúc đất nước đã hòa bình 1986 khi mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên cần được nhìn nhận lại

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Các sự kiện chính, ngôi kể, điểm nhìn

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS đọc trước văn bản ở nhà và liệt kê các sự kiện chính, xác định ngôi kể, điểm nhìn trong VB

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS đọc trước và liệt kê các sự kiện chính

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Nhân vật ông Diểu

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS thảo luận theo bàn PHT 01

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS thảo luận theo bàn hoàn thành PHT 01

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 4 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 3: Sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật.

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu học sinh làm việc theo nhóm hoàn thành PHT 02

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS hai bàn tạo thành 1 nhóm hoàn thành PHT 02

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS đại diện các nhóm phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 4: Ý nghĩa hình tượng “Muối của rừng” và thông điệp của truyện ngắn

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Gv đặt câu hỏi: ý nghĩa của hình tượng “Muối của rừng” và thông điệp của truyện ngắn.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

HS làm việc cá nhân, suy nghĩ và trả lời.

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

II. Khám phá văn bản

1.Các sự kiện chính, ngôi kể, điểm nhìn

a.Các sự kiện chính

- Mùa xuân, ông Diểu đi săn ,ông bắn hạ khỉ bố

- Khỉ bố bị thương nặng khỉ mẹ cứu khỉ bố

- Khỉ con xuất hiện cướp súng của ông Diểu và rơi xuống vực với khẩu súng

- Ông Diểu vác khỉ bố về trong tình trạng khỉ mẹ lẽo đẽo theo sau

- Ông Diểu động lòng trước tình trạng và tình cảm hai vợ chồng nhà khỉ, ông băng bó vết thương cho khỉ bố và tha cho nó

- Ông Diểu trở về nhà trong làn mưa xuân dịu dàng và những đóa hoa tử huyền nở rộ mà 30 năm mới nở một lần.

b. Ngôi kể, điểm nhìn

- Ngôi kể thứ ba hạn tri

- Điểm nhìn : nhân vật ông Diểu

2. Nhân vật ông Diểu

- Ngoại hình: Tuổi trung niên, thấp khớp đôi lúc cũng nhanh nhẹn dẻo dai

- Hành động:

Bắn hạ khỉ bố, đuổi theo khỉ con, tha chết cho khỉ bố và băng bó cho nó, trở về nhà

- Nội tâm:

->Nhân vật ông Diểu được xây dựng từ ngoại hình , hành động, nội tâm nhưng chủ yếu tính cách được thể hiện chủ yếu qua hành động, nội tâm. Nhân vật đã có sự chuyển biến suy nghĩ và tính cách: từ cách nhìn nhận và hành xử đối với gia đình khỉ mang tính áp đặt chủ quan, có phần vô cảm, ông động lòng trắc ẩn tha cho gia đình khỉ.

3. Sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật.

-> Lời người kể chuyện giúp dẫn dắt tiến trình phát triển của câu chuyện một cách khách quan, lời nhân vật thể hiện đặc điểm con người của nhân vật.

4. Ý nghĩa hình tượng “Muối của rừng” và thông điệp của truyện ngắn

- Muối của rừng chính là kết tinh của quá trình cái thiện chiến thắng cái ác trong mỗi con người

- Thông điệp của tác giả: mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên. Chỉ khi nào con người nhận thức được ý nghĩa thực sự của cuộc sống chọn đứng về cái thiện thì lúc đó thiên nhiên mới ban phát quà tặng cho con người .

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ: Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản theo PHT số 3 (Hs làm việc cá nhân)

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS suy nghĩ, hoàn thành PHT 03

- Gv quan sát, hỗ trợ

B3. Báo cáo thảo luận:

- Hs trả lời

- Hs khác lắng nghe, bổ sung

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

III. Tổng kết

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

(Tìm hiểu về nhân vật ông Diểu)

..................................................................................................................................................................................................

...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Hành động

....................................................................

Bắn khỉ bố

....................................................................

Khỉ mẹ liều mình cứu khỉ bố

Nội tâm

..................................

Khỉ con rơi xuống vực

....................................................................

....................................................................

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Nhận xét

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

(Tìm hiểu về Sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật)

Nhận xét: .......................................................................................

...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

(Tổng kết)

Chiều sương

Muối của rừng

Đối tượng tự nhiên

biển cả

rừng núi

Tác động với tự nhiên

thụ động

Chủ động

Thái độ của con người

Xem tự nhiên là nguồn sống từ sợ sệt đến chai lì quen thuộc trước những bất trắc của tự nhiên

Xem tự nhiên là thú vui ban đầu áp đặt những suy nghĩ của mình lên tự nhiên về sau được cảm hóa và trở về với bản chất thiện lương hòa hợp và yêu mến tự nhiên

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS viết đoạn văn (từ 7 – 10 dòng) nêu suy nghĩ về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS tiếp nhận nhiệm vụ học tập.

- GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ HS (nếu cần thiết).

B3. Báo cáo thảo luận

- GV mời đại diện 2 HS trình bày trước lớp.

- GV yêu cầu các HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung ý kiến

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Đời sống của mọi sinh vật nói chung và của con người nói riêng luôn gắn liền với thiên nhiên. Mối liên hệ giữa con người và thiên nhiên là một điều hiển hiện có thể thấy được ngay trong đời sống thường ngày. Con người được sinh ra từ thiên nhiên, thiên nhiên quyết định cuộc sống của con người và con người quyết định số phận của thiên nhiên. Con người vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của tài nguyên và môi trường. Vì con người tồn tại được là cần có các tài nguyên của môi trường cung cấp; bên cạnh đó con người trong hoạt động của mình có tác động mạnh mẽ trở lại và làm thay đổi môi trường.

TỔ CHỨC THỰC HIỆN

SẢN PHẨM

1. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG – TẠO TÂM THẾ

a. Mục tiêu hoạt động: Tạo tâm thế thoải mái và gợi dẫn cho học sinh về nội dung bài học

b. Nội dung thực hiện:

• GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên và nêu cảm nghĩ về một địa danh, phong cảnh mà em yêu mến nhất?

• HS suy nghĩ và trả lời ra giấy

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

Giáo viên đặt câu hỏi

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh suy nghĩ và trả lời

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Học sinh chia sẻ

Bước 4. Kết luận, nhận định

Giáo viên gợi dẫn vào bài học

Gợi ý câu trả lời: Tùy thuộc câu trả lời của HS

2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

a. Mục tiêu hoạt động:

• Học sinh liệt kê được các hình ảnh, chi tiết tiêu biểu làm nên nét riêng của bức tranh phong cảnh.

• Học sinh phân tích tác dụng của nhịp điệu bài thơ trong việc thể hiện vẻ đẹp đặc trưng của bức tranh phong cảnh.

• Học sinh xác định được chủ đề, cảm hứng chủ đạo của bài thơ

b. Nội dung thực hiện

HS vận dụng kiến thức đã học về chủ điểm, thảo luận nhóm và hoàn thành phiếu bài tập tìm hiểu về tác phẩm

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

Giáo viên hướng dẫn HS đọc VB để nhận xét sau đó liệt kê một số hình ảnh về thiên nhiên trong bài thơ.

Câu hỏi 1. Bức tranh phong cảnh qua ngòi bút của thi sĩ Lý Bạch hiện lên có gì đặc biệt? Hãy chỉ ra một số hình ảnh, chi tiết tiêu biểu làm nên vẻ đẹp của thiên nhiên trong bài thơ.

Câu hỏi 2. Phân tích một số hình ảnh , từ ngữ có tác dụng thể hiện vẻ đẹp riêng của phong cảnh.

Thời gian thảo luận: 10 phút

Chia sẻ và trao đổi: 5 phút

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh thực hiện đọc và thảo luận

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Học sinh trình bày phần bài làm của mình

Bước 4. Kết luận, nhận định

GV chốt lại các chia sẻ, lựa chọn các chia sẻ tốt để cả lớp tham khảo

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

Giáo viên hướng dẫn HS xác định chủ đề và cảm hứng chủ đạo của VB, liên hệ với nhan đề bài thơ.

Thời gian thảo luận: 10 phút

Chia sẻ và trao đổi: 5 phút

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh thực hiện đọc và thảo luận

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Học sinh trình bày phần bài làm của mình

Bước 4. Kết luận, nhận định

GV chốt lại các chia sẻ, lựa chọn các chia sẻ tốt để cả lớp tham khảo.

1. Bức tranh thiên nhiên.

- Hình ảnh: "sắc mây rực rỡ, tiếng vượn kêu đôi bờ không dứt,núi non muôn trùng…"

 Những hình ảnh thiên nhiên thể hiện qua con mắt của chủ thể trữ tình.

 Cảnh đẹp, êm ả, yên bình nhưng gợn buồn.

- Từ ngữ:

+ "Sắc mây rực rỡ ": gợi tảkhung cảnh không gian tươi sáng, nên thơ.

+ "Núi non muôn trùng"… : gợi tả vẻ đẹp của núi sông hùng vĩ.

+ “Tiếng vượn kêu không dứt: gợi tả âm thanh bi ai, hoang vu.

 Tâm trạng của chủ thể trữ tình hào hứng, vui tươi, hòa nhập vào cảnh tượng hung vĩ -> Sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người.

2.Chủ đề, cảm hứng chủ đạo của bài thơ.

a. Chủ đề: Lòng yêu mến thiên nhiên, cảnh vật, sự giao hòa giữa con người và sự thay đổi của tự nhiên.

b. Cảm hứng chủ đạo: tinh thần lạc quan, sự ca ngợi và yêu thương phong cảnh, nhất là phong cảnh núi non hùng vĩ. Vì lẽ đó mà Lí Bạch được tôn vinh là nhà thơ sơn thủy đại tài của Trung Quốc.

3. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

. Mục tiêu hoạt động: Giúp HS hiểu sâu sắc thêm về mối liên hệ giữa con người với thiên nhiên.

b. Nội dung thực hiện:

HS trả lời câu hỏi

Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập

Bài thơ TPBĐT giúp em hiểu được điều gì về mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người trong cuộc sống thường ngày

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh suy nghĩ và trả lời

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Bước 4. Kết luận, nhận định

GV chốt lại các chia sẻ

• Thiên nhiên mang lại cho con người nhiều cảm xúc đẹp đẽ

• Thiên nhiên là nguồn cảm hứng cho các tác giả sáng tác văn thơ.

• Mỗi chúng ta cần có ý thức giữ gìn bảo vệ thiên nhiên, đối đãi với thiên nhiên thật văn minh và hiền hòa,…

TIÊU CHÍ

CẦN CỐ GẮNG

(0 – 4 điểm)

ĐÃ LÀM TỐT

(5 – 7 điểm)

RẤT XUẤT SẮC

(8 – 10 điểm)

Hình thức

(2 điểm)

0 điểm

Bài làm còn sơ sài, trình bày cẩu thả

Sai lỗi chính tả

1 điểm

Bài làm tương đối đẩy đủ, chỉn chu

Trình bày cẩn thận

Không có lỗi chính tả

2 điểm

Bài làm tương đối đẩy đủ, chỉn chu

Trình bày cẩn thận

Không có lỗi chính tả

Có sự sáng tạo

Nội dung

(6 điểm)

1 - 3 điểm

Chưa trả lơi đúng câu hỏi trọng tâm

Không trả lời đủ hết các câu hỏi gợi dẫn

Nội dung sơ sài mới dừng lại ở mức độ biết và nhận diện

4 – 5 điểm

Trả lời tương đối đầy đủ các câu hỏi gợi dẫn

Trả lời đúng trọng tâm

Có ít nhất 1 – 2 ý mở rộng nâng cao

6 điểm

Trả lời tương đối đầy đủ các câu hỏi gợi dẫn

Trả lời đúng trọng tâm

Có nhiều hơn 2 ý mở rộng nâng cao

Có sự sáng tạo

Hiệu quả nhóm

(2 điểm)

0 điểm

Các thành viên chưa gắn kết chặt chẽ

Vẫn còn trên 2 thành viên không tham gia hoạt động

1 điểm

Hoạt động tương đối gắn kết, có tranh luận nhưng vẫn đi đến thông nhát

Vẫn còn 1 thành viên không tham gia hoạt động

2 điểm

Hoạt động gắn kết

Có sự đồng thuận và nhiều ý tưởng khác biệt, sáng tạo

Toàn bộ thành viên đều tham gia hoạt động

Điểm

TỔNG

Lớp

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

11…

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV đặt câu hỏi gợi dẫn cho HS: Em hãy lấy 1 ví dụ phá vỡ quy tắc ngôn ngữ viết trong văn học?

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS nghe GV nêu yêu cầu, suy nghĩ hoàn thành bài tập.

Bước 3. Báo cáo thảo luận: GV mời 2 – 3 HS trả lời

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét, đánh giá, khen ngợi HS.

-Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: Trong nhiều trường hợp để tăng thêm hiệu quả diễn đạt mà người viết hoặc người nói có thể sử dụng các hiện tượng phá vỡ nhũng quy tắc ngôn ngữ thông thường. Trong bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về các hiện tượng đó.

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà

( Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan)

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

I. NHẬN BIẾT: kiến thức đã học

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS dựa vào kiến thức đã học, nhớ lại và trả lời:

-Yêu cầu nhận diện hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường.

- Tác dụng của nó.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS nghe câu hỏi, trả lời

Bước 3. Báo cáo thảo luận: GV mời 2 – 3 HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức.

1. Yêu cầu nhận diện hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường

- phải nắm vững những quy ước ngôn ngữ có tính chuẩn mực của tiếng Việt.

- biết thực hiện việc đối chiếu, so sánh các phương án sử dụng ngôn ngữ khác nhau.

2. Tác dụng

- Hình thức đảo trật tự từ: tăng sức biểu cảm.

- Mở rộng khả năng kết hợp của từ: tăng hiệu quả diễn đạt.

- Hiện tượng tách biệt: bộc lộ cảm xúc.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

II. THỰC HÀNH

1.Bài tập 1

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV đặt đặt yêu cầu cho HS: Tìm hiện tượng đảo trật tự từ trong câu a,b và phân tích tác dụng của các hiện tượng trên.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS đọc và hoàn thành bài tập

Bước 3. Báo cáo thảo luận: GV mời HS giơ tay nhanh nhất cho mỗi câu để trả lời, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chuẩn kiến thức.

2.Bài tập 2

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ:

GV đặt đặt yêu cầu cho HS: Chỉ ra hiện tượng mở rộng khả năng kết hợp của từ trong câu a,b và phân tích tác dụng biểu đạt của các hiện tượng trên.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ:

HS đọc và hoàn thành bài tập

B3. Báo cáo thảo luận:

GV mời 2 – 3 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

3.Bài tập 3

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV đặt đặt yêu cầu cho HS: Phân tích hiệu quả của hiện tượng tách biệt trong câu a,b.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS lắng nghe GV đặt câu hỏi, sau đó suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3. Báo cáo thảo luận:

GV mời 1 – 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4. Đánh giá kết quả thực hiện: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

4.Bài tập 4

Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ: GV đặt đặt yêu cầu cho HS: Nhận xét về sự độc đáo của những kết hợp từ được in đậm trong đoạn thơ.

Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ: HS làm việc cá nhân. Suy nghĩ và trả lời.

Bước 3. Báo cáo thảo luận

-GV mời 1-2 học sinh trả lời câu hỏi. -Cả lớp lắng nghe, nhận xét đánh giá

B4. Đánh giá kết quả thực hiện: GV nhận xét, đánh giá, chốt đáp án:

1.Bài tập 1

a. Hiện tượng đảo trật từ trong câu: từ "mùa hoa" đảo với "năm ngoái".

- Điều này giúp nhấn mạnh thời gian mà cây bưởi quên nở hoa - năm ngoái.

- Qua đó cũng giúp câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn.

b. Hiện tượng đảo trật tự từ trong câu:  "ùn ùn từ đâu đến - dân chài bảo từ Thủy phủ đùn lên - một đám sương mù dày đặc" có câu gốc là "một đám sương mù dày đặc ùn ùn từ đâu đến, dân chài bào từ Thủy phủ đùn lên".

- Sự đảo trật tự từ này giúp câu trở nên hấp dẫn hơn, làm tăng tính nghệ thuật của văn bản.

- Nó cũng có thể giúp tạo ra hiệu ứng nổi bật và độc đáo, thu hút sự chú ý của độc giả.

2.Bài tập 2

a. Trong đoạn trích này, ta có thể thấy sự mở rộng khả năng kết hợp của từ để biểu thị ý nghĩa chi tiết.

- Cụ thể, từ "vàng" và "hanh" được kết hợp để hình thành thành ngữ "vàng hanh" để mô tả màu sắc của ánh nắng.

- Từ "vọng" và "gày" được kết hợp để hình thành thành ngữ "vọng sông gày" để mô tả một cảnh vật thiên nhiên.

- Đây là những cách diễn đạt hình ảnh sống động giúp tác giả tạo ra hình ảnh sắc nét trong trí tưởng tượng của người đọc, tăng tính thẩm mỹ và sinh động cho đoạn thơ.

b. Trong đoạn trích này, có hiện tượng mở rộng khả năng kết hợp của từ thông qua việc sử dụng những từ ngữ mô tả hình ảnh cụ thể, ví dụ như “ngõ hẻm”, “hồn lặng thấm”, “êm ái”, “vòm trời trắng hơi biêng biếc như dát bạc”.

- Những cách diễn đạt này giúp cho độc giả có thể hình dung được cảnh vật và cảm nhận tình trạng tâm trạng của nhân vật chính.

- Từ đó tạo ra một sự chân thực và sâu sắc cho tác phẩm.

3.Bài tập 3

a. Trong đoạn văn trên trên, hiện tượng tách biệt được áp dụng để tạo ra sự căng thẳng và hồi hộp cho người đọc.

- Bằng cách miêu tả âm thanh và cảm giác của con vật khổng lồ, tác giả đã tạo ra một cảnh tượng đáng sợ và bí ẩn. Sau đó, khi tác giả giới thiệu con khỉ và mô tả sự tự tin của nó, hiện tượng tách biệt lại được áp dụng để tạo ra sự tương phản giữa hai nhân vật, tạo ra một căn bản của câu chuyện.

- Việc sử dụng hiện tượng tách biệt trong trường hợp này giúp cho câu chuyện trở nên sinh động và gay cấn hơn, đồng thời giúp người đọc tập trung hơn vào sự kiện quan trọng của câu chuyện.

b. Trong đoạn văn trên, hiện tượng tách biệt giữa các vế trong một câu. Câu sau như bổ trợ, làm rõ thêm nội dung cho câu trước.

- Hiện tượng tách biệt sẽ giúp ông diểu có thể giữ được tính bình tĩnh và tránh được những hành động phản ứng quá mức.

- Tách biệt sẽ giúp ông diểu tách ra khỏi cảm xúc của mình và nghĩ suy về cách giải quyết vấn đề một cách chủ động hơn.

4.Bài tập 4

- Những kết hợp từ được in đậm trong đoạn thơ mang đến sự tươi mới và độc đáo cho đoạn thơ, tạo nên một bức tranh về không gian và thời gian đầy màu sắc và cảm xúc.

-Từ "nhánh duyên" thể hiện tình cảm ngọt ngào, lãng mạn.

- Từ "đổ trời xanh ngọc qua muôn lá" mô tả một khung cảnh đẹp, thanh bình, khi mà lá cây mọc um tùm tạo nên một khung cảnh rực rỡ và sống động.

- Những từ được in đậm diễn tả rất chân thật về sự dịu dàng, thanh tịnh của mùa thu, và cho ta thấy tình cảm sâu sắc của tác giả đối với cảnh thiên nhiên, đó là tình yêu thiên nhiên sâu sắc, tâm hồn tinh tế, lãng mạn với thiên nhiên.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS tìm thông tin về tác giả, tác phẩm trong phần chuẩn bị bài trước khi đến lớp.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS văn bản

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

- Trần Duy Phiên là một nhà văn nổi tiếng từ rất sớm. Những trang truyện ngắn của ông mang đậm màu sắc cá nhân và mối quan hệ mật thiết giữa con người và tự nhiên.

2. Tác phẩm

-Truyện ngắn “Kiến và người” in trong Tạp chí Đất Quảng.

-Tác phẩm là câu chuyện về sự đấu tranh môi trường sống giữa một gia đình và loài kiến, và con người sẽ không thể chiến thắng nếu như xâm chiếm môi trường sống của các loài trong tự nhiên.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Nhiệm vụ 1:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc văn trong trong vòng 15 phút. Vận dụng tất cả các kiến thức về thể loại truyện ngắn đã học trước đó đó để trả lời các hỏi sách giáo khoa đưa ra.

Liệt kê các sự kiện chính trong văn bản và nêu dấu hiệu để nhận biết Kiến và người là một truyện ngắn

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo cặp để hoàn thành bảng thông tin.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi, yêu cầu HS thảo luận theo bàn: Câu chuyện được kể từ ngôi kể nào? Điểm nhìn từ ai? Tác dụng của viêc chọn ngôi kể và điểm nhìn trong văn bản?

Thông điệp của tác phẩm?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo bàn để so sánh hai văn bản.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 3:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi cho HS: chỉ ra sự tương đồng và khác biệt trong cách suy nghĩ của “bố cháu”, “ mẹ cháu”, “cháu” và “ em cháu”?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe GV đặt câu hỏi, sau đó suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 4:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

Gv đặt câu hỏi: Phân tích ý nghĩa của hình tượng bầy kiến và nhận xét cách đặt nhan đề của tác giả?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

HS làm việc cá nhân. Suy nghĩ và trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

GV mời 1-2 học sinh trả lời câu hỏi. Cả lớp lắng nghe, nhận xét đánh giá

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

Nhiệm vụ 5:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi cho HS: Nhận xét vai trò của yếu tố tưởng tượng và hư cấu trong truyện Kiến và người?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe GV đặt câu hỏi, sau đó suy nghĩ thảo luận theo nhóm nhỏ trong bàn.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1-2 nhóm phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 6

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV đặt câu hỏi cho HS: Truyện đã mang lại thay đổi gì trong nhận thức của bạn về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe GV đặt câu hỏi, suy nghĩ và trả lời cá nhân.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời đại diện 1-2 học sinh phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

II. Khám phá văn bản

1. Những sự kiện chính trong văn bản và dấu hiệu để nhận biết Kiến và người là truyện ngắn

a. Những sự kiện chính của văn bản.

- Người bố đề nghị cả gia đình phá rừng và sinh sống ở đó nhưng bị đàn kiến nổi giận và tấn công khi chỗ ở bị xâm chiếm.

- Cả gia đình tìm mọi cách để thoát khỏi vòng quây của kiến.

- Bọn kiến vào được nhà, tấn công vật nuôi và con người. Người bố đốt ngôi nhà và dẫn cả nhà mở đường chạy thoát đường lộ. Cả gia đình đau đớn nhìn ngôi nhà bị lửa thiêu rụi.

- Người mẹ mất, người con theo cha trở lại ngôi nhà. Mọi thứ điều bị tiêu hủy bởi ngọn lửa. Người bố phát điên khi nhận ra sai lầm của bản thân.

b. Dấu hiệu để nhận biết văn bản trên là truyện ngắn

- Có dung lượng nhỏ

- Có cốt truyện đơn giản: xung quanh 1 tình huống : Bầy kiến nổi giận tấn công gia đình.

- Các sự kiện được tập trung vào một biến cố chính, dồn nén mâu thuẫn trong thời gian ngắn: Gia đình tìm cách chống lại sự tấn công của bầy kiến. ( 1 ngày, 1 đêm, hôm sau)

- Số lượng nhân vật ít ( 4 người trong gia đình và bầy kiến)

- Có thông điệp của văn bản: Tập trung làm rõ một khía cạnh của đời sống

( Hiện tượng phá rừng khiến con người chịu hậu quả nặng nề)

- Có các yếu tố tưởng tượng, hư cấu.

2. Ngôi kể, điểm nhìn, tác dụng của việc sử dụng ngôi kể và điểm nhìn trong tác phẩm.

- Ngôi kể thứ nhất: Người con trai lớn – xưng “ cháu”

- Điểm nhìn chủ yếu từ người con trai lớn, có khi của người bố.

-> Giúp cho việc thể hiện chủ đề và thông điệp của văn bản khách quan và đa diện hơn.

3. Sự tương đồng và khác biệt trong cách ứng xử của người con, người mẹ và người bố trước sự tấn công của đàn kiến.

- Sự tương đồng: Cùng nghĩ cách để thoát khỏi đàn kiến

- Sự khác biệt:

+ Người bố quyết liệt, cực đoan và bạo liệt một mất một còn với đàn kiến hơn là quan tâm đến các thành viên khác trong gia đình ( tự tay thiêu hủy ngôi nhà và tất cả những thành quả lao động của gia đình)

+ Người mẹ và người con: Ôn hòa, có cái nhìn đa diện nhiều chiều hơn, có những lúc nhìn thấu được nhân quả, lí do đàn kiến giận dữ, tấn công.

4. Ý nghĩa của hình tượng bầy kiến và cách đặt nhan đề của tác giả.

a. Ý nghĩa hình tượng bầy kiến

- Đại diện cho các sinh vật tự nhiên bị đẩy khỏi môi trường sống quen thuộc thuận tự nhiên chúng sẽ phản kháng, tiêu diệt những gì làm hại đến cuộc sống của chúng-> bản năng tự vệ.

b. Cách đặt nhan đề của tác giả

- Thiên nhiên và con người có vị thế ngang hàng nhau.

- Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên là mối quan hệ tương hỗ, cộng sinh, công bằng ( Quan hệ từ “và”)

- Đặt kiến trước người: nhắn nhủ cần quan tâm đến tự nhiên trước vì đó là môi trường sống của tất cả các sinh vật và con người. Con người không thể cho mình là thượng đẳng, trung tâm để áp đặt, tấn công, khai phá bừa bãi tự nhiên.

5. Tác dụng của yếu tố hư cấu, tưởng tượng trong truyện ngắn.

- Sức mạnh và sự cuồng nộ của tự nhiên khi bị đẩy đến đường cùng.

- Tác động mạnh đến nhận thức của con người giúp con người thức tỉnh để đối xử công bằng với tự nhiên.

- Tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn, hứng thú đối với độc giả.

III. Tổng kết

1. Nghệ thuật

- Mang những đặc đặc trưng của truyện ngắn như: cốt truyện, sự kiện, nhân vật, ngôi kể, điểm nhìn, thông điệp của văn bản…

- Truyện có nhiều yếu tố tưởng tượng, hư cấu đã tác động mạnh đến nhận thức của người đọc, góp phần thể hiện được thông điệp, chủ đề của tác phẩm.

2. Nội dung

- Mối quan hệ cộng sinh, tương hỗ giữa con người và thiên nhiên.

- Con người cần có sự thức tỉnh đối xử công bằng với tự nhiên trên tinh thần khai thác và bảo vệ.

Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Gv đưa ra 1 số tác phẩm văn học và yêu cầu hs tìm được những vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học đó.

(Gợi ý các tác phẩm: Tự khuyên mình (Nhật kí trong tù - Hồ Chí Minh) ; Tre Việt Nam (Nguyễn Duy)…)

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS lắng nghe yêu cầu từ GV và tìm câu trả lời.

B3. Báo cáo thảo luận:

- GV mời HS chia sẻ trước lớp.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét câu trả lời của HS, xác nhận lại nhiệm vụ học tập.

- Vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học “Tự khuyên mình “(Nhật kí trong tù - Hồ Chí Minh)

Tinh thần lạc quan.

- Vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học

Tre Việt Nam (Nguyễn Duy)…)

Đoàn kết; yêu thương; ngay thẳng…

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

HS đọc khung thông tin (SGK/ tr. 5) và thực hiện yêu cầu:

• Nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học là gì?

• Khi viết bài nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học cần đảm bảo những yêu cầu nào?

+ Bố cục bài nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học gồm mấy phần, kể tên?

(Hs ôn tập lại kiến thức về kiểu bài nghị luận về một vấn đề xã hội - Xem bài 2: Hành trang vào tương lai; Ngữ văn 11, tập 1.) điền vào phiếu học tập:

• Nêu ít nhất một điều em chưa rõ về những thông tin trên (nếu có).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ HT:

- Cá nhân HS đọc SGK, thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trình bày ý kiến trước lớp. Các HS khác nhận xét, góp ý, bổ sung và nêu câu hỏi cần giải đáp (nếu có).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV góp ý cho câu trả lời của HS, hướng dẫn HS kết luận vấn đề theo định hướng (SGK/ tr. 5).

I. Tri thức về kiểu bài:

1. Khái niệm:

- Nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học là kiểu bài dùng lí lẽ và bằng chứng để bàn luận, làm sáng tỏ một vấn đề xã hội (một ý kiến, một tư tưởng đạo lí hay một hiện tượng xã hội) được đặt ra trong tác phẩm văn học và giàu ý nghĩa đối với cuộc sống.

2. Yêu cầu đối với kiểu bài:

Xem bài 2: Hành trang vào tương lai (Ngữ văn 11, tập 1).

HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

- GV yêu cầu HS đọc văn bản tham khảo, trả lời các hỏi sách giáo khoa đưa ra.

Nhiệm vụ 1:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

Người viết có quan điểm như thế nào về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo cặp để hoàn thành.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 2:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Để làm rõ quan điểm của mình, người viết đã đưa ra những luận điểm nào?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS lắng nghe GV đặt câu hỏi, sau đó suy nghĩ để trả lời câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 2 – 3 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 3:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Mỗi luận điểm, lí lẽ và bằng chứng có sự kết hợp với nhau như thế nào? Phân tích một ví dụ để làm rõ.

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS thảo luận theo bàn để so sánh đối chiếu.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- GV mời 1 – 2 HS phát biểu trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe, nhận xét.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

Nhiệm vụ 4:

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập.

Mở bài, thân bài và kết bài của ngữ liệu đã đáp ứng được yêu cầu của kiểu bài nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học chưa? Vì sao?

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập.

HS làm việc cá nhân. Suy nghĩ và trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động

GV mời 1-2 học sinh trả lời câu hỏi. Cả lớp lắng nghe, nhận xét đánh giá

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

II. Đọc ngữ liệu tham khảo

1. Quan điểm của người viết về vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học.

Người viết bày tỏ sự suy tư, trăn trở về cách sống hiến dâng tròn đầy và đẹp đẽ với tư cách của một con người, về ý ngĩa của cuộc sống được nêu lên trong tác phẩm "Thơ Dâng" của Ta-go.

2. Để làm rõ quan điểm của mình, người viết đã đưa ra những quan điểm sau:

- Sống trọn vẹn là biết cho đi, như việc dâng tặng "chiếc li tràn đầy cuộc sống" của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ.

- Sống trọn vẹn là kiên trì cống hiến,theo đuổi lí tưởng

3. Mỗi luận điểm, lí lẽ và bằng chứng có sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa và theo một trật tự logic. Sau mỗi luận điểm là hệ thống lí lẽ và dẫn chứng đưa ra để làm sáng tỏ luận điểm.

- Mỗi luận điểm, lí lẽ và bằng chứng có sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa và theo một trật tự logic. Sau mỗi luận điểm là hệ thống lí lẽ và dẫn chứng đưa ra để làm sáng tỏ luận điểm.

Ví dụ:

Luận điểm: Sống trọn vẹn là biết cho đi, như việc dâng tặng "chiếc li tràn đầy cuộc sống" của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ.

- Lí lẽ: Theo lẽ thường, đời sống là một cuộc chuyển hóa của cho và nhận, nhận và cho. Chúng ta không thể nào sống mà không kết nối với người khác.

- Bằng chứng: Một đứa trẻ chỉ có thể lớn lên khi được chăm sóc bở cha mẹ, gia đình - nhận sự dưỡng nuôi từ thân nhân. Sau đó... lẽ nào chúng không biết cho đi?

4.  Mở bài, thân bài và kết bài của ngữ liệu đã đáp ứng yêu cầu của kiểu bài nghị luận về một vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học. Bởi vì:

- Mở bài đã giới thiệu được tác phẩm văn học và nêu vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm.

- Kết bài đã khẳng định lại vấn đề, đánh giá đóng góp của tác phẩm về vấn đề.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập

- GV yêu cầu HS đọc SGK và nêu yêu cầu về nói: Hãy trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học hay tác phẩm nghệ thuật mà bạn quan tâm.

- GV dành khoảng 5 phút cho HS tự soát lại nội dung bài nói đã chuẩn bị ở nhà (dựa trên hướng dẫn của SHS và những nhiệm vụ được GV giao thực hiện trước đó).

- GV lưu ý:

+ Lựa chọn đề tài

• Chọn một vấn đề xã hội được đặt ra từ tác phẩm văn học hay tác phẩm nghệ thuật mà bạn quan tâm

+ Tìm ý và sắp xếp ý

• Để tránh nói chung chung hoặc lan man, bạn cần phải đặt tên cho bài nói (tên bài thề hiện rõ điều muốn nói, cả về nội dung và định hướng). Việc xác định ý và sắp xếp ý cũng được thực hiện theo quy trình giống như ở hoạt động Viết trước đó.

+ Tìm hiểu rõ về vấn đề xã hội mà bạn quan tâm

+ Đưa ra những dẫn chứng, lí lẽ thuyết phục.

- GV yêu cầu HS các nhóm luyện tập.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- Gv quan sát, lắng nghe gợi mở

- HS thực hiện nhiệm vụ;

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

GV mời đại diện HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nghe và nhận xét, góp ý, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả HS thực hiện nhiệm vụ học tập

- GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức

I. Chuẩn bị nói và nghe

1. Yêu cầu

•   Nêu được vấn đề cần nói cũng như vì sao em chọn vấn đề xã hội đó để nói

•   Trình bày vấn đề đó.

•   Ý kiến quan điểm cá nhân của bạn về vấn đề đó. Nếu luận điểm lý lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người nghe

2. Chuẩn bị bài nói

* HS lưu ý

- Xác định đề tài

- Xác định đối tượng người nghe

- Xác định không gian và thời gian nói

* Tìm ý, lập dàn ý

- Tìm ý

. Sử dụng các thông tin, tư liệu đã có trong bài viết.

. Lựa chọn những ý cần nhấn mạnh khi nói, những ý có thể lược bỏ.

- Lập dàn ý

+ Mở đoạn giới thiệu vấn đề xã hội đặt ra từ to văn học hay tp nghệ thuật mà bạn quan tâm

+ Thân đoạn: Xây dựng và sắp xếp các luận điểm (ít nhất hai luận điểm)

+ Kết đoạn: khẳng định lại vấn đề; ý nghĩa và bài học đối với cá nhân và người đọc.

3. Luyện tập

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- Gv chuyển giao nhiệm vụ

+ Gv tổ chức để học sinh trình bày bài nói

+ Gv phát hoặc chiếu bảng kiểm

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- Gv quan sát, lắng nghe gợi mở

- HS thực hiện nhiệm vụ;

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Gv tổ chức hoạt động

- Hs báo cáo

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung

II. Trình bày bài nói / Lắng nghe và ghi chép

- Người nói: Chú ý cần có mở đầu và kết thúc gây ấn tượng; khi trình bày cần tương tác với người nghe

- Người nghe: Lắng nghe để nắm bắt ý kiến đánh giá của người nói; sắp xếp các thông tin nhận được; ghi những câu hỏi, ý kiến muốn trao đổi.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS