Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- GV phát đoạn nhạc ví dặm tạo tâm thế cho HS.

- GV đặt câu hỏi: Những câu hát trữ tình vừa rồi đã đưa chúng ta trở về với quê hương của tác giả Truyện Kiều mà các em đã có dịp tìm hiểu trong chương trình THCS. Sau đây, cô đưa ra 3 bức ảnh, các em hãy quan sát thật kĩ để chỉ ra cho cô những cụm từ được dùng để tôn vinh tác giả Truyện Kiều?

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- HS trả lời.

B3. Báo cáo thảo luận:

- HS trả lời.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét: Ở Việt Nam có những tên tuổi được tôn vinh là danh nhân văn hóa thế giới. Nhưng chỉ riêng Nguyễn Du được tôn vinh là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Vậy điều gì đã tạo nên tầm vóc ấy? Bài học hôm nay cô trò chúng ta tiếp tục hành trình đi tìm câu trả lời trên.

- Cụm từ: Đại thi hào dân tộc; Danh nhân văn hóa thế giới

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- HS tự đọc phần Tri thức ngữ văn.

- HS trả lời câu hỏi: Em hiểu như thế nào về hiện tượng giao lưu và sáng tạo trong văn hóa, văn học? Nêu dẫn chứng minh họa cho cách hiểu của em.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS trả lời câu hỏi.

B3. Báo cáo thảo luận

- HS trình bày.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét và lưu ý những kiến thức trọng tâm.

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- HS tự đọc phần Tri thức ngữ văn.

- HS hoàn thành phiếu học tập:

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS hoàn thành phiếu học tập.

B3. Báo cáo thảo luận

- HS trình bày.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV nhận xét và lưu ý những kiến thức trọng tâm.

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

- HS tự đọc phần Tri thức ngữ văn về biện pháp tu từ lặp cấu trúc và biện pháp tu từ đối.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- HS tự nghiên cứu.

B3. Báo cáo thảo luận

- HS tự nghiên cứu.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- GV hướng dẫn HS tự nghiên cứu.

1. Giao lưu và sáng tạo trong văn học trung đại Việt Nam.

- Trong thời trung đại, Việt Nam nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng giao thoa của hai nền văn hóa lớn là Trung Hoa và Ấn Độ.

- Một số phương diện chính của sự giao lưu và sáng tạo: tư tưởng, ngôn ngữ - văn tự, thể loại, chất liệu thơ văn (thể tài, cốt truyện, điển cố,…).

- Đặc điểm: giao lưu và sáng tạo trong văn học trung đại diễn ra theo nguyên tắc lựa chọn tinh hoa, chủ động “Việt hóa” các yếu tố ngoại lai để phù hợp với bản sắc và tinh thần văn hóa dân tộc.

2. Truyện thơ Nôm

3. Biện pháp tu từ lặp cấu trúc và biện pháp tu từ đối:

- Lặp cấu trúc: là biện pháp tu từ sử dụng những cụm từ hoặc câu có cùng kiểu cấu trúc nhằm nhấn mạnh nội dung cần biểu đạt, tạo nhịp điệu và tăng tính nhạc cho lời văn.

- Đối: là biện pháp tu từ sử dụng những từ ngữ hoặc câu sóng đôi với nhau nhằm nhấn mạnh sự tương đồng hoặc tương phản giữa các nội dung cần biểu đạt, tạo nhịp điệu và tăng vẻ đẹp cân xứng cho lời văn.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HỌC SINH

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

(1) GV hướng dẫn cách đọc:

- GV yêu cầu HS đọc văn bản trước khi đến lớp, tóm tắt vào vở những nội dung cơ bản.

- Trên lớp:

+ Cho HS đọc thầm, chọn đọc thành tiếng một vài mục cần nhấn mạnh.

+ Hướng dẫn HS chú ý các câu hỏi gợi ý ở bên phải văn bản, thử trả lời nhanh các câu hỏi đó.

+ Tìm hiểu chú thích SGK để hiểu chính xác văn bản.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

+ HS đọc VB, giải thích nghĩa từ khó.

+ GV quan sát, khích lệ HS.

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

+ Tổ chức trao đổi

+ HS nhận xét lẫn nhau.

Bước 4: Đánh giá, kết luận:

GV- nhận xét cách đọc của HS.

ĐỌC VĂN BẢN

- Đọc

- Tìm hiểu chú thích và giải thích từ khó SGK

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

* Tìm hiểu về tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp văn chương của Nguyễn Du

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

- GV nhắc lại nhiệm vụ giao học sinh làm ở nhà: chia lớp thành 3 nhóm.

Nhóm 1

+ Nhiệm vụ: Tìm hiểu về cuộc đời Nguyễn Du

+ Câu hỏi 1: Lập niên biểu Nguyễn Du và thuyết trình những yếu tố ảnh hưởng đến tài năng Nguyễn Du.

+ Câu hỏi 2: Từ đó, em nhận xét về cuộc đời, con người Nguyễn Du.

+ Cách thực hiện nhiệm vụ: Thu thập tài liệu và xử lý thông tin

+ Cách trình bày: Sử dụng phần mềm Power point

+ Thời gian trình bày: 3-4 phút

Nhóm 2

+ Nhiệm vụ: Tìm hiểu các sáng tác chữ Hán của Nguyễn Du

+ Câu hỏi 1: Giới thiệu các sáng tác chữ Hán của Nguyễn Du (nêu tên, hoàn cảnh sáng tác các tập thơ; nội dung chính; ảnh bìa sách)

+ Câu 2: Vì sao Bắc hành tạp lục được đánh giá là tập thơ chữ Hán đặc sắc nhất của Nguyễn Du?

+ Cách thực hiện nhiệm vụ: Thu thập tài liệu và xử lý thông tin

+ Cách trình bày: Sử dụng sơ đồ tư duy

+ Thời gian trình bày: 2-3 phút

Nhóm 3

+ Nhiệm vụ: Tìm hiểu về Truyện Kiều

+ Câu hỏi: Từ một cốt truyện vay mượn, Nguyễn Du đã có những sáng tạo gì khiến Truyện Kiều trở thành kiệt tác?

+ Cách thực hiện nhiệm vụ: Thu thập tài liệu và xử lý thông tin

+ Cách trình bày: Sử dụng phần mềm Power point

+ Thời gian trình bày: 2-3 phút

- Các nhóm có 5 phút để cùng trao đổi, thống nhất về sản phẩm học tập và chuẩn bị báo cáo sản phẩm trước lớp

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

Các nhóm trao đổi, thống nhất về sản phẩm học tập và chuẩn bị báo cáo sản phẩm trước lớp

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- Đại diện nhóm lên lên lượt lên trình bày.

- Các nhóm khác theo dõi và cùng trao đổi với nhóm bạn

Bước 4: Đánh giá, kết luận:

- GV nhận xét, chốt ý trọng tâm.

- GV nhấn mạnh:

+ Qua phần tìm hiểu về tiểu sử cuộc đời Nguyễn Du, chúng ta có thể khẳng định: Các yếu tố khách quan là quan trọng, nhưng những phẩm chất của bản thân người nghệ sĩ mới là yếu tố tiên quyết. Những yếu tố trong cuộc đời không đứt lìa mà trở thành máu thịt với nhà văn. Và với Nguyễn Du, đó chính là tiền đề quan trọng để tạo nên một thiên tài cùng một sự nghiệp văn học vĩ đại được viết bằng cả chữ Hán và chữ Nôm.

+ Thơ chữ Hán Nguyễn Du giống như cuốn nhật kí trung thực ghi lại cuộc sống, tư tưởng, tình cảm của chính nhà thơ. Trong đó, Bắc hành tạp lục là tập thơ chữ Hán đặc sắc nhất của Nguyễn Du và nền thơ trung đại Việt Nam. Tập thơ sáng tác trong thời gian ông đi sứ nhà Thanh (1813-1814). Nét nổi bật ở tập thơ này, trong suốt thời gian lộ trình, Nguyễn Du không hề nói đến công chuyện đi sứ, không đề cập đến vấn đề xã giao thù tiếp của Triều đình và quan lại địa phương mà phần đa là những trang thơ thế sự, về con người và cuộc sống phương Bắc.

+ Bên cạnh sáng tác bằng chữ Hán, Nguyễn Du còn có các sáng tác bằng chữ Nôm mà Truyện Kiều là một tác phẩm tiêu biểu. Ở đó, nhà văn đã biến một câu chuyện “tình khổ” thành một khúc ca đau lòng thương người người bạc mệnh, nói lên “những điều trông thấy” trong giai đoạn lịch sử đầy biến động đương thời. Việc Nguyễn Du mượn cốt truyện của Kim Vân Kiều truyện thuộc quy luật giao lưu văn hóa nói chung, quy luật của văn học trung đại nói riêng. Điều đáng nói là bằng sự sáng tạo của cá nhân người nghệ sĩ, Nguyễn Du đã biến một cốt truyện bình thường trở thành kiệt tác.

+ Cùng với Truyện Kiều, Nguyễn Du còn để lại một số một tác phẩm chữ Nôm khác mà tiêu biểu là bài Văn tế thập loại chúng sinh (còn có tên gọi khác là Văn chiêu hồn). Trong trường dạ tối tăm trời đất, Nguyễn Du đã khóc thương cho hơn 10 loại người bất hạnh, từ những kẻ màn lan trướng huệ cho đến hạng kĩ nữ Liều tuổi xanh buôn nguyệt bán hoa hay những hài nhi xấu số Lỗi giờ sinh lìa mẹ lìa cha… Do tính quy phạm, văn học trung đại. Qua đó cho thấy tấm lòng nhân ái mênh mông với mọi kiếp người của bậc đại thi hào.

* Đánh giá vị trí, đóng góp của Nguyễn Du với dân tộc và nhân loại

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

- Câu hỏi: Sau một thời gian tìm hiểu, chắc hẳn mỗi em đã có câu trả lời cho câu hỏi: Điều gì đã khiến Nguyễn Du được tôn vinh là đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS suy nghĩ và thực hiện yêu cầu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- HS trình bày kết quả

- HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá, kết luận:

GV nhận xét, chốt ý: Để làm nên tầm vóc của một bậc đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới chắc hẳn do nhiều yếu tố. Nhưng cho dù là yếu tố nào thì điều căn cốt nhất vẫn là cái tài và cái tâm của người nghệ sĩ. Nói như Gam-za-tốp: Cái tài nhờ cái tâm mà cháy lên, cái tâm nhờ cái tài mà tỏa sáng.

I. TIỂU SỬ

1. Quê hương

- Quê cha: làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, nay thuộc Hà Tĩnh, vùng đất sơn kì thủy tú, cũng là quê hương của những là điệu dân ca ví dặm ngọt ngào, tha thiết ân tình.

- Quê mẹ: Bắc Ninh, cái nôi của dân ca quan họ, giàu truyền thống văn hóa

- Nơi sinh trưởng: Sinh ra và lớn lên ở Thăng Long, mảnh đất kinh kì văn hiến.

2. Gia đình

- Nguyễn Du xuất thân trong một gia đình phong kiến đại quý tộc có hai truyền thống lớn là truyền thống công danh khoa bảng và truyền thống văn hóa, văn học.

- Dòng họ Nguyễn Tiên Điền có truyền thống khoa bảng

- Cha Nguyễn Du là Nguyễn Nghiễm từng làm quan đến chức Tể tướng.

- Mẹ Nguyễn Du, bà Trần Thị Tần là người Bắc Ninh, có tài hát xướng.

3. Thời đại: Cuối TK 18 đầu TK 19

- XHPKVN khủng hoảng trầm trọng, loạn lạc bốn phương, các phong trào khởi nghĩa của nông dân, kiêu binh làm loạn. Tây Sơn thay đổi sơn hà, diệt Nguyễn, Trịnh, đuổi Xiêm, Thanh huy hoàng 1 thuở. Năm 1802 nhà Nguyễn lập lại chính quyền chuyên chế, thống nhất đất nước.

Chứng kiến những biến động kinh hoàng của thời đại, sáng tác Nguyễn Du mang cảm hứng về thân phận con người, về hiện thực xã hội với những điều trông thấy.

4. Những mốc chính trong cuộc đời

- Thời thơ ấu và niên thiếu: sống tại Thăng Long trong một gia đình quyền quý

+ 10 tuổi mồ côi cha, 13 tuổi mồ côi mẹ, Nguyễn Du phải sống nhờ trong nhà Nguyễn Khản, người anh cùng cha khác mẹ ở Thăng Long. Nguyễn Khản đỗ quan to, nổi tiếng phong lưu một thời, mê hát xướng. Nhờ đó, Nguyễn Du có dịp hiểu biết về cuộc sống phong lưu, xa hoa của giới quý tộc phong kiến và có tấm lòng trắc ẩn với những người người ca nhi, kĩ nữ.

- Từ 1789 đến trước 1802: Tai biến ập đến, gia đình ly tán.

- Từ năm 1802: Khi triều Tây Sơn bị diệt vong và Nguyễn Ánh lập ra triều đại mới, Nguyễn Du ra làm quan với nhà Nguyễn.

5. Bản thân

- Tiếp nhận những tinh hoa, tinh túy từ quê hương, gia đình;

- Vượt qua những bi kịch trong cuộc đời bằng ý chí, nghị lực;

- Trải qua quá trình lao động nghệ thuật đầy khổ luyện.

 Nhận xét về cuộc đời, con người Nguyễn Du :

- Cuộc đời của Nguyễn Du trải qua nhiều biến cố gắn với bối cảnh thời đại.

- Nguyễn Du là con người tài năng, có vốn tri thức uyên bác, vốn sống phong phú. Đặc biệt, ông là người có tâm hồn nhạy cảm, sâu sắc, trái tim mang nặng nỗi thương đời, tấm lòng nhân hậu sâu sắc “con mắt nhìn xuyên sáu cõi, có tấm lòng nghĩ suốt nghìn đời”.

II. SỰ NGHIỆP VĂN HỌC

1. Sáng tác chữ Hán:

2. Sáng tác chữ Nôm

a. Giới thiệu chung về các sáng tác chữ Nôm:

- Văn tế sống hai cô gái Trường Lưu (văn tế), Thác lời trai phường nón (lục bát): Thể hiện nhưng cảm xúc tình tứ, lãng mạn đậm dấu ấn dân gian.

- Văn tế thập loại chúng sinh (song thất lục bát) là tiếng khóc thương cho những kiếp người nhỏ bé bất hạnh tỏng xã hội bất công.

- Truyện Kiều (truyện thơ Nôm)

b. Truyện Kiều

III. TỔNG KẾT

- Nguyễn Du là nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn.

- Là một tài năng nghệ thuật xuất chúng.

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

GV nêu yêu cầu: Dù là sáng tác chữ Hán hay chữ Nôm thì các tác phẩm của Nguyễn Du đều thẫm đẫm tinh thần nhân đạo của một nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn. Các em hãy phân tích biểu hiện của tư tưởng nhân đạo ấy qua những đoạn thơ sau:

1. Một mẹ cùng ba con

Lê la bên đường nọ

Đứa bé ôm trong lòng

Đứa lớn tay mang giỏ

Trong giỏ đựng những gì

Mớ rau lẫn tấm cám

Trưa rồi bụng vẫn không

Quần áo rách túm tụm

Gặp người chẳng dám nhìn

Lệ sa vạt áo ướt

(Sở kiến hành)

2. Đau đớn thay phận đàn bà

Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung

(Truyện Kiều)

3. Đi ra xe ngựa, về vênh váo

Lên mặt Quỳ, Cao, tán chuyện đời!

Không lộ vuốt nanh cùng nọc độc

Mà xé thịt người nhai ngọt xớt!

(Phản “Chiêu hồn”)

4. Cửa ngoài vội rủ rèm the,

Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.

(Truyện Kiều)

5. Đường đường một đấng anh hào

Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài

Đội trời đạp đất ở đời

Họ Từ, tên Hải vốn người Việt Đông.

Giang hồ quen thói vẫy vùng

Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo.

(Truyện Kiều)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS suy nghĩ và thực hiện yêu cầu

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

- HS trình bày kết quả

- HS khác nhận xét, bổ sung

Bước 4: Đánh giá, kết luận:

GV nhận xét, góp ý

- Tìm hiểu về cuộc đời Nguyễn Du, chúng ta đã biết, Nguyễn Du xuất thân từ giai cấp quý tộc phong kiến nhưng đã sống như một người dân thường giữa thế gian, nhờ vậy ông thông cảm sâu xa với số phận bất hạnh của những con người nghèo khổ như mấy mẹ con người ăn xin Trưa rồi bụng vẫn không/ Quần áo rách túm tụm/ Gặp người chẳng dám nhìn/ Lệ sa vạt áo ướt.

- Thời đại Nguyễn Du sống là thời kì khủng hoảng của XHPK, quyền sống của con người, đặc biệt là của người phụ nữ bị xâm phạm, chà đạp. Vì vậy có nhhiều tác phẩm thể hiện sự thương xót cho người phụ nữ. Nhưng chưa ở đâu tiếng nói ấy lại cất lên sâu sắc, thấm thía như trong sáng tác của Nguyễn Du. Hơn một lần ông xót xa Đau đớn thay phận đàn bà.

- Trong sáng tác của mình, Nguyễn Du có sự cảm thông sâu sắc với những người tài hoa bạc mệnh. Nguyễn Du đặc biệt đề cao những người có tài văn chương, đàn hát, những người sáng tạo ra giá trị tinh thần cho xã hội như nàng Tiểu Thanh, người gảy đàn ở đất Long Thành, nàng Kiều…

- Bên cạnh tình yêu thương là sự căm phẫn những thế lực chà đạp con người. Đó là sự tàn bạo của quan lại phong kiến, những kẻ tuy bề ngoài không lộ vuốt nanh cùng nọc độc mà xé thịt người nhai ngọt xớt.

- Vượt ra khỏi khuôn khổ của lễ giáo phong kiến, Nguyễn Du trân trọng, đồng tình với khát vọng tình yêu của nàng Kiều qua bước chân xăm xăm băng lối vườn khuya một mình, cổ vũ cho cái bước chân Còn làm sửng sốt bao cô gái thời hiện đại ấy.

- Trân trọng, đồng tình với khát vọng tự do của con người, Nguyễn Du đã ngợi ca Từ Hải người anh hùng đội trời đạp đất, đường đường một đấng anh hào. Và chính con người ấy đã giúp Kiều báo ân báo oán, thực hiện ước mơ công lí.

Bước 1: GV giao nhiệm vụ về nhà:

GV nêu yêu cầu: Truyện Kiều – kiệt tác mà Nguyễn Du để lại không chỉ là quốc hồn quốc túy mà đã trở thành tài sản vô giá của nhân loại. Cho đến hôm nay, Truyện Kiều được dịch ra khoảng hơn 20 thứ tiếng trên thế giới. Truyện Kiều không chỉ đi vào đời sống văn hóa tinh thần của con người mà còn có mặt trên bàn đàm phán ngoại giao. Nhằm đưa sáng tác của Nguyễn Du đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế, ThS. Lư Thị Thanh Lê trong bài viết Xây dựng công viên chủ đề “Truyện Kiều” (Báo Nhân dân điện tử, 21/8/2015) có đề xuất: “xây dựng một theme-park - không gian nghệ thuật, du lịch có sức hấp dẫn hơn đối với đại chúng về Truyện Kiều.”

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

HS trao đổi thảo luận theo nhóm học tập, lên ý tưởng dự án

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

Các nhóm tình bày ý tưởng dự án vào tiết học sau

Bước 4: Đánh giá, kết luận:

GV nhận xét, đánh giá

Lớp

Tiết

Ngày dạy

Sĩ số

Vắng

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Giáo viên nêu thể lệ trò chơi “Ai nhanh hơn? ”, sau đó chiếu slide những bức tranh họa cảnh Kim- Kiều gặp gỡ trong ngày hội đạp thanh và đêm thề nguyền đính ước và giao nhiệm vụ cho hs: “Em quan sát thấy gì trong những bức họa? Kết quả của sự quan sát đó mang đến cho em những nhận xét như thế nào về mối tình Thúy Kiều- Kim Trọng? Theo em đâu là nội tình sâu xa của cuộc trao duyên giữa Thúy Kiều và Thúy Vân?”. Hs nào phát tín hiệu giơ tay đầu tiên sẽ giành được quyền trả lời.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

B2. Thực hiện nhiệm vụ:

- GV nêu thể lệ trò chơi “Ai nhanh hơn?”, chiếu slide hình ảnh và câu hỏi.

- Hs làm việc cá nhân, quan sát hình ảnh và lắng nghe câu hỏi sau đó giơ tay thật nhanh để xin trả lời.

B3. Báo cáo thảo luận: Hs nhanh nhất được phát biểu trả lời câu hỏi; 1-2 hs bổ sung (nếu cần).

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

- Gv nhận xét các câu trả lời, công bố kết quả trò chơi và trao thưởng.

- Gv dẫn dắt vào bài: Khi khái quát về số phận của Thúy Kiều, Mộng Liên Đường chủ nhân từng viết: “Khi lai láng tình thơ, người tựa án khen tài châu ngọc; khi duyên ưa kim cải non biển thề bồi; khi đất nổi ba đào cửa nhà tan tác; khi lầu xanh, khi rừng tía đi về nghĩ cũng chồn chân; khi kinh kệ, khi can qua, mùi từng trải nghĩ càng tê lưỡi’. Quả thực, trong suốt 15 năm lưu lạc, Thúy Kiều đã trải qua rất nhiều nỗi đau với vô vàn bi kịch của một kiếp người hồng nhan mà bạc mệnh. Và mở đầu cho kiếp đoạn trường đó chính là bi kịch gia đình li tán và tình yêu đầu đời tan vỡ. Bi kịch này được thể hiện rất rõ trong đoạn trích “Trao duyên”. Trong bài học này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu nội tình của cuộc trao duyên từ nguyên có, tâm trạng của người trong cuộc, cách thể hiện cũng như tấm lòng của nhà thơ.

Câu trả lời của HS:

- Em quan sát thấy: Bức họa đầu tiên tái hiện màn Kim- Kiều gặp gỡ tình cờ trong ngày hội đạp thanh; bức họa 2 là cảnh Thúy Kiều gảy đàn cho Kim Trọng nghe trong đêm thề nguyền đính ước; bức họa 3 là cảnh Kim Kiều chia tay.

- Qua đó em hình dung được tình yêu giữa Thúy Kiều và Kim Trọng là mối tình đầu vừa chớm hé “Chưa vui sum họp đã hầu chia phôi” nhưng vô cùng mãnh liệt, sâu sắc.

- Có lẽ vì cơn gia biến, Thúy Kiều đã phải hi sinh bản thân, hi sinh cả tình yêu. Và nàng sẽ phải vô cùng đâu đớn, tiếc nuối khi tự tay trao duyên tình của mình cho người khác, kể cả đó là em gái.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

GV chuyển giao nhiệm vụ

1. Đọc:

- GV yêu cầu HS đọc trước đoạn trích ở nhà, chú ý đọc kĩ phần cước chú để hiểu từ ngữ, ghi lại những từ ngữ cảm thấy khó hiểu, nên học thuộc lòng đoạn trích.

- Gv mời một số hs đọc thành tiếng theo lối đọc phân đoạn, lớp nghe và chú ý đối chiếu với câu hỏi trong hộp chỉ dẫn.

- HS lắng nghe, tiếp nhận nhiệm vụ.

2. Tìm hiểu chung

- Gv nêu câu hỏi định hướng khắc sâu hiểu biết về tác giả Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều: Từ những điều đã khám phá trong Vb1, em hãy 1 đến 2 câu văn để giới thiệu về vị trí của Nguyễn Du và Truyện Kiều trong nền văn học dân tộc.

+ HS lắng nghe, tiếp nhận nhiệm vụ.

- Gv yêu cầu HS làm việc ở nhà trước để thực hiện các nhiệm vụ sau:

+ Lập sơ đồ tư duy về mạch tự sự và bố cục của đoạn trích.

+ Nhìn vào mạch tự sự, em hãy chỉ ra đâu là lời người kể chuyện, đâu là lời đối thoại và lời độc thoại của các nhân vật.

B2. Thực hiện nhiệm vụ

- Hs đọc Vb theo hướng dẫn của GV.

- Hs tham khảo SGK, tài liệu trên mạng để thực hiện nhiệm vụ.

B3. Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

- Báo cáo kết quả học tập tại lớp.

- Gv gọi 1- 2 em trình bày sản phẩm.

- Gv tổ chức cho Hs góp ý, nhận xét, bổ sung để hoàn thiện.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

Gv đánh giá, nhận xét kết quả làm việc của Hs.

I. Tìm hiểu chung

1. Đọc

- Cách đọc: Đọc rõ ràng, truyền cảm, chú ý đọc kĩ phần cước chú để hiểu từ ngữ, ghi lại những từ ngữ cảm thấy khó hiểu.

2. Tìm hiểu chung

2.1. Tác giả Nguyễn Du và Truyện Kiều

Nguyễn Du là đại thi hào của dân tộc Việt Nam, là danh nhân văn hóa thế giới đồng thời là một nhà nhân đạo lớn. Tập đại thành Truyện Kiều là minh chứng tiêu biểu cho tư tưởng nhân văn sâu sắc của Nguyễn Du.

2.2. Đoạn trích Trao duyên

* Vị trí đoạn trích (Cước chú tr 14)

- Từ 711- 758.

- Đây là đoạn thơ mở đầu cho cuộc đời lưu lạc đau khổ của Thúy Kiều.

* Sơ đồ tóm tắt mạch tự sự và bố cục:

711- 723: Bối cảnh trao duyên

↓

724-734: TK nói lời trao duyên và thuyết phục TV

↓

735- 748: TK trao kỉ vật và dặn dò TV

↓

749- 758: Lời độc thoại nội tâm than thở cùng KT của TK

→ Đoạn trích Trao duyên có sự kết hợp các hình thức ngôn ngữ: lời người kể chuyện, lời nhân vật gồm lời đối thoại và lời độc thoại để khắc họa tâm trạng của nhân vật Thúy Kiều khi tra duyên.

Hoạt động của Gv và Hs

Dự kiến sản phẩm

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu đoạn 1- 5 phút

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Gv yêu cầu hs trao đổi theo hình thức nhóm đôi để giải quyết vấn đề:

Đọc đoạn 1, tìm những từ ngữ chỉ thời gian, không gian và con người để hình dung, tái hiện bối cảnh trao duyên. Theo các em, ý định trao duyên cho TV được TK dự định sẵn hay bất chợt nảy sinh?

B2. Thực hiện nhiệm vụ

Hs trao đổi nhanh với bạn bên cạnh và đưa ra câu trả lời cho cặp nhóm mình.

B3. Báo cáo thảo luận

- Đại diện 1 nhóm đứng tại chỗ trình bày, 1-2 nhóm nhận xét bổ sung nếu cần.

- Gv theo dõi, điều hành, hỗ trợ HS.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện:

GV nhận xét, đánh giá, bổ sung và chốt vấn đề.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu đoạn 2,3,4- Diễn biến tâm trạng của TK khi trao duyên- 55 phút

B1. Chuyển giao nhiệm vụ

Gv chia lớp thành các nhóm (6-7 hs) để thực hiện nhiệm vụ:

+ Nhóm 1,2 thảo luận PHT số 1 để tìm hiểu về đoạn 2: TK nói lời trao duyên và thuyết phục TV

+ Nhóm 3,4 thảo luận PHT số 2 để tìm hiểu về đoạn 3: TK trao kỉ vật và dặn dò TV chuyện mai sau.

+ Nhóm 5,6 thảo luận PHT số 3 để tìm hiểu về đoạn 4: Lời độc thoại nội tâm than thở cùng KT của TK

- Gv chiếu slide và phát cho mỗi nhóm 1 phiếu học.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

B2. Thực hiện nhiệm vụ- 20 phút

- HS trong từng nhóm làm việc nhóm, thể hiện kết quả trên giấy A0- 15 phút

- 2 Nhóm cùng nhiệm vụ trao đổi kết quả cho nhau, ghi ý kiến bổ sung bằng màu mực khác- rồi trả kết quả về cho nhóm bạn hoàn thiện sản phẩm- 5 phút.

- Gv quan sát, cố vấn.

B3. Báo cáo thảo luận- 24 phút

(Mỗi nhóm có tối đa 5 phút cho phần báo cáo, 3 phút cho tranh luận)

- Đại diện nhóm: 1 hoặc 2 lên báo cáo kết quả nhiệm vụ đọc hiểu đoạn 2- lớp theo nghe có định hướng, cùng trao đổi với đại diện nhóm 1,2.

- Đại diện nhóm 3 hoặc 4 lên báo cáo kết quả nhiệm vụ tìm hiểu đoạn 3- lớp theo nghe có định hướng, cùng trao đổi với đại diện nhóm 3,4.

- Đại diện nhóm: 5 hoặc 6 lên báo cáo kết quả nhiệm vụ tìm hiểu đoạn 4- lớp theo nghe có định hướng, cùng trao đổi với đại diện nhóm 5,6.

B4. Đánh giá kết quả thực hiện: 11 phút

- Sau phần báo cáo, trao đổi, tranh luận của mỗi nhóm, GV nhận xét, bổ sung, chốt lại kiến thức. Mỗi nhóm Gv thực hiện trong khoảng 3 phút.

II. Khám phá chi tiết văn bản

1. Đoạn 1 (711-723): Bối cảnh trao duyên

- Thời gian: “Dầu chong trắng đĩa”, “chợt tỉnh giấc xuân”

→ đêm khuya.

- Không gian: “dưới đèn”

→ căn phòng, thanh vắng.

- Con người:

+ Thúy Vân: “ ân cần hỏi han”, “chị riêng oan một mình”

→ lo lắng, cảm thông, muốc được chia sẻ cùng chị.

+ Thúy Kiều:

++ “Lòng đương thổn thức đầy”, “tơ duyên còn vướng”

→ băn khoăn, trăn trở.

++ “hở môi... thẹn thùng”

→ lo lắng cho người khác, ý thức được sự hẹ trọng của điều sắp nói.

==> Cuộc trao duyên diễn ra trong bối cảnh đêm trước ngày TK lên đường theo MGS nhưng lòng còn trĩu nặng những băn khoăn, trăn trở, dằn vặt. Sự ân ần hỏi han và tấc lòng thấu hiểu của TV giúp TK lóe lên ý định cậy nhờ em gái thay mình trả món nợ ân tình với chàng Kim như là một giải pháp giúp nàng vẹn tròn cả bên tình bên hiếu.

2. Diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều khi trao duyên

2.1. Đoạn 2: Thúy Kiều nói lời trao duyên và thuyết phục Thúy Vân

* Lời nhờ cậy đặc biệt:

- “Cậy em em có chịu lời

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa”

+ Từ ngữ:

++ “Cậy” (So với nhờ, mong): thanh trắc mang âm điệu nặng → nhờ vả, gửi gắm, tin tưởng, trông mong, hin vọng.

++ “Chịu” (so với nhận lời): Thanh trắc đối âm với “cậy”: tăng thêm sức nặng cho sự tin tưởng→ bắt buộc, nài ép, chịu thua thiệt

+  Hành động: “lạy”, “thưa”→ sự sang trọng, thái độ kính cẩn, cung kính, báo hiệu điều hệ trọng, khó xử sắp sửa được nói ra.

-“Giữa đường đứt gánh tương tư

Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em”

+ Thành ngữ dân gian “Giữa đường đứt gánh” cùng cách kết hợp từ lạ “gánh tương tư”→ tình yêu sâu nặng nhưng dang dở giữa Thúy Kiều và Kim Trọng.

+ Hình ảnh ẩn dụ “keo loan”, “tơ thừa”→ tình duyên chắp vá, gượng gạo với Kim Trọng mà Kiều đang phó mặc cho em.

=> Lời nhờ cậy, lời trao duyên với ngôn từ đặc biệt kèm hành động khác thường cho thấy Kiều là người nhạy cảm, tinh tế, khéo léo, dù bản thân đang đau đớn, vỡ vụn vẫn biết đặt mình vào vị trí của người khác đề thấu hiểu.

* Lời thuyết phục: đưa ra 4 lí do:

- Kể lại câu chuyện tình yêu với Kim Trọng:

Kể từ khi gặp chàng Kim

Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề

→ngắn gọn, đầy đủ những mốc son: gặp gỡ, thề nguyền, đính ước và cả cảnh ngộ nghiệt ngã để TV hiểu tình cảm sâu nặng, thiêng liêng giữa hai người, hiểu vì sao nàng phải cậy nhờ em thay mình trả nghĩa cho KT.

- Nhắc lại cơn gia biến và sự hi sinh của bản thân để cứu nguy cho cả gia đình:

Sự đâu sóng gió bất kì

Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai

- Phân tích điều kiện của em:

Ngày xuân em hãy còn dài

- Viện đến tình ruột thịt sâu nặng:

Xót tình máu mủ thay lời nước non”

→ Kiều khéo léo dẫn ra 4 lí do thấu tình đạt lý, vừa chân thành, vừa có sức nặng thuyết phục, đẩy Vân vào tình thế không thể không nhận lời.

*Lời cảm tạ:

Chị dù thịt nát xương mòn

Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”

→ Tha thiết, chân thành, thấu tình đạt lí.

=>Với tài năng trong kết hợp lối nói trang nhã trong sáng tác văn chương bác học (sử dụng điển tích, điển cố) với cách nói giản dị, nôm na của văn chương bình dân (thành ngữ dân gian quen thuộc), Nguyễn Du đã thành công trong việc xây dựng vẻ đẹp của Thúy Kiều: Con người tình nghĩa, thông minh, khôn khéo, giàu đức hi sinh.

2.2. Đoạn 3: Thúy Kiều trao kỉ vật và dặn dò Thúy Vân.

* TK trao kỉ vật:

“Chiếc vành với bức tờ mây

Duyên này thì giữ vật này của chung

Dù em nên vợ nên chồng

Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên

Mất người còn chút của tin

Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa

- Phép liệt kê: Chiếc vành, bức tờ mây, phím đàn, mảnh hương nguyền

→ Những kỉ vật thiêng liêng minh chứng cho tình yêu tha thiết, sâu nặng giữa Kim và Kiều được Kiều cất giữ và coi như những thứ vô giá trong đời mình.

- Tâm trạng khi trao kỉ vật:

+ Duyên này thì giữ>< vật này của chung

++ “Duyên này”: duyên phận giữa Kim – Kiều nay Kiều trao lại cho Vân.

++ “Vật này Của chung”: Trước đó chúng chỉ là những kỉ vật của Kim, Kiều nhưng nay còn là kỉ vật của Vân; Kiều vừa muốn trao lại cho Vân để từ nay Vân sẽ cất giữ chúng nhưng lại vừa muốn khẳng định chủ quyền bản thân trên những kỉ vật.

+ “ em vợ nên chồng” ><“ lòng chẳng quên”: tự nguyện tác thành, mong em và chàng Kim nên duyên vợ chồng >< nhưng lại vẫn muốn khắc ghi bóng hình mình trong tâm trí chàng Kim.

→ Phép tiểu đối được sử dụng nhuần nhuyễn, khéo léo cùng ngôn ngữ đối thoại nửa mê nửa tỉnh của nhân vật đã thể hiện những mâu thuẫn gay gắt trong nội tâm Kiều: Sự giằng xé giữa giữa lí trí và tình cảm, giữa hoàn cảnh và khát vọng, giữa hành động và lời nói.

→ Nội tâm giằng xé cho thấy nỗi đau tột cùng, vỡ vụn của Kiều khi phải chia lìa, vĩnh biệt với mối tình đầu đẹp đẽ, lãng mạn.

* TK dặn dò TV chuyện mai sau:

- “Mai sau”: những ngày sắp tới,tương lai.

- Trước đó khi trao duyên Kiều từng khẳng định nếu Vân nhận lời nhờ cậy, nàng sẽ “ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”.

- Nhưng trong lời dặn dò TV chuyện mai sau, Kiều lại hình dung trong khi em và người yêu đang hạnh phúc, mặn nồng, bản thân mình chỉ là kẻ mệnh bạc phải “ thác oan”- chết khi còn vấn vương hồng trần, còn mang nặng lời nguyện thề chưa trọn và sẽ hiện về như một hồn ma không thể siêu thoát.

→ Những hình dung hãi hùng cho thấy tâm lí nhân vật đã có sự biến đổi từ trạng thái tỉnh táo, sáng suốt sang lúng túng, bối rối, thậm chí có lúc như rơi vào ảo giác.
=> Kiều trao kỉ vật cho em mà lòng Kiều thổn thức, não nề, nuối tiếc, đau xót. Tâm trạng đau đớn, vò xé, đang nói chuyện với Thuý Vân nhưng dường như nàng đang thảm thiết với nỗi đau riêng trong tâm hồn mình.

2.3. Đoạn 4 (749-758): Lời độc thoại nội tâm của Thúy Kiều

 * Độc thoại nội tâm về tình cảnh của chính mình:

- Sử dụng một loạt thành ngữ dân gian:

+ “trâm gãy bình tan” → tình duyên tan vỡ;

+ “phận bạc như vôi” → số phận bất hạnh;

+ “nước chảy hoa trôi” → tương lai vô định

→ Tâm trạng đau đớn tột cùng khi ý thức cao độ về hiện tại nghiệt ngã của mình.

* Hướng về chàng Kim để nói lời tạ tội, tiễn biệt:
- Nhịp thơ hai câu cuối: 3/3 và 2/2/2/2 như nhát cắt, tiếng nấc nghẹn ngào, đau đớn chia lìa.
- Kiều nhận lỗi lầm về mình, tự cho rằng mình là người phụ bạc.

- Day dứt, đau đớn vì lời thề dang dở.

→ Ban đầu, Kiều ngỡ trao duyên cho TV là lối thoát giúp chu toàn cả bên tình bên hiếu giúp nàng vơi bớt những day dứt, khắc khoải, đau đớn. Nhưng kết thúc cuộc trao duyên, tình yêu và nỗi đau vẫn vẹn nguyên, thậm chí còn trào dâng mãnh liệt hơn.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS làm việc cá nhân vận dung kiến thức vừa đọc hiểu để hoàn thành nhiệm vụ:

+ Khái quát nghệ thuật và nội dung văn bản ra giấy nháp.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS suy nghĩ, trả lời

- Gv quan sát, hỗ trợ

Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- Hs trả lời

- Hs khác lắng nghe, bổ sung

- Gv quan sát, hỗ trợ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Gv nhận xét, bổ sung, chốt vấn đề.

III. Tổng kết

1. Giá trị nội dung

- Thông qua diễn biến tâm trạng của TK khi trao duyên, đoạn trích đã thể hiện bi kịch tình yêu và số phận bất hạnh của Thúy Kiều khi phải tự tay trao tình yêu đầu đời cho người khác.

- Qua đó, cho thấy nhân cách cao đẹp của TK khi hi sinh hạnh phúc cá nhân để đổi lấy bình yên cho gia đình, hi sinh cho tình yêu, suy nghĩ và hành động cho người khác.

2. Đặc sắc nghệ thuật:

- Đoạn trích có sự kết hợp, đan xen của nhiều hình thức ngôn ngữ: lời người kể chuyện, lời đối thoại và độc thoại của nhân vật, lời nửa trực tiếp.

- Đoạn trích cho thấy tài năng ngôn ngữ bậc thầy của Nguyễn Du khi kết hợp tinh hoa của hai dòng ngôn ngữ bác học và bình dân: Từ Hán Việt kết hợp từ thuần Việt; thành ngữ dân gian, từ láy...

- Miêu tả tinh tế diễn biến tâm trạng nhân vật.

Họ tên/Nhóm HS………………………………………..Lớp……………………

Phiếu học tập số 1

TRAO DUYÊN

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

Tìm hiểu đoạn 2: Thúy Kiều trao duyên và thuyết phục Thúy Vân

- (?): Lời nhờ cậy Thúy Vân được Thúy Kiều bày tỏ vớ thái độ như thế nào? Tìm hiểu giá trị của những từ ngữ được dùng để thể hiện thái độ đó?

- (?): Thúy Kiều dựa vào điều gì để thuyết phục Thúy Vân?

- (?)Có ý kiến cho rằng, với 2 câu thơ cuối trong đoạn, Kiều đã viện đến cả cái chết để buộc Vân nhận lời. Ý kiến khác lại khẳng định đó chỉ cách nói thể hiện lời cảm tạ của Kiều? Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

- (?):Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của doạn thơ và vẻ đẹp tâm hồn của Thúy Kiều qua đoạn 2

Họ tên/Nhóm HS………………………………………..Lớp……………………

Phiếu học tập số 2

TRAO DUYÊN

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

Tìm hiểu đoạn 3: Thúy Kiều trao kỉ vật và dặn dò Thúy Vân.

- (?):Những kỉ vật nào đã được Thúy Kiều trao lại cho Thúy Vân? Những kỉ vật ấy nói lên điều gì về mối tình Kim- Kiều?

- (?): Tìm những từ ngữ chỉ tâm trạng của Thúy Kiều khi trao kỉ vật? Sự mâu thuẫn, giằng xé trong tâm trạng TK cho thấy điều gì?

- (?): Khi thuyết phục TV, TK khẳng định nếu em nhận lời trao duyên thì nàng dẫu có phải chết cũng “Ngậm cười chín suối hãy còn hơm lây” nhưng trong lời dặn dò em, TK lại hình dung về bản thân như thế nào?

- (?):Nhận xét diễn biến tâm trạng của Thúy Kiều khi trao kỉ vật?

Họ tên/Nhóm HS………………………………………..Lớp……………………

Phiếu học tập số 3

TRAO DUYÊN

(Trích Truyện Kiều - Nguyễn Du)

Tìm hiểu đoạn 4: Lời độc thoại nội tâm của Thúy Kiều

- (?): Trong 10 câu thơ cuối, Nguyễn Du đã thay đổi hình thức ngôn ngữ như thế nào?

- (?):Tìm những từ, ngữ thể hiện ý thức về tình cảnh hiện tại của Thúy Kiều? Nhận xét về tình cảnh đó.

- (?) Lời độc thoại hướng về Kim Trọng có nội dung gì?

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ: Gv tổ chức trò chơi “Vòng quay văn học”

Câu 1: Ngôn ngữ, cử chỉ của Thúy Kiều trong 2 câu thơ “Cậy em em có chịu lời/Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa” không thể hiện điều gì?

A. Điều mà Thúy Kiều sắp nói rất đặc biệt, không dễ gì đem ra nhờ cậy.

B. Thúy Kiều rất thấu hiểu sự hi sinh của em gái khi chấp nhận điều mình sẽ nhờ cậy.

C. Thúy Kiều đau đớn đến mức không biết người ngồi trước mặt mình là em gái.

D. TK tỏ ý hàm ơn sâu sắc đối với em gái khi chấp nhận điều mình sẽ gửi gắm.

Câu 2: Lý do TK đưa ra để thuyết phục em là gì?

A. Sự sóng gió bất kì của gia đình

B. Ngày xuân còn dài của Thúy Vân

C. Tình chị em ruột thịt giữa TV và TK

D. Cả A, B, C

Câu 3: Kỉ vật tình yêu được nhắc đến trong cuộc trao duyên là gì?

A. Chiếc vành, bức tờ mây.

B. Phím đàn, mảnh hương nguyền.

C. Cả A và B đều đúng

D. Cả A và B đều sai.

Câu 4: Điều gì không xuất hiện trong tưởng tượng của Thúy Kiều về tương lai sau khi đã trao duyên cho em?

A. Nàng sẽ được đoàn viên cùng Kim Trọng

B. Nàng sẽ chịu số phận của người mệnh bạc, thác oan

C. Nàng vẫn nặng lời thề với tình yêu dành cho Kim Trọng

D. Nàng mong mỏi được chàng Kim thấu hiểu, cảm thông

Câu 5: Trở lại với thực tế “ Bây giờ trâm gãy gương tan”, ngôn ngữ của Thúy Kiều hướng đến đối thoại cùng ai?

A. Thúy Vân

B. Kim Trọng

C. Chính mình

D. Cả B và C

Câu 6: Đoạn trích “Trao duyên” thể hiện nội dung gì?

A. Bi kịch tình yêu tan vỡ

B. Thân phận bất hạnh của Thúy Kiều

C. Nhân cách cao đẹp của Thúy Kiều

D. Cả A, B, C

Câu 7: Nhận xét chính xác nhất về những thành công nghệ thuật của đoạn trích “Trao duyên”?

A. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật; sự điêu luyện, tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa dạng, linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ.

B. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật.

C. Sự điêu luyện, tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa dạng, linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ.

D. Sự tài tình, tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật; sự điêu luyện, tinh xảo trong việc lựa chọn và sử dụng ngôn ngữ; sự đa dạng, linh hoạt trong việc sử dụng các hình thức ngôn ngữ; ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, nhịp điệu.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- Gv phổ biến luật chơi, điều hành, quan sát.

- HS thực hiện nhiệm vụ;

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Gv tổ chức hoạt động

- Hs nhận xét

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt kết quả trò chơi và trao thưởng nếu có

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

DỰ KIẾN SẢN PHẨM

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chuyển giao nhiệm vụ:

Truyện Kiều là tiếng nói hiểu đời, thương đời của Nguyễn Du. Viết đoạn văn khoảng 150 chữ chỉ ra biểu hiện của sự hiểu và thương ấy trong đoạn trích Trao duyên.

- HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ

- Gv quan sát, lắng nghe gợi mở

- HS thực hiện nhiệm vụ;

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Gv tổ chức hoạt động

- Hs nhận xét

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức.

Bảng kiểm đánh giá đoạn văn

Hoạt động của GV và HS

Sản phẩm dự kiến

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV chia HS thành 2 nhóm, chuyển giao nhiệm vụ:

Nhóm 1: Em hãy nêu những hiểu biết của mình về tác giả Nguyễn Du, nàng Tiểu Thanh.

Nhóm 2: Nêu những nét khái quát về tác phẩm “Độc Tiểu Thanh kí” (Thể thơ, bố cục, hoàn cảnh sáng tác, nhan đề).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh hoạt động theo nhóm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi.

• Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV: nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả Nguyễn Du

- Sinh năm 1765, mất năm 1820.

- Là đại thi hào của dân tộc Việt Nam.

2. Về Tiểu Thanh

- Họ Phùng, sống khoảng đầu thời Minh

- Từ nhỏ nàng đã thông hiểu các môn nghệ thuật cầm kì thi hoạ, lại có phong tư lộng lẫy hơn người

- Năm 16 tuổi, nàng được gả làm vợ lẽ cho Phùng Sinh, một công tử nhà gia thế.

- Vợ cả tính hay ghen lại cay độc, bắt nàng ra sống riêng trên Cô Sơn, gần Tây Hồ.

- Vì đau buồn, nàng sinh bệnh rồi qua đời khi mới tròn 18 tuổi. Những bài thơ nàng viết để giải tỏa u buồn bị người vợ cả đốt, chỉ còn vương sót lại vài bài

3. Tác phẩm

- Xuất xứ: Trích trong Thanh Hiên thi tập

- Hoàn cảnh sáng tác: Nguyễn Du viết bài thơ trong thời gian ông đi xứ bên Trung Quốc

- Nhan đề “Độc Tiểu Thanh kí”: có hai cách hiểu:

+ “Tiểu Thanh kí” có thể là tên một tập thơ của nàng Tiểu Thanh. “Độc Tiểu Thanh kí” => Đọc tập thơ của nàng Tiểu Thanh.

+ “Tiểu Thanh kí”: có thể là câu chuyện về nàng Tiểu Thanh. Rất có thể, Nguyễn Du đã đọc truyện về nàng Tiểu Thanh và viết nên bài thơ này.

- Thể thơ: thất ngôn bát cú.

- Bố cục: đề, thực, luận, kết.

Hoạt động của GV và HS

Sản phẩm dự kiến

Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu 2 câu đề

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV cho học sinh thảo luận cặp đôi, tìm hiểu 2 câu đề của bài thơ bằng việc hoàn thành phiếu học tập số 1.

- Cảnh Tây Hồ được miêu tả như thế nào, thông qua biện pháp gì?

- Sự biến đổi của cảnh Tây Hồ thể hiện quy luật gì của cuộc đời?

• Tâm trạng của tác giả trước cảnh?

• Nguyễn Du viếng Tiểu Thanh trong tâm thế nào? (làm rõ nghĩa của từ “độc điếu”)

• Hình ảnh “nhất chỉ thư” gợi cho em suy nghĩ gì về đời người.

• Qua đó em nhận xét gì về tình cảm của nhà thơ dành cho Tiểu Thanh?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Hoạt động cặp đôi

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi.

• Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV: nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu 2 câu thực

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV chia lớp thành 4 nhóm, hướng dẫn HS tìm hiểu 2 câu thực của bài thơ qua hình thức trao đổi, thảo luận nhóm theo kĩ thuật Khăn trải bàn

- Dựa vào phần tìm hiểu nhân vật Tiểu Thanh, hãy cho biết câu 3,4 đã tái hiện cuộc đời Tiểu Thanh như thế nào?

- Hai từ “son phấn” và “văn chương” còn tượng trưng cho điều gì? Từ đó nhà thơ muốn khái quát về kiểu người nào trong xã hội?

- Hãy làm rõ ý nghĩa của những từ “liên tử hậu” (xót xa sau khi chết), “lụy phần dư” (bị đốt dở)

- Từ cuộc đời, số phận của Tiểu Thanh, Nguyễn Du thể hiện thái độ, cảm xúc gì?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh hoạt động theo nhóm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi.

• Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV: nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức

HS: Đánh giá nhóm khác bằng bảng kiểm

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM TRÌNH BÀY NỘI DUNG THẢO LUẬN CÁC NHÓM

Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu 2 câu luận

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV yêu cầu học sinh đọc văn bản và trả lời câu hỏi.

- Em hiểu thế nào là “nỗi hờn kim cổ”, "Phong vận kì oan", " thiên nan vấn" ?

- Tại sao Nguyễn Du lại nhận mình là người cùng hội cùng thuyền với Tiểu Thanh? Thái độ của nhà thơ thể hiện qua đó?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh hoạt động cá nhân.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi.

• Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV: nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

Nhiệm vụ 4: Tìm hiểu 2 câu kết

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập

GV yêu cầu học sinh đọc văn bản và trả lời câu hỏi.

- Em hiểu thế nào là “nỗi hờn kim cổ”, "Phong vận kì oan", " thiên nan vấn" ?

- Tại sao Nguyễn Du lại nhận mình là người cùng hội cùng thuyền với Tiểu Thanh? Thái độ của nhà thơ thể hiện qua đó?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

Học sinh hoạt động cá nhân.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS trả lời câu hỏi.

• Gv quan sát, hỗ trợ, tư vấn

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV: nhận xét đánh giá kết quả của các cá nhân, chuẩn hóa kiến thức.

II. Khám phá văn bản

1. Hai câu đề:

- Tây Hồ hoa uyển tận thành khư

(Tây hồ cảnh đẹp hoá gò hoang)

- Từ ngữ đối lập: Cảnh đẹp >< Gò hoang

-> Sự thay đổi lớn lao của tự nhiên, của đất trời: Tây Hồ còn đó nhưng vườn hoa thì không; cảnh đẹp một thời bây giờ đã mất, thay vào đó là sự hoang tàn, lạnh lẽo.