Lỗi về mạch lạc và liên kết trong đoạn văn:
Dấu hiệu nhận biết và cách chỉnh sửa
I. Lỗi về mạch lạc trong đoạn văn là gì?
- Lỗi mạch lạc trong đoạn văn là khi các câu trong một đoạn văn không cùng hướng về một chủ đề hay một nội dung bao trùm hoặc không được sắp xếp theo một trình tự hợp lí.
II. Dấu hiệu nhận biết lỗi về mạch lạc trong đoạn văn và cách sửa
* Nhận biết lỗi: Các câu trong đoạn không tập trung vào một chủ đề (lỗi lạc chủ đề) hoặc nội dung trong câu chủ đề không được triển khai đầy đủ trong đoạn văn (lỗi thiếu hụt chủ đề).
- Khắc phục lỗi:
+ Lựa chọn hoặc xác định đúng chủ đề của đoạn văn.
+ Gạch bỏ hoặc sửa lại các câu không hướng vào chủ đề.
+ Viết thêm câu phát biểu chủ đề
Ví dụ: Mọi tác phẩm nghệ thuật đều bắt đầu từ một cảm xúc. Thơ là loại hình nghệ thuật có ngôn ngữ giàu hình ảnh và nhạc điệu. Thơ có thể có vần, có thể không có vần.
+ Lỗi sai: Lạc chủ đề.
+ Cách sửa: Mọi tác phẩm nghệ thuật, trong đó có thơ, đều bắt đầu từ một cảm xúc. Thơ là thể loại vừa giàu cảm xúc vừa giàu hình ảnh và nhạc điệu. Nhạc điệu không nhất thiết do vần quy định nên thơ có thể có vần hoặc không vần.
* Nhận biết lỗi: Các câu trong đoạn không được sắp xếp theo một trình tự hợp lí.
- Khắc phục lỗi: Đọc kĩ đoạn văn và sắp xếp lại các câu theo trình tự hợp lí (trình tự thời gian, trình tự lần lượt các hành động,...)
Ví dụ: (1) Bỗng nhiên, một vị thần khổng lồ xuất hiện. (2) Thuở ấy, chưa có thế gian, cũng như chưa có muôn vật và loài người. (3) Thần bước một bước là có thể qua từ vùng này đến vùng nọ, hay từ đỉnh núi này sang đỉnh núi khác. (4) Trời đất chỉ là một vùng hỗn độn tối tăm, lạnh lẽo. (5) Chân thần dài không thể tả xiết.
+ Lỗi sai: Các câu trong đoạn văn không được sắp xếp theo trình tự thời gian hợp lí.
+ Cách sửa: Sắp xếp lại các câu theo trình tự: 2, 4, 1, 5, 3.
* Nhận biết lỗi: Các câu trong đoạn văn mâu thuẫn với nhau.
- Khắc phục lỗi: Đọc và sửa lại câu văn có ý mâu thuẫn để thống nhất với chủ đề của đoạn.
Ví dụ: (1) Hình tượng người nông dân trong văn học hiện thực có những nét đẹp truyền thống. (2) Nếu đặt họ bên những nhân vật phản diện như Nghị Lại, Nghị Quế, thì họ hoàn toàn đối lập với bản chất kệch cỡm, nhố nhăng, tàn ác của bạn quan lại. (3) Chị Dậu không như Thuỷ Kiều hay Kiều Nguyệt Nga khi gặp hoạn nạn thi vào cõi Phật để hưởng chút bình an, mà chị đã đấu tranh để bảo vệ nhân phẩm. (Dẫn theo Nguyễn Minh Thuyết)
+ Lỗi sai: Ý câu (3) mâu thuẫn với ý câu (1)
+ Cách sửa: viết lại câu (3) để thống nhất với chủ đề được nêu ở câu (1). ((3) Ngay trong hoàn cảnh bất hạnh, khổ cực vì bị hà hiếp bóc lột, chị Dậu vẫn thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ yêu thương chồng con đảm đang tháo vát.)
III. Lỗi về liên kết trong đoạn văn là gì?
- Khái niệm: Lỗi về liên kết trong đoạn văn là khi các câu văn trong một đoạn văn không được kết nối chặt chẽ với nhau trên phương tiện hình thức ngôn ngữ..; được thể hiện rõ khi các phép liên kết như lặp, thế, nối,... không được sử dụng trong trường hợp cần thiết hoặc bị dùng sai.
IV. Dấu hiệu nhận biết lỗi về liên kết trong đoạn văn và cách sửa
* Nhận biết lỗi: Giữa các câu trong đoạn văn không có phương tiện kết nối cần thiết hoặc có nhưng không phù hợp, khiến đoạn văn trở nên rời rạc.
- Khắc phục lỗi:
+ Xác định phương tiện kết nối cần có giữa các câu.
+ Thay thế hoặc bỏ cụm từ đảm nhiệm chức năng kết nối đã bị dùng sai.
+ Nếu chưa có phương tiện kết nối cần thiết thì phải bổ sung. Có thể viết thêm câu phù hợp nhằm khắc phục sự đứt đoạn của mạch trình bày.
Ví dụ: Trong tác phẩm “Chí Phèo”, Nam Cao đã vẽ lên bộ mặt của con quỷ dữ ở làng Vũ Đại. Nhắc đến Chí Phèo là người ta lại nhớ đến một tên say, một kẻ chuyên nghề đâm thuê, chém mướn và rạch mặt ăn vạ. Nhưng tất cả những ước mơ tưởng rất bình thường của Chí đều không được xã hội thừa nhận.
+ Lỗi sai: sử dụng phương tiện liên kết “nhưng” không phù hợp.
+ Cách sửa: Thay từ “nhưng” bằng bởi vậy, vì vậy, bởi thế,...
V. Bài tập sửa lỗi mạch lạc và liên kết trong đoạn văn
Bài 1. Chỉ ra và nêu cách sửa lỗi liên kết trong những trường hợp sau:
a. Ngoài sân vang lên tiếng khua lộp cộp. Và tôi không nghe thấy gì.
b. Trong quá trình tồn tại và phát triển, kho tàng thần thoại Hy Lạp đã trải qua nhiều biến đổi, pha trộn rất phức tạp. Tuy nhiên, những gì còn lưu giữ được đến hiện nay về thần thoại Hy Lạp không phải ở dạng nguyên sơ nhất.
c. Văn bản Đi san mặt đất giúp người đọc hiểu về quá trình tạo lập thế giới trong nhận thức của người Lô Lô xưa. Họ còn khá giản đơn. Họ cũng đã hiểu được vai trò của con người trong việc cải tạo thiên nhiên.
Trả lời:
|
Câu |
Lỗi liên kết |
Cách sửa |
|
a |
Dùng phương tiện liên kết “và” chưa phù hợp. |
Thay “và” bằng “nhưng”
(Ngoài sân vang lên tiếng khua lộp cộp. Nhưng tôi không nghe thấy gì.) |
|
b |
Dùng phương tiện liên kết “tuy nhiên” chưa phù hợp. |
Thay “tuy nhiên” bằng “vì vậy”
(Trong quá trình tồn tại và phát triển, kho tàng thần thoại Hy Lạp đã trải qua nhiều biến đổi, pha trộn rất phức tạp. Vì vậy, những gì còn lưu giữ được đến hiện nay về thần thoại Hy Lạp không phải ở dạng nguyên sơ nhất.) |
|
c |
Thiếu phương tiện liên kết và sử dụng phương tiện liên kết chưa phù hợp. |
- Bổ sung phương tiện liên kết “tuy nhiên”.
(Văn bản Đi san mặt đất giúp người đọc hiểu về quá trình tạo lập thế giới trong nhận thức của người Lô Lô xưa. Nhận thức ấy còn khá giản đơn. Tuy nhiên, họ cũng đã hiểu được vai trò của con người trong việc cải tạo thiên nhiên.) |
Bài 2. Chỉ ra những lỗi thiếu mạch lạc trong những đoạn trích dưới đây:
a. Trong ca dao Việt Nam, những bài hát về tình yêu nam nữ là những bài hát nhiều hơn tất cả. Họ yêu gia đình, yêu cái tổ ấm cùng nhau chung sống, yêu nơi chôn rau cắt rốn. Họ yêu người làng, người nước, yêu từ cảnh đồng ruộng, đến công việc trong xóm, ngoài làng. Tình yêu đó nồng nhiệt, đằm thắm và sâu sắc.
b. Qua truyện Thần Trụ Trời, ta thấy người thời cổ nhận thức và lí giải về cách hình thành thế giới rất giản đơn. Trời đất ban đầu dính vào nhau.
Trả lời:
a. Lỗi lạc chủ đề, sửa bằng cách triển khai nội dung về tình yêu nam nữ trong ca dao Việt Nam ở câu 2 và câu 3.
b. Lỗi thiếu hụt chủ đề vì nội dung nêu trong câu chủ đề không được triển khai đầy đủ.
Bài 3. Chỉ ra lỗi thiếu mạch lạc trong những đoạn trích dưới đây và nêu cách sửa
a. Trong cuộc sống có rất nhiều giây phút tươi đẹp khiến ta nhớ mãi. Đó có thể là một chuyến dạo chơi công viên, khi ta cùng người bạn thân lặng ngắm những khóm hoa tươi đẹp khoe sắc bên hồ.
b. Văn nghị luận yêu cầu người viết phải đưa ra quan điểm của mình về một vấn đề, sau đó mới giải thích và thuyết phục người đọc đồng tình với quan điểm của mình. Chúng ta thường cảm thấy văn nghị luận khó viết, thật ra đây là kiểu bài dễ viết nhất so với văn biểu cảm và văn miêu tả vì dàn ý của bài văn nghị luận mang tính khuôn mẫu và tương đối ổn định.
Trả lời:
a. Đoạn văn mắc lỗi thiếu hụt chủ đề (nội dung nêu trong câu chủ đề không được triển khai đầy đủ trong đoạn văn).
- Cách sửa: Trong cuộc sống có rất nhiều giây phút tươi đẹp khiến ta nhớ mãi. Đó có thể là một chuyến dạo chơi công viên, khi ta cùng người bạn thân lặng ngắm những khóm hoa tươi đẹp khoe sắc bên hồ. Đó có thể là hình bóng của ông bà lom khom bắt sâu, tỉa lá để mùa sau vườn cam quả lại lúc lỉu đầy cành. Những khoảng khắc đơn sơ nhưng tuyệt với ấy là những kỉ niệm đẹp, mãi không phai trong lòng mỗi người.
b. Đoạn văn mắc lỗi lạc chủ đề vì câu chủ đề nói về đặc điểm của văn nghị luận nhưng câu thứ hai lại nói về dàn ý của kiểu bài này.
- Cách sửa: Văn nghị luận yêu cầu người viết phải đưa ra quan điểm của mình về một vấn đề, sau đó mới giải thích và thuyết phục người đọc đồng tình với quan điểm của mình. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất trong văn nghị luận là hệ thống luận điểm trình bày quan điểm cá nhân của người viết về vấn đề đang bàn luận. Sau đó, để làm rõ từng luận điểm, người viết cần đưa ra lí lẽ để giải thích và bằng chứng để chứng minh tính đúng đắn, tăng tính thuyết phục cho ý kiến.
