Bộ 10 đề thi giữa kì 1 Văn 11 Cánh diều (có đáp án chi tiết)

SỞ GD&ĐT TỈNH

……………………..

ĐỀ THI GIỮA HỌC KÌ I

Năm học: 2024 – 2025

Môn: Ngữ văn – Lớp 11

(Thời gian làm bài: 90 phút)

Phần

Câu

Nội dung

Điểm

Đọc hiểu

1

Phương thức biểu đạt: tự sự và biểu cảm

0,5 điểm

2

Đối tượng: cốm

0,5 điểm

3

- Biện pháp tu từ được sử dụng: so sánh: “cái đòn gánh hai đầu cong vút lên như chiếc thuyền rồng”.

- Tác dụng:

+ Gợi hình ảnh sinh động, giàu tính thẩm mĩ, làm nổi bật vẻ đẹp duyên dáng, mềm mại, uyển chuyển của cô hàng cốm và gánh cốm truyền thống.

+ Gợi không khí văn hóa cổ truyền đặc trưng của Hà Nội, khơi dậy trong người đọc cảm xúc trân trọng với một nét đẹp xưa cũ, thanh lịch.

+ Tạo ấn tượng sâu sắc, góp phần làm nổi bật vẻ đẹp bình dị mà đầy thi vị của mùa thu Hà Nội qua hình ảnh gánh cốm.

1,0 điểm

4

Tình cảm của tác giả đối với cốm – một thứ quà của lúa non:

+ Yêu mến và trân trọng: tác giả xem cốm không chỉ là món ăn mà còn là tinh hoa của đồng ruộng, là quà tặng thiên nhiên kết tinh từ bàn tay lao động.

+ Tự hào và nâng niu: cốm được miêu tả bằng những hình ảnh đẹp đẽ, tao nhã (màu xanh, vị thơm, sự dẻo) thể hiện niềm tự hào về nét văn hóa ẩm thực dân tộc.

+ Gắn bó sâu sắc: cốm không chỉ là món ăn, mà còn là biểu tượng của mùa thu, của Hà Nội, của tình làng nghĩa xóm, tình cảm gia đình.

+ Tình cảm tinh tế, sâu lắng: qua giọng văn nhẹ nhàng, sâu lắng, tác giả gửi gắm sự thấu hiểu và yêu thương với những giá trị giản dị nhưng đậm chất hồn Việt.

1,0 điểm

5

Chủ đề của văn bản: Qua việc trình bày những cảm nhận tinh tế và sâu sắc về cốm làng Vòng, tác giả đem đến cho người đọc những hiểu biết về một món ăn mang trong mình những giá trị độc đáo của văn hóa vật chất và tinh thần của người Việt; đồng thời muốn nhắn gửi mỗi người cần biết trân trọng giá trị ấy.

1,0 điểm

Viết

1

Từ nội dung văn bản, anh/ chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) bàn về vai trò của các giá trị văn hóa truyền thống.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

0,25 điểm

Yêu cầu về kiến thức: 

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý: 

Suy nghĩ về vai trò của các giá trị văn hóa truyền thống:

- Làm nên bản sắc, chiều sâu văn hóa của dân tộc

- Giúp đất nước phát triển một cách bền vững

- Làm giàu đời sống tâm hồn của mỗi cá nhân

v.v…

1,5 điểm

Có sự sáng tạo trong cách viết

0,25 điểm

2

Anh/ chị hãy viết bài thuyết minh về bánh chưng (có lồng ghép một hay nhiều yếu tố như: miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận).

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài. 

0, 25 điểm

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Thuyết minh về bánh chưng.

0,25 điểm

c Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1. Quy trình làm bánh chưng

- Nguyên liệu:

Bánh chưng được làm từ những thứ rất đơn giản và dễ chuẩn bị; kết hợp với bàn tay khéo léo của người gói bánh. Nguyên liệu chính là gạo nếp, lá dong, thịt và đậu xanh giã nhỏ.

+ Gạo nếp: người ta chọn những hạt tròn mẩy, không mốc để khi nấu dậy mùi thơm dẻo của gạo nếp.

+ Đậu xanh chọn loại đậu có màu vàng đẹp mắt, đồ chín mềm rồi giã nhỏ làm nhân bánh.

+ Thịt lợn: Người ta sẽ chọn thịt ba chỉ hoặc thịt nạc dăm, trộn với tiêu xay, hành tím băm nhuyễn.

+ Lá gói bánh: Ở một số vùng khác, người ta dùng lá chuối để gói bánh nhưng phổ biến nhất vẫn là lá dong. Lá phải có màu xanh đậm, gân khỏe, không bị héo, rách.

- Gói bánh:

Gói bánh chưng cần sự cần mẫn, tỉ mỉ và khéo léo để tạo nên chiếc bánh vuông vắn dâng cúng ông bà tổ tiên. Nhiều người cần khuôn vuông để gói nhưng cũng nhiều người không, chỉ cần gập bốn góc của lá dong là có thể gói được. Bao quanh nhân đậu và thịt là một lớp xôi dày. Chuẩn bị dây để bọc, giữ cho ruột bánh săn chắc, không bị nhão trong quá trình nấu.

- Nấu bánh:

Thông thường người ta nấu bánh bằng củi khô, nấu trong nồi to, đổ ngập nước và nấu trong khoảng 8-12 tiếng. Thời gian nấu lâu như vậy để đảm bảo bánh chín đều và mềm. Khi nước bánh sôi, mùi bánh chưng bốc lên nghi ngút. Khi đó, mọi người bắt đầu cảm nhận được không khí Tết bao trùm khắp nhà.

2. Vai trò, giá trị, ý nghĩa của chiếc bánh chưng

- Bánh chưng là món truyền thống dùng để cúng tổ tiên, không thể thiếu trong mỗi dịp lễ tết.

- Bánh chưng thể hiện sự biết ơn đối với tổ tiên, với trời đất, với mùa màng, đối với lương thực, từ đó để hy vọng một năm mới no đủ.

3,0 điểm

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

0,25 điểm

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.           

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.

0,25 điểm