10 Chuyên Đề Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Ngữ Văn 9 Có Lời Giải

TÊN CHUYÊN ĐỀ

NỘI DUNG CƠ BẢN

1. Củng cố, ôn tập một số đơn vị kiến thức cũ.

2. Chuyên đề 1:

Văn nghị luận

1.1. Khái quát một số kiến thức về văn bản trong chơng trình Ngữ văn 6,7,8.

1.2. Ôn tập kiểu bài nghị luận chứng minh.

1.3. Ôn tập kiểu bài nghị luận giải thích.

1.4. Kiểu bài nghị luận tổng hợp.

2.1. Nghị luận văn học: Nghị luận về một tác phẩm thơ, truyện hoặc một đoạn trích.

2.2 Nghị luận xã hội: Nghị luận về một sự việc, hiện tợng đời sống; một vấn đề t tởng đạo lí.

2.3. Củng có khắc sâu kiến thức và kĩ năng làm văn nghị luận với các đề văn cụ thể gắn với các kiến HS đã hoc ở các lớp dới.

3. Chuyên đề 2:

Tìm hiểu về một số vấn đề lí luận văn học.

4. Chuyên đề 3:

Khái quát về văn học trung đại Việt Nam

5. Chuyên đề 3: Nguyễn Dữ và tập “Truyền kì mạn lục”

6. Chuyên đề 4:

Kĩ năng làm văn nghị luận.

3.1. Cung cấp một số kiến thức lí luận: văn học là gì, các chức năng văn học, thể loại văn học, nhà văn và quá trình sáng tác, văn học và sự tiếp nhận văn học…

3.2. Hớng dẫn cách vận dụng lí luận văn học trong làm văn nghị luận.

4.1. Khái quát chung về văn học trung đại Việt Nam: thành phần cấu tạo, các nội dung chính, đặc điểm thi pháp…

4.2. Giới thiệu chi tiết về văn học trung đại Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ VI đến thế kỉ XVIII.

4.3. Các bài tập củng cố chuyên đề.

5.1. Giới thiệu khái quát về tác giả và tập “Truyền kì mạn lục” của Nguyễn Dữ.

5.2. Tìm hiểu chi tiết về “Chuyện ngời con gái Nam Xơng”

5.3. Luyện đề củng cố kiến thức chuyên đề.

6.1. Rèn luyện các kĩ năng xác định đề, xây dựng dàn ý, dựng đoạn, hành văn, khái quát, liên hệ, nâng cao, vận dụng lí luận văn học…

6.2. Kết hợp luyện đề với kiến thức các chuyên đề đã học và các kiến thức mở rộng, tổng hợp.

7. Chuyên đề 5: “Truyện Kiều” Nguyễn Du

7.1. Giới thiệu tác giả Nguyễn Du và tác phẩm “Truyện Kiều”.

7.2. Tìm hiểu chi tiết các đoạn trích học và đọc thêm trong “Truyện Kiều”.

7.3. Luyện đề với các kiểu bài: thuyết minh, nghị luận, đặc biệt là các đề văn nâng cao mang tính khái quát so sánh.

8. Chuyên đề 6:

Tác giả Nguyễn Đình Chiểu và “Truyện Lục Vân Tiên”.

8.1. Giới thiệu chung về tác giả và tác phẩm.

8.2. Tìm hiểu chi tiết các đoạn trích học và các văn bản khác của tác giả để hiểu thêm vẻ đẹp thơ văn và tâm hồn nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu.

8.3. Luyện đề khắc sâu kiến thức và tiếp tục rèn luyện kĩ năng làm văn.

9. Chuyên đề 8:

Văn học hiện đại Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945.

9.1. Khái quát những nét lớn về lịch sử Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 và những đặc điểm của tình hình văn học thời kì này.

9.2. Tìm hiểu một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu đợc học trong chơng trình.

9.3. Tìm hiểu một số hình tợng chủ yếu của văn học giai đoạn này: hình tợng ngời lính, ngời lao động, ngời phụ nữ…

9.4. Luyện đề về văn học hiện đại Việt Nam.

10. Ôn tập tổng hợp

và luyện đề

10.1. Củng cố kiến thức cơ bản và nâng cao trong chơng trình.

10.2. Hệ thống những nét lớn từng thời kì văn học, từng chủ đề, so sánh, đối chiếu các vấn đề có sự tơng đồng trong kiến thức chơng trình.

10.3 Luyện đề tổng hợp, kết hợp với việc tiếp tục rèn kĩ năng làm văn của HS: làm văn nghị luận văn học và nghị luận xã hội.

11.1.Ngoài các bớc tiến hành ôn tập nh trên, GV tích cực ra đề kiểm tra đánh giá, HS làm bài, chấm chữa bằng nhiều hình thức khác nhau.

11.2. Bổ sung những kiến thức về các văn bản khác trong chơng trình (một số văn bản nớc ngoài, các văn bản học thêm…), đặc biệt có thể còn có kiến thức của các lớp 6,7,8

11.3 Giải đáp các thắc mắc của HS.

11.4. Chuẩn bị điều kiện tốt nhất để HS tự tin tham gia kì thi HSG các cấp.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Viết bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của em về câu chuyện ngụ ngôn.

Học sinh có thể diễn đạt theo nhiều cách song phải đảm bảo những ý chính sau:

8,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận và trích dẫn câu chuyện.

b. Thân bài:

*. Tóm tắt truyện, nêu vấn đề cần nghị luận, giải thích:

- Câu chuyện kể về loài chim Chàng Làng (còn có thên khác là chim Bách Thanh), loài chim này có khả năng tuyệt vời là bắt chước giọng của những loài chim khác. Bản thân chú chim này rất tự hào về khả năng của mình và khi có mặt đông đủ bạn bè, họ hàng nhà chim, chú lại trình diễn năng khiếu ấy cho mọi người thưởng thức. Tuy nhiên khi được đề nghị hót bằng giọng của mình thì chú xấu hổ bay đi mất vì xưa nay chú chỉ bắt chước, nhại theo chứ đâu có luyện cho mình một giọng hót riêng.

- Ý nghĩa câu chuyện: phê phán thói bắt chước, nhại lại mà không chịu suy nghĩ, không chịu sáng tạo để làm nên phong cách riêng ở một số người.

=> Vấn đề bàn luận: Trong cuộc sống không nên bắt chước hay dập khuôn máy móc mà cần phải có sự sáng tạo.

- Bắt chước là một thói quen được hình thành từ thuở ấu thơ, nó giúp con người học hỏi được mọi thứ từ thế giới xung quanh để thích nghi với cuộc sống. Bắt chước là giai đoạn đầu tiên của tư duy mà bất cứ ai cũng phải trải qua bởi khó có thể phát minh, sáng tạo ra cái mới nếu không dựa vào những ý tưởng cũ.

*. Phân tích, chứng minh làm rõ vấn đề nghị luận:

- Thành công của ngày hôm nay không thể giống với ngày hôm qua, ngày mai không thể giống với ngày hôm nay vì thế con người không thể dập khuôn, bắt chước những cái đã có. Việc bắt chước một cách máy móc sẽ làm ra mất đi phong cách riêng của mình, thui chột khả năng sáng tạo, ảnh hưởng lớn tới sự phát triển trong tương lai (dẫn chứng).

- Sáng tạo trong cuộc sống có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Sáng tạo giúp con người hoàn thiện cái đã có rồi và còn khám phá, phát triển ra cái mới. Sáng tạo sẽ giúp tư duy luôn vận động, linh hoạt, năng động mà không phụ thuộc, dựa dẫm hay ỉ lại vào những cái đã có (dẫn chứng).

(HS cần nêu được dẫn chứng tiêu biểu, chính xác và phân tích dẫn chứng. Nếu chỉ phân tích chung chung - chỉ cho ½ số điểm).

*. Bàn bạc, mở rộng vấn đề.

- Trong cuộc sống không tự biến mình thành những con chim Chàng Làng.

- Phê phán thói bắt chước thần tượng một cách mù quáng, máy móc của các bạn trẻ ngày nay.

- Không ngừng học hỏi, không ngừng tư duy, sáng tạo để khẳng định mình và đi đến thành công.

- Khẳng định vấn đề.

c. Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa của câu chuyện.

- Liên hệ.

Câu 2: Nhà văn Nguyễn Khải quan niệm: “Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó”.

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy phân tích giá trị tư tưởng nhân đạo trong tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ để làm sáng tỏ ý kiến trên

12,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt và giới thiệu vấn đề:

+ Giới thiệu về tác giả Nguyễn Dữ.

+ Giới thiệu về tác phẩm “ Người con gái Nam Xương”.

- Trích dẫn ý kiến của nhà văn Nguyễn Khải.

b. Thân bài

*. Giải thích ý kiến

- Giá trị tư tưởng của tác phẩm văn học là nội dung tư tưởng, là thế giới quan, là ước mơ, lí tưởng, tình cảm…của người sáng tác thể hiện trong tác phẩm.

- Tác phẩm văn học phản ánh hiện thực khách quan thông qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ. Đằng sau bức tranh hiện thực được khắc họa trong tác phẩm bao giờ cũng là tư tưởng, tình cảm, thái độ, quan niệm của nhà văn đối cuộc sống. Tác phẩm chỉ có thể lay động trái tim độc giả, trường tồn với thời gian khi nó mang chở những tư tưởng đúng đắn, tiến bộ, tình cảm nhân ái, chan hòa.

-> Ý kiến khẳng định: Tiêu chuẩn đầu tiên để đánh giá giá trị của một tác phẩm nghệ thuật chính là những tư tưởng đúng đắn, tiến bộ, tình cảm cao đẹp trong tác phẩm.

*. Phân tích - Chứng minh giá trị nhân đạo biểu hiện trong tác phẩm “ Người con gái Nam Xương”

*.1. Khái quát về giá trị nhân đạo trong văn học:

- Nhân đạo là đạo lí hướng tới con người, vì con người, là tình yêu thương giữa người với người. Nhà văn chân chính là những nhà nhân đạo chủ nghĩa, đấu tranh giải phóng con người và bênh vực quyền sống cho con người.

- Trong tác phẩm văn học, tư tưởng nhân đạo là tình cảm, thái độ của chủ thể nhà văn đối với cuộc sống con người được miêu tả trong tác phẩm thể hiện cụ thể ở lòng xót thương những con người bất hạnh; phê phán những thế lực hung ác áp bức, chà đạp con người; trân trọng những phẩm chất và khát vọng tốt đẹp của con người, đòi quyền sống, quyền hạnh phúc cho con người... Đồng thời, tư tưởng nhân đạo được thể hiện qua các hình tượng nghệ thuật, qua cảm hứng, cảm xúc, giọng điệu...

- Cảm hứng nhân đạo cùng với cảm hứng yêu nước là hai sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ nền văn học Việt Nam. Về cơ bản có những biểu hiện chung song ở mỗi thời kì, giai đoạn, do hoàn cảnh lịch sử xã hội, do ý thức hệ tư tưởng của các nhà văn khác nhau nên có những biểu hiện riêng. “Người con gái Nam Xương” là tác phẩm điển hình thể hiện cảm hứng nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của văn học trung đại Việt Nam.

*.2. Giá trị nhân đạo biểu hiện trong tác phẩm “Người con gái Nam Xương”

*.2.1. Trước hết giá trị nhân đạo trong tác phẩm được Nguyễn Dữ thể hiện ở thái độ trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của con người, đặc biệt là vẻ đẹp người phụ nữ qua nhân vật Vũ Nương:

- Người phụ nữ xinh đẹp, nết na, hiền thục, đảm đang, tháo vát…

- Thủy chung, son sắt.

- Hiếu thảo với mẹ chồng, hết mình vì gia đình…

- Nàng là người phụ nữ hoàn hảo, lý tưởng của mọi gia đình, là khuôn vàng thước ngọc của mọi người phụ nữ.

*.2.2. Giá trị nhân đạo trong tác phẩm được Nguyễn Dữ thể hiện ở lòng đồng cảm, xót thương, đau đớn trước số phận bi kịch của nàng Vũ Nương nói riêng và của người phụ nữ trong xã hội phong kiến nói chung:

- Vũ Nương có đầy đủ phẩm chất đáng quý, nàng xứng đáng được sống hạnh phúc, nhưng số phận nàng lại đầy bất hạnh:

+ Chờ chồng đằng đẵng bao ngày tháng.

+ Bị chồng nghi ngờ lòng thủy chung.

+ Con người trong trắng bị xúc phạm nặng nề, bị vùi dập tàn nhẫn, bị đẩy đến cái chết oan uổng…

+ Bi kịch đời nàng là tấn bi kịch cho cái đẹp bị chà đạp phũ phàng.

*.2.3. Hơn nữa giá trị nhân đạo trong tác phẩm còn được Nguyễn Dữ thể hiện ở lời lên án những thế lực tàn ác chà đạp lên quyền sống và khát vọng sống của con người:

- Bi kịch của Vũ Nương là một lời tố cáo xã hội phong kiến xem trọng quyền uy của kẻ giàu có và của người đàn ông trong gia đình.

- Lên án chiến tranh phong kiến phi nghĩa tước đoạt hạnh phúc của con người.

- Xã hội phong kiến với những hủ tục như: Trọng nam khinh nữ, lễ giáo hà khắc, …gây bao bất công cho người phụ nữ.

*.2.4. Cuối cùng phải kể đến giá trị nhân đạo trong tác phẩm được Nguyễn Dữ thể hiện ở những biểu hiện cao đẹp nhất đó chính là: Nguyễn Dữ đã không để cho nhân vật của mình phải chết oan khuất, bênh vực, bảo vệ phẩm hạnh Vũ Nương, đó cũng là khát vọng nhân văn chân chính trong truyền thống đạo đức của người Việt Nam:

- Mượn yếu tố kì ảo của thể loại Truyền kì, nhà văn diễn tả Vũ Nương được trở về, để rửa sạch nỗi oan khuất, với vẻ đẹp còn lộng lẫy hơn xưa.

*. Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến trên hoàn toàn đúng đắn, khẳng định giá trị tư tưởng trường tồn trong các tác phẩm văn học nói chung và “ Chuyện người con gái Nam Xương” nói riêng.

- Tác phẩm đã thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc. Đặc biệt hơn thông điệp nhân văn của Nguyễn Dữ được xây dựng bởi các yếu tố nghệ thuật đặc sắc như: Xây dựng tình huống truyện độc đáo; Dẫn dắt tình huống truyện hợp lý. Khắc họa các chi tiết ấn tượng như chi tiết chiếc bóng tạo sự bất ngờ, bàng hoàng cho người đọc và tăng tính bi kịch cho câu chuyện. Thể loại truyền kì với các yếu tố kì ảo cũng góp phần tạo nên sự thành công cho tác phẩm.

c. Kết bài

- Khái quát, khẳng định lại ý kiến.

- Đánh giá thành công của tác phẩm, tài năng và tấm lòng nhân đạo của nhà văn

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp tu từ

Những biện pháp tu từ thể hiện trong đoạn thơ:

+ Điệp từ: nhóm bốn lần lặp lại liên tiếp đầu mỗi câu thơ.

+ Hoán dụ: khoai sắn ngọt bùi, nồi xôi gạo mới

+ Ẩn dụ: bếp lửa

0.25

0.25

0.25

- Hiệu quả của từng phép tu từ:

+ Điệp từ: vừa nhấn mạnh công việc nhóm bếp của bà vừa soi sáng chân dung người bà tần tảo, nhẫn nại,giàu đức hi sinh. Từ công việc nhóm lửa hàng ngày, bà còn nhóm lên cả những nét đẹp tâm hồn tuổithơ cháu, bồi đắp ước mơ và tình yêu thương cho cháu.

0.5

+ Hoán dụ:gợi ra tình cảm gắn bó với những gì giản dị, gần gũi của quê hương

0.25

+ Ẩn dụ: bếp lửa vừa tả thực vừa là hình ảnh biểu tượng cho lòng bà, tình yêu thương bà dành cho cháu, trở thành kỉ vật thiêng liêng của tình bà cháu.

0.25

=> Các phép tu từ trên đã góp phần thể hiện tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc của người cháu hiếu thảo phương xa với người bà yêu kính và bếp lửa tuổi thơ.

0.25

Câu 2: Hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của câu chuyện trên và rút ra bài học cho bản thân.

Yêu cầu về kỹ năng:

- Đảm bảo là một văn bản nghị luận xã hội: Bố cục và hệ thống ý sáng rõ. Dẫn chứng chọn lọc, thuyết phục. Không mắc lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.

Về kiến thức: Học sinh có thể sắp xếp, trình bày theo nhiều cách, nhưng cần đảm bảo một số ý cơ bản mang tính định hướng dưới đây:

3,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận qua câu chuyện: Thử thách và ý chí của con người.

b. Thân bài:

*Giải thích nội dung rút ra ý nghĩa của mẩu chuyện

- Chiếc lá và vết nứt: Biểu tượng cho những khó khăn trở ngại, những biến cố có thể xảy ra đến với con người bất kỳ lúc nào.

- Con kiến dừng lại trong chốc lát để suy nghĩ và nó quyết định đặt ngang chiếc lá qua vết nứt rồi vượt qua bằng cách bò lên trên chiếc lá…: biểu tượng cho con người biết chấp nhận thử thách, biết kiên trì, sáng tạo, dũng cảm vượt qua bằng chính khả năng của mình.

-> Câu chuyện có ý nghĩa: Con người cần phải có ý chí, nghị lực, sáng tạo và mạnh dạn đối mặt với khó khăn gian khổ, học cách sống đối đầu và dũng cảm; học cách vươn lên bằng nghị lực và niềm tin.

* Bàn luận vấn đề

- Khẳng định câu chuyện có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc đối với mỗi người trong cuộc đời:

+ Những khó khăn, trở ngại vẫn thường bất ngờ xảy ra trong cuộc sống, vì vậy mỗi người cần phải dũng cảm đối mặt, chấp nhận thử thách để đứng vững, phải hình thành cho mình nghị lực, niềm tin, sự kiên trì, sáng tạo, cần bình tĩnh, linh hoạt, nhạy bén tìm ra hướng giải quyết tốt nhất để vượt qua.

+ Khó khăn, gian khổ cũng là điều kiện thử thách và tôi luyện ý chí, là cơ hội để mỗi người khẳng định mình. Vượt qua nó, con người sẽ trưởng thành hơn, sống có ý nghĩa hơn.(làm sáng tỏ bằng những dẫn chứng tiêu biểu cụ thể, xác đáng như: Anh Nguyễn Ngọc Kí, những học sinh nghèo vượt khó, những anh thương binh tàn nhưng không phế, nhân dân Việt Nam chống kẻ thù xâm lược...).

- Không phải bất cứ ai cũng có thái độ tích cực để vượt qua sóng gió cuộc đời. Có người nhanh chóng bi quan, chán nản; có người than vãn, buông xuôi; có người ỷ lại, hèn nhát, chấp nhận, đầu hàng, đổ lỗi cho số phận.... cho dù những khó khăn ấy chưa phải là tất cả (Dẫn chứng)-> Ta cần phê phán những người có lối sống đó.

* Khẳng định vấn đề và rút ra bài học cuộc sống

- Cuộc sống không phải lúc nào cũng bằng phẳng, cũng thuận buồm xuôi gió. Khó khăn, thử thách, sóng gió có thể nổi lên bất cứ lúc nào.

- Phải có ý thức sống và phấn đấu, không được đầu hàng, không được gục ngã mà can đảm đối đầu, khắc phục nó để tạo nên thành quả cho cuộc đời.

* Liên hệ bản thân

- Cần phải rèn luyện ý chí, nghị lực, lạc quan, hi vọng và có niềm tin vào cuộc sống.

c. Kết bài:

- Khẳng định ý kiến.

- Liên hệ mở rộng.

Câu 3: Khi bàn về các tác phẩm truyện, nhà văn Chingiz Ajmatov đã nêu ý tưởng: “Tác phẩm nghệ thuật chân chính không chấm dứt ở trang cuối cùng, không bao giờ hết khả năng kể chuyện.” Em hiểu như thế nào về ý tưởng đó. Bằng hiểu biết của mình về tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ, em hãy làm sáng tỏ ý tưởng trên.

* Yêu cầu về kỹ năng: Đảm bảo một bài văn nghị luận văn học, có bố cục và lập luận chặt chẽ. Hệ thống luận điểm rõ ràng, có dẫn chứng linh hoạt, phù hợp. Lời văn trong sáng, mạch lạc, ít lỗi chính tả.

* Yêu cầu về kiến thức:

Học sinh có thể trình bày theo những cách khác nhau nhưng làm nổi bật được trọng tâm nội dung nghị luận:

5,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt nêu vấn đề nghị luận từ ý kiến.

- Trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài.

*. Giải thích ý kiến

- Tác phẩm nghệ thuật chân chính là tác phẩm có gái trị lớn lao, đích thực thể hiện được chức chức và sứ mệnh cao cả của văn chương với cuộc đời.

- Không chấm dứt ở trang cuối cùng nghĩa dù kết thúc ở trên trang sách nhưng không bao giờ kết thức chấm dứt ở trang đời, những tác phẩm lớn nó có sức gợi mạnh mẽ có sức sống lâu bến trong lòng người đọc.

- Không bao giờ hết khả năng kể chuyện nghĩa là không chấm dứt khi gấp trang sách lại mà có sức sống lâu bền với thời gian.

-> Khẳn định ý kiến của nhà văn Chingiz Ajmatov là xác đáng.

*. Chứng minh, làm rõ ý kiến qua tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ.

*. 1. Tác phẩm nghệ thuật chân chính không chấm dứt ở trang cuối cùng:

- Tác giả đã gieo vào lòng người đọc sự trân trọng, ngưỡng mộ trước vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống thông qua vẻ đẹp của nhân vật Vũ Nương…

- Tác phẩm lay động lòng người, ám ảnh lòng người bởi số phận mỏng manh của người phụ nữ trong chế độ phong kiến nam quyền thông qua số phận của Vũ Nương. Họ có thể gặp bất hạnh bởi bất cứ một nguyên nhân vô lý nào mà không lường trước được. Tác phẩm gieo vào lòng người đọc sự đồng cảm, sẻ chia, ước mơ, khát vọng giải phóng người phụ nữ.

*.2. Tác phẩm nghệ thuật chân chính không bao giờ hết khả năng kể chuyện: bởi sự sáng tạo của Nguyễn Dữ

- Cốt truyện thêm vào phần 3: Vũ Nương ở Thuỷ cung và được giải oan.

- Chi tiết hoang đường: thể hiện tính truyền kì, nhấn mạnh giá trị hiện thực: số phận bất hạnh, mong manh của người phụ nữ; giá trị nhân đạo: hoàn thiện vẻ đẹp thuần hậu, dịu dàng, hướng về chồng con với khát vọng cháy bỏng hạnh phúc của Vũ Nương; thể hiện khát vọng của người xưa là “ ở hiền gặp lành”; tố cáo xã hội phong kiến trong buổi suy tàn với những thế lực đen tối đày đọa người phụ nữ: Hôn nhân bất bình đẳng, không tình yêu, không niềm tin, xã hội với thế lực nam quyền độc đoán, gia trưởng, xã hội có chiến tranh loạn ly và cơ bản nhất là xã hội coi thường, rẻ rúng người phụ nữ…

- Cách xây dựng nhân vật:

+ Tính cách có sự biến đổi: Vũ Nương không nhẫn nhịn, chịu đựng mãi mà biết phản ứng để bảo vệ nhân phẩm, Trương Sinh không hẳn thuộc phe ác, chàng đã biết hối hận, nhận ra sai lầm của mình thể hiện qua việc lập đàn tràng giải oan cho vợ.

+ Bước đầu khắc hoạ nội tâm: Những lời thoại của Vũ Nương thực chất là tâm trạng, sự giãi bày của nàng...

- Cách xây dựng chi tiết kịch tính, nghệ thuật thắt nút, mở nút: Dụng công xây dựng chi tiết chiếc bóng.

- Kết thúc có hậu nhưng chứa đầy bi kịch

+ Có hậu: Vũ Nương được minh oan, được sống ở Thuỷ cung.

+ Bi kịch: Thực chất Vũ Nương đã chết, sự sống của nàng chỉ là chốn làn mây, cung nước; Suốt đời khao khát hạnh phúc mà không có được, gia đình tan nát, bé Đản không còn mẹ, Trương Sinh không còn vợ và phần đời còn lại chàng phải sống trong ân hận dày vò vì là nguyên nhân trực tiếp gây ra cái chết cho vợ…

-> Chính sự sáng tạo của Nguyễn Dữ là yếu tố cơ bản làm nên giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc của tác phẩm, làm nên sức sống vượt thời gian cho tác phẩm.

*. Đánh giá, mở rộng

- Bằng tài năng và tấm lòng của mình, Nguyễn Dữ cất lên tiếng nói tố cáo xã hội phong kiến, đồng thời bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc trước số phận mong manh, bi thảm của người phụ nữ trong xã hội cũ.

- Câu chuyện kết thúc nhưng lại mở ra khoảng trống khiến chúng ta phải suy ngẫm. Đó là: phải biết trân trọng hạnh phúc gia đình, biết kiềm chế phân tích khi nóng giận, biết yêu thương tin tưởng lẫn nhau, đừng bao giờ để xảy ra bi kịch lứa đôi như cặp Trương Sinh, Vũ Nương. Câu chuyện mãi là bài học ngàn đời cho hạnh hạnh phúc lứa đôi.

- Quan điểm của nhà văn Chingiz Ajmatov là khẳng định sức sống của văn học chân chính trong lòng người đọc, đồng thời là bài học cho người nghệ sĩ:tác phẩm nghệ thuật là nơi kết tinh cái tài, cái tâm của người sáng tác.

c. Kết bài.

- Đánh giá lại ý kiến.

- Suy nghĩ bản thân, rút ra bài học.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383802079

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau:

Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.

* Yêu cầu về hình thức: HS viết bài văn ngắn. Bố cục rõ ràng, ngôn từ trong sáng.

* Yêu cầu về nội dung: HS có thể cảm nhận theo những cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý sau:

4,0

a. Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm, vị trí, nội dung khái quát của đoạn thơ.

0,5

b. Thân bài:

Học sinh khẳng định đây là đoạn thơ hay nhất trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.

- Cảm nhận được sau chuyến đi biển miệt mài, trở về đất liền, hình ảnh người dân làng chài hiện lên thật đẹp đẽ:

“Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm.”

Không hề có dấu hiệu của sự mệt mỏi, biển đêm không khiến con người sợ hãi và yếu đuối. Hình ảnh “làn da ngăm rám nắng” là làn da đặc trưng của người dân làng chài, vốn đã trải qua nhiều nắng mưa, nay ánh lên sự mạnh mẽ, rắn rỏi…

- Hình ảnh “Cả thân hình nồng thở vị xa xăm”, không chỉ làn da mà cả từ ánh mắt, bàn tay, bước đi… Vị “xa xăm” là hương vị từ phương xa, là gió, muối, nắng đại dương, là hơi thở của đại dương nữa…

Trong từ “nồng thở” còn như ẩn chứa một sức mạnh dồi dào, bền bỉ đã được tôi rèn từ lâu trong tâm hồn để từ làn da, đôi mắt, nụ cười đều sáng bừng sức sống…

- Cùng với các chàng trai làng chài là những con thuyền “bạn người đi biển”:

“Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.”

Sau thời gian lao động vất vả, con thuyền không dấu diếm vẻ mệt mỏi của mình: “Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm”. Biện pháp nhân hoá khiến người đọc hình dung rất rõ dáng vẻ mệt mỏi của chiếc thuyền khi trở về bến đỗ để nghỉ ngơi.

Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác “ Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ”....

3,0

0,5

0,5

0,5

1,5

c. Kết bài:

- Đọc đoạn thơ, người đọc có thể cảm nhận được trong đó bao nhiêu niềm yêu mến ...

0,5

Câu 2: “Cách tốt nhất để nuôi dưỡng niềm tin chính là đặt nó vào những dự định cụ thể và có ý nghĩa”.

(Dự định, niềm tin và sự bền bỉ - Báo Tuổi trẻ, trang 5, Xuân Tân Mão 2011)
   Em suy nghĩ gì về ý kiến trên.

. Về kĩ năng:

Biết cách viết văn nghị luận xã hội, bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, có sức thuyết phục, văn viết mạch lạc, trong sáng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

. Về kiến thức:

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

6,0

a. Mở bài:

- Nêu được vấn đề cần nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích

*. Giải thích vấn đề nghị luận:

- Niềm tin là những gì mà ta tin tưởng, là sự hi vọng mà ta đặt vào đó. Đó là cảm giác chắc chắn về một điều gì đó trong cuộc sống cũng như chính bản thân mình.

- Nuôi dưỡng niềm tin là làm cho niềm tin lớn hơn, hoàn thiện hơn.
- Dự định cụ thể là những phác thảo, kế hoạch chi tiết hướng đến những mục tiêu cụ thể.

- Dự định có ý nghĩa là những dự định thiết thực, phù hợp với khả năng, tình huống và khả thi.

=> Giải pháp tốt nhất để giữ vững cho mình một niềm tin trong cuộc sống cũng như với chính bản thân mình là biết hướng niềm tin vào những điều cụ thể, có giá trị thiết thực với cuộc sống. Khi đó, niềm tin ấy không chỉ được khơi dậy mà còn được nuôi dưỡng và phát triển thành niềm tin lớn trong cuộc sống.

* Bàn luận, chứng minh

*.1. Đặt niềm tin vào những dự định cụ thể chính là giải pháp tốt nhất để nuôi dưỡng nó:

+ Ai cũng có những mong muốn, dự định và mục tiêu cho riêng mình, nhưng trước hết phải suy xét xem niềm tin ta gửi gắm có hướng tới những mục tiêu cụ thể, phù hợp chưa. Nếu ta đặt niềm tin vào một mục tiêu mông lung, xa vời thì khó có kết quả như ta mong muốn.

+ Mỗi người có những mục  tiêu và kì vọng khác nhau. Điều ta mong muốn, kì vọng có thể trở thành hiện thực khi ta biết đặt nó vào những dự định cụ thể. Đó chính là con đường ngắn nhất dẫn ta đến thành công, cho ta niềm tin về những điếu tốt đẹp trong cuộc sống cũng như chính bản thân ta.

* .2. Để niềm tin của mình được nuôi dưỡng một cách thiết thực, trọn vẹn cần phải gắn kết nó vào những dự định có ý nghĩa của cuộc đời mình:
- Niềm tin là vô hạn nhưng ta cần phải cân nhắc xem những gì thực sự đáng để ta đặt niềm tin vào nó.

- Dành thời gian suy nghĩ về dự định của mình xem nó có ý nghĩa như thế nào và có thể thực hiện được không.

- Thí sinh có thể  lấy dẫn chứng trong thực tế cuộc sống để chứng minh.

* Đánh giá, mở rộng vấn đề:

- Ý kiến của giáo sư Ngô Bảo Châu thực sự là một lời khuyên sâu sắc, hướng con người vươn tới những giá trị đích thực của cuộc sống.

- Trong xã hội ngày nay, vẫn còn không ít những bạn trẻ không xác định được “nơi gửi gắm” niềm tin của mình nên bỏ mất những cơ hội thành công, rồi rơi vào tình trạng chán nản, dần dần không còn khả năng đương đầu với những khó khăn, thử thách.

- Chỉ có niềm tin thì chưa đủ, phải biết nuôi dưỡng niềm tin để vươn tới những điều tốt đẹp và làm cho cuộc đời thực sự có ý nghĩa.

* Bài học nhận thức và hành động:

- Nhận thức: Niềm tin đóng vai trò rất quan trọng và có ý nghĩa trong cuộc sống con người. Đó là chìa khóa của mọi thành công. Cần hiểu rõ điều mình thực sự mong muốn và hoạch định một kế hoạch cụ thể để đạt được điều đó.
- Hành động: Nỗ lực trau dồi kiến thức, rèn luyện ý chí nghị lực để có thể biến niềm tin của mình thành những mục tiêu cụ thể và có ý nghĩa cho bản thân, cho gia đình và xã hội. Ta không chỉ nuôi dưỡng niềm tin cho bản thân mà còn cho cả những người xung quanh mình.

c. Kết bài

- Khẳng định ý kiến

- Liên hệ mở rộng.

Câu 3: Nhà văn Lâm Ngữ Đường (Trung Quốc) cho rằng:

“Văn chương bất hủ cổ kim đều viết bằng huyết lệ”

Em hiểu như thế nào về ý kiến trên. Hãy làm sáng rõ qua tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ (SGK Ngữ văn 9- Tập 1).

Yêu cầu về hình thức.

- Học sinh xác định đúng kiểu bài nghị luận văn học giải thích, chứng minh.

- Bài viết có bố cục rõ ràng.

- Diễn đạt mạch lạc, ngôn từ trong sáng, không viết sai chính tả.

Yêu cầu nội dung:

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng phải đảm bảo các nội dung cơ bản sau:

10,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, nêu phạm vi dẫn chứng...

b.Thân bài:

*. Giải thích ý kiến.

- Cổ kim: xưa nay, muôn đời, mọi thời kì.

- Bất hủ: có giá trị, sức sống, tầm vóc.

- Văn chương bất hủ cổ kim: Văn chương có giá trị muôn đời.

- Huyết lệ: dòng lệ máu, khóc ra máu. Đây là cách nói hình ảnh để chỉ sự xúc động, niềm xót thương, nỗi đau quặn thắt của nhà văn.

-> Câu nói của nhà văn Lâm Ngữ Đường đề cập tới bản chất của văn chương có giá trị muôn đời bao giờ cũng phải được tạo thành từ niềm xúc động mãnh liệt, từ trái tim đau đáu yêu thương cho đời, cho người của nghệ sĩ. Hay nói cách khác tác phẩm văn chương có tầm vóc phải chứa đựng giá trị nhân đạo sâu sắc.

- Biểu hiện của huyết lệ trong sáng tác: sự thấu hiểu, đồng cảm, xót thương cho những số phận người bất hạnh, lên án tố cáo, phê phán những thế lực gây đau khổ cho con người, khám phá và khẳng định vẻ đẹp, khát vọng của con người.

*. Chứng minh nhận định qua tác phẩm: Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ.

* .1. Tinh thần nhân đạo sâu sắc của tác giả trong tác phẩm tập trung vào những biểu hiện cơ bản sau:

- Yêu thương, cảm thông sâu sắc với những số phận bị vùi dập, khổ đau bất hạnh.

- Ngợi ca, trân trọng những phẩm chất tốt đẹp của con người đặc biệt là người phụ nữ.

- Lên án tố cáo những thế lực tàn bạo chà đạp lên quyền sống của con người.

- Nói lên ước mơ, khát vọng về quyền sống, đề cao ý thức cá nhân của con người.

* .2. Biểu hiện của huyết lệ trong tác phẩm “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ (HS phải chỉ rõ các luận điếm ):

- Tấm lòng yêu thương, đồng cảm, xót xa cho số phận người phụ nữ tài sắc mà bất hạnh, gặp nhiều bi kịch trong cuộc đời: nỗi oan khiên, nghiệt ngã của Vũ Nương, bị chồng nghi oan đến mức nàng phải dùng cái chết để chứng tỏ tấm lòng trong trắng, tiết hạnh của mình.

(Phân tích, dẫn chứng chứng minh)

- Qua bi kịch thân phận của Vũ Nương, tác giả đã lên án, tố cáo XHPK bất công, tàn bạo đã tước đi quyền sống, chà đạp lên con người. Đó là chiến tranh phi nghĩa, là chế độ nam quyền.

(Phân tích, dẫn chứng chứng minh)

- Khắng định, ngợi ca vẻ đẹp cao quý của người phụ nữ dù cuộc đời của họ truân chuyên, nhọc nhằn. Vũ Nương là người phụ nữ có lòng chung thủy, sự hiếu hạnh, giàu tình yêu thương, luôn sống vì người khác, nghĩ cho người khác, khao khát phục hồi danh sự.

(Phân tích, dẫn chứng chứng minh)

- Trân trọng, đề cao những khát vọng nhân văn của người phụ nữ: Qua nhân vật Vũ Nương , Nguyễn Dữ đề cao khát vọng về tình yêu, hạnh phúc, phẩm giá, về một mái ấm gia đình bình dị, sum vầy, được tôn trọng.

* Đánh giá, mở rộng.

- Tác phẩm giá trị không chỉ được tạo thành từ huyết lệ của nhà văn mà còn cần hình thức nghệ thuật đặc sắc. Muốn vậy, người nghệ sĩ ngoài trái tim đa cảm, tinh nhạy cần có tài năng thiên phú và tinh thần lao động nghệ thuật bền bỉ (phân tích chi tiết cái bóng, yếu tố kì ảo để làm rõ).

- Bài học cho nhà văn: Để tạo sinh huyết lệ trong văn học, người nghệ sĩ cần phải gắn bó với cuộc đời, lắng nghe, thấu hiểu con người, cần có tinh thần lao động nghiêm túc, tôi rèn tài năng thiên phú.

- Bài học cho người đọc: Khi đọc tác phẩm cần tìm hiểu sâu kỹ mạch chảy huyết lệ của nhà văn thấm trong văn bản.

c. Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

- Bài học cho bản thân.

Nội dung cần đạt

Điểm

Câu 1: Trình bày suy nghĩ của em về câu nói sau:

“Các em có thể trở thành những người lao động chân chính, những nhà kĩ thuật có chuyên môn giỏi, những người nghiên cứu thành công, những doanh nghiệp tầm cỡ, những nhà lãnh đạo xuất sắc, những chính khách uyên bác…, nhưng trước hết phải là những người tử tế…”

YÊU CẦU:

- Về kĩ năng: Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội. Bố cục và hệ thống ý sáng rõ. Biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận. Hành văn trôi chảy. Lập luận chặt chẽ. Dẫn chứng chọn lọc, thuyết phục. Không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.

- Về kiến thức: Học sinh có thể trình bày theo các cách khác nhau nhưng phải đảm bảo được những nội dung cơ bản sau:

8,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt nêu vấn đề:

+ Mỗi con người trong cuộc sống không ngừng học hỏi để trở thành những người có ích.

+ Dẫn lời : “Các em có thế trở thành những người lao động chân chính, những nhà kĩ thuật có chuyên môn giỏi,…”

b. Thân bài:

* Giải thích:

  - “những người lao động chân chính”: những con người sống lương thiện bằng chính đôi tay và khối óc – bằng sức lao động  của mình và có trách nhiệm với cộng đồng. “ những nhà kĩ thuật có chuyên môn giỏi, những người nghiên cứu thành công, những doanh nghiệp tầm cỡ, những nhà lãnh đạo xuất sắc, những chính khách uyên bác..” đây là mong muốn, mục đích hướng tới trong học tậpcủa tất cả chúng ta để trở thành những con người có tài năng, thành công trong mọi lĩnh vực.

- “Người tử tế”: Về ngữ nghĩa, “tử tế” là tốt bụng.“Người tử tế” là người biết làm việc tốt, sống đúng, sống đẹp, sống có ý nghĩa,  sống phù hợp với đạo đức, chuẩn mực của xã hội.

=> Câu nói của PGS.Văn Như Cương là lời nhắc nhở, khẳng định trước khi học kiến thức để trở thành những con người tài năng, thành đạt thì các em học sinh trước hết phải học cách là người tử tế, rèn luyện và xây dựng cho mình những phẩm chất tốt, có phong cách, lối sống đẹp ở đời.

* Phân tích, bàn luận, mở rộng vấn đề:

*. 1. Người tử tế là người như thế nào?

- Làm người tử tế trước hết là người sống trung thực, ngay thẳng, biết yêu ghét đúng đắn. biết phân biệt đúng sai, phải trái, sống thật với bản thân mình và những giá trị của chính mình, có thái độ đúng đắn trước.

- Làm người tử tế là người biết  vượt qua hoàn cảnh để sống có ích, có ý nghĩa. Sống tử tế còn là biết cống hiến cho đời những giá trị tốt đẹp. Dù ở hoàn cảnh, vị trí nào cũng không được phép gục ngã, phải có nghị lực sống vững vàng, vượt qua mọi hoàn cảnh khó khăn.

- Và trên hết làm người tử tế là người phải biết sống yêu thương, sẻ chia, đồng cảm với những người xung quanh,trong gia đình, cộng đồng và xã hội. Phải biết mở rộng trái tim để đón lấy và trao đi những yêu thương. Yêu những gì gần gũi, gắn bó, yêu làng xóm, quê hương, đất nước...

*.2. Vì sao phải là người tử tế?

- Ông cha ta xưa có câu “tiên học lễ hậu học văn”, ngụ ý muốn răn dạy con cháu cần chú trọng trong việc rèn luyện đạo đức nhân cách, lễ là nhân cách, văn là nhận thức hiểu biết. Sống tử tế luôn được mọi người kính trọng, yêu quý và tin tưởng, làm việc gì cũng đến nơi đến chốn và thành công, cuộc sống luôn ngập tràn hạnh phúc hơn.

- Sống cho tử tế là chúng ta đã sống có ích, tạo ra được giá trị tốt đẹp cho bản thân, gia đình, cho cộng đồng xã hội. Xã hội có nhiều nhiều người tử tế sẽ phát triển văn minh, tiến bộ hơn. Con người sẽ yêu thương, trân trọng, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ và sống tốt đẹp hơn.

( dẫn chứng minh họa trong cuộc sống, văn học )

- Phê phán những con người không tử tế:

Xã hội hiện nay bên cạnh những con người tử tế thì còn những ngời sống không tử tế. Đó là những con người vô cảm, vô văn hoá , sống chỉ chạy theo lợi ích vật chất cho bản thân ,không muốn vươn lên, chỉ biết phụ thuộc, thích dựa dẫm vào người khác, sống ích kỉ, gian dối, làm việc trái với đạo lí, pháp luật. Những con người có lối sống đó sớm muộn cũng sẽ không có kết quả tốt đẹp, bị cả xã hội lên án. 

( dẫn chứng minh họa trong cuộc sống, văn học )

*. Bài học nhận thức, hành động về thái độ sống:

- Sống tử tế hãy bắt đầu bằng những nhận thức và hành động đơn giản nhất: không gây hại cho người khác, chân thành, trung thực, biết vươn lên hoàn cảnh, biết yêu thương, đồng cảm, sẻ chia, biết lên án cái xấu, có trách nhiệm, biết cống hiến hi sinh …

- Cần ý thức rèn luyện  những năng lực, tu dưỡng những giá trị chuẩn mực về phẩm chất, đạo đức tốt đẹp để trở thành “người tử tế”. những “con người lao động chân chính” , có đức, có tài.

-  Liên hệ bản thân.   

c. Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa của câu nói và thái độ của bản thân

Câu 2: Nhà văn Nga Lêônit Lêônôp có viết: “Mỗi tác phẩm phải là một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung ”

Qua “Chuyện Người con gái Nam Xương”, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

. Yêu cầu chung:

- Về Kĩ năng: Biết viết văn nghị luận về một vấn đề trong tác phẩm văn học có yếu tố lí luận.Bài viết có bố cục, cân đối, chặt chẽ. Diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả, đúng ngữ pháp; trình bày sạch đẹp, rõ ràng, có cảm xúc. Không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.

- Về nội dung: HS phải phân tích, chứng minh được sự khám phá trong nội dung và phát minh nghệ thuật của truyện so với câu chuyện cổ. Có thể viết bằng nhiều cách khác nhau nhưng phải đảm bảo nắm được và làm toát lên những nội dung cơ bản sau:

12,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, nêu ý kiến: Đặc trưng của văn học là sáng tạo. Sự sáng tạo ấy chính là yếu tố quyết định đem lại sự thành công cho tác phẩm, cho người sáng tác. Chính vì thế, nhà văn Nga Lêônit Lêônôp có viết: “Mỗi tác phẩm phải là một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung ”

b. Thân bài:

*. Giải thích vấn đề

- “Mỗi tác phẩm phải là một phát minh về hình thức” – khẳng định mỗi tác phẩm văn học phải là một công trình nghệ thuật duy nhất có phong cách nghệ thuật riêng, có những tìm tòi, phát hiện sáng tạo riêng về nghệ thuật; “khám phá về nội dung" – nghĩa là tác phẩm ấy phải thể hiện được những nội dung, tư tưởng, quan niệm, cách nhìn , cách cảm mới mẻ của nhà văn về cuộc sống, con người và xã hội. Câu nói này nhằm nhấn mạnh, khẳng định mỗi một tác phẩm nghệ thuật phải có sự phát hiện, sáng tạo của nhà văn trong cả nội dung và nghệ thuật

- Trong “ Chuyện người con gái Nam Xương”, sự “ khám phá” về nội dung chính là nhà văn đã phản ánh và tố cáo bức tranh hiện thực về chế độ xã hội phong kiến xưa; thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nguyễn Dữ qua cuộc đời, số phận nhân vật Vũ Nương. Đồng thời thể hiện sự sáng tạo nghệ thuật trong việc tạo tình huống, sắp xếp tình tiết, xây dựng tính cách nhân vật, đưa các yếu tố kì ảo…làm cho truyện trở lên đặc sắc hơn.

*. Chứng minh nhận định:

- Khái quát hoàn cảnh lịch sử và tác phẩm.“Truyền kì mạn lục” – Nguyễn Dữ được mệnh danh là áng “ thiên cổ kì bút” ( áng văn hay của nghìn đời). “ Chuyện người con gái Nam Xương là truyện thứ 16 trong tác phẩm “Truyền kì mạn lục”, kể lại câu chuyện cổ “ Vợ chàng Trương”…Trong câu chuyện cổ chủ yếu kể về nỗi oan khuất của nàng Vũ Nương, song ở tác phẩm này Nguyễn Dữ đã sáng tạo thêm làm cho truyện trở nên chân thực hơn, phản ánh được cả những vấn đề lớn lao của thời đại.

*. 1. Sự “khám phá về nội dung” trong truyện trước hết là nhà văn đã phản ánh, tố cáo hiện thực của xã hội phong kiến xưa qua cuộc đời nhân vật Vũ Nương.

+ Phản ánh số phận đầy bi kịch, khổ đau của người phụ nữ trong xã hội phong kiến: bi kịch về hôn nhân gả bán, ép buộc (Trương Sinh con nhà hào phú, ít học đem trăm lạng vàng lấy Vũ Nương về làm vợ) ; họ phải chịu những nỗi oan khuất, số phận cay đắng, oan nghiệt, bị chà đạp, bị tước hết quyền sống, quyền làm người..( Vũ Nương xinh đẹp, đảm đang, thủy chung nhưng vẫn phải chịu nỗi oan thất tiết mà phải tự vẫn, mất đi quyền được sống, được làm vợ làm mẹ.)

+ Không chỉ phản ánh bi kịch cuộc đời người phụ nữ trong xã hội xưa qua nhân vật Vũ Nương, nhà văn còn tố cáo những thế lực bất công trong xã hội chà đạp người phụ nữ, đẩy họ vào bi kịch.( Chiến tranh phong kiến liên miên là nguyên nhân gây ra cảnh li tán mẹ xa con, vợ xa chồng và dẫn đến nỗi oan khuất và cái chết của nhân vật Nũ Nương. Trương Sinh bị bắt lính mẹ già vì nhớ, vì lo cho con ốm mà chết, Vũ Nương phải gánh vác mọi việc gia đình, một lòng chờ chồng. Ngày chồng về vì sự đa nghi, hồ đồ mà ruồng rẫy đuổi vợ, đẩy vợ vào nỗi oan phải tự vẫn. Chế độ nam quyền trọng nam, khinh nữ, cùng sự độc đoán gia trưởng và sự ghen tuông mù quáng của nhân vật Trương Sinh đã đẩy Vũ Nương phải chết oan nghiệt. Dù cho vợ giải thích, làng xóm minh oan.) (D/C + PT)

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh – 0383902079

*. 2. Sự “khám phá về nội dung” trong truyện còn là tiếng nói

thể hiện tư tưởng, tấm lòng nhân đạo của nhà văn đối với con người.

+ Nguyễn Dữ là nhà văn đầu tiên trong lịch sử văn học Việt Nam chỉ ra và ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ qua nhân vật Vũ Nương. Nàng không chỉ đẹp về nhan sắc, tâm hồn “ thùy mị, nết na, tư dung tốt đẹp”mà còn có những phẩm chất cao quí. Vũ Nương là người vợ khôn khéo, hiểu lễ nghĩa, đảm đang tháo vát, thủy chung, luôn coi trọng, giữ gìn hạnh phúc gia đình: khi chồng đa nghi vẫn luôn giữ gia đình không rơi vào cảnh thất hòa. Khi tiễn dặn chồng, khi chồng đi lính , mỗi lời dặn dò, mỗi chi tiết ước lệ miêu tả tâm trạng của nàng đều thể hiện một lòng thương nhớ, thủy chung với chồng.(D/C + PT) Vũ Nương còn là người con dâu hiếu thảo, người mẹ hiền. Lời từ biệt của bà mẹ chồng lúc lâm chung là minh chứng cho lòng hiếu thảo vô cùng của nàng với mẹ chồng( nó khác biệt hẳn với quan niệm khắc nghiệt về mối quan hệ mẹ chồng nàng dâu trong xã hội xưa)( Sau này trời xét lòng lành... con đã chẳng phụ mẹ).(D/C + PT)

+ Nhà văn không chỉ ca ngợi vẻ đẹp của người phụ nữ mà còn đồng cảm, sẻ chia với nỗi khổ đau của họ. Nỗi xót xa của Vũ Nương khi phải tiễn biệt chồng, nỗi đau khổ, tuyệt vọng khi phải chịu nỗi oan thất tiết. Nỗi đau khổ khi bị tước đi quyền được sống, được làm vợ, làm mẹ của nàng... tất cả đều được nhà văn khắc sâu trong từng lời thoại, trong từng hình ảnh ước lệ . Những lời nói của nhân vật được đưa thêm vào truyện so với truyện cổ như một sự đồng cảm thấu hiểu sẻ chia của nhà văn với nhân vật, với người phụ nữ .

(D/C + PT)

+Nguyễn Dữ còn đồng tình với những ước mơ, khát vọng của người phụ nữ. Ước mơ, khát vọng về hạnh phúc trong cuộc sống gia đình, hạnh phúc trong hôn nhân, về sự công bằng, khát vọng được minh oan, được sống, được làm người, làm vợ, làm mẹ...Lời giãi bày của Vũ Nương, yếu tố hoang đường kì ảo được đưa vào trong truyện để minh oan cho Vũ Nương, để thể hiện ước mơ về sự công bằng, khát vọng được sống, được làm vợ, làm mẹ của người phụ nữ. (D/C + PT).

*. 3. Truyện còn là sự sáng tạo “ phát minh” trong nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Nhà văn đã sáng tạo thêm những chi tiết nghệ thuật: sắp xếp, tô đậm một số tình tiết, xây dựng tính cách nhân vật hoàn chỉnh hơn. Trương Sinh đem trăm lạng vàng cưới Vũ Nương- cuộc hôn nhân mua bán ép buộc; lời trăng trối của mẹ Trương Sinh- khẳng đinh nhân cách tốt đẹp của Vũ Nương; lời thoại của Vũ Nương khi bị oan, chi tiết chiếc bóng tạo sự thắt nút, mở nút đầy kịch tính cho câu chuyện; yếu tố kì ảo được đưa vào làm cho câu chuyện vừa hư vừa thực, tăng độ tin cậy vừa phản ánh được bức tranh hiện thực phũ phàng của xã hội phong kiến xưa, vừa góp phần thể hiện được giá trị nhân đạo của tác phẩm. (D/C + PT)

*. Đánh giá chung:

- Từ cốt truyện dân gian nhà văn nguyễn Dữ đã kể lại một cách sáng tạo để gửi gắm tất cả tâm tư, tình cảm, nhận thức và khát vọng của mình về những vấn đề thời đại, về con người. Nhà văn không chỉ đơn thuần kể về cuộc đời người phụ nữ mà ông còn chỉ ra bức tranh hiện thực nghiệt ngã trong xã hội phong kiến xưa. Ông gửi gắm vào đó giá trị tinh thần nhân đạo sâu sắc, và tài năng nghệ thuật của một nhà văn. Vì thế,dù trải qua thời gian, lịch sử hàng ngàn năm truyện vẫn để lại trong lòng người đọc những trăn trở, những nỗi niềm về cuộc đời, về con người. Truyện xứng danh là một áng “thiên cổ kì bút.”

-Khẳng định vai trò, nhiệm vụ của nhà văn, của tác phẩm trong đời sống văn chương.

c. Kết bài:

- Khẳng định vấn đề, bày tỏ cảm nghĩ.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Phát biểu suy nghĩ của em về ý nghĩa mà bức hình gợi ra. Trình bày thành một bài văn nghị luận.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội: Bố cục chặt chẽ, rõ ràng, biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận. Hành văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thực tế chọn lọc, thuyết phục; không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.

- Đây là đề bài theo hướng mở, cần tôn trọng những quan điểm, cách nhìn và những kiến giải riêng của học sinh. Học sinh phải ý thức viết bằng sự trải nghiệm, nhận thức của chính mình.

. Yêu cầu về nội dung:

Người viết cần đưa ra được quan điểm riêng của mình và lựa chọn kiểu văn bản phù hợp. Sau đây là một số gợi ý về nội dung.

8.0

a. Mở bài:

- Nêu được vấn đề cần nghị luận.

b. Thân bài:

* Giải thích, nêu vấn đề nghị luận gợi ra từ bức hình:

- Bức hình là một cô gái đang sải những bước chân dài tiến về phía trước nhưng trước mắt cô ấy có rất nhiều ngã rẽ. Lựa chọn con con đường nào để đi, để bước tới, để đạt được mục đích, để về đích nhanh hơn hiệu quả hơn quả là điều không hề dễ tý nào. Có vẻ như bước chân cô ấy dừng lại ngay ở nơi giao nhau của những ngã rẽ để suy nghĩ để đắn đo để lựa chọn hay cũng có thể là để hít hơi lấy động lực bước tiếp trên con đường mình đã lựa chọn ở phía trước.

- Cô gái có chọn được con đường lối rẽ cho mình hay không và liệu lựa chọn đó có chông gai hay suôn sẽ? Đây có lẽ là vấn đề không chỉ riêng ai khi đứng trước sự phát triển chóng mặt của công nghệ hiện đại, của toàn cầu hoá như hiện nay.

=> Vấn đề mà bức hình đã biểu đạt gợi cho ta suy ngẫm về cuộc sống về lối đi trong cuộc đời, nó quyết định sự thành bại, gian khổ hay sung sướng của bản thân mỗi người đó là sự lựa chọn.

*. Bàn luận, chứng minh, mở rộng:

*.1. Giải thích: Như thế nào là lựa chọn?

- Là chọn cho mình, lựa cho mình một quan điểm một lối đi, một cách làm… giữa vô vàn những những đáp án.

- Là quyết định một điều gì đó giữa những những ngã rẽ khác nhau…

*.2. Biểu hiện của việc lựa chọn:

- Lựa chọn gần như đồng nghĩa với quyết định. Mỗi lựa chọn, quyết định khác nhau sẽ bẻ lái cuộc đời đi theo những hướng khác nhau. Có lựa chọn, quyết định đúng; có lựa chọn, quyết định thiếu chuẩn xác; có lựa chọn, quyết định hoàn toàn sai. Đúng, sai ở đây chỉ là chuyện tương đối, nhưng hệ quả, hậu quả thì rành rành, trở thành một sự kiện thực tế khiến ta phải trực tiếp đối đầu.

- Trong cuộc sống, bên cạnh những lựa chọn của cá nhân là lựa chọn của xã hội. Xã hội thực ra cũng chỉ là thực thể được tạo thành nhờ sự tương tác giữa những cá nhân. Ta lựa chọn hướng đi cho mình cũng là góp phần vào việc định hướng vận hành cho cả một xã hội. Luôn nghĩ đến xã hội trong khi thực hành những lựa chọn riêng, đó cũng là một điều hệ trọng mà mỗi chúng ta phải ý thức được.

*.3. Vai trò ý nghĩa của sự lựa chọn:

- Cuộc sống xã hội nói chung thật phong phú, phức tạp, trong đó, cuộc đời của mỗi con người chẳng bao giờ đơn giản. Có nhiều yếu tố tạo nên cuộc đời của mỗi chúng ta, trong đó, yếu tố có tầm quan trọng hàng đầu là những sự lựa chọn mà ta đã thực hiện ở các chặng đời khác nhau.

- Lựa chọn là ta đã tự tạo được cho mình một tâm thế sống chủ động. Nói đời ta, tương lai ta “nằm trong tay của chính mình” là vì thế.

- Sự lựa chọn giúp ta chọn ra những điều tốt hơn, đẹp hơn cho mình và cho mọi người giữa muôn vàn sự lựa chọn của cuộc sống.

- Giúp cuộc sống tốt hơn, chắt lọc được nhiều điều tốt.

- Làm tăng khả năng phân tích, đánh giá nhìn nhận vấn đề cho bản thân trước cuộc sống bộn bề.

- Thể hiện tầm nhận thức, bản lĩnh, sự trãi nghiệm của mỗi người.

- Nếu không lựa chọn thì ta sẽ trở thành con người bê tha, mặc cho dòng đời xô đẩy.

- Ngoại trừ việc chọn bố mẹ, chọn nơi sinh là những điều không thể, phần lớn những sự lựa chọn khác, đặc biệt là những lựa chọn ở tuổi trưởng thành thì ta phải chịu trách nhiệm.

- Mở rộng:

+ Muốn có sự lựa chọn tốt cho mình phải có cái nhìn toàn diện, đánh giá vấn đề tốt.

+ Nhưng đôi khi ta cũng không nên lựa chọn quá kĩ càng, quá" kén cá chọn canh" ngược lại có thể gây hậu quả xấu cho mình.

- Biết tiếp nhận một cách kịp thời, sáng suốt những gợi ý, hỗ trợ từ bên ngoài cho lựa chọn của mình cũng là một lựa chọn thông minh. Chỉ khi sống cuộc đời của mình với tinh thần hành động không ngừng, ta mới thật sự vững vàng trong những lựa chọn.

+ Khi ta uỷ thác quyền lựa chọn của mình cho ai đó, ta không thể thoái thác được trách nhiệm. Chẳng hạn việc ta để bố mẹ chọn hộ trường học, ngành nghề. Nếu đời ta bế tắc vì điều đó thì cũng nên hiểu rằng ta chỉ có thể tự trách mình mà thôi. Có nhiều hỗ trợ từ các phía khác nhau cho sự lựa chọn của ta, nhưng ta phải là người đưa ra quyết định cuối cùng.

+ Đáng buồn cho những ai không có chính kiến, không tự lựa chọn lối đi cho bản thân mà phụ thuộc vào người khác.

*. Bài học nhận thức và hành động:

- Bức hình đã giáo dục ta một bài học giáo dục: trước vô vàn lối rẻ của đời người, trong hàng ngàn con đường phía trước ta cần có sự lựa chọn cho mình một con đường một lối đi đúng đắn nhất. Không phó mặc sự lựa chọn ấy cho người khác. Đồng thời phải biết chịu trách nhiệm trước sự lựa chọn của mình.

- Đề có được những lựa chọn chính xác phù hợp ta cần đầu tư học tập, rèn luyện kỹ năng sống, sống trãi nghiệm và chắt lọc từ những trãi nghiệm ấy cho mình một lối sống, bản lĩnh. Lựa chọn và sẵn sáng chịu trách nhiệm với chọn lựa ấy.

c. Kết bài:

- Sáng suốt, bản lĩnh trước mỗi lựa chọn.

- Liên hệ.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 2:

Nhận xét về kết thúc của truyện ngắn, tác giả Bùi Việt Thắng cho rằng: “Điều quan trọng hơn cả là sau mỗi cách kết thúc, tác giả phải gieo vào lòng người đọc những nhận thức sâu sắc về quy luật đời sống và những dự cảm về tương lai, về cái đẹp tất yếu sẽ chiến thắng”.

Qua tác phẩm “ Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyến Dữ, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

. Yêu cầu về kỹ năng:

- Câu này kiểm tra năng lực viết bài nghị luận văn học của thí sinh; đòi hỏi thí sinh phải huy động kiến thức về lí luận văn học, tác phẩm văn học, kĩ năng tạo lập văn bản, khả năng cảm nhận văn chương của mình để làm bài.

- Thí sinh có thể cảm nhận và kiến giải theo những cách khác nhau, nhưng phải có lí lẽ, căn cứ xác đáng.

. Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, có thể có những quan điểm trái chiều song cần có căn cứ thuyết phục. Sau đây là một số gợi ý:

12.0

a. Mở bài

- Giới thiệu chung

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề: Đối với nghệ thuật viết truyện ngắn phần mở đầu và kết thúc bao giờ cũng được các nhà văn đặc biệt lưu ý, trong đó một kết thúc ám ảnh, giàu ý nghĩa luôn luôn được xem trọng.

- Trích dẫn ý kiến: Bàn về phần kết thúc của truyện ngắn, tác giả Bùi Việt Thắng cho rằng: Điều quan trọng hơn cả là sau mỗi cách kết thúc, tác giả phải gieo vào lòng người đọc những nhận thức sâu sắc về quy luật đời sống và những dự cảm về tương lai, về cái đẹp tất yếu sẽ chiến thắng.

- Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ) là một trong số những tác phẩm thành công trong việc xây dựng phần kết thúc.

b. Thân bài

* Giải thích:

- Ý kiến đã khẳng định vai trò, ý nghĩa của phần kết thúc trong truyện ngắn: Kết thúc nào cũng nhằm tái hiện dòng chảy nghệ thuật phức tạp của đời sống. Sau mỗi một kết thúc, người đọc có thể thấu hiểu được chân lý đời sống, nhận thức được những quy luật đời sống, những dự cảm về tương lai và khẳng định sự tất thắng của cái đẹp.

- Khẳng định tính đúng đắn của ý kiến xuất phát từ đặc trưng của truyện ngắn:

+ Truyện ngắn là một thể loại tự sự cỡ nhỏ, có lối hành văn mang đầy ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa nói hết. Để thể hiện nổi bật tư tưởng chủ đề tác phẩm, đòi hỏi nhà văn phải có khả năng dồn nén, sáng tạo chi tiết, lời văn nghệ thuật. Trong đó, đoạn kết đóng vai trò có ý nghĩa quan trọng. Viết truyện ngắn, cốt nhất là phải tô đậm phần mở đầu và kết luận (Chekhov), sức mạnh của cú đấm nghệ thuật là thuộc về đoạn cuối.

+ Nếu như phần mở có ý nghĩa như một khúc dạo đầu thì phần kết thúc có vai trò như một khúc vĩ thanh, nó giải quyết những mâu thuẫn đặt ra trong tác phẩm. Vì thế, phần kết chứa đựng thông điệp của nhà văn, chiều sâu tư tưởng của tác phẩm. Kết thúc là khép lại, nhưng mở ra cánh cửa cuối cùng để khám phá tác phẩm, đồng thời mở ra trong lòng bạn đọc những suy nghĩ, liên tưởng mới mẻ, đánh thức, khơi gợi ở người đọc khả năng đồng sáng tạo.

* Chứng minh: Phần kết của tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ):

*.1. Bên cạnh giá trị nội dung sâu sắc, tác phẩm còn đạt được nhiều thành công về mặt nghệ thuật.

- Nguyễn Dữ đã tạo nên một thiên truyện giàu kịch tính, hấp dẫn từ đầu đến cuối qua các mâu thuẫn.

- Xung đột được đẩy đến mức căng thẳng khi Trương Sinh nghe lời con trẻ, trút bỏ mọi oán trách lên đầu Vũ Nương, khi Vũ Nương không thể thanh minh cho mình và phải tìm đến cái chết, sự vỡ lẽ của Trương Sinh đã mở nút cho mâu thuẫn. Việc mở nút cho kịch tính bằng cái chết của nhân vật chính đã tạo nên âm hưởng bi kịch của số phận con người. Và lẽ ra câu chuyện có thể kết thúc ở đó, nhưng tác giả đã sáng tạo thêm đoạn kết.

*.2. Một cái kết có hậu: Vũ Nương không chết, nàng được sống một cuộc sống khác bình yên và tốt đẹp dưới thủy cung, nỗi oan tình của Vũ Nương được hóa giải, chàng Trương lập đàn giải oan và gặp nàng. Vậy cái kết như vậy có ý nghĩa như thế nào, sáng tạo ra kết thúc đó Nguyễn Dữ muốn gửi gắm đến bạn đọc thông điệp gì? Trước hết, phần kết thúc với nhiều chi tiết kì ảo sẽ thể hiện được đặc trưng của thể loại truyện truyền kì, hấp dẫn người đọc bởi những yếu tố hoang đường.

*. 3. Hơn nữa, phần kết thúc có hậu giống như nhiều truyện cổ tích đã thể hiện triết lí ở hiền gặp lành của nhân dân lao động. Bản thân Nguyễn Dữ luôn đứng về phía nhân dân, đặc biệt là những người phụ nữ có số phận éo le, bất hạnh. Tuy nhiên, nếu như Tấm sau nhiều lần hóa thân, chết đi sống lại đã được trở về vị trí hoàng hậu, sống hạnh phúc trọn đời thì Vũ Nương chỉ thoáng hiện về rồi vĩnh viễn biến mất. Điều đó đã làm tăng ý nghĩa phê phán hiện thực, cảnh tỉnh đối với những kẻ như Trương Sinh: Hạnh phúc rất mong manh, nếu để mất đi sẽ không bao giờ lấy lại được, để có được hạnh phúc con người phải sống với nhau bằng niềm tin, bằng sự nhân hậu bao dung.

*. 4. Kết thúc này còn góp phần vẻ đẹp phẩm chất của nhân vật, thể hiện thái độ ngưỡng mộ, ngợi ca của tác giả trước phẩm hạnh của người phụ nữ trong xã hội xưa. Ta thấy chi tiết Phan Lang trở thành ân nhân của con rùa, sau lại được rùa đền ơn, cứu thoát trên đường chạy giặc đã thể hiện đạo lí đền ơn đáp nghĩa, một truyền thống tốt đẹp ngàn đời của dân tộc. Việc Vũ Nương trở về gặp chồng, nhưng không đồng ý ở lại chốn nhân gian, nàng nguyện ở lại thủy cung để báo đáp ơn nghĩa với Linh Phi.

*. Đánh giá mở rộng.

- Phần kết thúc có vai trò quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất làm nên thành công của tác phẩm. Ngoài phần kết, cần chú ý đến vai trò của các phần khác như: mở đầu, cốt truyện, xây dựng tình huống, nhân vật…

- Quá trình viết truyện ngắn là một quá trình lao động sáng tạo công phu đầy vất vả, gian nan của người nghệ sĩ. Một truyện ngắn hay cũng đồng thời phải là một truyện ngắn có cách kết thúc hay, ấn tượng, sáng tạo. Từ đó, người đọc có khả năng liên tưởng, khái quát, khám phá được những vấn đề lớn lao, sâu sắc của hiện thực đời sống, con người, vượt ra khỏi khuôn khổ ít ỏi của truyện ngắn.

- Điều này đặt ra yêu cầu đối với người nghệ sĩ sáng tác trong việc trau dồi tài năng, phong cách nghệ thuật. Và người đọc cũng phải sống hết mình với tác phẩm để hiểu được thông điệp thẩm mỹ của tác giả gửi gắm ở phần kết qua đó có thể sẻ chia, cảm thông, tri âm với tác giả.

c. Kết bài

- Thực tế đã chứng minh những tác phẩm có giá trị, trường tồn với thời gian là những tác phẩm có kết thúc để lại nhiều dư ba trong lòng bạn đọc.

- “Chuyện người con gái Nam Xương” là một tác phẩm như thế.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Hãy bày tỏ suy nghĩ của em về ý nghĩa câu chuyện trên.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Học sinh biết viết một bài văn nghị luận về tư tưởng đạo lí rút ra từ tác phẩm văn học; bố cục mạch lạc; diễn đạt lưu loát; dẫn chứng phù hợp, thuyết phục; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

- Vận dụng thành thạo các thao tác lập luận như phân tích, chứng minh, giải thích, bình luận để làm sáng tỏ vấn đề.

Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách nhưng cần làm rõ được các nội dung cơ bản sau:

8,0

a. Mở bài

Dẫn dắt, giới thiệu câu chuyện và nêu vấn đề nghị luận: Khi trải nghiệm, thích nghi, vượt qua thử thách khó khăn, con người sẽ phát triển tốt đẹp hơn, mạnh mẽ hơn, thành công hơn trong cuộc sống.

b. Thân bài

*. Giải thích ý nghĩa câu chuyện:

- Câu trả lời của hướng dẫn viên giải thích nguyên nhân dẫn đến sự khác nhau của những phần san hô:

+ Phần san hô phía eo biển nằm trong vùng biển lặng, không phải chịu một thử thách nào của cuộc sống nên nhợt nhạt, thiếu sức sống.

+ Phần san hô nằm phía ngoài luôn luôn phải chịu đựng những thử thách từ sóng gió bão bùng hàng ngày. Khi thay đổi và thích nghi với môi trường, chúng phát triển tốt hơn, mạnh mẽ hơn và sinh sôi nhanh hơn, nhiều màu sắc và đầy sức sống.

- Những hình ảnh đó mang ý nghĩa ẩn dụ về con người:

+ Những con người chỉ sống trong môi trường bình lặng, không phải chịu thử thách của cuộc sống thì dễ yếu ớt, thiếu bản lĩnh, không khẳng định được hết giá trị bản thân.

+ Khi đối mặt, chịu đựng, thay đổi để vượt qua những thử thách, khó khăn trong cuộc sống hàng ngày thì con người sẽ mạnh mẽ hơn, trưởng thành tốt đẹp hơn.

-> Từ đó câu chuyện đem đến cho người đọc bài học: Vai trò, sự cần thiết của việc trải nghiệm, thích nghi với những hoàn cảnh khó khăn thử thách để con người phát triển tốt đẹp hơn, thành công hơn trong cuộc sống.

*. Phân tích, chứng minh:

- Trong cuộc đời, con người thường phải trải qua nhiều môi trường, hoàn cảnh sống khác nhau: bình lặng hay sóng gió, thuận lợi hoặc khó khăn...

- Khi chỉ sống trong môi trường bình lặng, con người dễ yếu ớt, thiếu bản lĩnh, thiếu hiểu biết, khó bộc lộ hết khả năng, giá trị bản thân, khó có được sự phát triển mạnh mẽ, khi gặp những khó khăn, thử thách dễ thất bại, gục ngã.

- Việc trải nghiệm, thay đổi và thích nghi những hoàn cảnh sống khó khăn, thử thách có vai trò cần thiết, quan trọng với con người:

+ Giúp con người hiểu biết, trải nghiệm nhiều hoàn cảnh sống hơn, có nhiều kinh nghiệm hơn.

+ Giúp tôi luyện ý chí, bản lĩnh, nỗ lực, vững vàng vượt qua những khó khăn, thử thách.

+ Giúp con người sống năng động, linh hoạt, chủ động để thích nghi và làm chủ hoàn cảnh.

+ Giúp con người bộc lộ được khả năng, vẻ đẹp, giá trị để trưởng thành hơn, thành công hơn.

(Học sinh cần có dẫn chứng phù hợp để làm sáng tỏ vấn đề.)

* Bàn bạc, mở rộng:

- Phê phán những người sống an phận, ngại đối mặt với những khó khăn của cuộc sống bên ngoài, hoặc khi đối mặt với khó khăn, thử thách dễ gục ngã, thất bại.

- Cần biết trân trọng cuộc sống yên bình, hoàn cảnh sống thuận lợi; không phải lúc nào cũng đối mặt với sóng gió, hiểm nguy vì dễ tổn hại đến bản thân và người khác.

*. Bài học nhận thức và hành động

- Nhận thức được ý nghĩa và sự cần thiết của trải nghiệm, thích nghi với những hoàn cảnh khó khăn thử thách để con người phát triển tốt đẹp hơn, thành công hơn trong cuộc sống.

- Xây dựng cho mình lối sống tích cực, chủ động, bản lĩnh...

c. Kết bài:

- Khẳng định vấn đề nghị luận. Liên hệ.

Câu 2: Phản ánh số phận bi kịch của người phụ nữ là một trong những nội dung nổi bật của văn học trung đại Việt Nam. Tuy nhiên mỗi tác giả lại có cách khám phá và thể hiện riêng.

Qua “Chuyện người con gái Nam Xương” (Nguyễn Dữ) và đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” (“Truyện Kiều” - Nguyễn Du), em hãy làm rõ điều đó.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Học sinh biết cách làm bài văn nghị luận văn học, kết hợp các thao tác lập luận, giải thích, phân tích, chứng minh để làm sáng tỏ vấn đề.

- Bố cục rõ ràng, mạch lạc; lập luận chặt chẽ.Lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục; diễn đạt trong sáng, lưu loát, dùng từ đặt câu chuẩn xác, không mắc lỗi chính tả.

. Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể viết bằng nhiều cách khác nhau nhung phải đảm bảo nắm được những nội dung cơ bản sau:

12,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, nêu vấn đề, trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích

- Bi kịch: là hoàn cảnh éo le, trắc trở, đau thương, là những đấu tranh căng thẳng của con người mà kết thúc thường là sự thất bại, hi sinh.

- Bi kịch của người phụ nữ: là những cảnh ngộ trái ngang, những hoàn cảnh sống đau thương mà họ rơi vào. Trong xã hội phong kiến đương thời, người phụ nữ đều là những nạn nhân khốn khổ của xã hội, cuộc đời họ không tránh khỏi những dằn vặt, khổ đau, tủi hờn, xót xa, tuyệt vọng…

- Khám phá: là phát hiện mởi mẻ, cách nhìn riêng

- Thể hiện: là trình bày bằng hình thức nghệ thuật phù hợp

-> Một trong những nội dung chủ yếu của văn học trung đại là phản ánh số phận đau thương của người phụ nữ trong xã hội phong kiến đương thời. Cùng viết về bi kịch của người phụ nữ nhưng mỗi tác giả lại có cách nhìn riêng và thể hiện bằng những hình thức nghệ thuật độc đáo.

* Lí giải:

- Văn học trung đại Việt Nam hình thành và phát triển trong môi trường xã hội phong kiến. Đó là xã hội trọng nam khinh nữ coi thường người phụ nữ. Xã hội mục ruỗng, thối nát với những cuộc chiến tranh phi nghĩa, với sự bóc lột của các tầng lớp thống trị… Đời sống của nhân dân thống khổ, điêu linh và người phụ nữ càng thêm khốn khổ. Họ khổ vì trăm ngàn thứ định kiến, lễ giáo hà khắc, vì chiến tranh phi nghĩa, vì nhỏ bé giữa xã hội.

- Thời đại nào, văn học ấy. Văn học trung đại Việt Nam đã bám sát đời sống để phán ánh chân thực bi kịch của người phụ nữ.

- Văn học thuộc bộ môn nghệ thuật đòi hỏi phải có sự sáng tạo, mới mẻ. Vì thế cùng viết về số phận khổ đau của người phụ nữ trong xã hội phong kiến nhưng mỗi tác giả lại có cách khám phá và thể hiện riêng.

- “Chuyện người con gái Nam Xương” và “Kiều ở lầu Ngưng Bích” cho thấy rõ những khám phá và thể hiện riêng của Nguyễn Dữ , Nguyễn Du về bi kịch người phụ nữ.

*. 1. Nét giống nhau:

- Nguyễn Dữ và Nguyễn Du đều khám phá bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến: cô đơn, buồn tủi, tuyệt vọng; sống xa những người thân yêu với nỗi nhớ mòn mỏi, da diết; đau đớn khi danh dự, nhân phẩm bị chà đạp; khao khát tình yêu, hạnh phúc nhưng không có được.

-> Các tác giả viết về bi kịch của người phụ nữ với tất cả niềm thương xót, cảm thông, chia sẻ.

- Hai tác giả thể hiện bi kịch của người phụ nữ bằng những hình ảnh ước lệ, thành ngữ, điển tích, điển cố.

*. 2. Điểm khác biệt trong sự khám phá và thể hiện bi kịch của người phụ nữ

*.2.1. Sự khám phá và thể hiện của Nguyễn Dữ

- Nguyễn Dữ khám phá bi kịch của người phụ nữ qua nhân vật Vũ Nương:

+ Là nạn nhân của chiến tranh, sống cảnh cô đơn xa chồng, chịu nhiều vất vả, gian lao.

+ Là nạn nhân của xã hội trọng nam khinh nữ, bị chồng nghi oan, đối xử tệ bạc và phải tìm đến cái chết.

+ Nặng tình với trần gian, khao khát hạnh phúc gia đình nhưng chẳng thể trở về, hạnh phúc mãi trôi xuôi.

-> Qua bi kịch của Vũ Nương, Nguyễn Dữ lên án, tố cáo xã hội trọng nam khinh nữ với những lễ giáo hà khắc, cuộc chiến tranh phi nghĩa, những người chồng độc đoán, gia trưởng, vũ phu.

- Nguyễn Dữ thể hiện bi kịch của người phụ nữ bằng những nghệ thuật độc đáo:

+ Cách dẫn dắt tình huống sự việc hợp lí, kịch tính ngày càng tăng, thắt nút - mở nút bất ngờ.

+ Sáng tạo chi tiết cái bóng, kết hợp hài hòa yếu tố thực và ảo, lời văn biền ngẫu.

+ Nhân vật được khắc họa qua hành động, cử chỉ, nội tâm, lời nói (đối thoại) và lời tự bạch (độc thoại).

+ Kết hợp các phương thức biểu đạt: truyện có sự kết hợp linh hoạt của nhiều phương thức biểu đạt như tự sự + biểu cảm (trữ tình).

+ Thể loại truyện truyền kì

*.2.2. Sự khám phá và thể hiện của Nguyễn Du

- Nguyễn Du đã khám phá bi kịch của người phụ nữ qua nhân vật Thúy Kiều. Bi kịch của Thúy Kiều trong đoạn trích là bi kịch nội tâm:

+ Cô đơn, buồn tủi vì bị đẩy vào lầu xanh, bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích (phân tích).

+ Đau đớn, day dứt, lo lắng khi nhớ da diết người yêu, cha mẹ.

+ Buồn lo, sợ hãi khi dự cảm về số phận (phân tích).

-> Qua bi kịch của Thúy Kiều, Nguyễn Du lên án, tố cáo xã hội phong kiến với những thế lực nhà chứa vì tiền đã đẩy người phụ nữ vào khổ đau, bất hạnh (phân tích).

- Nguyễn Du thể hiện bi kịch của người phụ nữ bằng những nghệ thuật độc đáo:

+ Miêu tả nội tâm đặc sắc bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, ngôn ngữ độc thoại nội tâm.

+ Các biện pháp tu từ ẩn dụ, điệp ngữ, từ láy gợi hình gợi cảm

+ Thể thơ lục bát.

* . Nhận xét, đánh giá

- Người phụ nữ trong xã hội phong kiến có số phận thật khổ đau, bất hạnh. Qua bi kịch của người phụ nữ, các tác giả lên tiếng đòi quyền sống cho họ, lên án xã hội cũ.

- Nguyễn Du và Nguyễn Dữ bằng sự khám phá và thể hiện của mình về số phận bi kịch của người phụ nữ đã đem đến cho văn học những tác phẩm có giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc. Qua đó người đọc thấy được tài năng cũng như cái nhìn đầy mới mẻ, tiến bộ của hai nhà văn, nhà thơ.

c. Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề; thành công của tác phẩm, tác giả.

1,0

Câu

Nội dung

I.

a.

Thể thơ: Lục bát.

b.

- Biện pháp tu từ: Điệp ngữ- ước gì

- Ẩn dụ: hạt phù sa, tiếng chim ca, tia nắng vàng tươi, hạt mưa rơi.

C

- Nội dung : Thể hiện ước nguyện sống đẹp, sống có lí tưởng, cống hiến xây dựng quê hương đất nước.

- Trách nhiệm của bản thân: Học tập rèn luyện, trau dồi đạo đức vì ngày mai lập nghiệp, góp phần xây dựng quê hương giàu mạnh…

II. LÀM VĂN

( 6đ )

Câu 1:

. Yêu cầu về kĩ năng:

- Biết cách làm bài nghị luận xã hội, bàn về một tư tưởng đạo lí, có bố cục rõ ràng.

- Vận dụng tốt các thao tác lập luận.

- Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.

- Sáng tạo trong diễn đạt, trong cách nhìn nhận về vấn đề nghị luận.

. Yêu cầu về kiến thức: Trên cơ sở những hiểu về nội dung đoạn thơ, thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ của mình về vấn đề đặt ra. Dưới đây là một số gợi ý:

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận gợi ra từ đoạn thơ: Bệnh vô cảm.

b. Thân bài:

* Giải thích ngắn gọn về nội dung đoạn thơ:

- Trong đoạn thơ trên, tác giả đặt ra một vấn đề: Vô cảm là một trạng thái tinh thần mà ở đó con người không có tình cảm, cảm xúc nhân bản trước bất kì sự việc, hiện tượng nào diễn ra xung quanh họ. Họ sống ích kỉ, lạnh lùng, trái tim băng giá, thờ ơ trước những người gặp bất hạnh.

* Phân tích:

- Thực trạng: Căn bệnh vô cảm xuất hiện ngày càng nhiều, trở thành một vấn nạn trong xã hội hiện nay.

- Biểu hiện:

+ Không quan tâm giúp đỡ những người xung quanh.

+ Chỉ lo nghĩ cho lợi ích bản thân....

- Nguyên nhân của sự vô cảm:

+ Lối sống thực dụng của nền kinh tế hiện đại.

+ Sự ích kỉ trong lòng mỗi người, sợ vạ lây,...

+ Ảnh hưởng của cuộc sống ảo quên đi những giá trị đích thực, những điều gần gũi trong cuộc sống.

+ ....

- Hậu quả:

+ Nhân cách con người phát triển lệch lạc.

+ Sự thờ ơ vô cảm dẫn đến cái xấu, cái ác lên ngôi, xã hội rối loạn.

+ Tâm hồn khô héo.

+ …

- Biện pháp:

+ Luôn mở lòng, yêu thương những người xung quanh, yêu thương mà không đòi hỏi nhận lại.

+ Biện pháp giáo dục đúng đắn.

- Bài học nhận thức và hành động:

+ Là học sinh ngồi trên ghế nhà trường bản thân nhận thức rõ: Vô cảm là căn bệnh về tâm hồn cần loại bỏ.

+Yêu thương, giúp đỡ mọi người khiến cuộc sống của mỗi người trở nên đẹp đẽ và ý nghĩa hơn.

c. Kết bài:

Tình thương chính là phẩm chất quý giá, là truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam ta. Chính sự vô cảm đã làm cho con người chúng ta mất dần đi phẩm chất đáng quý đó. Một nhà văn Nga đã từng nói: “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc cực mà là nơi không có tình thương”. Chúng ta hãy thắp sáng trái tim yêu thương, khơi dậy lòng nhân ái và dũng khí trong mỗi con người. Giữ gìn truyền thống nhân đạo của dân tộc, tương thân tương ái, cùng nhau xây dựng nền tảng đạo đức tốt đẹp. Hãy là người Việt Nam với một tinh thần yêu thương, đoàn kết, gắn bó với nhau và mỗi cá nhân cần phải tự nhận thức được suy nghĩ của bản thân mình. Rằng khi yêu thương và sẻ chia thương yêu thì chúng ta sẽ thấy bản thân mình sống có ích, sống tốt đẹp hơn, cuộc sống sẽ trở nên ý nghĩa hơn. Đó cũng chính là thông điệp đầy ý nghĩa mà đoạn thơ của Nguyễn Quang Thiều gợi ra trong mỗi chúng ta…

( 10đ)

Câu 2: Vẻ đẹp của người anh hùng tài hoa, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài qua đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga ( Nguyễn Đình Chiểu- Truyện Lục Vân Tiên).

. Yêu cầu về kĩ năng:

- Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận; Có đủ Mở bài, Thân bài (gồm nhiều đoạn văn), Kết bài.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận, biết triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm . Kết hợp lí lẽ sắc sảo và dẫn chứng tiêu biểu.

- Không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.

. Yêu cầu về kiến thức:

- Trên cơ sở hiểu biết về tác giả Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm “ Lục Vân Tiên” và đoạn trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga , có thể sắp xếp, trình bày ý theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo được các vấn đề sau:

b. Mở bài:

- Truyện “Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu là một tác phẩm có sức sống mạnh mẽ và lâu bền trong lòng nhân dân, đặc biệt là nhân dân Nam Bộ.

- Nhân vật chính trong tác phẩm là Lục Vân Tiên, một người anh hùng tài hoa, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài.

- Đoạn trích “Lục Vân Tiên” nằm ở phần đầu của truyện.

b. Thân bài:

*. Tóm tắt ngắn gọn đoạn trích.

*. Chứng minh làm rõ: Vẻ đẹp của người anh hùng tài hoa, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài

*1. Lục Vân Tiên là người anh hùng tài hoa, dũng cảm:

- Trên đường xuống núi, về kinh đô ứng thi Vân Tiên đã đánh cướp để cứu dân lành:

“ Tôi xin ra sức anh đào

Cứu người cho khỏi lao đao buổi này”

- Mọi người khuyên chàng không nên chuốc lấy hiểm nguy vì bọm cướp thì quá đống mà lại hung hãn.

“Dân rằng lẽ nó còn đây

Qua xem tướng bậu thơ ngây đã đành

E  khi họa hổ bất  thành

Khi không mình lại xô  mình xuống hang”

- Trước một dối thủ nguy hiểm như vậy nhưng Vân Tiên  không hề run sợ.

“Vân Tiên ghé lại bên đàng

Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô”

- Vân Tiên đã quát vào mặt bọn chúng:

“ Kêu rằng: “ Bớ đảng hung đồ

Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân”

- Tướng cướp Phong Lai thì mặt đỏ phừng phừng trông thật hung dữ. Vậy mà Vân Tiên vẫn xông vô đánh cướp. Hình ảnh  Vân Tiên đánh cướp được miêu tả rất đẹp.

“Vân Tiên tả đột hữu xông

Khácnào Triệu Tử phá vòng Đương Dang”

- Hành động của Vân Tiên chứng tỏ là người vì việc nghĩa quên mình, cái tài của bậc anh hùng và sức mạnh bênh vực kẻ yếu, chiến thắng những thế lực bạo tàn.

*.2. Vân Tiên là người chính trực, trọng nghĩa khinh tài:

- Thái độ cư xử với Kiều Nguyệt Nga sau khi đánh cướp lại bộc lộ tư cách con người chính  trực hào hiệp , trọng nghĩa khinh tài, cũng rất từ tâm, nhân hậu  của Lục Vân Tiên. Khi thấy hai cô gái chưa hết hãi hùng, Vân Tiên động lòng tìm cách an ủi họ và ân cần hỏi han.

Vân Tiên nghe nói dộng lòng

Đáp rằng: “Ta đã trừ dòng lâu la”

- Khi nghe họ nói muốn được lạy tạ ơn, Vân Tiên đã cười và khiêm nhường trả lời: “ Là ơn há đễ trông người trả ơn” .

- Quan niệm sống của Vân Tiên là cách cư xử mang tính thần nghĩa hiệp của các bậc anh hùng hảo hán. Vân Tiên quan niệm:

Nhớ câu kiến ngãi bất vi

Làm người thế ấy cũng phi anh hùng

* Đánh giá, mở rộng.

- Vân Tiên là nhân vật trong ước ao khát khao của Nguyễn Đình Chiểu củng là của nhân dân thời bấy giờ.

- Sáng tạo ra hình ảnh người anh hùng cứu thế Lục Vân Tiên sống mãi với thời gian là cả một tài năng và tấm lòng của tác giả vì dân vì nước.

c. Kết bài

- Vân Tiên là người tài hoa, dũng cảm, chính trực hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài.

- Hình ảnh Lục Vân Tiên là hình ảnh đẹp, hình ảnh lí tưởng mà Nguyễn Đình Chiểu gửi gắm niềm tin và ước vọng của mình.

- Ngôn ngữ mộc mạc, bình dị gần với  lời nói thông thường trong nhân dân và mang đậm màu sắc địa phương Nam Bộ. Ngôn ngữ thiếu phần trau chuốt uyển chuyển nhưng lại phù hợp với ngôn ngữ người kể chuyện, rất tự nhiên, dễ đi vào quần chúng.

Nội dnng

Điểm

Câu 1: Có ý kiến cho rằng:“Nơi nào có tình yêu thương thì nơi đó luôn có những điều kì diệu.”

Hãy nêu suy nghĩ của em về câu nói trên.

. Yêu cầu về kĩ năng:

- Học sinh biết cách làm bài văn nghị luận xã hội.

- Bài viết có bố cục rõ ràng (mở bài, thân bài, kết bài), lập luận chặt chẽ, lí lẽ xác đáng, dẫn chứng phù hợp.

- Trình bày sạch sẽ, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

* Yêu cầu về kiến thức:

Trên cơ sở nắm bắt được nội dung, ý nghĩa của câu nói, học sinh lựa chọn cách làm bài khác nhau, song cần làm rõ những nội dung cơ bản sau:

a. Mở bài: 

- Có lời dẫn hợp lý nêu đúng vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích ý kiến:

- Tình yêu thương: Là sự quan tâm, chia sẻ, cảm thông, thấu hiểu, giúp đỡ những người gặp khó khăn hoạn nạn, bất hạnh, khổ đau trong cuộc sống của mỗi con người.

- Điều kì diệu: Những điều tốt đẹp mà người ta mơ ước hoặc vượt ra ngoài mơ ước của con người, thậm chí làm thay đổi cuộc đời, khiến con người cảm thấy hạnh phúc.

-> Câu nói trên muốn khẳng định tầm quan trọng, sức mạnh của tình yêu thương - một tình cảm đẹp của con người, có thể giúp con người vượt qua những trở ngại, khó khăn trong cuộc sống.

* Phân tích, chứng minh:

* Bàn luận, Phân tích tính đúng đắn của ý kiến:

- Khẳng định ý kiến trên hoàn toàn đúng.

+ Lí giải- Vì sao cứ nơi nào có tình yêu thương thì nơi đó có điều kì diệu?

- Tình yêu thương chính là cầu nối, giúp con người tiến lại gần nhau hơn, cùng sẻ chia, vượt qua hoạn nạn; cuộc sống trở nên ấm áp, ngập tràn hạnh phúc.

- Tình yêu thương là nét đẹp truyền thống của con người Việt Nam, nó giúp cho mối quan hệ giữa người với người trở nên tốt đẹp hơn.

- Tình yêu thương còn là nơi bắt nguồn, nơi chắp cánh cho biết bao tình cảm cao đẹp khác: tình bạn, tình thầy trò, tình người... trong cuộc sống hôm nay.Thấu hiểu được vai trò tình yêu thương, ông cha ta từ xưa đã dạy: “Lá lành đùm lá rách”hay là “Thương người như thể thương thân”.

+ Chứng minh: Dẫn chứng: - Nhờ tình yêu thương, các bác sĩ đã cứu sống bao bệnh nhân hiểm nghèo...Nhờ tấm lòng hảo tâm mà những chương trình từ thiện như Trái tim cho em, Cặp lá yêu thương, Lục lạc vàng, Tiếp sức hồi sinh, phong trào quyên góp ủng hộ trẻ em nghèo miền núi, đồng bào gặp thiên tai bão lũ... đã đem lại nụ cười, cuộc sống tốt đẹp cho bao con người kém may mắn trong cuộc sống.

(HS có thể lấy những dẫn chứng khác nhưng đúng vấn đề nghị luận vẫn cho đủ điểm)

* Mở rộng vấn đề:

- Phê phán một số người không có tình yêu thương:

+ Họ vô tình, không quan tâm đến người khác, dửng dưng trước hoàn cảnh đáng thương nhất.

+ Chỉ biết yêu chính bản thân mình mà không hề biết san sẻ tình yêu thương cho bất kì ai khác.

- Hậu quả: Trở nên cô đơn lạc lõng, không bè bạn, người thân, cuộc sống nhạt nhẽo... có thể dễ dàng gây ra cái ác, nỗi đau cho đồng loại.

* Lật lại vấn đề:

- Tình yêu thương không thể chỉ bằng lời nói suông mà phải thể hiện bằng hành động cụ thể.

- Cần yêu thương đúng người, đúng cách...

* Bài học nhận thức và hành động:

- Nhận thức: Hiểu được ý nghĩa bài học rút ra từ ý kiến.

- Hành động: Liên hệ bản thân.

c. Kết bài:

- Đánh giá khẳng định lại vấn đề, đưa ra lời nhắn nhủ, lời khuyên đối với mọi người - trong cuộc sống cần phải có tình yêu thương…

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 2: “Thiên nhiên của Nguyễn Du xuất hiện là để nói thay con người, bằng ngôn ngữ của chính nó.”

Bằng hiểu biết của em về đoạn trích Cảnh ngày xuân và Kiều ở lầu Ngưng Bích (Trích Truyện Kiều của Nguyễn Du) em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

. Yêu cầu về kĩ năng:

- Đảm bảo một văn bản nghị luận văn học có bố cục rõ ràng, hợp lí; tổ chức sắp xếp hệ thống các luận điểm một cách lôgic, lập luận chặt chẽ; diễn đạt trôi chảy, mạch lạc; chuyển ý, chuyển đoạn tự nhiên; chữ viết rõ ràng, cẩn thận; không mắc lỗi ngữ pháp, chính tả, dùng từ...

. Yêu cầu về kiến thức:

- HS có thể khai thác vấn đề, tổ chức sắp xếp luận điểm theo nhiều hướng, nhưng phải trên cơ sở hiểu đề, nắm chắc nội dung, nghệ thuật của hai đoạn trích Cảnh ngày xuân và Kiều ở lầu Ngưng Bích. Bài văn cần làm rõ các ý cơ bản sau:

12,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Du, tác phẩm Truyện Kiều.

- Nêu vấn đề nghị luận: trích lời nhận xét của Phan Ngọc.

b. Thân bài

*. Giải thích ngắn gọn lời nhận xét của Phan Ngọc.

Nhận định của Phan Ngọc nói về bút pháp nghệ thuật đặc sắc trong Truyện Kiều của Nguyễn Du, đó là nghệ thuật tả cảnh ngụ tình. Nguyễn Du miêu tả cảnh thiên nhiên còn là để thể hiện những tâm tư, tình cảm, nỗi lòng của con người. Cảnh thiên nhiên trong Truyện Kiều không tách rời con người mà luôn gắn bó, hoà quyện, đồng hành với con người.

*. Phân tích dẫn chứng để làm sáng tỏ nhận định: Cả hai đoạn trích Cảnh ngày xuân và Kiều ở lầu Ngưng Bích đều xuất hiện cảnh thiên nhiên.

*.1. Thiên nhiên của Nguyễn Du xuất hiện là để nói thay con người, bằng ngôn ngữ của chính nó.”Được thể hiện trong đoạn trích:Cảnh ngày xuân

+ 4 câu thơ đầu: Thiên nhiên xuất hiện trong buổi sáng mùa xuân đã nói lên tâm trạng vui vẻ, náo nức trong lòng những con người đi dự hội Đạp thanh

(Trích dẫn thơ và phân tích.)

+ 6 câu thơ cuối: Thiên nhiên xuất hiện trong buổi chiều ngày xuân của lại như nói thay con người một nỗi buồn man mác, một sự nuối tiếc khi hội đã tan.

(Trích dẫn thơ và phân tích.)

*.2. Thiên nhiên của Nguyễn Du xuất hiện là để nói thay con người, bằng ngôn ngữ của chính nó. Được thể hiện trong đoạn trích: Kiều ở lầu ngưng Bích

+ 6 câu thơ đầu: Cảnh thiên nhiên hiện lên khi Kiều ở lầu Ngưng Bích lại hoang vắng, bao la, rợn ngợp. Nó diễn tả sự cô đơn, bẽ bàng và hoàn cảnh đáng thương tội nghiệp của Kiều. (Trích dẫn thơ và phân tích.)

+ 8 câu cuối: Khung cảnh thiên nhiên bên ngoài lầu Ngưng Bích còn như nói với người đọc một nỗi buồn, sự đau đớn, nỗi tuyệt vọng và cả sự sợ hãi, kinh hoàng của Kiều khi ở lầu Ngưng Bích. Mỗi một cảnh vật là một ẩn dụ gợi cho Kiều những nỗi buồn khác nhau. (Trích dẫn thơ và phân tích.)

*. Đánh giá, mở rộng:

- Đánh giá về nghệ thuật của Nguyễn Du trong hai đoạn trích

- Liên hệ mở rộng với một số câu thơ khác trong Truyện Kiều cùng chủ đề.

c. Kết bài:

Khẳng định vấn đề vừa chứng minh và nhấn mạnh tài năng của Nguyễn Du. Khẳng định sức sống lâu bền của tác phẩm (có thể bộc lộ cảm xúc của bản thân).

Nội dung

Điểm

Câu 1:

a. H/s nêu được 2 thành ngữ, giải thích nghĩa của 2 thành ngữ:

- Nước mặn đồng chua: Thành ngữ chỉ vùng đất nhiễm mặn ở ven biển và vùng đất phèn có độ chua cao, đó là những vùng đất xấu khó trồng trọt.

- Đất cày lên sỏi đá: Thành ngữ chỉ vùng đất cằn cỗi khô hạn, đất đai bạc màu khó canh tác.

- Nghĩa của các thành ngữ được tổ chức theo phương thức hoán dụ dựa trên mối quan hệ gần gũi giữa các sự vật.

b. Yêu cầu hình thức: Viết được đoạn văn có kết cấu diễn dịch, độ dài khoảng 8 câu.

- Yêu cầu nội dung: Cảm nhận được tình đồng chí của người lính bắt nguồn từ sự tương đồng về cảnh ngộ.

Cảm nhận được cái hay về nghệ thuật: Lời thơ mộc mạc giản dị, cách nói bằng thành ngữ, kết cấu câu thơ đối xứng...

0,5

0,5

1,0

1,0

Câu 2: “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng.

Để làm gì em biết không?

Để gió cuốn đi.”

Em hiểu ý nghĩa những ca từ trên như thế nào? Lời ca gợi cho em suy nghĩ gì về lẽ sống của con người?

. Yêu cầu về hình thức: H/s phải viết thành đoạn văn có bố cục mạch lạc, lập luận chặt chẽ, diễn đạt lưu loát mới cho điểm tối đa, còn lại tùy mức độ bài viết để cho điểm.

. Yêu cầu về nội dung: HS trả lời được các ý cơ bản sau:

5,0

a. Mở bài:

Nhà văn M.Gorki từng nói: “Nơi lạnh giá nhất không phải là Bắc Cực mà là nơi thiếu vắng tình thương”. Câu nói này khiến ta suy nghĩ về lẽ sống, tình yêu thương giữa người với người và quan điểm trách nhiệm của con người với việc yêu thương mọi người. Bàn về vấn đề này Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã đưa ra một quan điểm sống qua bài hát đã khiến người đọc phải suy ngẫm mãi không thôi :

“Sống trong đời sống cần có một tấm lòng.

Để làm gì em biết không?

Để gió cuốn đi”.

b. Thân bài:

* Giải thích ý nghĩa lời ca:

- Sống trong đời sống cần có một tấm lòng: Sống ở đời cần có tình cảm, lòng yêu thương, sự quan tâm chia sẻ với mọi người niềm vui, nỗi buồn, ước vọng khát khao, đặc biệt là sự đồng cảm biết quan tâm và sẻ chia với khó khăn của người khác.

- Để gió cuốn đi có thể hiểu theo hai cách:

+ Gió cuốn đi để chia sẻ yêu thương, để tình yêu và sự quan tâm được nhân ở mức độ rộng lớn khắp cả cuộc đời, với cả mọi người, không hạn hẹp chỉ là trong gia đình, trong làng xóm, tập thể nơi mình gắn bó. Đó là sự sẻ chia hào phóng rộng rãi cho tất cả những gì đáng thương, đáng được đồng cảm sẻ chia.

+ Để gió cuốn đi còn được hiểu: Thái độ yêu thương quan tâm giúp đỡ người khác một cách vô tư, hào hiệp không cần được vinh danh, lưu danh, không cần người khác biết ơn và trả ơn.

Dù hiểu theo cách nào thì lời ca cũng thật đẹp đẽ.

Ý nghĩa ca từ của Trịnh Công Sơn thiên về cách hiểu thứ hai.

* Ý nghĩa của lời ca gợi suy nghĩ về lẽ sống: Ca từ giúp ta hiểu một tấm lòng trong đời sống là vô cùng cần thiết nó là biểu hiện một nhân cách tốt, một lối sống cao đẹp. Từ đó, ta nhận thấy: Sống ở đời cần có lòng yêu thương, đặc biệt là sự đồng cảm biết quan tâm và sẻ chia với khó khăn của người khác, tránh lối sống vị kỷ tàn nhẫn.

-Những tấm lòng trong đời sống sẽ góp phần tạo dựng một xã hội nhân ái văn minh, giúp con người vượt qua mọi thử thách.

-Tấm lòng bồi đắp tâm hồn tình cảm, xây dựng lối sống lành mạnh đó là điều kiện thiết yếu, là hành trang để con người có thể sống trong cộng đồng giữa cuộc đời.

-Rút ra bài học sâu sắc cho bản thân: Nhìn lại mình trong mối quan hệ với mọi người, suy nghĩ về lý tưởng sống và phương hướng hành động trong tương lai.

c. Kết bài:

Những ca từ trong câu hát của Trịnh Công Sơn đã giúp mỗi người có thể hiểu được thật sâu về ý nghĩa của lẽ sống, của những “tấm lòng” trong cuộc đời. Những biết một xã hội thì luôn có sự tồn tại song song giữa những điều tốt đẹp cùng với những điều tiêu cực. Việc loại bỏ những lối sống tiêu cực cũng là một điều rất khó khăn nhưng nếu chúng ta sống biết nhân rộng yêu thương thì biết đâu chính tình yêu thương ấy sẽ có thể cảm hóa được những điều chưa đẹp còn tồn tại. Ai cũng chỉ có một cuộc đời để sống, thế nên hãy làm cho nó trở nên có ý nghĩa, trở nên tươi đẹp hơn  như nhà thơ Tố Hữu từng nói: “Người với người sống để yêu nhau”.

Câu 3:

Trong bài “Đọc Kiều”, nhà thơ Chế Lan Viên viết:

Chạnh thương cô Kiều như đời dân tộc

Sắc tài sao mà lắm truân chuyên.

Dựa vào những hiểu biết của em về Truyện Kiều của Nguyễn Du, hãy giải thích và làm sáng tỏ nội dung ý hai câu thơ.

. Về kĩ năng: H/s biết cách làm bài văn nghị luận tổng hợp vềmột hình tượng văn học được miêu tả trong tác phẩm, bố cục bàiviết mạch lạc, diễn đạt lưu loát, văn viết có hình ảnh, cảm xúc.

. Về kiến thức: Giải thích được ý nghĩa hai câu thơ, dựa vào tácphẩm chứng minh được Kiều là người con gái có tài, có sắc, cóphẩm hạnh đáng quí nhưng nàng lại có số phận bất hạnh.

. Yêu cầu cụ thể:

12,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt trích dẫn nhận định.

- Nêu vấn đề.

b. Thân bài:

* Giải thích ý nghĩa hai câu thơ:

- Đời dân tộc: Hoàn cảnh lịch sử của dân tộc ta: Một đất nước giàu đẹp cả về giá trị tài nguyên cùng những di sản quí báu về tinh thần nhưng trong suốt chiều dài lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước đã phải trải qua bao sóng gió, khó khăn trở ngại.

- So sánh Kiều như đời dân tộc: Là khái quát số phận và nhân phẩm của người con gái họ Vương: Người con gái có tài có sắc, có cả phẩm hạnh đáng quý nhưng người con gái ấy lại có số phận bất hạnh, long đong chìm nổi. Số phận của Kiều là điển hình tiêu biểu cho cuộc đời của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội cũ: Tài, sắc, hiếu hạnh nhưng trắc trở khổ đau.

- > Thái độ của tác giả qua hai câu thơ: Chạnh thương: Cảm thươngcho nỗi khổ của người phụ nữ đồng thời trân trọng và khẳng định vẻ đẹp phẩm chất tâm hồn ở họ.

* Phân tích chứng minh:

-Vẻ đẹp tài sắc, đức hạnh của Kiều:

+ Kiều là cô gái có nhan sắc tuyệt trần (D/c, phân tích)

+ Kiều là cô gái thông minh tài hoa (D/c, phân tích)

+ Kiều là cô gái có phẩm chất tâm hồn đáng quí (D/c, phân tích)

- Kiều có cuộc sống khổ cực truân chuyên:

+ Tình yêu sớm bị dập vùi tan nát (D/c, phân tích)

+ Bản thân trở thành món hàng mua đi bán lại (D/c, phân tích)

+ Bị đánh đập, lừa gạt, chà đạp tàn nhẫn đến mức tuyệt vọng(D/c, phân tích).

*. Đánh giá:

- Số phận của Kiều là số phận chung của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa. Số phận ấy có ý nghĩa tố cáo xã hội bất công, đặc biệt là đối với người phụ nữ.

- Tác giả thể hiện rõ cái nhìn nhân đạo, tiến bộ đối với người phụ nữ trong xã hội phong kiến: Cảm thương, trân trọng.

c. Kết bài:

- Khẳng định hai câu thơ giúp người đọc thêm hiểu, thêm trântrọng nhân vật Thúy Kiều, về giá trị Truyện kiều của Nguyễn Du.

- Liên hệ: Người phụ nữ ngày nay có quyền bình đẳng, được tôn trọng, đã và đang phát huy vai trò đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Phát biểu suy nghĩ của em về bài học rút ra từ câu chuyện Nhìn rõ chính mình.

8,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu ngắn gọn về văn bản, nêu vấn đề xã hội rút ra từ văn bản – cần nhìn rõ chính mình

b. Thân bài:

* Tóm tắt cốt truyện, phân tích ý nghĩa hình ảnh… để rút ra vấn đề cần nghị luận:

+ Hình ảnh chú lừa trong câu chuyện chính là hình ảnh của những con người không nhận thức được chính mình trong cuộc đời. Chú lừa kia tưởng mọi người xung quanh sùng bái mình, tưởng mình mang thân phận cao quý nhưng đến tận lúc chết đi rồi, chú lừa đó vẫn không nhìn rõ được chính mình, hiểu được giá trị của mình. Người ta bái lạy, nhường đường là bởi pho tượng Phật mà chú lừa đang cõng trên lưng chứ không phải bản thân chú lừa tội nghiệp đó.

=> Câu chuyện đưa đến một bài học trong cuộc sống: phải nhìn rõ chính mình, phải tự hiểu, tự nhận thức được giá trị của chính mình trong cuộc sống, từ đó có lối sống, cách sống sao cho phù hợp.

* Bàn luận:

- Con người cần nhận thức được bản thân mình, vì:

+ Điều bất hạnh lớn nhất trong đời người chính là cả một đời mà không nhận thức được bản thân mình. Đôi khi chúng ta là chính mình, nhưng cũng có những lúc ta đánh mất bản thân, có những lúc để nhận thức được bản thân còn khó hơn cả việc nhận thức được thế giới chung quanh. Mỗi ngày, chúng ta đều tự ngắm mình trong gương nhưng có ai từng hỏi bản thân mình đã nhận thức được chính mình chưa?

+ Cuộc sống là một đường thẳng tuyến tính mà ở đó luôn có những câu hỏi được- mất, khen – chê, nhận thức được hay không về mình trong cuộc đời. Nếu như bạn có tiền tài, điều người ta sùng bái chẳng qua là tiền tài của bạn chứ không phải chính bản thân bạn. Nếu như bạn có danh vọng, điều người ta tôn kính chẳng qua là danh vọng của bạn chứ không phải chính bạn. Nếu như bạn có dung mạo đẹp đẽ, điều người ta mến mộ chẳng qua chỉ là dung mạo đẹp đẽ mà tạm thời bạn đang có, chứ không phải chính bạn. Khi tiền tài, danh lợi, vẻ đẹp của bạn không còn nữa, thì cũng là lúc bạn bị vứt bỏ, không còn chút giá trị trong cuộc sống. Điều mà những người khác tôn sùng chẳng qua chỉ là những ước muốn trong tâm của họ, chứ không phải là chính bạn.

+ Giá trị của một con người xuất phát từ nội tâm chứ không phải những thứ bề ngoài, lao tâm khổ sở vì nó thật là điều bất hạnh nhất trên đời. Vậy nên nhìn rõ, nhận thức rõ về chính bản thân mình là điều vô cùng quan trọng và cần thiết vậy.

+ Phê phán những con người không nhận thức rõ về mình trong cuộc đời, kiêu căng, tự phụ.

* Bài học nhận thức và hành động: Học cách sống nhìn rõ chính mình trong cuộc đời để sống đúng, sống đẹp, sống có ý nghĩa.

c. Kết bài

- Khẳng định ý nghĩa của câu chuyện

- Liên hệ mở rộng

Câu 2:

Tâm và Tài của Nguyễn Du trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” (“Truyện Kiều”-SGK Ngữ văn 9 - Tập một - NXBGD, năm 2010).

Yêu cầu về kĩ năng:

- Nắm vững phương pháp làm bài nghị luận văn học.

- Bố cục và trình bày hệ thống ý sáng rõ.

- Biết vận dụng phối hợp các thao tác nghị luận (phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh đối chiếu...)

- Hành văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục, chữ viết sạch đẹp không mắc lỗi chính tả; diễn đạt lưu loát có chất văn...

12.0

1.0

Yêu cầu về kiến thức:

a. Mở bài:

- Giới thiệu khái quát về Nguyễn Du và “ Truyện Kiều”.

- Nêu vấn đề: tấm lòng và tài năng của Nguyễn Du được thể hiện rõ nét trong đoạn trích “ Kiều ở lầu Ngưng Bích”.

b. Thân bài:

* Giải thích:

- Tâm là tấm lòng, tư tưởng sâu sắc lớn lao mà Nguyễn Du gửi gắm trong “ Truyện Kiều”. Đó là tiếng ḷng thương cảm trước số phận bi kịch của con người, là bản án lên án tố cáo những thế lực xấu xa, tiếng nói khẳng định đề cao tài năng, nhân phẩm cùng những khát vọng chân chính của con người, như khát vọng về quyền sống; khát vọng tự do công lý;khát vọng tình yêu hạnh phúc. Đây chính là tư tưởng nhân đạo- một trong những yếu tố quan trọng nhất khiến “ Truyện Kiều” trở thành kiệt tác.

- Tài là ngòi bút nghệ thuật xuất chúng của Nguyễn Du tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của “Truyện Kiều”. Đó là sự kết tinh thành tựu nghệ thuật văn học dân tộc trên nhiều phương diện: ngôn ngữ, thể loại, nghệ thuật tự sự, nghệ thuật miêu tả thiên nhiên, nghệ thuật khắc họa tính cách và miêu tả tâm lý nhân vật.

Trong “Truyện Kiều”, tâm và tài luôn hòa quyện để tạo nên một kiệt tác vừa có giá trị tư tưởng sâu sắc vừa có sức cuốn hút mãnh liệt. Có thể coi quan niệm của Nguyễn Du là bài học sáng tạo hết sức có ý nghĩa với người cầm bút.

* Phân tích chứng minh: HS cần phân tích các dẫn chứng để làm rõ các luận điểm sau:

*.1. Tâm - tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trong “Kiều ở lầu Ngưng Bích”

- Tố cáo CĐPK thối nát với sự lộng hành của đồng tiền

+ Đồng tiền đã biến con người thành bọn lừa đảo,con buôn, nhà chứa táng tận lương tâm(Mã Giám Sinh:lừa gạt làm nhục Thuý Kiều, Tú Bà: ép Kiều phải tiếp khách làng chơi, lập mưu dụ dỗ Kiều ra lầu Ngưng Bích thực chất là giam lỏng Kiều).

- Cảm thông, xót xa cho thân phận khổ đau, bất hạnh của nàng Kiều

+ Cảm thông với tâm trạng buồn tủi, cô đơn của Kiều trước cảnh thiên nhiên vô cùng rộng lớn.(Cần phân tích được sự rợn ngợp của không gian qua các hình ảnh “ non xa”, “ trăng gần”, “cát vàng”, “bụi hồng”,... khắc đậm cảm giác cô đơn của Kiều. Làm bạn với nàng chỉ có “mây sớm đèn khuya”, không một bóng hình thân thuộc, không một nét thân mật. Nàng rơi vào cảnh cô đơn tuyệt đối trong tâm trạng “bẽ bàng” tủi hổ xót xa, “ nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”, nửa là tâm trạng, nửa là cảnh vật như chia sẻ nỗi lòng nàng.)

- Cảm thông, xót xa cho thân phận người con gái bơ vơ nơi góc bể chân trời (phân tích 8 câu cuối. Chú ý phân tích: điệp ngữ buồn trông; những từ láy vừa gợi hình, gợi thanh, gợi cảm: thấp thoáng, xa xa, man mác, rầu rầu, xanh xanh, ầm ầm; những hình ảnh vừa tả thực vừa ẩn dụ: cánh buồm, hoa trôi, nội cỏ, chân mây mặt đất, sóng, gió...đã diễn tả tâm trạng nhân vật, qua đó thấy được tình cảm của nhà thơ.)

* Trân trọng những phẩm chất đẹp đẽ của Kiều

- Trân trọng tình yêu chung thủy của Kiều với Kim Trọng (phân tích đoạn thơ Tưởng người...cho phai. Chú ý phân tích những hình ảnh dưới nguyệt chén đồng, tin sương, tấm son, bên trời góc bể, cách diễn đạt rày trông mai chờ để thấy nỗi tiếc nhớ khôn nguôi về kỉ niệm buổi thề nguyền, nỗi thương nhớ người yêu đang ngóng trông, nỗi xót xa vì mặc cảm phụ bạc...tất cả những điều đó là minh chứng cho tình yêu thủy chung của Kiều mà nhà thơ đã trân trọng ngợi ca, khẳng định.)

+ Trân trọng tấm lòng hiếu thảo của Kiều với cha mẹ ( phân tích đoạn thơ Xót người...người ôm. Chú ý phân tích những điển cố sân Lai, gốc tử, thành ngữ quạt nồng ấp lạnh, hình ảnh nắng mưa, cụm từ gốc tử đã vừa người ôm,... để thấy được nỗi nhớ thương, xót xa vì không trọn đạo làm con. Dù sống trong cảnh ngộ đáng thương nhưng nàng luôn nghĩ về người khác. Đó là phẩm chất vị tha rất đẹp, như có người đã nhận xét: Kiều đẹp trong đau khổ. Thể hiện sinh động vẻ đẹp đó chính là Nguyễn Du đã hết mực trân trọng ngợi ca.)

- Đề cao khát vọng của Thuý Kiều:

+ Nhớ về chàng Kim bằng một trái tim yêu thương thổn thức, đó là tấm lòng thuỷ chung, là khao khát về tình yêu hạnh phúc lứa đôi.

+ Nhớ về cha mẹ bằng nỗi nhớ rưng rưng giọt lệ đau buồn của đứa con gái đầu lòng không chăm sóc phụng dưỡng song thân đã già yếu. Đó là tấm lòng hiếu thảo là khao khát một cuộc sống đoàn tụ với gia đình với những tháng ngày “Êm đềm trướng rủ màn che”.

*.2.Tài – tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du trong “Kiều ở lầu Ngưng Bích”:

- Tài năng trong việc sử dụng thể thơ lục bát. Câu thơ lục bát dân tộc qua sự sử dụng đầy sáng tạo của Nguyễn Du trở nên uyển chuyển, mềm mại, tinh tế, phù hợp với việc diễn tả tâm tình, đạt đến đỉnh cao rực rỡ.

- Tài năng và tinh tế trong nghệ thuật miêu tả nội tâm: tâm trạng của nhân vật được miêu tả theo đúng qui luật tâm lí khi gắn với hoàn cảnh thân phận nàng (nàng bẽ bàng trước thực tại, nhớ tiếc về người yêu, xót xa khi nghĩ về cha mẹ, buồn thương cho thân phận bơ vơ trong thực tại và lo âu trước một tương lai mịt mờ vô định. Đặc biệt là khi Nguyễn Du để Thúy Kiều nhớ Kim Trọng trước nhớ cha mẹ sau). Tâm trạng nhân vật còn được thể hiện qua ngôn ngữ độc thoại nội tâm và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.

 Tất cả những yếu tố trên giúp Nguyễn Du khắc họa sinh động nhân vật và thể hiện sâu sắc tư tưởng của mình.

* Đánh giá:

- “Kiều ở lầu Ngưng Bích” là đoạn trích tiêu biểu cho vẻ đẹp của tấm lòng nhân đạo và tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du. Tâm và tài là hai phương diện làm nên tầm vóc Nguyễn Du - trái tim lớn, nghệ sĩ lớn.

- Tâm và tài của Nguyễn Du đã làm nên giá trị nội dung tư tưởng và nghệ thuật của đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” . Giá trị đoạn trích là một trong những biểu hiện sinh động cho giá trị “Truyện Kiều” tác phẩm có đóng góp quan trọng trong văn học trung đại nói riêng và văn học dân tộc nói chung.

c. Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề: Tinh thần nhân đạo và tài năng của Nguyễn Du tạo nên giá trị văn chương đích thực cho “ Truyện Kiều” đã làm rung động trái tim người đọc qua hàng thế kỉ nay.

- Suy nghĩ của bản thân.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Suy nghĩ của anh(chị) về bài học cuộc sống được gợi ra từ câu chuyện trên.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội: Bố cục chặt chẽ, rõ ràng, biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận. Hành văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thực tế chọn lọc, thuyết phục; không mắc các lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả.

- Đây là đề bài theo hướng mở, cần tôn trọng những quan điểm, cách nhìn và những kiến giải riêng của học sinh. Học sinh phải ý thức viết bằng sự trải nghiệm, nhận thức của chính mình.

. Yêu cầu về nội dung:

Thí sinh có thể có những cách trình bày khác nhau, biết vận dụng kiến thức về đời sống xã hội để đánh giá vấn đề. Sau đây là một vài định hướng:

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận

b. Thân bài:

* Tóm tắt nội dung câu chuyện và rút ra bài học cuộc sống:

- Tóm tắt nội dung câu chuyện.

- Bài học cuộc sống: Mỗi người sinh ra trong cuộc đời cần phải tạo ra giá trị sống: làm những việc có ích, có ý nghĩa cho bản thân và cộng đồng (chứ không thể sống vô nghĩa như Con Người - Bông hoa điếc dành tất cả thời gian để thưởng ngoạn từ cánh đồng xanh đến bãi cỏ điểm hoa, từ bãi cỏ điểm hoa đến cánh rừng xanh bát ngát)

* Bàn luận vấn đề:

- Bông hoa điếc là hình ảnh ẩn dụ để chỉ những người sống hoài, sống phí, sống không có mục tiêu, không tạo nên giá trị sống cho đời. Cách sống vô vị này sẽ gây phiền toái cho người thân và xã hội.

- Giá trị sống được hình thành nhờ quá trình tự nhận thức và trải nghiệm của bản thân (như người cha tự nhận thức và hổ thẹn về bản thân: ngừng hát và im lặng, cúi đầu im lặng, cúi đầu thấp hơn và im lặng, cúi đầu càng thấp hơn và im lặng).

- Tạo ra giá trị sống không nhất thiết phải là những việc lớn lao mà có thể chỉ là những việc giản đơn, có ý nghĩa trong đời sống vật chất và tinh thần.

- Tạo ra giá trị sống không chỉ là niềm hạnh phúc, là ý nghĩa của con người trong cuộc đời mà còn góp phần đem lại lợi ích cho cộng đồng, xã hội.

- Phê phán những người sống một cuộc đời vô vị, không làm được điều gì có ích, thiếu ý chí, niềm tin,...

(Thí sinh cần lấy dẫn chứng từ văn bản và thực tế đời sống để minh họa cho quan điểm của bản thân)

* Bài học nhận thức và hành động:

- Cách sống của mỗi người phản ánh các giá trị sống mà người đó theo đuổi

- Mỗi người cần xác định mục tiêu sống phù hợp, có ý nghĩa và nỗ lực thực hiện nó.

c. Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

Câu 2: Có ý kiến cho rằng: “Điều làm nên thành công của Nguyễn Du khi viết Truyện Kiều chính là mối đồng cảm sâu sắc của nhà thơ đối với số phận và tâm tư con người”. Hãy làm sáng tỏ điều đó qua đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích (Ngữ văn 9 - Tập một).

. Yêu cầu về kỹ năng:

- Câu này kiểm tra năng lực viết bài nghị luận văn học của thí sinh; đòi hỏi thí sinh phải huy động kiến thức về lí luận văn học, tác phẩm văn học, kĩ năng tạo lập văn bản, khả năng cảm nhận văn chương của mình để làm bài.

. Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, có thể có những quan điểm trái chiều song cần có căn cứ thuyết phục. Sau đây là một số gợi ý:

12.0

a. Mở bài

- Giới thiệu chung

- Trích dẫn ý kiến và định hướng cho bài viết.

b. Thân bài

* Giải thích:

- Đồng cảm với số phận và tâm tư con người: Hiểu, yêu thương, cảm thông, đồng điệu với số phận và tâm tư nhân vật.

- Bút lực tài hoa: Chỉ tài năng nghệ thuật xuất chúng bậc thầy của tác giả trong việc thể hiện nội dung tác phẩm.

=> Trong sáng tác của Nguyễn Du yếu tố nhân văn, thấu hiểu và yêu thương con người kết hợp với ngòi bút tài hoa bậc thầy đã tạo nên những đoạn thơ nổi tiếng,vô cùng giá trị.

* Chứng minh qua đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”:

*.1. Khái quát tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu một vài nét về tác giả Nguyễn Du: đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, một cây bút xuất sắc của nền văn học Việt Nam trung đại.

- Truyện Kiều là tác phẩm được coi là hồn dân tộc; đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” được trích từ Truyện Kiều, qua đoạn trích nhà thơ đã vô cùng tinh tế và sâu sắc khi diễn tả được tâm trạng của Thúy Kiều qua cảnh vật, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân văn, thấu hiểu và yêu thương con người qua ngòi bút tài hoa bậc thầy của mình.

*.2. Chứng minh

*.2.1. Nguyễn Du đồng cảm với số phận đau thương, tâm trạng cô đơn, bơ vơ, ngổn ngang, buồn tủi của Thúy Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngung Bích.

- Sau bao sóng gió dập vùi, lầu Ngưng Bích là chốn yên thân tạm thời của Thúy Kiều:

“Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,

Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung”

- Hai chữ “khóa xuân” đã nói lên hoàn cảnh đáng thương đang bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích của Kiều.

- Đặc biệt, từ “khóa xuân” thường được sử dụng để chỉ người con gái đẹp trong gia đình quyền quý thời xa xưa bị khóa kín tuổi xuân trong những khuôn khổ, phép tắc của gia đình và xã hội. Ở đây, Nguyễn Du đã sử dụng từ “khóa xuân” với hàm ý mỉa mai để nói về cảnh ngộ xót xa, trớ trêu của Kiều.

- Quang cảnh xung quanh lầu Ngưng Bích hiện lên mênh mông, hoang vắng và lạnh lẽo:

“Bốn bề bát ngát xa trông

Cát vàng cồn nọ bụi hông dặm kia.”

- Không gian vô cùng rộng lớn, mênh mông, bát ngát:

+ Hình ảnh “non xa”, “trăng gần” gợi không gian dài, rộng, cao, sâu vô tận. Đồng thời, gợi sự chơ vơ, chênh vênh, trơ trọi của lầu Ngưng Bích.

+ Từ láy “bát ngát” càng tô đậm hơn cái vô cùng, vô tận của không gian.

- Không gian vô cùng trống trải, hoang vắng, không có dấu hiệu của sự sống: 

+ Hình ảnh liệt kê “cát vàng”, “bụi hông" đã nói đến sự phai nhạt của sự sống và ngổn ngang của cảnh vật.

+ Cặp tiểu đối “mây sớm” và “đèn khuya” gợi nỗi hắt hiu, trống vắng mênh mông của thiên nhiên.

Quang cảnh xung quanh lầu Ngưng Bích cô liêu, thiếu vắng sự sống, gợi nỗi buồn cho thân phận nhân vật.

- Quang cảnh đó đã gợi ở Kiều bao nồi niềm tâm trạng:

“Bẽ bàng mây sớm đèn khuya

Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.”

- Sự cô đơn, lẻ loi đến cùng cực:

+ Cụm từ “mây sớm đèn khuya” gợi thời gian tuần hoàn, khép kín. Tất cả như giam hãm con người và để khắc sâu thêm nỗi cô đơn.

+ Trong khung cảnh “bốn bề bát ngát” đó, Kiều chỉ biết bầu bạn với những vật vô tri, vô giác.

- Sự ngổn ngang trăm mối, day dứt, âu lo:

+ “Xa trông” gợi lên sự trông ngóng của Thúy Kiều hướng về một dấu hiệu của sự sống hay quen biết nào đó.

+ Hình ảnh liệt kê “cát vàng, “cồn nọ”, “bụi hồng”,... trải đều ở các câu thơ đã gợi lên sự ngổn ngang trong lòng Thúy Kiều.

- Nỗi chua xót, “bẽ bàng” cho thân phận:

+ Bị đày đọa trong không gian vô cùng và thời gian vô tận lại càng khắc sâu nỗi cô đơn cùng cực khiến nàng cảm thấy “bẽ bàng”.

+ Cụm từ “như chia tấm lòng” diễn tả nồi niềm chua xót, nỗi lòng tan nát của Kiều.

=> Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, kết hợp hệ thống hình ảnh ước lệ, ngôn ngữ giàu sắc thái biểu cảm, Nguyễn Du đã khắc họa bức tranh thiên nhiên mênh mông, vắng lặng. Và trên nền của khung cảnh ấy là hình ảnh nàng Kiều lẻ loi, cô độc với bao nỗi niềm tâm sự đau thương. Là nỗi niềm đồng cảm thấu hiểu của nhà thơ trước cảnh ngộ đó của Kiều.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

*.2.2. Nguyễn Du đồng cảm, thấu hiểu với nỗi nhớ thương khắc khoải của Thúy kiều khi nghĩ về Kim Trọng và cha mẹ.

. Nỗi nhớ chàng Kim

- Trong cảnh ngộ cô đơn nơi chân trời góc bể, Kiều đau đớn nhớ tới chàng Kim, mối tình đầu mãnh liệt mà trong sáng của nàng:

“Tưởng người dưới nguyệt chén đồng,

Tin sương luống những rày trông mai chờ.”

- Tại sao nỗi nhớ chàng Kim là nỗi nhớ đến trước mà không phải là cha mẹ? Bởi khi Kiều bán mình chuộc cha là nàng đã làm tròn chữ hiếu mà dang dở chữ tình. Cái mặc cảm của một kẻ phụ tình luôn thường trực trong suy nghĩ của nàng nên nó đã xuất hiện trước.

- Nói về nỗi nhớ người yêu của Thúy Kiều, Nguyền Du không dùng từ “nhớ” mà dùng từ “tưởng”:

+ Từ “tưởng” vừa là nhớ, vừa là hình dung, tưởng tượng ra người mình yêu.

+ Kiều “tưởng” như thấy lại đêm trăng đẹp nhất của cuộc đời mình. Cái đêm mà nàng cùng với Kim Trọng thề nguyền đính ước bên nhau.

+ Thúy Kiều như tưởng tượng thấy, ở nơi xa kia, người yêu cũng đang hướng về mình, đang ngày đêm đau đáu chờ tin nàng: “Tin sương luống những rày trông mai chờ”.

- Càng nhớ chàng Kim, càng nuối tiếc mối tình đầu, Kiều càng thấm thìa tình cảnh của mình:

“Bên trời góc bể bơ vơ

Tấm son gột rửa bao giờ cho phai.”

+ Kiều tủi nhục khi tấm lòng son sắc đã bị vùi dập, hoen ố, không biết bao giờ mới gột rửa được.

+ Dẫu vậy, tấm lòng thủy chung, son sắt của nàng vẫn không nguôi nhớ về Kim Trọng.

   => Tấm lòng vị tha, thủy chung son sắt trước sau như một của Thúy Kiều thật đáng trân trọng. Càng trân trọng tấm lòng thấu hiểu cảm thông sẽ chia của Nguyễn Du.

. Nỗi nhớ cha mẹ ở nơi xa

-Tâm trạng đau đớn, thương nhớ người yêu hẳn chưa nguôi, Kiều lại chồng chất thêm nỗi nhớ thương cha mẹ:

“Xót người tựa cửa hôm mai

Quạt nông ấp lạnh những ai đó giờ

Sân lai cách mấy nắng mưa,

Cỏ khi gốc tử đã vừa người ôm.”

- Chữ “xót” diễn tả một cách chính xác tấm lòng của Kiều dành cho cha mẹ.

- Nàng xót xa khi hình dung ra chốn quê nhà cha mẹ vẫn ngày đêm tựa cửa ngóng trông, lo lắng cho nàng.

- Nàng tự trách bản thân vì chưa làm tròn chữ hiếu:

+ Thành ngữ “quạt nồng ấp lạnh” cho thấy sự day dứt khôn nguôi vì không thể tự hầu hạ, chăm sóc, nâng giấc cho cha mẹ.

+ Nàng lo lắng không biết giờ đây ai là người chăm sóc cha mẹ khi thời tiết đổi thay.

+ Nàng tưởng tượng nơi quê nhà đã đổi thay, “góc tử đã vừa người ôm”, thời gian trôi đi mẹ ngày càng già yếu mà mình thì không thể phụng dường.

- Cụm từ “cách mấy nắng mưa” vừa nói được sự xa cách bao mùa mưa nắng, vừa gợi sự tàn phá của thời gian đối với cảnh vật của con người, làm cho cha mẹ ngày càng già yếu, và cần bàn tay chăm sóc của nàng.

- Nỗi nhớ được bộc lộ qua ngôn ngữ độc thoại nội tâm nên càng chân thực, cảm động.

    => Nỗi nhớ của Kiều dành cho Kim Trọng và cha mẹ đã nói lên nhân cách đáng trân trọng của nàng. Trong cảnh ngộ ở lầu Ngưng Bích, nàng mới là người đáng thương nhất. Nhưng quên đi cảnh ngộ của bản thân, nàng đã hướng yêu thương vào những người thân yêu nhất. Nàng thật sự là một người tình thủy chung, một người con hiếu thảo, một con người có tấm lòng vị tha, cao cả. Chỉ hết sức thấu hiểu, cảm thông Nguyễn Du mới lột tả hết được nổi lòng đó của Kiều.

*.2.3. Nguyễn Du thương cảm với thân phận lênh đênh vô định, bị dập vùi, tâm trạng bộn bề chất chứa bao nỗi buồn đau, chua xót, lo sợ trong lòng Kiều.

- Mọi cảnh vật qua con mắt Kiều đều gợi lên những nét buồn da diết:

+ Cách sử dụng ngôn ngữ độc thoại và điệp từ: Mỗi cặp lục bát làm thành một cảnh và đều được tác giả khắc họa, liên kết qua điệp từ “buồn trông”.

+ “Buồn trông” có nghĩa là buồn mà nhìn ra xa trông ngóng một cái gì đó mơ hồ sẽ đến làm đổi thay hiện tại, nhưng trông mà vô vọng.

+ “Buồn trông” có cả cái thảng thốt lo âu, có cái xa lạ cuốn hút tầm nhìn của người con gái ngây thơ, lần đầu lạc bước giữa cuộc đời ngang trái, mang tính dự cảm hãi hùng.

- Điệp ngữ “buồn trông” kết hợp với các hình ảnh đứng sau đó đã diễn tả nỗi buồn ngày càng tăng với nhiều sắc độ khác nhau như những con sóng lòng không sao chịu nổi, những nồi buồn vô vọng, vô tận:

> Cảnh đầu tiên: Cảnh cửa bể lúc hoàng hôn

“Buồn trông cửa bể chiều hôm

Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa”

+ Là bức tranh của cảnh chiều hôm nhớ nhà. Thời gian “chiều hôm” khiến cho nỗi buồn thân phận trở nên thấm thía.

+ Hình ảnh ẩn dụ “cánh buồm” là hình ảnh rất đắt để thể hiện ngoại cảnh và nội tâm nhân vật. Cánh buồm nhỏ nhoi đơn độc giữa biển nước mênh mông trong ánh sáng lẻ lói cuối cùng của mặt trời sắp tắt. Con thuyền mỗi lúc một xa, rồi gần như mất hút, biết bao giờ mới tim được bến bờ neo đậu; cũng như Kiều còn lênh đênh giữa dòng đời, biết bao giờ mới được trở về sum họp, đoàn tụ với những người thân yêu.

 ⇒ Nhìn cánh buồm lẻ loi trôi nỗi giữa sóng nước Kiều nghĩ đến thân phận mình cũng đang bị dòng đời đưa đẩy.

> Cảnh thứ hai: Cảnh hoa trôi mặt nước

“Buồn trông ngọn nước mới sa

Hoa trôi man mác biết là về đâu?”

+ Cùng với hình ảnh “cánh buồm”, hình ảnh ẩn dụ “hoa trôi" cũng thế hiện cho nỗi buồn, cho thân phận lênh đênh, nổi chìm giữa dòng đời của Thúy Kiều.

+ Câu hỏi tu từ cho thấy sự mất phương hướng, gợi một nỗi băn khoăn, thấp thỏm.

+ Tạo dựng được một bức tranh tương phản: Một bên là không gian của cửa bể lúc thủy triều lên và một bên là hình ảnh những cánh hoa tàn trôi man mác trên mặt nước. Tác giả đã tô đậm sự nhỏ bé, lênh đênh, trôi dạt của con thuyền, của những cánh hoa đã tàn, đã rụng.

    => Kiều lo cho thân phận nổi chìm giữa dòng đời của mình rồi sẽ trôi dạt, bị vùi dập nơi nao.

> Cảnh thứ ba: Cảnh nội cỏ rầu rầu

“Buồn trông nội cỏ rầu rầu

Chân mây mặt đất một màu xanh xanh”

+ Đây là cảnh khá ấn tượng, dễ gợi liên tưởng đến cảnh xuân hôm nào trong tiết thanh minh. Tuy nhiên, không phải là “cỏ non xanh tận chân trời" đầy sức sống mà là “nội cỏ rầu rầu" với sắc xanh héo úa, nhàn nhạt trải dài từ mặt đất đến chân mây.

+ Nét vẽ không gian: “nội cỏ”, “chân mây”, “mặt đất” gợi một không gian vô cùng rộng lớn đang đầy ải nàng Kiều.

+ Từ láy “rầu rầu” vẽ nên cả một vùng cỏ cây tàn héo, và gợi nỗi sầu thương cô lẻ. 

+ Từ láy “xanh xanh” gợi một sắc xanh nhạt nhòa, xa cách, nhạt phai.

⇒ Kiều tuyệt vọng, mất phương hướng, đây vừa là tâm trạng vừa là cảnh ngộ của Thúy Kiều

Cảnh cuối: Cảnh giông bão sóng gió và niềm dự cảm tương lai:

“Buồn trông gió cuốn mặt duềnh

Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”

+ Bức tranh thiên nhiên dữ dội và đầy biến động: Gió cuốn mặt duềnh đầy giận dữ; sóng thì ầm ầm kêu réo khi thúy triều lên; thậm chí Kiều còn có cảm giác những con sóng dữ dội kia đang bủa vây ngay sát bên mình.

+ Thiên nhiên là một ẩn dụ cho những biến cố kinh hoàng sắp sửa ập xuống cuộc đời nàng; ẩn dụ cho những con sóng của số phận sắp sửa chôn vùi nàng; ẩn dụ cho một tương lai đầy sóng gió.

    Thiên nhiên hiện lên chân thực, sinh động nhưng cũng rất ảo. Đó là cảnh được nhìn qua tâm trạng theo quy luật: “Cảnh nào cảnh cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”.

⇒ Câu thơ thể hiện tâm trạng lo lắng hoảng hốt và dự cảm của Thúy Kiều về tương lai nhiều gian truân sóng gió của mình.

=> Cảnh được nhìn từ xa đến gần, màu sắc từ nhạt đến đậm, âm thanh từ tĩnh đến động để diễn tả nỗi buồn từ man mác, mông lung để lo âu kinh sợ, dồn đến bão táp của nội tâm.

=> Thật đáng trân trọng biết bao trước tấm lòng yêu thương đồng cảm thấu hiểu củ đại thi hào với nàng Kiều của mình.

Chạnh thương cô Kiều đời dân tộc

Tài sắc chi mà lắm truân chuyên

*.2. 4.  Đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” còn thể hiện ngòi bút tài hoa bậc thầy của Nguyễn Du trong việc khắc họa tâm trạng con người; đặc biệt là tả cảnh ngụ tỉnh, độc thoại nội tâm, các biện pháp tu từ ẩn dụ, điệp ngữ…

* Đánh giá, mở rộng:

- Với tấm lòng nhân ái bao la, Nguyễn Du đã đồng cảm sâu sắc, quan tâm lo lắng cho tương lai, số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

- Để người đọc yêu thương trận trọng, xót xa cho nhân vật của mình, Nguyễn Du phải là người có tài năng lớn…

c. Kết bài

- Khẳng định nhận định trên là hoàn toàn chính xác, sự thành công của tác phẩm của đoạn trích nhờ cả vào tài năng và tấm lòng của Nguyễn Du.

- Bài học, liên hệ.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Nghị luận về câu chuyện “Ngọc trai và nghịch canh”:

. Yêu cầu về kĩ năng: Học sinh có kĩ năng làm bài nghị luận xã hội về tư tưởng, đạo lí rút ra từ một câu chuyện ngắn. Bố cục bài viết chặt chẽ, diễn đạt trong sáng, lưu loát, không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ và đặt câu.

. Yêu cầu về kiến thức:

Trên cơ sở nắm vững cách làm bài, hiểu ý nghĩa của câu chuyện, học sinh phải rút ra bài học có ý nghĩa sâu sắc được gửi gắm qua hình ảnh ngọc trai và hạt cát. Học sinh có thể diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhưng đảm bảo được các yêu cầu cơ bản sau:

8.0

a. Mở bài:

- Nêu được vấn đề cần nghị luận.

b. Thân bài:

*. Tìm hiểu ý nghĩa câu chuyện:

+ Hạt cát: biểu tượng cho những khó khăn và những biến cố bất thường…có thể xảy đến với con người bất kì lúc nào.

+ Con trai quyết định đối phó bằng cách tiết ra một chất dẻo bọc quanh hạt cát... biến hạt cát gây ra những nỗi đau cho mình thành viên ngọc trai lấp lánh tuyệt đẹp: biểu tượng cho con người biết chấp nhận thử thách để đứng vững, biết vượt lên hoàn cảnh => tạo ra những thành quả đẹp cống hiến cho cuộc đời…

=>Câu chuyện ngắn gọn nhưng trở thành bài học sâu sắc về thái độ sống tích cực. Phải có ý chí và bản lĩnh, mạnh dạn đối mặt với khó khăn gian khổ, học cách sống đối đầu và dũng cảm, học cách vươn lên bằng nghị lực và niềm tin…

*. Suy nghĩ về ý nghĩa câu chuyện

- Khẳng định câu chuyện có ý nghĩa nhân sinh sâu sắc với mỗi người trong cuộc đời:

+ Những khó khăn, trở ngại vẫn thường xảy ra trong cuộc sống, luôn vượt khỏi toan tính, dự định của con người. Vì vậy, mỗi người phải đối mặt, không được bi quan, buông xuôi, đầu hàng số phận…

+ Khó khăn trở ngại chính là điều kiện để con người đứng vững, tôi luyện bản lĩnh hình thành cho mình nghị lực, niềm tin, sức mạnh và làm tiền đề cho những thành công, hạnh phúc sau này…(như con trai cũng đã cố gắng nỗ lực, không tống được hạt cát ra ngoài thì nó đối phó bằng cách tiết ra chất dẻo bọc quanh hạt cát…)

+ Chính khó khăn, trở ngại đã giúp con người nhận ra khả năng của mình, tin tưởng vào khả năng của bản thân => cơ hội để mỗi người khẳng định mình.

=> Bởi vậy con người cần tin tưởng vào khả năng của bản thân, tự quyết định cuộc sống của mình bằng sự nỗ lực cố gắng, dũng cảm vượt qua thử thách khó khăn, có những suy nghĩ hành động tích cực; biết hướng về phía trước con người sẽ sống có ý nghĩa và trưởng thành hơn…(như: Ngày qua ngày, con trai đã biến hạt cát gây ra những nỗi đau cho mình thành một viên ngọc trai lấp lánh tuyệt đẹp...)

(Dẫn chứngvề những con người vượt lên số phận làm đẹp cho cuộc đời…)

+ Nếu không dám đương đầu và vượt qua khó khăn thử thách con người sẽ gục ngã (như con trai lúc ban đầu bị hạt cát lọt vào trong cơ thể của nó gây ra cho nó rất nhiều khó chịu và đau đớn…)

*. Khẳng định vấn đề và rút bài học cuộc sống:

+ Cuộc sống không phải lúc nào cũng bằng phẳng, cũng thuận buồm xuôi gió… Khó khăn, thử thách luôn là quy luật của cuộc sống mà con người phải đối mặt…

+ Phải có ý thức sống và phấn đấu, không được đầu hàng, không được gục ngã mà can đảm đối đầu, khắc phục nó để tạo nên thành quả cho cuộc đời, để cuộc sống có ý nghĩa…

+ Phê phán những người có lối sống hèn nhát, buông xuôi, đầu hàng, đổ lỗi cho số phận…

c. Kết bài:

- Liên hệ rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân…

Câu 2: “Có thể nói thiên nhiên trong Truyện Kiều cũng là một nhân vật, một nhân vật thường kín đáo, lặng lẽ nhưng không mấy khi không có mặt và luôn luôn thấm đượm tình người.” (Hoài Thanh)

Bằng những hiểu biết của em về các đoạn trích đã học trong Truyện Kiều, hãy làm rõ ý kiến trên.

. Yêu cầu về kĩ năng:

- Học sinh hiểu đúng yêu cầu của đề bài, có kĩ năng làm bài văn nghị luận văn học. Bố cục bài viết chặt chẽ, luận điểm, luận cứ rõ ràng;

diễn đạt sáng rõ, lưu loát, có cảm xúc; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ và đặt câu…

. Yêu cầu về kiến thức:

12.0

a. Mở bài

- Giới thiệu chung

- Trích dẫn ý kiến và định hướng cho bài viết.

b. Thân bài:

* Giải thích ý kiến:

- Nói rằng: “...thiên nhiên trong Truyện Kiều cũng là một nhân vật, một nhân vật thường kín đáo, lặng lẽ nhưng không mấy khi không có mặt và luôn luôn thấm đượm tình người” có nghĩa là:

+ Nhà phê bình Hoài Thanh muốn nói đến sự có mặt của thiên nhiên xuyên suốt, chân thực, sinh động và ấn tượng với bạn đọc như những gì Nguyễn Du xây dựng về con người…

+ Điều đó có nghĩa thiên nhiên là đối tượng thứ nhất, có vẻ đẹp tự thân, hiện lên chân thực, có hồn, thể hiện tình yêu cái đẹp và tạo vật của thi hào Nguyễn Du…;Thiên nhiên còn là đối tượng để Nguyễn Du ngụ tình…

=> Nguyễn Du đã thể hiện tình yêu thắm thiết với thiên nhiên, tạo vật và qua thiên nhiên, thể hiện tình yêu thắm thiết với con người, cuộc sống…

* . Chứng minh:

- Thiên nhiên - một thế giới tuyệt đẹp hiện lên trong Truyện Kiều, được nhìn qua tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, thấm đượm yêu thương của Nguyễn Du:

+ Đó là cảnh buổi sáng mùa xuân đẹp đẽ, tinh khôi, tràn đầy sức sống hay khung cảnh hoàng hôn thật đẹp, thật thanh khiết nhưng phảng phất buồn trong “Cảnh ngày xuân”.

+ Đó là bức tranh thiên nhiên mênh mông, hoang vắng, rợn ngợp nơi lầu Ngưng Bích trong “ Kiều ở lầu Ngưng Bích”

(HS cần chọn lựa dẫn chứng tiêu biểu để phân tích, tránh sa vào liệt kê dẫn chứng.)

=> Có thể nói, ngòi bút của Nguyễn Du rất tinh tế khi tả cảnh. Khi miêu tả, bao giờ Nguyễn Du cũng nắm được cái thần của cảnh với những nét đặc trưng riêng => Qua cách miêu tả thiên nhiên, Nguyễn Du cho thấy một tâm hồn thiết tha yêu thiên nhiên, một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, tài hoa... => Sáng tác của Nguyễn Du đã hướng người đọc mở rộng lòng mình với tạo hoá, với cái đẹp...

- Thiên nhiên còn là đối tượng để Nguyễn Du bày tỏ tình cảm với con người, thế nên thiên nhiên ấy thấm đượm tình người:

+ Bức tranh mùa xuân là xúc cảm đẹp của nội tâm hai nàng Kiều và cũng là ước vọng của Nguyễn Du về tuổi trẻ, hạnh phúc, sự bình an. (Phân tích làm rõ cách Nguyễn Du tả hình ảnh chim én, hình ảnh cỏ non, hình ảnh hoa lê trắng, cảnh lễ hội..., nỗi buồn tan cuộc, cõi lòng vấn vương...=> tất cả được tái hiện một cách đặc biệt gợi cảm, thấm thía qua đảo ngữ, qua dùng từ láy, qua cách chấm phá, điểm xuyết...)

+ Bức tranh thiên nhiên nơi lầu Ngưng Bích hoang vắng, rợn ngợp hòa với lòng người cô quạnh, tủi thẹn, bẽ bàng. Những non xa, trăng gần; những cát vàng, bụi hồng, cồn nọ không làm nên vẻ đẹp của lầu Ngưng Bích mà đó là không gian mang tính nghệ thuật, làm nổi bật sự cô đơn tuyệt đối của Kiều.

+ Bức tranh đầy ám ảnh, thấp thỏm, lo âu ở 8 câu cuối trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích” là sự đồng cảm cùng nàng Kiều bé nhỏ, cô đơn, hãi hùng, kinh sợ trước sóng gió cuộc đời…

=>Tả cảnh ngụ tình là một trong những bút pháp nghệ thuật quen thuộc và hiệu quả của các nhà văn, nhà thơ từ xưa tới nay. Những bức tranh thiên nhiên trong Truyện Kiều trở thành đối tượng để Nguyễn Du miêu tả và khắc họa số phận, tính cách, nhất là nội tâm nhân vật, khiến cho nhân vật của ông hiện lên thật sinh động, chân thực, đem đến sự đồng cảm sâu sắc...

* Đánh giá:

- Thiên nhiên trong “Truyện Kiều” trở thành nhân vật bên cạnh con người và hài hòa với nội tâm con người

- Thiên nhiên luôn luôn có mặt, trở thành đối tượng góp phần thể hiện sâu sắc những nghĩ suy của Nguyễn Du về con người, đồng thời thể hiện sâu sắc bút pháp nghệ thuật của tác giả...

=> Cho thấy tâm hồn yêu thiên nhiên tha thiết và sự tài hoa, tinh tế của Nguyễn Du. Ngòi bút Nguyễn Du đã đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật tả cảnh ngụ tình trong nền thơ ca dân tộc...

c. Kết bài:

- Khẳng định tài năng của Nguyễn Du và thành công của “Truyện Kiều”.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Anh (chị) hãy viết bài văn trình bày cảm nhận, suy nghĩ của mình về đoạn văn trong lời tựa cuốn tiểu thuyết Tiếng chim hót trong bụi mận gai, Colleen McCullough.

. Yêu cầu về kĩ năng
- Học sinh biết cách làm bài nghị luận về một vấn đề xã hội thông qua ý nghĩa của một văn bản văn học.
- Bài viết có bố cục rõ ràng, kết cấu chặt chẽ.
- Diễn đạt mạch lạc, có cảm xúc, sáng tạo, giàu chất văn
. Yêu cầu về kiến thức
Thí sinh có thể bộc lộ quan điểm của mình theo những cách khác nhau nhưng cần hợp lý, chặt chẽ và thuyết phục. Về cơ bản cần đạt được một số ý chính sau:

8,0

a. Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.

b. Thân bài:
* Cảm nhận câu chuyện về loài chim trong truyền thuyết và rút ra thông điệp thẩm mĩ:

- Truyền thuyết kể về một loài chim “chỉ hót có một lần trong đời, nhưng hót hay nhất thế gian”. Khi nó cất tiếng hót cũng đồng nghĩa với việc nó phải từ bỏ sự sống. Hình ảnh trung tâm ấy đã khiến ta liên tưởng đến quy luật cuộc đời: trong cuộc sống, những điều tốt đẹp nhất không phải bao giờ ta cũng dễ dàng có được mà phải trả giá bằng sự hi sinh, cống hiến.

- Cái chết của con chim chứng tỏ rằng khi chúng ta càng biết chấp nhận khó khăn gian khổ, những đau đớn về thể xác và tinh thần, vượt lên sóng gió cuộc đời bằng ý chí, nghị lực, niềm đam mê, khát khao cống hiến thì khi đó những thành quả ta có được càng trở nên đẹp đẽ, có giá trị.

- Những gì tốt đẹp nhất ở đây phải chăng là những giá trị vật chất và tinh thần mà con người luôn khát khao hướng tới. Trong cuộc sống để có được “những gì tốt đẹp nhất” chúng ta phải biết chấp nhận đối diện và vượt qua những khó khăn, gian khổ, đớn đau thậm chí hi sinh.

* Bàn luận mở rộng vấn đề

- Cuộc sống luôn tồn tại những trạng thái đối cực: niềm vui và nỗi buồn, hạnh phúc và khổ đau, thành công và thất bại... Tuy nhiên, con người luôn có khát vọng hướng tới những điều tốt đẹp. Đó là sự đủ đầy về vật chất, thành công trong sự nghiệp, có được những giá trị tinh thần cao quý: tình bạn, tình yêu, sự bình yên, hạnh phúc, hòa bình… (d/c)

- Những điều tốt đẹp nhất ấy rất có giá trị trong cuộc sống con người nhưng không dễ dàng có được. Bạn đừng nên chờ đợi những món quà bất ngờ của cuộc sống mà hãy tự mình làm nên cuộc sống. (d/c)

- Để có được những điều tốt đẹp nhất ấy, con người phải trải qua những “nỗi đau khổ vĩ đại”, nghĩa là biết dũng cảm đương đầu với khó khăn, gian khổ, biết chấp nhận hi sinh. (d/c)

- Truyền thuyết giáo dục chúng ta về tinh thần hi sinh cao thượng. Trong cuộc sống, nơi nào có một người chiến thắng, nơi đó có một người thua cuộc. Nhưng người biết hi sinh vì người khác luôn luôn là người chiến thắng. Và tìm thấy niềm vui của mình trong niềm vui của người khác đó chính là bí mật của hạnh phúc.

- Phê phán những người sống nhút nhát, ích kỷ, cá nhân; những kẻ không biết trân quý sự hi sinh của người khác.

* Bài học nhận thức và hành động

- Bài học nhận thức: thấy được giá trị của những điều tốt đẹp trong cuộc sống; cần biết khao khát đam mê, đương đầu với giông tố cuộc đời và sẵn sàng cho đi, hi sinh, cống hiến (Tôi thà làm ngôi sao băng rực rỡ còn hơn làm một hành tinh vĩnh cửu nhưng mờ nhạt và tôi muốn mỗi nguyên tử của tôi bốc cháy trong ánh sáng chói lọi – G. Lơnđơn); trân trọng giá trị của sự hi sinh; lên án lối sống tầm thường, hèn nhát, ích kỉ…

- Bài học về hành động: không ngừng nỗ lực xây dựng ước mơ tốt đẹp, sự đam mê cho mình và cho mọi người bằng những hành động cụ thể (đặc biệt là thế hệ trẻ).

c. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề, rút ra bài học cho bản thân.

Câu 2: Bàn về thơ, có ý kiến cho rằng: “Thơ khởi sự từ tâm hồn, vượt lên bằng tầm nhìn và đọng lại nhờ tấm lòng người viết.”

Em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua các đoạn trích: “Chị em Thúy Kiều”, “Kiều ở lầu Ngưng Bích” (Trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du).

Về kĩ năng:

- Hiểu đúng yêu cầu của đề, có kĩ năng làm bài nghị luận văn học. Biết kết hợp nhuần nhuyễn các phép lập luận đã học...

- Có kĩ năng xây dựng luận điểm đúng đắn, sáng tỏ, dẫn chứng chọn lọc, lí lẽ thuyết phục, không mắc lỗi chính tả và lỗi diễn đạt.

- Văn viết trong sáng, có cảm xúc, thể hiện được năng lực cảm nhận sâu sắc.

. Về kiến thức:

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo những nội dung cơ bản sau:

12,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề cần nghị luận

b.Thân bài

*. Giải thích

- Thơ khởi sự từ tâm hồn: thơ là tiếng lòng của người viết. Thơ là thể loại trữ tình chất chứa những tâm trạng, tình cảm của người viết. Nhà thơ không thể làm ra một bài thơ hay nếu như không có cảm xúc. Bởi vậy, thơ chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn nhà thơ.

- Vượt lên bằng tầm nhìn: là muốn nói tới tư tưởng của người viết thơ và những gì mà nhà thơ muốn gửi gắm qua từng câu chữ. Đó là những suy nghĩ, quan niệm hay tư tuởng có sự mới mẻ, tiến bộ, đặc sắc.

- Thơ đọng lại nhờ tấm lòng người viết: là giá trị của tác phẩm, sức sống của mỗi bài thơ. Một bài thơ để sống được trong lòng người đọc phải được viết bằng cái tâm của người cầm bút. Khi tiếng lòng của nhà thơ chạm được đến tiếng lòng của người đọc thì bài thơ ấy sẽ có sức sống lâu bền.

=> Ý kiến khẳng định: điểm khởi đầu của thơ là cảm xúc, rung động thẩm mĩ; tầm cao giá trị của thơ là tư tưởng và sức sống của thơ là ở tấm lòng.

- Lí giải:

+ Thơ khởi sự từ tâm hồn, bởi khi nhà thơ cầm bút viết thơ là có một tình cảm mãnh liệt thôi thúc. Tình cảm còn hiện diện trong suốt quá trình sáng tạo; nó chi phối điểm nhìn, cấu tứ và giọng thơ để tạo nên hồn cho tác phẩm. Nội dung của thơ chính là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc.

+ Thơ vượt lên bằng tầm nhìn: Nội dung tư tưởng tạo chiều sâu cho tác phẩm. Tầm nhìn khiến cho thơ có khả năng vượt lên trên hiện thực cuộc đời. Tư tưởng, cái nhìn của nhà thơ là phong cách, là nét riêng của nhà thơ => tác phẩm sống mãi trong lòng người đọc.

+ Thơ đọng lại nhờ tấm lòng người viết: Tình cảm ban đầu là của riêng người nghệ sĩ nhưng khi bước vào thơ nó hướng tới nhân loại. Người đọc tìm đến thơ là tìm đến một tấm lòng.

*. Chứng minh qua các đoạn trích: “Chị em Thúy Kiều”, “Kiều ở lầu Ngưng Bích” (trích “Truyện Kiều” của Nguyễn Du)

*.1. Thơ khởi sự từ tâm hồn

- Xuất phát từ sự đồng cảm với những khổ đau của Kiều mà Nguyễn Du đã viết lên những trang thơ thấm đẫm nỗi đau (nỗi cô đơn, nỗi buồn...)

- Là sự trân trọng đề cao vẻ đẹp của con người:

+Vẻ đẹp Thúy Vân, vẻ đẹp Thúy Kiều…

- Vẻ đẹp Thúy Kiều sáng lên ngay cả lúc đau khổ nhất...

(Học sinh lấy dẫn chứng trong hai đoạn trích đã học để làm sáng tỏ)

*.2. Thơ vượt lên bằng tầm nhìn

- Tầm nhìn thể hiện qua việc nhà thơ ca ngợi vẻ đẹp tài năng của con người và dự cảm về kiếp người tài hoa bạc mệnh:(đoạn trích “Chị em Thúy Kiều”)

+ Chân dung Thúy Vân là chân dung mang tính cách số phận, vẻ đẹp của Vân tạo sự hòa hợp êm đềm với xung quanh (“mây thua”, “ tuyết nhường” ) nên nàng sẽ có cuộc đời bình lặng suôn sẻ…

+ Chân dung Thúy Kiều cũng là chân dung mang tính cách số phận, vẻ đẹp của Kiều làm cho tạo hóa phải ghét ghen, các vẻ đẹp khác phải đố kị “ hoa ghen, liễu hờn” nên số phận nàng sẽ éo le đau khổ

- Tầm nhìn thể hiện qua việc nhà thơ đi sâu vào miêu tả nội tâm nhân vật Thúy Kiều:

+ Đầu tiên Kiều nhớ tới Kim Trọng…=> điều này vừa phù hợp với qui luật tâm lí, vừa thể hiện sự tinh tế của ngòi bút Nguyễn Du

+ Tiếp đó Kiều nhớ đến cha mẹ…

=>Trong cảnh ngộ ở lầu Ngưng Bích, Kiều là người đáng thương nhất nhưng nàng đã quên bản thân để nghĩ về Kim Trọng, nghĩ về cha mẹ=> Kiều là người tình thủy chung, người con hiếu thảo, người có tấm lòng vị tha đáng trọng…

+ Diễn tả tâm trạng Kiều, Nguyễn Du đã chọn cách biểu hiện “tình trong cảnh ấy, cảnh trong tình này”, mỗi biểu hiện của cảnh chiều tà trên bờ biển…đều thể hiện tâm trạng và cảnh ngộ của Kiều: sự cô đơn, thân phận nổi chìm vô định, nỗi buồn tha hương, lòng thương nhớ người yêu cha mẹ và cả sự bàng hoàng lo sợ…

-> Cảnh lầu Ngưng Bích được nhìn qua tâm trạng của Kiều: cảnh từ xa đến gần, màu sắc từ nhạt đến đậm, âm thanh từ tĩnh đến động, nỗi buồn từ man mác mông lung đến lo âu kinh sợ… như báo trước giông bão số phận sẽ nổi lên xô đẩy, vùi dập cuộc đời Kiều. Tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du trong việc miêu tả nhân vật qua bút pháp ước lệ cổ điển (đoạn trích “Chị em Thúy Kiều”)

=> Trong “Kiều ở lầu Ngưng Bích”, tài năng của Nguyễn Du được thể hiện rõ ở nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật qua ngôn ngữ độc thoại và tả cảnh ngụ tình- miêu tả nội tâm nhân vật là một trong những thành tựu đặc sắc nhất của nghệ thuật xây dựng nhân vật trong“ Truyện Kiều”.

=> Cảm hứng nhân đạo trong “Truyện Kiều”, tiêu biểu ở đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” và “Kiều ở lầu Ngưng Bích”: Trân trọng, ca ngợi vẻ đẹp con người; niềm thương cảm sâu sắc trước những đau khổ của con người...

*.3. Thơ đọng lại nhờ tấm lòng người viết

- Tâm lòng của người viết được thể hiện ở tư tưởng nhân đạo:

+ Trong “Chị em Thúy Kiều” ca ngợi vẻ đẹp, tài năng của con người và dự cảm về kiếp người tài hoa bạc mệnh là biểu hiện về cảm hứng nhân văn của Nguyễn Du.

+ Trong “Kiều ở lầu Ngưng Bích” tư tưởng nhân đạo là sự trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của con người, vẻ đẹp sáng lên ngay cả lúc đau khổ nhất; là sự cảm thương cho những khổ đau bất hạnh của nhân vật...

( Trong trang thơ như có tiếng nức nở của Kiều và tiếng nức nở của Nguyễn Du khóc cho Kiều...)

*. Đánh giá:

- Ý kiến trên khẳng định sự thống nhất của những yếu tố cần có cho một bài thơ hay, một bài thơ có sức sống lâu bền, đó là “ khởi sự từ tâm hồn, vượt lên bằng tầm nhìn và đọng lại nhờ tấm lòng người viết”, thiếu đi một yếu tố vẫn thành thơ nhưng không phải là thơ có sức lay động mạnh mẽ, có giá trị trường tồn. Vì vậy người cầm bút phải yêu và sống hết mình với cuộc đời, luôn tìm tòi, khám phá vẻ đẹp của cuộc sống, con người và thể hiện bằng tài năng, tâm huyết của người nghệ sĩ.

- Ý kiến trên còn nhấn mạnh đến vai trò của người tiếp nhận. Người đọc cũng cần bồi đắp tâm hồn và vốn sống để cảm nhận được giá trị của thơ ca, có thái độ trân trọng đối với những áng thơ hay, yêu quý những nhà thơ chân chính.

c. Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1:

Người vá trời lấp bể

Kẻ đắp lũy xây thành

Ta chỉ là chiếc lá

Việc của mình là xanh

(Lá xanh - Nguyễn Sĩ Đại)

Suy nghĩ của em về quan niệm sống được nhà thơ gợi ra trong bài thơ trên.

8,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt giới thiệu vấn đề , dẫn bài thơ, nêu vấn đề về quan niệm sống đẹp

b. Thân bài:

*Giải thích ý thơ và xác định vấn đề nghị luận

- người vá trời lấp bể, kẻ đắp lũy xây thành: cách nói khoa trương để chỉ ước muốn và những việc làm to lớn, phi thường của nhiều người.

- ta chỉ là chiếc lá: sự tự nhận thức về bản thân nhỏ bé, bình dị, khiêm nhường.

- việc của mình là xanh: ý thức được bổn phận, trách nhiệm của bản thân phải sống có ý nghĩa, có ích cho đời.

- Bài thơ nêu lên một quan niệm sống tích cực: Mỗi người đều có mơ ước riêng của mình, có người mơ ước và làm được điều lớn lao, có người chỉ bình dị, nhỏ bé nhưng vẫn phải ý thức được ý nghĩa sự sống của mình: sống là cống hiến.

* Phân tích, chứng minh vấn đề:

- Khẳng định tính đúng đắn, sâu sắc của quan niệm sống trong bài thơ : Là lối sống tích cực, giúp con người khẳng định giá trị tồn tại của bản thân.

- Trong cuộc đời, mỗi người đều có quyền có những mơ ước của riêng mình. Có người có ước mơ, hoài bão và làm những việc lớn lao. Lại có người chỉ mơ ước giản dị, thiết thực âm thầm lặng lẽ sống có ý nghĩa cống hiến làm đẹp cho đời.

- Quan niệm sống cống hiến dù bình dị, nhỏ bé là suy nghĩ tích cực. Suy nghĩ ấy khiến con người không tự huyễn hoặc hay ảo tưởng về bản thân; không mơ ước xa vời, phù phiếm, không quá lớn lao ngoài năng lực của mình; dù nhỏ bé nhưng không vô nghĩa. Vì nhỏ bé, nên mơ ước dề trở thành hiện thực, mang đến niềm vui sống cho con người...

- Dù là người làm nên những điều lớn lao, hay chỉ là cá nhân bình thường, thậm chí có thể khuất lấp giữa muôn người chỉ như chiếc lá bé nhỏ thì vẫn phải sống bằng đời của lá, nghĩa là “phải xanh”, phải ý thức đúng về bổn phận và trách nhiệm của mình với cuộc đời, tự ý thức về sự cống hiến của mình: phải làm nên những điều có ích cho cuộc sống, dù nổi bật, hay lặng thầm…

( Dẫn chứng có thể tách rời hoặc lồng ghép vào phần bình luận

+ Có người có những mơ “dời non lấp bể”, “đắp lũy xây thành” , làm nên nghiệp lớn, ghi dấu vào sử sách.. lưu danh muôn đời

+ Có người lặng thầm cống hiến, dù nhỏ bé nhưng ý nghĩa cho đời…)

* Mở rộng

- Có những cá nhân tự huyễn hoặc đề cao mình và tự cho mình làm nên những điều to lớn hoặc luôn muốn làm việc lớn ngoài khả năng của bản thân nhưng lại chỉ là sự trống rỗng một cách vô nghĩa, …

- Có người tự ti cho rằng “mình chỉ là chiếc lá” nhỏ bé, thậm chí vô nghĩa giữa cuộc đời, nên chẳng cần phấn đấu…đã nhỏ bé, càng trở nên mờ nhạt và vô nghĩa hơn…

=> Những biểu hiện này cần bị phê phán……

* Bài học nhận thức và hành động

- Dù là ai trong cuộc đời cũng cần có sự tự ý thức về bản thân. Chẳng ai vô nghĩa giữa cuộc đời. Chỉ có người tự cho là mình vô nghĩa mà thôi.

- Tuy vậy, không phải lúc cũng chỉ sống an phận thủ thường, con người ai cũng nên mang trong mình một hoài bão, một ước mơ dù lớn dù nhỏ. và quyết tâm, đam mê mãnh liệt biến ước mơ thành sự thật. Với tuổi trẻ mỗi người cần phải bùng cháy, tỏa sáng

c. Kết bài:

- Hãy làm việc, hãy cống hiến bằng sức lực của mình. Hãy ước mơ và phấn đấu biến ước mơ thành hiện thực…

- Hãy làm cho cuộc sống của mình trở nên có ý nghĩa mọi nơi, mọi lúc…

Câu 2: “Nghệ thuật miêu tả tâm lí con người là thước đo tài năng người nghệ sĩ.”

a. Mở bài:

- Nêu quan điểm về nghệ thuật xây dựng nhân vật và tài năng của người nghệ sĩ. Đưa ra nhận xét ở đề bài.

- Dẫn đoạn trích “ Kiều ở lầu Ngưng Bích”

b. Thân bài:

*.Giải thích

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí là nhà văn sử dụng các phương tiện, biện pháp nghệ thuật để tái hiện thế giới tâm lí phong phú, phức tạp (những suy nghĩ, cảm xúc, những băn khoăn trăn trở, những day dứt, suy tư, những nỗi niềm thầm kín và cả diễn biến tâm trạng) của con người trong tác phẩm của mình.

- Thước đo là tiêu chuẩn đánh giá sự vật, hiện tượng nào đó.

- Tài năngngười nghệ sĩ là khả năng sáng tạo nghệ thuật, cơ sở để hình thành phong cách nhà văn.

-> Nhận định trên khẳng định trong sáng tạo nghệ thuật: tài năng của người nghệ sĩ đượ đánh giá qua việc miêu tả tâm lí nhân vật trong sáng tác của mình.

*Chứng minh

- Nêu vị trí và nội dung đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”.

- Đây là đoạn đánh dấu bước ngoặt cuộc đời của Kiều trong mười lăm năm lưu lạc. Đoạn trích dựng lên tâm trạng cô đơn, buồn tủi và tấm lòng của Thúy Kiều khi đang một mình bơ vơ, lạc lõng nơi xa lạ. Trong đoạn trích Nguyễn Du đã thể hiện tài năng của nghệ sĩ thiên tài khi vận dụng linh hoạt các hình thức ngôn ngữ … để miêu tả tâm lí nhân vật.

* .1.Mở đầu đoạn trích là tâm trạng cô đơn, bẽ bàng, đáng thương và tội nghiệp của Kiều trước không gian lầu Ngưng Bích (phân tích 6 câu đầu). Miêu tả tâm lí gián tiếp qua nghệ thuật tả cảnh ngụ tình

- Những hình ảnh: lầu Ngưng Bích,khóa xuân, non xa, trăng gần, bốn bề bát ngát, cát vàng cồn nọ, bụi hồng dặm kia gợi không gian mênh mông, hoang vắng, mịt mờ làm bật nên cảnh ngộ cô đơn, tội nghiệp của Kiều

- “ Bẽ bàng” gợi lên sự xấu hổ và tủi thẹn của Kiều khi nghĩ đến thân phận và duyên phận của mình.

- Hình ảnh thời gian (mây sớm đèn khuya) đã tô đậm tâm trạng Kiều

gợi nên vòng tuần hoàn thời gian khép kín và ẩn sau đó là sự lẻ loi, Kiều chỉ có một thân một mình đối diện với chính mình

- Vì thế tâm trạng của Kiều mới chia đôi thành hai ngả: “nửa tình – nửa cảnh như chia tấm lòng”. Cảnh có đẹp đến bao nhiêu đi chăng nữa cũng không thể nào khỏa lấp đi tâm trạng “bẽ bàng” của nàng.

-> Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, kết hợp với những từ ngữ giàu tính tạo hình và biểu cảm, Nguyễn Du đã phác họa được khung cảnh lầu Ngưng Bích rất rộng lớn, mênh mông không có sự sống của con người. Đồng thời qua đó, tác giả còn cho thấy được tâm trạng cô đơn, tủi hổ, bẽ bàng của Kiều khi bị giam lỏng ở nơi đây.

* .2. Trong nỗi cô đơn đang bủa vây, một mình Kiều phải bơ vơ thì nỗi nhớ gia đình, nỗi nhớ người yêu đến như một lẽ tất yếu, rất phù hợp với quy luật tâm lí của con người xa quê. Tâm lí đó được miêu tả trực tiếp qua những lời độc thoại nội tâm thể hiệnnỗi niềm thương nhớ Kim Trọng và cha mẹ của Kiều.

- Nỗi nhớ đầu nàng nhớ về chàng Kim. Nguyễn Du đã dùng từ “tưởng” để diễn tả chính xác trạng thái tâm lí nhớ thương. Kiều đang tưởng tượng, hình dung, tơ tưởng đến bóng hình người yêu

- Nhớ chàng Kim là nhớ đến kỉ niệm tình yêu cùng lời thề đôi lứa (tưởng người dưới nguyệt chén đồng). Nàng tưởng tượng Kim Trọng đang hướng về mình, ngày đêm đau đáu chờ tin mà uổng công vô ích (tin sương luống những rày trông mai chờ). Nàng nhớ về Kim Trọng với tâm trạng đau đớn, tiếc nuối. Câu thơ tấm son gột rửa bao giờ cho phai có hai cách hiểu: tấm son là tấm lòng nhớ thương Kim Trọng không bao giờ nguôi quên hoặc tấm lòng son trong trắng của Kiều bị dập vùi hoen ố, biết bao giờ gột rửa được. Như vậy, trong nỗi nhớ chàng Kim, Thúy Kiều không chỉ bộc lộ nỗi niềm mong ngóng khắc khoải mà còn bộc lộ cả nỗi đau đớn, cùng cực, tủi hổ đến xé tâm can. Qua đó cho thấy được tấm lòng thủy chung, son sắt của Kiều dành cho Kim Trọng.

- Tiếp theo là nỗi nhớ cha mẹ

+ Nếu như khi diễn tả nỗi nhớ chàng Kim của Kiều, Nguyễn Du dùng động từ "tưởng" thì khi diễn tả tấm lòng hiếu lễ với cha mẹ của Kiều, tác giả lại sử dụng từ “xót”. Xót nghĩa là thương, thương đến mức xót xa trong lòng. Kiều nhớ đến cha mẹ với nỗi xót thương vô hạn. Các thành ngữ quạt nồng ấp lạnh, tựa cửa hôm mai, cách mấy nắng mưa miêu tả nỗi lo lắng của Kiều. Nàng lo cha mẹ đã tuổi cao sức yếu không biết có ai chăm sóc cho không. Sự xa cách biết bao ngày mưa nắngcũng như khoảng cách về không gian địa lí, sự xa xôi cách trở giữa nàng với cha mẹ biết bao giờ được gặp lại để làm tròn bổn phận làm con

+ Các điển cố sân Lai, gốc tử đã diễn tả sâu sắc nỗi nhớ thương cha mẹ, xót xa vì không trọn đạo làm con của Kiều. Đó là tấm lòng hiếu thảo, đức vị tha rất đáng trân trọng của nhân vật. Qua tâm trạng xót xa, buồn tủi và lo lắng khi nhớ về cha mẹ của Kiều, chúng ta thấy được tấm lòng thảo thơm, hiếu nghĩa của nàng dành cho cha mẹ rất lớn lao, cao cả và thiêng liêng.

=> Người nghệ sĩ Nguyễn Du rất tài năng khi miêu tả chân thực nét tâm lí của Kiều. Am hiểu tâm lí nhân vật Nguyễn Du để Kiều nhớ Kim Trọng trước nhớ cha mẹ sau. Điều đó rất hợp tâm lý của con người, hợp lô gic tình cảm, hợp với tình tiết của truyện (Đối với cha mẹ, trong cơn gia biến, Kiều đã quyết định chọn bên hiếu, bán mình chuộc cha. Còn đối với Kim Trọng, Kiều vẫn tự xem mình là kẻ phụ bạc. Cho nên trong nỗi nhớ người thân, nàng dành nỗi nhớ đầu tiên cho Kim Trọng).. Cùng là nỗi nhớ nhưng cách nhớ khác nhau với những lí do khác nhau nên cách thể hiện cũng khác nhau. Nguyễn Du đã để Kiều nhớ Kim Trọng trước, nhớ cha mẹ sau. Sự đảo ngược trật tự đó cho thấy sự cảm thông sâu sắc sự tinh tế của ngòi bút tâm lí bậc thầy Nguyễn Du.

*.3. Tiếp theo người nghệ sĩ Nguyễn Du đã miêu tả sâu sắc, tinh tế tâm trạng buồn và lo lắng đến hãi hùng trước tương lai mờ mịt của Kiều. Để diễn tả điều ấy ông dùng bút pháp tả cảnh ngụ tình một cách điêu luyện làm nên bức tranh tâm cảnh đầy ám ảnh trong 8 câu kết

- Cảnh như khơi, như vẽ từng biểu hiện nhỏ nhất trong tâm hồn Kiều:

+ Cảnh cửa bể chiều hôm với cánh buồm thấp thoáng xa xa trong buổi chiều tà gợi lên ở nàng một nỗi buồn nhớ da diết về quê nhà trong xa cách.

( HS phân tích nét tinh tế cách chọn không gian , thời gian.... câu hỏi tu từ, từ láy....)

+ Cảnh cánh hoa trôi man mác giữa dòng nước mênh mông là nỗi buồn thương về phận hoa trôi, bèo dạt, lênh đênh vô định chẳng biết đi đâu về đâu...

( HS phân tích nét tinh tế cách chọn từ láy, hình ảnh ẩn dụ, câu hỏi tu từ...)

+ Cảnh nội cỏ rầu rầu giữa chân mây mặt đất một màu xanh mù xa tít tắp là một nỗi buồn vô vọng của Kiều trước một khung cảnh thiếu vắng sự sống, héo úa, lụi tàn. Hình ảnh “nội cỏ rầu rầu” là một hình ảnh nhân hóa, biểu hiện tâm trạng của con người. Lòng người buồn nên nhìn đâu cũng thấy buồn; nỗi buồn của Kiều như thấm vào cảnh vật khiến cho cảnh vật cũng nhuốm màu tâm trạng.

+ Nếu như những bức tranh thiên nhiên bên trên đều được tái hiện trong trạng thái tĩnh thì khép lại đoạn trích, bức tranh thiên nhiên được miêu tả trong trạng thái động với cảnh gió cuốn mặt duềnh, ầm ầm tiếng sóng.. Đó là âm thanh dữ dội của gió, của sóng; tiếng sóng ấy không đơn thuần là những con sóng thực ở ngoài biển khơi mà đó còn là con sóng lòng của tâm trạng. Điệp khúc “buồn trông” ở những câu thơ trên kết đọng, dồn xuống câu thơ cuối khiến cho nỗi buồn trở nên chồng chất như lớp lớp sóng trào. Đồng thời, tiếng sóng “ầm ầm” dữ dội ấy cũng chính hình ảnh ẩn dụ cho cuộc đời phong ba bão táp đã và đang đổ ập xuống đời Kiều. Vì thế lúc này Kiều không chỉ buồn mà còn lo lắng, sợ hãi như đang rơi vào vực thẳm một cách bất lực.

=>Tám câu thơ cuối, Nguyễn Du đã sử dụng thật tài tình bút pháp “tả cảnh ngụ tình” của văn học cổ điển để diễn tả tâm trạng “tình trong cảnh ấy, cảnh trong tình này” của Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích. Ở đây, vì buồn nên trông, mà càng trông thì Kiều lại càng buồn. Nỗi buồn cứ thế điệp đi điệp lại dâng lên thành lớp lớp sóng trào, cứ cuộn xoáy trong tâm khảm của Kiều mà trở thành gánh nặng tâm tư. Mỗi câu thơ là một bức tranh thực cảnh cũng chính là thực tình của một con người mang trong mình nỗi buồn đau chồng chất. Đó là nỗi đau đớn, xót xa, lo lắng và khắc khoải của một kiếp má đào, trôi nổi, vô định, mong manh và bế tắc không biết đi về nơi đâu.

* Đánh giá chung:

- Trong đoạn trích Nguyễn Du đã thể hiện năng lực thấu hiểu con người của người nghệ sĩ tài hoa qua việc vận dụng linh hoạt các hình thức độc thoại nội tâm kết hợp với bút pháp tả cảnh ngụ tình, ngôn ngữ tài hoa, hệ thống từ láy, hình ảnh ước lệ cổ điền, các biện pháp tu từ điệp ngữ, câu hỏi tu từ, ẩn dụ, nhân hóa...

- Người nghệ sĩ ấy đã xây dựng thành công hình tượng nhân vật Kiều với những nét tâm lí biến đổi tinh vi khi một mình phải bơ vơ nơi đất khách quê người, không biết phải bấu víu và nương tựa vào đâu. Từ đó làm sáng ngời vẻ đẹp hiếu thảo, thủy chung, ý thức về danh dự phẩm hạnh và thân phận cô đơn hoảng sợ của Kiều trước một tương lai đầy cạm bẫy.

c. Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề : Thành công trong việc miêu tả tâm lí nhân vật là một phương diện để thể hiện tài năng của nhà văn, làm nên sức sống cho hình tượng nhân vật, cho tác phẩm văn học

- Liên hệ : Có lẽ Truyện Kiều sống mãi một phần bởi nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sâu sắc của Nguyễn Du. Nguyễn Du để lại cho muôn đời bài học về sự sáng tạo, về sự kết hợp tuyệt đẹp giữa tài và tâm của người nghệ sĩ.

12,0

Nội dung

Điểm

I. ĐỌC HIỂU

4,0

1. Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận

1,0

2. Điệp ngữ:Bạn cho

1,0

3. Thí sinh có cách diễn đạt khác nhau miễn là nêu được:

Hạnh phúc của bản thân có được khi đem lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho người khác...

1,0

4. Thí sinh có thể có nhiều cách diễn đạt khác nhau miễn là hợp lí, nhân văn. Sau đây là một số gợi ý:

- Trân trong giá trị của bản thân

- Mang đến niềm vui cho bản thân bằng cách yêu, trân trọng, chia sẻ với những người xung quanh.

-...

1,0

II. LÀM VĂN

16,0

Câu 1: Từ bài tập trên của thầy, em hãy viết một bài văn ngắn với đề tài: Người tử tế.

. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận: Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài.

- Mở bài nêu được vấn đề nghị luận, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

- Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Nghị luận về đề tài: Người tử tế.

- Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm: vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và dẫn chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động.

6,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu câu chuyện và vấn đề nghị luận: Người tử tế.

b. Thân bài:

* Giải thích:

- Người tử tế là người tốt bụng, người làm việc đúng, việc tốt; sống tốt, sống đẹp, sống có ý nghĩa; sống phải đạo, sống chân thành; biết thương yêu, chia sẻ, giúp đỡ người khác; không độc ác, không tham lam, không ích kỷ; biết cho đi, cống hiến những điều tốt đep; là người trong nghĩa khinh tài, hào hiệp...

* Chứng minh:

Đưa ra những biểu hiện, những tấm gương, những sự việc thể hiện đó là người tử tế trong cuộc sống từ xưa đến nay. (HS có thể nêu tên người, chuyện cụ thể thông qua sách báo,tác phẩm, chuyện đời thường, chuyên mục việc tử tế mà các em xem trên ti-vi...)

* Nguyên nhân sâu xa:

Vì sao cần làm người tử tế? (Vì người tử tế là người tốt, người đem lại nhiều ý nghĩa cho cuộc sống, làm cho cuộc sống đẹp, có ý nghĩa hơn; vì xã hội đang có nhiều cuộc đời, nhiều sự việc cần làm và cần sự giúp đỡ; có thể giúp đỡ người khác vượt qua những khó khăn, hoạn nạn; vì làm người tử tế sẽ đem lại niềm vui cho chính mình hoặc cho người khác, sống thanh thản được nhiều người yêu quí, tạo sức mạnh tinh thần cho xã hội, tạo sức lan tỏa cho cộng đồng, đem lại niềm tin cho con người vào những gì tốt đẹp...

* Bình luận:

HS có thể đưa ra những quan điểm tương đồng (như giáo sư Văn Như Cương cũng đã từng khuyên học trò; Các em có thể trở thành những người lao động chân chính, những doanh nhân tầm cỡ,những nhà lãnh đạo xuất sắc, những chính khách uyên bác... nhưng trước hết phải là người tử tế);Những biểu hiện ngược lại với người tử tế đáng phê phán như: hiện nay vẫn còn những người sống thiếu tử tế, có những người sống vô cảm, thực dụng, ích kỷ, độc ác, vụ lợi; lại có khi có người sống tử tế lại bị cho lag người dở hơi, bị cười cợt là không bình thường...

* Bài học nhận thức và hành động:

Mỗi người cần thấy người tử tế là người tố; cần phải phấn đấu để trở thành người tử tế, phải không ngừng rèn luyện, phấn đấu; sống theo cái đúng; thường xuyên làm việc tốt đẹp, có ý nghĩa; biết cống hiến, cho đi vô tư; làm việc chỉn chu, nhiệt huyết; không vi phạm các chuẩn mực đạo đức và pháp luật, quy chế; lên án những điều chưa đúng; noi gương người tốt việc tốt...

c. Kết bài:

Sống tử tế là sống có tấm lòng, có nghĩa cử đẹp từ những cái nhỏ nhặt, bình thường nhưng có khả năng góp phần tạo nên lối sống đẹp trong xã hội. Lời nói và việc làm tử tế cũng giống như mật ong làm ngọt ngào đôi môi, khiến tâm hồn tươi trẻ. Người tử tế cũng nhận được những tình cảm tốt đẹp từ người khác. Bởi thế, hãy luôn tử tế với chính mình và với cộng đồng để từ đó từng bước hoàn thiện nhân cách của mình.

Câu 2: “Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp!” (Sóng Hồng).

Em hãy làm sáng tỏ nhận định trên qua bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu.

. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận: Có đủ các phần mở bài, thân bài, kết bài.

- Mở bài nêu vấn đề nghị luận, thân bài triển khai được vấn đề, kết bài kết luận được vấn đề.

- Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Qua một vài tác phẩm thơ hiện đại trong chương trình Ngữ văn 9 - tập 1, làm rõ:

- Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm: vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lý lẽ và dẫn chứng.

Lưu ý: Thí sinh có thể triển khai theo những cách khác miễn là hợp lí, thuyết phục. Sau đây là một số định hướng:

10,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu được vấn đề cần bàn luận.

- Trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài

*. Giải thích nhận định

- Thơ: thể loại văn học bộc lộ cảm xúc, tình cảm.

- Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp: Ý kiến này bàn về mối quan hệ giữa thơ với con người và cuộc sống thời đại đã sản sinh ra nó. Nhưng không phải miêu tả điều đó đơn giản, máy móc mà thể hiện một cách cao đẹp, nghĩa là ca ngợi, tự hào, yêu mến… bằng những hình thức nghệ thuật độc đáo. Hai yếu tố con người và thời đại không tách rời nhau mà gắn bó mật thiết trong cảm xúc hình tượng thơ.

*. Chứng minh

*.1. Trước hết thơ là sự thể hiện con người một cách cao đẹp.

+ Đó là những người nông dân mặc áo lính ra trận tham gia đánh Pháp bảo vệ nền độc lập vừa mới giành được, họ mang vẻ đẹp cao cả của lí tưởng yêu nước, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ nền độc lập (Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới) và luôn lạc quan, tin tưởng (Miệng cười buốt giá).

+ Tình đồng chí là một biểu hiện cao đẹp của người lính: cùng chan hòa, sẻ chia gian lao, niềm vui để gắn bó keo sơn (đôi tri kỉ – Đồng chí…); cùng hiểu những nỗi niềm riêng thầm kín (gửi bạn thân cày, mặc kệ gió lung lay, nhớ người ra lính…); cùng giúp nhau vượt qua gian lao, thiếu thốn (sốt run người, áo anh rách vai – quần tôi có vài mảnh vá…), để rồi (Thương nhau tay nắm lấy bàn tay), đó là tình cảm xúc động, thiêng liêng của con người Việt Nam trong chiến đấu.

+ Nổi bật trong bài thơ thể hiện một cách cao đẹp tình đồng chí chính là hình ảnh Đầu súng trăng treo. Đây là một sáng tạo đặc sắc, giàu chất hiện thực và giàu cảm hứng lãng mạn. Sức gợi liên tưởng giữa súng – chiến tranh, hiện thực khốc liệt và trăng – yên bình, mơ mộng, lãng mạn, đó là một biểu tượng đẹp về người lính cũng là kết tinh phẩm chất tâm hồn Việt Nam trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

*. 2. Thơ còn là sự thể hiện thời đại một cách cao đẹp.

+ Vẻ đẹp của tình đoàn kết giai cấp, hình ảnh làng quê, ruộng đồng, cái nghèo… là chi tiết cuộc sống rất chân thực những năm 1948 khi tác giả viết bài thơ này (nước mặn đồng chua, đất cày lên sỏi đá, ruộng nương, cày, gian nhà, giếng nước, gốc đa…)

+ Trong bài thơ, người lính xuất hiện trên cái nền của hiện thực khốc liệt những ngày đầu kháng chiến trường kì (Súng bên súng, rừng hoang sương muối, chờ giặc tới…) đã thể hiện vẻ đẹp lí tưởng anh hùng của thời đại cách mạng Hồ Chí Minh.

*.3. Thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp bằng những bút pháp nghệ thuật tài tình.

+ Ngôn ngữ giản dị, chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm.

+ Hình tượng người lính cách mạng độc đáo.

+ Sự kết hợp giữa bút pháp hiện thực và màu sắc lãng mạn, bay bổng.

+ Vận dụng các biện pháp tu từ đặc sắc.

+ Thể thơ và giọng điệu thủ thỉ tâm tình…

*. Đánh giá, mở rộng.

- Ý kiến trên rất đúng đắn vì thơ luôn lấy con người và thời đại làm cảm hứng sáng tạo. Con người chính là linh hồn của thời đại, thời đại đã tạo ra vẻ đẹp cho con người.

- Đồng chí là bài thơ độc đáo viết về anh bộ đội cụ Hồ, những người nông dân mặc áo lính, anh hùng áo vải trong thời đại Hồ Chí Minh, một tượng đài tráng lệ mộc mạc, bình dị mà cao cả thiêng liêng về con người Việt Nam trong cuộc chiến tranh thần thánh, trường kì chống Pháp, qua đó, cảm hóa ý thức sâu sắc tuổi trẻ hôm nay về lòng yêu nước và tự hào dân tộc.

c Kết bài

• Khẳng định vấn đề, sự thành công của tác phẩm.

Liên hệ, bài học.

Nội dung cần đạt

Điểm

Câu 1: Trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của câu chuyện “ Chiếc lá vàng”

. Yêu cầu về kĩ năng

• Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội, bài viết có bố cục rõ ràng, dẫn chứng tiêu biểu, lý lẽ phù hợp, lập luận chặt chẽ; hành văn nghị luận mạch lạc; biết cách kết hợp giữa lập luận với các yếu tố tự sự, biểu cảm.

. Yêu cầu về kiến thức

• Bài viết có thể trình bày theo các cách khác nhau nhưng cơ bản nêu được các ý sau:

8,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn câu chuyện.

b. Thân bài:

* Tóm tắt và nêu ý nghĩa câu chuyện:

• - Chiếc lá vàng đã sống hết cuộc đời vẻ vang và khó nhọc, tự bứt khỏi cành, tự kết thúc sự sống một cách thanh thản và tự nguyện, xứng đáng và tự hào không chút nuối tiếc hay ưu lo như một ẩn dụ đẹp về đời người. Sau những năm tháng sống hết mình, cháy hết mình, sống cho và nhận trọn vẹn, người ta chấp nhận và tự nguyện ra đi về với đất mẹ.

- Trước sự ngạc nhiên của gốc, “chiếc lá giơ tay chào, cười và chỉ vào những lộc non” như lời chào từ biệt thể hiện sự biết ơn. Nụ cười hạnh phúc khi chiếc lá đã sống xứng đáng và làm tròn bổn phận trách nhiệm chuyển giao cho chồi biếc. Tự nguyện và vinh quang, chiếc lá gửi lại yêu thương và niềm tin vào lộc non, trông cậy vào lớp trẻ đầy sức sống sẽ tiếp tục quy luật sinh tồn của tự nhiên và cũng là của con người. Kết thúc trọn vẹn để bắt đầu sự sống mới tốt đẹp và phát triển.

* Phân tích và bình luận:

-Sống và tồn tại của chiếc lá như quy luật tất yếu của tạo hóa và suy rộng ra là của con người. Nếu chiếc lá tồn tại trên cành cả cuộc đời đến khi rụng xuống, bình dị lặng lẽ kết thúc một quá trình sống. Chiếc lá không để lại dấu ấn gì, không băn khoăn, không lo lắng. Sống bình lặng và kết thúc như thế chỉ là sự tồn tại.

- “chiếc lá vàng tự bứt khỏi cành rơi xuống gốc”. Chiếc lá tự biết, tự nguyện kết thúc sự sống khi cần thiết.Quan niệm sống như thế khác với sự tồn tại. Chiếc lá đã sống hết mình và làm chủ cuộc sống của mình vớiquan điểm rõ ràng: sống là cho và nhận, biết mình biết người, biết cống hiến và hưởng thụ, biết lo lắng và day dứt để phấn đấu thực hiện hoài bão và kiến tạo tương lai; sống xứng đáng không hổ thẹn với những ngày đã sống. Câu chuyện nêu thông điệp về cách sống và cách làm người, giúp mỗi người nhận thức đầy đủ về sống và tồn tại. Chiếc lá rời cành để những chồi non xanh tươi mọc ra mãi như quy luật sinh tồn và phát triển, kết thúc này lại là sự bắt đầu mới khác.

– “Chiếc lá giơ tay chào, cười và chỉ vào những lộc non” như một lời biết ơn tri ân với gốc cây, với cội nguồn và quá khứ. Hàng động cười và chỉ vào những lộc non mang nhiều ý nghĩa. Nụ cười hạnh phúc, bằng lòng với cuộc đời của lá để tự nguyện bình tâm đón nhận sự kết thúc, đón nhận cái chết. Chiếc lá đã tròn bổn phận và xứng đáng được đi về với đất mẹ yêu thương. Khi đã trả món nợ đời, khi đã sống hết mình, sống làm nhiều việc thiện việc nghĩa, khi hoàn tất dự định tương lai, con người cũng cảm nhận được cái chết thật là sự khởi đầu cho một sự sống mới đẹp hơn. Họ “vui vẻ chết như cày xong thửa ruộng” với nụ cười viên mãn.

- Chiếc lá chỉ vào những lộc non như gửi gắm tất cả yêu thương và tin tưởng vào thế hệ tiếp theo, thế hệ trẻ. Sống còn là sự tin tưởng và chuyển giao. Quy luật tạo hóa của thiên nhiên và của con người tuần hoàn, bất biến khẳng định chân lí tất yếu. Cái kết thúc khi sống trọn vẹn và hết mình, trách nhiệm và có ích lại là sự khởi đầu cho một quá trình sống tuyệt vời tiếp theo.

* Bài học:

- Câu chuyện chiếc lá vàng đặt vấn đề lớn về văn hóa sống, gợi nhiều suy ngẫm về việc sống hiện nay. Mỗi người cần biết sống sao cho ra sống, sống xứng đáng với những gì đang sống; sống để không hổ thẹn với những ngày đã sống; sống tự chủ có trước có sau, vì mình và vì mọi người, vì hôm nay và vì ngày mai.

- Phê phán những cá nhân có quan niệm sống vị kỉ, sống ươn hèn và hưởng thụ, sống như sự tồn tại không cần biết ngày mai, không băn khoăn day dứt; sợ chết và hoài nghi, bi quan và hoang tưởng, sống thừa.

c. Kết bài:

- Khẳng định lối sống tích cực: động viên, cổ vũ con người vươn lên.

- Liên hệ bản thân.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 2: “Cái tư tưởng nghệ thuật là một tư tưởng náu mình, yên lặng. Và cái yên lặng của một câu thơ lắng sâu xuống một tư tưởng.” (Nguyễn Đình Thi).

Anh chị hiểu vấn đề như thế nào? Qua việc cảm nhận vẻ đẹp của câu thơ “Đầu súng trăng treo” trong bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu, hãy làm sáng tỏ ý kiến trên?

. Yêu cầu về kĩ năng

- Kết cấu chặt chẽ, rõ ràng, kết hợp các thao tác nghị luận một cách linh hoạt; hệ thống lập luận chắc chắn, có sức thuyết phục; diễn đạt lưu loát, có cảm xúc, phù hợp với nội dung và hình thức của một bài nghị luận văn học, thể hiện rõ năng lực cảm thụ văn chương.

. Yêu cầu về kiến thức

Bài viết có thể trình bày với những bố cục khác nhau, nhưng phải hiểu nhận định, có kiến thức lí luận, nắm vững phương pháp chứng minh và phân tích dẫn chứng để làm nổi bật nội dung chính:

12,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh.

b. Thân bài

* Giải thích:

- Thế nào là tư tưởng? Là trí tuệ, cách nhìn, cách suy nghĩ, lối tư duy..... được hình thành trong mỗi cá nhân, mỗi thời đại hoặc xã hội.

+ Tư tưởng náu mình và im lặng: Tác phẩm văn học không chỉ mô tả y nguyên cuộc sống và con người thực mà đằng sau những bức tranh chân thực của cuộc sống là những thông điệp đầy tính nhân, văn tác giả gửi tới người đọc. Thông điệp này truyền đến người đọc qua sự cảm nhận, tiếp nhận văn học...

+ Cái yên lặng của một câu thơ lắng xuống tư tưởng: Đó chính là con mắt thơ, cái điểm nhấn quan trọng của tác giả, qua đó để thể hiện một cách nhìn, quan điểm, một tư duy và có thể là một cách đánh giá về cái đẹp, về cuộc sống.

-> Tư tưởng trong nghệ thuật bắt nguồn từ cuộc sống, thể hiện thông qua con đường ngôn ngữ. Đó là sự động lại, sự gửi gắm, ký thác hay là chiều sâu của tâm hồn, kinh nghiệm, cách nhìn về cuộc đời và con người của tác giả gửi vào trong tác phẩm.

*. Cảm nhận vẻ đẹp của câu thơ “Đầu súng trăng treo”.

Thí sinh làm cụ thể các nội dung cơ bản sau:

*.1. Đầu súng: Là hình ảnh miêu tả rất thực hiện thực của cuộc chiến đấu, của cuộc đời người lính gian khổ hiểm nguy, nó là cái tượng trưng cho chết chóc, chiến tranh.

*.2.Trăng: Là hình ảnh ẩn chứa chất lãng mạn, gợi cho con người sự dịu êm, mát mẻ, nó tượng trưng cho sự hoà bình.

+ Súng luôn luôn sát cánh với người lính, ở gần với người lính.

+ Trăng thì ở rất xa.

-> Chất hiện thực và lãng mạn hoà quyện sống đôi.

*.3. Ngoài ý nghĩa thể hiện sự lãng mạn, lạc quan của người lính trong gian nan, lửa đạn thì câu thơ còn lắng xuống một thông điệp sâu xa và hết sức ý nghĩa: “Đầu súng trăng treo”:

+ Khát vọng hoà bình, chiến đấu cho hoà bình, vì hoà bình; mơ ước sự hoà bình luôn đến sát gần bên mình.

+ Khát vọng về cuộc sống bình yên trong lành dịu mát giữa thiên nhiên thơ mộng.

+ Sống hoà mình, yêu và bảo vệ thiên nhiên, xem thiên nhiên như người bạn tâm giao người bạn tri kỹ sẽ chia nhưng vui buồn gian khổ.

+ Câu thơ cũng là nhan đề của tập thơ: Đó là thông điệp: khát vọng về hoà bình, chiến đấu cho hoà bình và chủ quyền Tổ quốc.

*. Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến của nhà văn Nguyễn Đình Thi quả thật đã khẳng định được tài năng tấm lòng của người nghệ sĩ. Quá trình sáng tác người nghệ sĩ không những phải có vốn sống thực tế mà còn phải có cách nhìn, quan điểm, có tài năng, có trí tuệ, có tấm lòng mới có thể cho đời những áng văn thơ có giá trị, có sức gợi sức lay động sức lan toả mạnh mẽ được.

- Muốn cho tác phẩm có số phận bền vững, đọc giả chính là người bạn cũng là khách hàng cao cấp khó tính nhất phải cùng cảm nhận, cùng khám phá, cùng cảm cùng hiểu, cùng nhận ra được những thông điệp mà người nghệ sỹ đã dày công vun đắp gửi gắm vào trong những tác phẩm đó của mình.

c. Kết bài

• Khái quát, khảng định lại ý kiến.
• Suy nghĩ, liên hệ, bài học.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Cảm nhận của em về những câu thơ...

.Yêu cầu về hình thức, kĩ năng:

- Dạng bài viết ngắn mang tính cảm thụ văn học thông qua việc phân tích các giá trị biểu cảm của các biện pháp tu từ đế cảm nhận cái hay, cái đẹp của một khổ thơ.

- Bài viết có thể viết dưới dạng một đoạn văn hoặc bài văn ngắn, giữa các phần, các đoạn phải có sự liên kết chặt chẽ; nếu là đoạn văn phải có mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn.

- Thể hiện kĩ năng diễn đạt tốt, lời văn có cảm xúc, đúng chuẩn chính tả và ngữ pháp tiếng Việt.

2,0

. Yêu cầu về nội dung:

- HS nắm được nội dung của đoạn thơ:

+ Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá trở về lúc bình minh cũng là hình ảnh cuộc sống mới, con người lao động mới trong tư thế làm chủ và tràn đầy niềm lạc quan tin tưởng.

+ Niềm vui, tình yêu của tác giả với con người, thiên nhiên, cuộc sống.

- HS chỉ ra các biện pháp được sử dụng trong đoạn thơ và tác dụng của các biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ:

+ Ẩn dụ: Câu hát căng buồm => Biến cái ảo thành cái thực => Khí thế phơi phới, mạnh mẽ của đoàn thuyền và niềm vui, sức mạnh của người lao động trên biển, làm chủ cuộc đời, chinh phục biển khơi.

+ Hoán dụ: Đoàn thuyền => Người dân chài.

Mắt cá huy hoàng: Muôn vàn mắt cá lấp lánh trong buổi bình minh => buổi lao động trên biển đêm thật gian nan, vất vả nhưng kết quả trở về thắng lợi huy hoàng.

+ Nhân hóa, khoa trương:”Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời”

=> Sức dồi dào, vẫn hăng say mạnh mẽ sau một đêm lao động vất vả => Làm nổi bật tư thế của những con người lao động.

Hình ảnh nhân hóa “ Mặt trời đội biển”mở ra một ngày mới tốt đẹp hơn.

+ Cảm hứng lãng mạn: hình ảnh kỳ vĩ của thiên nhiên, bay bổng, biểu hiện niềm vui hào hứng của con người làm chủ biển trời quê hương. Âm điệu thơ hào hùng như bài ca ca ngợi cuộc sống, con người. Lặp câu trúc với câu cuối của khố thơ đâu, tạo sự hô ứng Như một điệp khúc ngân nga, nhấn mạnh niềm vui lao động làm giàu đẹp quê hương.

0,5

0,5

0,25

0,25

0,25

0,25

Câu 2: Từ câu chuyện trên, em hãy viết một bài văn ngắn (khoảng 400 chữ) bàn về sự tha thứ và lòng biết ơn của con người trong cuộc sống.

. Yêu cầu về kỹ năng:

Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội, vận dụng các thao tác: giải thích, phân tích, bình luận, chứng minh để làm rõ vấn đề được nêu ra trong đề bài; kết cấu chặt chẽ, diễn đạt trong sáng; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.

. Yêu cầu về kiến thức:

Thí sinh nắm được nội dung câu chuyện Lỗi lầm và sự biết ơn; từ câu chuyện đó gợi lên những suy nghĩ về sự tha thứ và lòng biết ơn cùa con người trong cuộc sống. Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách, song, cần làm rõ các nội dung sau:

3,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.

- Khái quát chung và nắm bắt được ý nghĩa mà câu chuyện muốn đề cập: sự tha thứ và lòng biết ơn được gợi lên từ câu chuyện.

b. Thân bài:

* Giải thích về vấn đề cần bàn luận:

+ Tha thứ là sự bỏ qua, không trách cứ, chấp nhặt, hay trừng phạt những sai trái, lỗi lầm của người khác (trong giới hạn có thể);

+ Lòng biết ơn là sự thể hiện việc hiểu và nhớ công ơn của người khác đối với mình.

* Phân tích, chứng minh:

+ Trong cuộc sống ai cũng có lúc gây ra những lồi lầm, sai trái vì vậy cần phải nhận được sự tha thứ, bao dung của mọi người.

+ Sự tha thứ giúp cho người mắc lỗi có cơ hội được sửa chữa; giúp cho bản thân tìm thấy được sự thanh thản và làm cho cuộc sống bớt đi sự căng thẳng, xung đột và thêm sự hoà hợp, yêu thương, có nghĩa là phải biết viết những nỗi đau buồn, thù hận lên cát.

+ Biết khắc ghi những ân nghĩa vào lòng, phải biết ơn những; người đã đem đến cho mình những điều tốt đẹp, và biết khắc ghi nhũng ân nghĩa lên đá, như cách ứng xử giữa những con người trong câu chuyện trên.

* Bàn bạc, mở rộng vấn đề:

+ Sự tha thứ và lòng biết ơn là một trong những phẩm chất cần thiết, cao đẹp để hình thành nên một con người chân chính, bởi bên cạnh việc thu nhận kiến thức thì việc tu dưỡng, rèn luyện cho bản thân những đức tính về sự tha thứ và lòng biết ơn có một ý nghĩa rất lớn trên con đường hoàn thiện nhân cách của mỗi con người.

+ Sự tha thứ và lòng biết ơn không chỉ được thể hiện ở một cá nhân hay một bộ phận mà những đức tính đó cần phải được gắn kết tạo thành những phẩm chất, đạo lí trong cuộc sống. Bởi đó chính là những nét đẹp truỵền thống của con người Việt Nam.

c. Kết bài: Khẳng định vấn đề, nêu bài học nhận thức và hành động:

+ Cần phải biết sống có tấm lòng bao dung, vị tha; biết ghi ơn những con người đã mang lại cho mình những điều tốt đẹp. Bên cạnh đó cần có thái độ phê phán những biếu hiện của sự thù hận và vô ơn trong cuộc sống.

+ Cần thế hiện sự tha thứ và lòng biết ơn của mình trên cả nhận thức và hành động cụ thể.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 3: Bàn về thơ, Đuy-blây có viết: “Thơ là người thư ký trung thành của những trái tim”. Từ cảm nhận về bài thơ Đồng chí của Chính Hữu (Ngữ văn 9, tập một), em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

. Yêu cầu về kĩ năng, hình thức:

- Học sinh phải nắm vững kĩ năng làm bài nghị luận văn học, vận dụng tốt các thao tác giải thích, phân tích, bình luận và chứng minh làm sáng tỏ yêu cầu của đề bài qua các tác phẩm cụ thể.

- Bố cục rõ ràng, chặt chẽ, khoa học, hợp lí. Diễn đạt trôi chảy, lưu loát, văn viết giàu hình ảnh và cảm xúc. Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.

- Cảm nhận đúng và đủ nội dung, thể hiện kĩ năng diễn đạt tốt, lời văn có cảm xúc.

. Yêu cầu về kiến thức:

- Học sinh phải biết vận dụng kiến thức lí luận văn học và kiến thức cụ thể về tác phẩm để giải thích, bình luận và chứng minh làm sáng tỏ yêu cầu đặt ra trong đề bài.

- Thí sinh có thể đưa ra những ý kiến, trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần phải có lí lẽ, căn cứ xác đáng, phải bám sát và làm rõ ý kiến được nêu ra ở đề bài, nêu được các ý cơ bản sau:

5,0

a. Mở bài:

- Dấn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn nhận định, dự kiến tác phẩm chứng minh.

b. Thân bài

* Giải thích ý kiến

- Ý kiến của Đuy-blây khẳng định khả năng tái hiện tình cảm của thơ ca : thơ là sự thể hiện, giãi bày, bộc lộ một cách trung thành, chân thật những cung bậc tình cảm của người làm thơ cho chính mình, cho mọi người.

- Qua người thư kí trung thành - thơ ca- người đọc hiểu được những xúc cảm của nhà thơ, lắng nghe được những nhịp đập trái tim của thi sĩ, từ đó mà cũng làm đẹp thêm, giàu thêm cho đời sống tình cảm của chính mình.

*. Chứng minh

. Giới thiệu khái quát về bài thơ

+ Chính Hữu là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chốngPháp. Thơ ông hầu như chỉ viết về người lính và chiến tranh.

+ Bài thơ được sáng tác vào đầu năm 1948 khi cuộc kháng chiến chống Pháp đang diễn ra vô cùng ác liệt. Sau khi cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947) đánh bại cuộc tiến công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc, Chính Hữu bị ốm nặng được đưa về trạm quân y điều trị. Đơn vị cử một người đồng đội ở lại để chăm sóc ông. Cảm kích trước tấm lòng của người đồng đội đó, ông đã sáng tác bài thơ này. Bài thơ đã giúp người đọc hiểu thêm về một tình cảm cao đẹp - tình đồng chí và vẻ đẹp tâm hồn của những người lính bộ đội cụ Hồ.

*. 1. Bài thơ Đồng chí đã ghi lại một cách trung thành tiếng nói của trái tim nhà thơ khi thấu hiểu những khó khăn, gian khổ, thiếu thốn của người lính trong giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp

• Xuất thân từ những vùng đất nghèo khó, vất vã:

Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá

 + Bằng cấu trúc song hành, đối xứng; thành ngữ: “quê anh” – làng tôi; : “nước mặn đồng chua” – “ đất cày lên sỏi đá”: Họ xuất thân từ “ nước mặn đồng chua” – vùng đồng bằng ven biển, là xứ sở của “đất cày lên sỏi đá” – vùng đồi núi trung du.

    + “Quê anh” và “làng tôi” đều là những vùng đất nghèo khó, cằn cỗi, xác xơ.

• Cùng đồng cam cộng khổ với nhau, chia nhau những khó khăn thiếu thốn trên chiến trường.

“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.

   + Hình ảnh tả thực, hình ảnh sóng đôi: Họ san sẻ cùng nhau, cùng nhau trải qua những “cơn ớn lạnh”, những khi “sốt run người vầng trán ướt mồ hôi” - họ thương nhau khi phải trải qua những cơn sốt rét rừng hành hạ.

  + Họ chia sẻ cho nhau, cùng nhau trải qua những thiếu thốn về vật chất trong cuộc sống hằng ngày: “Áo anh rách vai...không giày”: Sự thiếu thốn về vật chất không làm tình cảm của họ phai nhạt đi, ngược lại làm cho họ quyết tâm hơn với lí tưởng, mục tiêu.

   + Hình ảnh “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”: là hình ảnh đẹp biểu hiện của tình đồng chí trực tiếp nhất, họ nắm tay nhau - cái nắm tay để sẻ chia, truyền hơi ấm, để hi vọng, để quyết tâm -> Cử chỉ cảm động chan chứa tình cảm chân thành của người lính. 

*.2. Bài thơ Đồng chí đã ghi lại một cách trung thành tiếng nói của trái tim nhà thơ khi ngợi ca vẻ đẹp của những người lính mộc mạc, giản dị mà giàu lòng yêu nước, có lí tưởng cao đẹp, dũng cảm, tâm hồn lãng mạn, giàu chất thơ… 

• Vẻ đẹp mộc mạc giản dị của người lính ở tình cảm chân thành bộc trực, sự quan tâm yêu thương nhau rất tình và cũng rất chất phác đúng chất người lính nông dân.

( Dẫn chứng)

• Vẻ đẹp mộc mạc, giản dị của người lính còn thể hiện ở cách họ chia sẽ thấu hiểu đồng cảm với nhau trên chiến trường.

( Dẫn chứng)

• Vẻ đẹp của người lính còn là tấm lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng cao cả, lòng dũng cảm.

( Dẫn chứng)

• Ngay cả khi thực hiện nhiệm vụ gian khổ của người lính:

  + Hoàn cảnh: đêm, rừng hoang, sương muối ⇒ hoàn cảnh khắc nghiệt.

  + Nhiệm vụ của những người lính chiến: đứng gác, phục kích sẵn sàng “chờ giặc tới”.

  ⇒ Hình ảnh của họ đứng cạnh bên nhau vững chãi làm mờ đi sự gian khổ, ác liệt của chiến tranh, chính tình đồng chí giúp họ thăng hoa, lãng mạn và bình thản trong mọi hoàn cảnh.

- Câu cuối “Đầu súng trăng treo”: hình ảnh kết thúc đầy bất ngờ, độc đáo, điểm sáng của toàn bài, gợi liên tưởng thú vị vừa thực, vừa mang tính biểu tượng cao:

+ Thực: Đêm khuya, trăng tà, cả cánh rừng ngập chìm trong sương muối. Trăng lơ lửng trên không, chiếu ánh sáng qua lớp sương mờ trắng đục. Bầu trời như thấp xuống, trăng như sà xuống theo. Trong khi đó, người chiến sĩ khoác súng trên vai, đầu súng hướng lên trời cao như chạm vào vầng trăng và trăng như treo trên đầu súng.

  + Biểu tượng: “Súng”: biểu tượng cho người chiến sĩ, chiến tranh, mất mát đau thương chết chóc… “Trăng”: biểu tượng cho thi sĩ, hoà bình, bình yên hạnh phúc trong lành…

+ Súng và trăng, cứng rắn và dịu hiền. Súng và trăng, chiến sĩ và thi sĩ. Hai hình ảnh đó trong thực tế vốn xa nhau vời vợi nay lại gắn kết bên nhau trong cảm nhận của người chiến sĩ: trăng treo trên đầu súng.

⇒ Sự kết hợp 2 yếu tố hiện thực và lãng mạn, hòa hợp giữa trăng và súng làm toát lên vẻ đẹp tâm hồn người lính, vừa nói lên ý nghĩa của việc họ cầm súng chiến đấu là bảo vệ cho cuộc sống thanh bình nơi quê hương.

*. 3. Bài thơ là tiếng nói xuất phát từ trái tim, từ tấm lòng chân thật của nhà thơ đề cao, ca ngợi tình đồng chí sắt son, tha thiết, thiêng liêng, sâu nặng của những anh bộ đội cụ Hồ trong kháng chiến chống Pháp.

(dẫn chứng)

• Dù trong gian khổ thiếu thốn khắc nghiệt của chiến tranh người lính vẫn sống gắn bó yêu thương chia sẽ lẫn nhau.

( dẫn chứng)

*.4. Thông qua bài thơ, người đọc cảm nhận được sâu sắc khát vọng hoà bình, ý chí quyết tâm chiến đấu để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc. Đó là tiếng nói, là khát vọng của một nhà thơ-người lính, tiếng nói của người trong cuộc vô cùng chân thành và giàu sức âm vang.

(dẫn chứng).

*. Đánh giá, mở rộng

- Qua hệ thống hình ảnh giàu sức gợi, những câu thơ sóng đôi nhịp nhàng cân xứng, ngôn ngữ chọn lọc tinh tế, hàm nén, giọng điệu xúc động, thiết tha… bài thơ Đồng chí đã ghi lại một cách trung thành tiếng nói của trái tim nhà thơ với bao tình cảm chân thành, thiết tha, sâu nặng.

- Thông qua bài thơ, người đọc cũng đập cùng những nhịp đập thổn thức của trái tim nhà thơ, tìm thấy tiếng nói đồng điệu, đồng tình, đồng cảm mà làm giàu thêm cho đời sống tình cảm của chính mình: biết trân trọng những sự hi sinh của bao thế hệ cha anh đi trước, để biết sống xứng đáng hơn, có ích hơn.

-  Thơ khởi phát từ lòng người. Một bài thơ xuất phát từ trái tim tha thiết yêu thương con người, yêu cuộc đời, ẩn chứa những tình cảm nhân văn cao đẹp sẽ có sức lan toả từ thế hệ này sang thế hệ khác, có khả năng vượt qua cả không gian lẫn thời gian để kết nối trái tim của mọi người, ở mọi thời…

c. Kết bài

• Khẳng định lại nhận định và sự thành công của tác phẩm.
• Bài học, liên hệ bản thân.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Suy nghĩ của em về vấn đề gợi ra từ bức ảnh dưới đây.

8,0

a. Mở bài:

 Người Việt Nam có truyền thống tốt đẹp là "Thương người như thế thương thân", "một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ"... Thế nhưng có những cách sống ngày nay đang gặm nhấm những truyền thống nhân văn đó. Có không ít bạn trẻ lãnh đạm trước thời cuộc, thờ ơ với con người xung quanh mình, nhất là với những người bất hạnh. Đó là lối sống vô tâm rất đáng lên án. Bức tranh ở trên đã gửi gắm đến chúng lời cảnh báo như thế.

b. Thân bài:

* Tóm tắt bức ảnh: Một người đang vùng vẫy trong hồ nước sâu, cố đưa tay lên để cầu cứu, thay vì những cánh tay bám chặt lấy để đưa người bị nạn lên là những cánh tay chìa ra để chụp ảnh, chớp lấy những khoảnh khắc đau thương, có lẽ là để khoe lên mạng xã hội để câu like… Đó là biểu hiện tột cùng của sự vô cảm mà cao hơn là sự vô nhân tính của đồng loại.

* Giải thích:

- Vô cảm là một trạng thái không cảm xúc, không lay động trước bất cứ sự vật, hiện tượng gì xung quanh mình, chỉ quan tâm tới lợi ích cá nhân mình mà quên đi mối quan hệ khác thậm chí quên đi nỗi đau đớn, sự hiểm nguy mà người khác đang đối mặt. 

* Biểu hiện:

- Vô cảm trở thành căn bệnh trong xã hội đang có chiều hướng gia tăng, xuất hiện ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhưng thường gặp nhất là ở một bộ phận giới trẻ. Bức tranh trên chỉ là một biểu hiện trong hàng ngàn điều xảy ra xung quanh chúng ta mà thôi:

- Thờ ơ, lạnh nhạt trước những nỗi đau của người khác, tàn nhẫn gây tổn thương đến người khác. (VD: gặp cảnh tai nạn ngoài đường không giúp đỡ mà chỉ quay video, ghi hình, livetream để “câu like”, sống ảo; có những kẻ máu lạnh sát hại cả gia đình vì tiền, vì dục vọng,...)

- Không phẫn nộ trước cái xấu, cái ác và cũng không rung động trước cái đẹp, cái tốt, mục đích sống duy nhất chỉ là vật chất. (VD: Nhìn thấy cảnh bạo lực học đường không can ngăn hay giúp đỡ; bắt gặp kẻ móc túi trên xe buýt không lên tiếng...)

- Không quan tâm, tham gia hoạt động nào của đoàn thể, cộng đồng, ghét phải làm việc, giao tiếp trong môi trường tập thể.

- Không quan tâm đến những người thân của mình. (VD: mọi người trong gia đình chỉ chú tâm vào trang mạng xã hội, con cái không biết yêu thương cha mẹ, chỉ đòi hỏi mọi thứ từ cha mẹ một cách thụ động.)

- Thờ ơ với chính bản thân mình. (VD: sống không có ước mơ, không nỗ lực để đạt những điều mình muốn; không quan tâm đến sức khỏe của bản thân mình: thức khuya, sử dụng các loại chất kích thích...)

* Nguyên nhân:

- Do lối sống vị kỉ của mỗi con người, chỉ biết theo đuổi những giá trị vật chất mà quên đi những giá trị tinh thần.

- Sự phát triển nhanh chóng của xã hội khiến con người phải sống gấp hơn, xem nhẹ việc vun đắp những giá trị tinh thần, có ít cơ hội hơn để chia sẻ với nhau.

- Sự bùng nổ của khoa học công nghệ làm giảm sự tương tác giữa người với người.

- Do cách giáo dục chỉ thiên về lí thuyết, giáo điều, không thực sự tác động đến tư tưởng tình cảm của người học.

- Do cách giáo dục con cái không phù hợp của mỗi gia đình.

- Môi trường xã hội gây mất niềm tin, nhiều nỗi sợ hãi...

* Hậu quả

- Đối với mỗi cá nhân nó sẽ khiến con người giống như một cỗ máy không có tâm hồn, thành kẻ vô trách nhiệm, vô nhân tính.

- Cuộc sống mất đi những giá trị đích thực của nó, chỉ là sự tồn tại.

- Đối với toàn xã hội, nó làm mất đi những giá trị đạo đức tốt đẹp của ông cha ta từ ngàn đời nay; khiến các mối quan hệ trở nên lỏng lẻo, đứt rời, khoảng cách ngày càng xa dần.

- Vô cảm tạo ra mảnh đất màu mỡ để những cái xấu, cái ác sinh sôi, phát triển, cuộc sống trở nên nguy hiểm...

* Giải pháp

- Có ý thức phê phán lên án những người có thái độ, hành động vô cảm trong xã hội.

- Mỗi người hãy gieo mầm nhân ái, yêu thương nhiều hơn, trò chuyện, chia sẻ, quan tâm đến gia đình, những người xung quanh và chính bản thân mình; chiến thắng nỗi sợ hãi, dũng cảm đấu tranh với cái xấu, cái ác.

- Hạn chế sự phụ thuộc vào các thiết bị công nghệ hiện đại, sử dụng chúng một cách hiệu quả.

- Gia đình cần có những phương pháp giáo dục con cái một cách đúng đắn hơn, không nên quá nuông chiều mà hãy để con cái nhìn thấy được sự yêu thương và những điều tích cực trong xã hội.

- Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức lối sống, chú ý vào thực hành, trải nghiệm để bồi dưỡng tình cảm cho học sinh...

* Bài học rút ra từ bức ảnh:

- Nhận thức đúng bệnh vô cảm sẽ hủy hoại đạo đức xã hội, làm xói mòn truyền thống nhân văn của chúng ta. Mỗi người cần biết nên làm gì trước một cảnh đời đang diễn ra trước mắt. Biết sống vì mọi người là cách góp phần làm đẹp thêm xã hội, tô thắm thêm truyền thống tốt đẹp của dân tộc, làm cho con người trở nên gần gũi yêu thương nhau.

- Hãy học cách gần gũi yêu thương và xa lánh cái xấu, cái ác. Đó là thông điệp mà bức ảnh muốn gửi gắm đến chúng ta.

c. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề

Câu 2: Trong văn bản “Tiếng nói của văn nghệ” của Nguyễn Đình Thi (Ngữ văn 9, tập 2,trang 14) có câu: “Những nghệ sĩ lớn đem tới được cho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn”.

Bằng bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu (Ngữ văn 9, tập 1) anh (chị) hãy làmsáng tỏ nhận định trên. Liên hệ với bài thơ “Khi con tu hú” của Tố Hữu (Ngữ văn 8, tập 2) để thấy rõ hơn “cách sống của tâm hồn” mà những nghệ sĩ lớn đã mang đến cho thời đại của họ

12,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh.

b. Thân bài

*. Giải thích

- Mỗi tác phẩm văn học là sự phản ánh hiện thực khách quan thông qualăng kính chủ quan của người nghệ sĩ. Tác phẩm ấy là kết tinh tâm hồncủa người nghệ sĩ.

- Thông qua tác phẩm, những người nghệ sĩ và đặc biệt là người nghệ sĩ lớn mang đến cho người đọc ở thời đại họ cách tư duy, cách sống của những tâm hồn lớn.

=> Vì thế, trong văn bản “Tiếng nóicủa văn nghệ”, Nguyễn Đình Thi đã khẳng định: “Những nghệ sĩ lớnđem tới được cho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn”.

*. Chứng minh nhận định của Nguyễn Đình Thi là đúng qua bài thơ“Đồng chí” của Chính Hữu.

- Giới thiệu vài nét về tác giả Chính Hữu và bài thơ “Đồng chí”.

+ Chính Hữu là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chốngPháp. Thơ ông hầu như chỉ viết về người lính và chiến tranh.

+ Bài thơ “Đồng chí” được sáng tác đầu năm 1948, khi tác giả cùngđồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947).

*.1. Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của tình đồng chí, đồng đội và hình ảnh người lính cách mạng thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

+ Vẻ đẹp của tình đồng chí: Tình đồng chí bắt nguồn từ sự tương đồngvề hoàn cảnh xuất thân, nảy sinh từ sự cùng chung lí tưởng, gắn bótrong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ. Và tình cảm đó biểu hiện một cách cao đẹp khi những người lính cảm thông, thấu hiểu cho tâm tư nỗilòng của nhau, cùng chia sẻ những gian lao, thiếu thốn nơi chiến trường,cùng chung chiến hào, kề vai sát cánh chung nhiệm vụ...

+ Hình ảnh những người lính cách mạng trong bài thơ: Đó là nhữngngười lính xuất thân từ tầng lớp nông dân, ra đi từ những vùng quênghèo khó, trải qua những gian khổ, thiếu thốn tột cùng nhưng vẫn nởnụ cười lạc quan. Đẹp nhất ở họ là tình đồng chí đồng đội keo sơn, gắnbó, tiếp cho họ sức mạnh để họ chiến đấu và chiến thắng.

*. 2. Qua việc ca ngợi vẻ đẹp của tình đồng chí và khắc họa thành công hình ảnh người lính, Chính Hữu đã mang đến cho thời đại ông một tình cảm thiêng liêng, cao cả: tình đồng chí.

+ Tình cảm cao đẹp ấy góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến, trở thành mối quan hệ mangtầm vóc thời đại, trở thành cách sống của cả thời đại.

+ Hình ảnh người lính trong bài thơ cũng trở thành hình tượng đẹp đẽ, mang tâm hồn, tư tưởng và những phẩm chất của con người Việt Nam trong những năm tháng gian lao của cuộc kháng chiến chống Pháp.

=> Với bài thơ “Đồng chí”, Chính Hữu đã ghi dấu ấn rất riêng của ông trong nền thơ ca Cách mạng Việt Nam. Đóng góp của ông không chỉđơn giản là một bài thơ viết về tình đồng chí mà còn qua bài thơ ấy, ôngđã đem đến một “cách sống của tâm hồn” cho thời đại của mình.

=> Đúng như Nguyễn Đình Thi đã nhận định: “Những nghệ sĩ lớn đem tới đượccho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn”.

*.3. Liên hệ với bài thơ “Khi con tu hú” của Tố Hữu để làm rõ hơn“cách sống của tâm hồn” mà những người nghệ sĩ lớn như Tố Hữuđã đem đến cho thời đại của họ.

- Giới thiệu vài nét về tác giả Tố Hữu, hoàn cảnh ra đời của bài thơ“Khi con tu hú”.

- Bài thơ thể hiện một tâm hồn yêu cuộc sống, khát vọng tự do mãnh liệtcủa người tù cách mạng trẻ tuổi. Khát vọng tự do và lí tưởng cách mạngluôn thường trực, cháy bỏng trong tâm tư người tù, thôi thúc người tù đấu tranh và hành động. - > Bài thơ cho chúng ta thấy hình ảnh thế hệ trẻ Việt Nam trong khángchiến chống Pháp. Trong khắc nghiệt của lao tù, tâm hồn họ vẫn tràn đầy tự do và sánh sáng. Họ sống có lí tưởng và kiên định với lí tưởngtrong bất kì hoàn cảnh nào.

*. Đánh giá, mở rộng

- Hình ảnh người tù cách mạng trong bài thơ “Khi con tu hú” haynhững người lính nông dân trong bài thơ “ Đồng chí” đều là những khuôn mẫu lí tưởng, những cách sống mà Tố Hữu và Chính Hữu muốn gửi đến và tạo dựng ở thời đại của họ. Đó là những con người mang tâm hồn và phẩm chất Việt Nam: yêu cuộc sống, đoàn kết, lạc quan, khát vọng tự do và say mê trong lí tưởng. Đó là những mối quan hệ keo sơn, là biểu hiện cao đẹp của tình đồng chí. Tất cả đã góp phần làm nên những thời kì lịch sử vẻ vang và hào hùng của dân tộc. Đồng thời, họ cũng nhắc nhở thế hệ mai sau trân trọng hòa bình, nuôi dưỡng sự lạcquan và xây dựng ước mơ, lí tưởng mới.

- Hai bài thơ trên đã chứng minh nhận định của Nguyễn Đình Thi “Những nghệ sĩ lớn đem tới được cho cả thời đại họ một cách sống củatâm hồn” là hoàn toàn chính xác. Nhận định của ông ghi nhận sự cống hiến của những người nghệ sĩ chân chính. Khẳng định tên tuổi, vai tròc ủa họ trong việc bồi dưỡng tâm hồn và cách sống của thời đại.

c. Kết bài

• Khẳng định lại ý kiến.
• Đánh giá sự thành công của tác phẩm và tài năng của Chính Hữu.

NỘI DUNG

Điểm

PHẦN I: ĐỌC HIỂU - (6,0 điểm)

1. Phương thức biểu đạt: Nghị luận

1,0

2. Biện pháp nghệ thuật tu từ:

+ Liệt kê: gương mặt sáng bừng, nụ cười thường trực, sống, học tập, làm việc….

+ Nói quá:”dù ngày mai trời có sập”

(HS có thể tìm thêm phép tu từ Ẩn dụ: “cháy hết mình”, Điệp ngữ: “hết mình”(2 lần))

- Tác dụng: Bộc lộ sâu sắc, đầy đủ những biểu hiện trong thái độ, hành động của người có tinh thần lạc quan, sống tích cực.

- Khẳng định khát vọng cống hiến, sẵn sàng đón nhận và đối mặt với những gian khó, nguy nan.

0,5

0.5

3. - Từ “cháy”được hiểu theo nghĩa chuyển.

- Viết đoạn văn toát lên ý chủ đạo: “Cháy”là không do dự, không sợ hãi trước khó khăn, thử thách.

- Một thái độ sống tích cực, có đam mê, khát vọng hòa vào cuộc đời chung, quan niệm”sống lâu không bằng sống sâu”.

0.5

0,5

1,0

4. Có thể trả lời theo các ý sau:

- Cần có thái độ sống lạc quan, tích cực trong bất kỳ tình huống nào.

- Sau những biến cố, con người biết tìm nguyên nhân và cách khắc phục, thấy cơ hội trong khó khăn.

- Biết tha thứ, bao dung, cao thượng để tâm hồn được thoải mái, nhẹ nhàng, cuộc sống thanh thản.

- Luôn tạo ra cho cuộc sống của mình nhiều niềm vui và lan tỏa niềm vui cho những người xung quanh.

- Sống có khát vọng, hoài bão cống hiến cho đời hết mình.

(HS có thể phát hiện các thông điệp khác hợp lí, giám khảo linh hoạt cho điểm)

2,0

II. LÀM VĂN

Câu 1: “Người tích cực và lạc quan sẽ có gương mặt bừng sáng, nụ cười thường trực trên môi, sống và cháy hết mình, học tập và làm việc hết mình dù ngày mai trời có sập”.

Viết một đoạn văn khoảng 300 chữ bàn về ý nghĩa của thông điệp này.

* Yêu cầu:

. Đảm bảo là một đoạn văn nghị luận hoàn chỉnh, diễn đath trôi chỷ, không sai lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

. Triển khai hợp lý theo các định hướng sau:

- Dẫn dắt trích dẫn câu nói:

* Giải thích:

+”Cháy hết mình”:con người dám dấn thân, dám đem hết nhiệt huyết để sống trọn vẹn cuộc đời và tỏa sáng.

+ Dù ngày mai trời có sập: Dù phía trưới có phải đối diện trước những nghịch cảnh, những điều tồi tệ nhất.

=> Thông điệp khẳng định thái độ sống tích cực, lạc quan tạo cho con người tâm thế, thần thái tươi vui, hạnh phúc. Điều đó được thể hiện không chỉ ở nội lực bên trong mà còn lan tỏa ra bên ngoài qua gương mặt bừng sáng và nụ cười thường trực trên môi.

* Bàn luận:

- Sống Tích cực, lạc quan giúp ta nhìn cuộc đời bằng cặp mắt yêu thương, tin tưởng vào chính mình, có sức mạnh vượt qua sợ hãi, khó khăn.

- Người lạc quan sẽ có thêm nhiều phẩm chất tốt đẹp khác nữa như: dũng cảm, kiên trì…

* Mở rộng:

- Tấm gương sống tích cực, lạc quan.

- + Phê phán một bộ phận giới trẻ hiện nay sống thiếu ước mơ, hoài bão, sợ va vấp, sợ thất bại hoặc sống vội vàng dẫn đến áp lực học tập, công việc gây trầm cảm…..

* Bài học hành động:     

+ Tuổi trẻ cần phải sống và”cháy”hết mình. Chúng ta hãy cứ tự do làm những gì mình muốn, mong đợi... Vì tuổi trẻ không bao giờ quay lại. Nhưng không mù quáng, không sống vội, sống gấp và cống hiến hết

- Liên hệ bản thân.

(HS có thể tìm thêm các bài học khác nếu hợp lí gia,s khảo cho điểm)

4,0

Câu 2: “Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp”(Sóng Hồng).

Hãy làm rõ điều đó qua hình tượng người lính thời chiến và thời bình trong 2 tác phẩm “Đồng chí”(Chính Hữu) và “Ánh trăng”(Nguyễn Duy).

Yêu cầu:

. Về mặt hình thức: Đảm bảo là một bài nghị luận văn học hoàn chỉnh, có bố cục 3 phần, diễn đạt trôi chảy, sáng tạo, không mắc sai phạm vào các lỗichính tả, dùng từ, câu….

. Về nội dung cụ thể:

a. Mở bài:

- Dẫn dắt trích dẫn nhận định

b. Thân bài:

* Giải thích nhận định:

- Thơ: thể loại văn học bộc lộ cảm xúc, tình cảm.

- Thơ là sự thể hiện con người và thời đại một cách cao đẹp: Con người và thời đại là đối tượng khám phá và cũng là cái đích cuối cùng của thơ ca nghệ thuật.

=> Ý kiến trên bàn về mối quan hệ gắn bó giữa thơ với con người và cuộc sống thời đại đã sản sinh ra nó. Nhưng thơ ca không sao chép máy móc con người và thời đại mà thể hiện một cách cao đẹp, nghĩa là ca ngợi, tự hào, yêu mến… bằng những hình thức nghệ thuật độc đáo, được cảm nhận thanh lọc qua tâm hồn, trí tuệ của thi nhân để thành thơ.

*. Khái quát về điểm giống nhau của hai bài thơ:

- Hai tác giả là nhà thơ chiến sĩ (giới thiệu đôi nét)

- Hai tác phẩm chung đề tài người lính.

-> Yêu cầu: H/s viết thành đoạn văn có sức hấp đẫn.

*. Chứng minh vấn đề: (HS có thể làm nhiều cách, chẳng hạn chỉ cần làm rõ vấn đề”vẻ đẹp con người mang đậm chất thời đại”trong bài thơ, hoặc có thể tách hai phần”con người”–”thời đại”như định hướng dưới đây, nhưng phải có có sự liên hệ khăng khít).

*.1. “ Đồng chí”của Chính Hữu.

- Con người cao đẹp trong “Đồng chí”:

+ Đó là những người nông dân mặc áo lính có tâm hồn cao đẹp: Giàu lí tưởng, yêu nứớc, sẵn sàng lên đường kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc: Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau, súng bên súng đầu sát bên đầu, đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới….

+ Người lính sáng ngời tình đồng chí cao đẹp: gắn bó keo sơn (đôi tri kỉ - Đồng chí…); Thấu hiểu nỗi niềm riêng thầm kín (gửi bạn thân cày, mặc kệ gió lung lay, nhớ người ra lính…); cùng giúp nhau vượt qua gian lao, thiếu thốn (sốt run người, áo anh rách vai - quần tôi có vài mảnh vá…)- Con người lạc quan, yêu đời (Miệng cười buốt giá)., đoàn kết (Thương nhau tay nắm lấy bàn tay), đó là tình cảm xúc động, thiêng liêng của con người Việt Nam trong chiến đấu.

+ Nổi bật trong bài thơ thể hiện một cách cao đẹp tình đồng chí chính là hình ảnh Đầu súng trăng treo. đó là một biểu tượng đẹp về người lính cũng là kết tinh phẩm chất tâm hồn Việt Nam trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

- Thời đại cao đẹp:

H/s tái hiện được hoàn cảnh lịch sử, không khí thời đại khi bài thơ ra đời: Là những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp lần thứ hai, sau lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của chủ tịch Hồ Chí Minh, con người Việt Nam đã sẵn sàng giã từ tất cả để ra đi bảo vệ Tổ Quốc.

+ Vẻ đẹp của tình đoàn kết giai cấp, hình ảnh làng quê, ruộng đồng, cái nghèo… là chi tiết cuộc sống rất chân thực những năm 1948 khi tác giả viết bài thơ này (nước mặn đồng chua, đất cày lên sỏi đá, ruộng nương, cày, gian nhà, giếng nước, gốc đa…)thể hiện vẻ đẹp lí tưởng anh hùng của thời đại cách mạng Hồ Chí Minh.

- Nghệ thuật thể hiện con người và thời đại:

+ Ngôn ngữ giản dị, chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm.

+ Sự kết hợp giữa bút pháp hiện thực và màu sắc lãng mạn, bay bổng…..

*.2 “Ánh trăng”của Nguyễn Duy.

- “Ánh trăng”là bài thơ thể hiện tâm tư người lính vừa bước ra khỏi cuộc chiến, trở về với cuộc sống thời bình,”thể hiện con người một cách cao đẹp”.

+ Hoài niệm về sự gắn bó nghĩa tình với vầng trăng trong những năm tháng tuổi thơ và khi ở chiến trường.

(Phân tích – chứng minh).

+ Nghĩ về sự lãng quên, thờ ơ, vô tình của mình với vầng trăng trong hiện tại (Phân tích – chứng minh).

+ Xúc động nhớ thương và giật mình thức tỉnh khi bắt gặp vầng trăng xưa vẫn tròn đầy vẹn nguyên.

(Phân tích – chứng minh)

=> Hình ảnh người lính thời bình với những trăn trở, suy nghĩ về tư tưởng, lẽ sống và nhắc nhở về đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt Nam..

- Thời đại cao đẹp:

H/s tái hiện được không khí lịch sử, hoàn cảnh ra đời của bài thơ. Đó là khi đất nước hòa bình được 3 năm. Bài thơ Ánh trăng được viết năm 1978 và in trong tập thơ cùng tên., con người vừa bước ra khỏi cuộc chiến. Ba năm sống trong độc lập, tự do không phải ai cũng còn nhớ những tháng ngày gian khổ vừa qua đi: “Đồng đội cũ về đây gần đủ mặt. Không tránh khỏi những người rẽ ngoặt. Lòng đang phai màu máu đỏ chiến hào”(Bùi Minh Quốc). Một bộ phận người lính thời bình đã vô tình lãng quên đồng đội, đồng chí lãng quên những năm tháng gian lao. Bài thơ như một lời nhắc nhở, đánh thức người lính sống lại với quá khứ nghĩa tình.

- Nghệ thuật thể hiện con người và thời đại trong bài thơ Ánh trăng

+ Bài thơ Ánh trăng với hình tượng thơ nhiều ý nghĩa, ngôn từ biểu cảm mà sâu sắc giàu tính triết lí….

c. Kết bài:

- Đánh giá nhận định: Khẳng định con người và thời đại luôn được thể hiện một cách cao đẹp trong thơ ca đặc biệt qua hai tác phẩm.

- Rút ra bài học cho bản thân:cảm hóa ý thức sâu sắc tuổi trẻ hôm nay về những ân nghĩa thủy chung, uống nước nhớ nguồn, về lòng yêu nước và tự hào dân tộc

NỘI DUNG

Điểm

I. ĐỌC- HIỂU

6,0

1. - Trong đoạn (1), tác giả đã nói đến hoàn cảnh nghiệt ngã mà mình gặp phải là: không tay, không chân ngay từ lúc mới lọt lòng.

- Điều giúp tác giả vượt qua hoàn cảnh ấy là khát vọng sống mãnh liệt.

0,5

2. - Trong câu “Cuộc sống không phải lúc nào cũng dễ dàng nhưng khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc sống, chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội mà chúng ta có được” ở đoạn (3), tác giả đã sử dụng phép tu từ ẩn dụ: Dốc ghềnh của cuộc sống.

   Ý nghĩa của phép tu từ ẩn dụ:  chỉ những khó khăn, thách thức, khắc nghiệt… trong cuộc sống.

- Theo tác giả, “khi chiến thắng những dốc ghềnh của cuộc sống”, phần thưởng ta nhận được là: chúng ta sẽ mạnh mẽ hơn, và càng quý trọng hơn những cơ hội mà chúng ta có được.

0,5

0,5

0,5

3. Câu nói “Tôi yêu cuộc sống của bạn như yêu cuộc sống của chính mình” trong đoạn (4) cho thấy tác giả là người yêu đời, yêu cuộc sống, yêu thương mọi người…

2,0

4. Thông qua cụm từ “Hãy đến với nhau”, tác giả muốn nhắn nhủ mọi người: Hãy xích lại gần nhau hơn, quan tâm, chia sẻ, động viên, giúp đỡ, yêu thương nhau nhiều hơn…

2,0

PHẦN II. LÀM VĂN

Câu 1 ): Có ý kiến cho rằng:

Giá trị lớn nhất của một trái tim biết yêu thương là sự chân thành.

(C. Dikens)

Bằng một đoạn văn (khoảng 200 từ) trình bày suy nghĩ gì về ý kiến trên.

. Yêu cầu chung: Đảm bảo cấu trúc một đoạn văn; có đủ các phần mở đoạn, phát triển đoạn, kết thúc đoạn. Xác định đúng vấn đề nghị luận.

. Yêu cầu cụ thể: Thí sinh có thể viết theo những cách khác nhau nhưng cần tập trung làm rõ các ý sau:

4,0

* . Giải thích:

- Trái tim biết yêu thương: là sự quan tâm đến người khác, biết chia se tình cảm của mình với những người xung quanh.

- Sự chân thành: là tình cảm được biểu hiện một cách tự nhiên; không giả dối, vụ lợi.

=> giá trị lớn nhất của một trái tim biết yêu thương chính là sự chân thành. Đó là tình cảm cao quý và đáng trân trọng nhất trong mối quan hệ, đối xử giữa con người với con người trong cuộc sống.

*. Bàn luận:

- Vì sao một trái tim cần biết yêu thương

+ Cuộc sống của con người chỉ có ý nghĩa khi đặt trong các mối quan hệ với gia đình và xã hội. Con người luôn cần được quan tâm, giúp đỡ của người khác. Ngược lại bản thân mỗi người cũng phải biết quan tâm giúp đỡ mọi người. Sự sẻ chia đem đến tình yêu thương cho tất cả mọi người trong mọi quan hệ. Có như vậy, cuộc sống sẽ có ý nghĩa và tốt đẹp hơn.

+ Sự yêu thương luôn đem đến cho người nhận niềm vui, đồng thời cũng khiến người cho hạnh phúc. Từ đó giúp con người tự nhận thức được giá trị của mình, giá trị của những người sống xung quanh mình để điều chỉnh hành vi, thái độ sống

+ Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, con người đôi lúc ít quan tâm đến người khác, dẫn đến thái độ thờ ơ với cuộc sống. Vì vậy “ một trái tim biết yêu thương” sẽ giúp mọi người xích lại gần nhau hơn, tránh được những việc đáng tiếc xảy ra trong đời sống cá nhân, riêng lẻ của từng người.

- Vì sao yêu thương cần được thể hiện một cách chân thành:

+ Tình cảm luôn tác động mạnh mẽ đến nhận thức con người. Nếu tình cảm bị lừa dối hay bị lợi dụng sẽ khiến người nhận tổn thương. Vì vậy, sự yêu thương cần được thể hiện một cách chân thành

+ Nếu sự yêu thương là giả dối sẽ ngày càng tạo hố sâu trong mối quan hệ giữa con người với con người.

- Sự yêu thương chân thành là tình cảm cao quý và đáng trân trọng nhất mà con người cần vươn đến và phải đạt được.

- Con người cần phải sống như thế nào để thể hiện sự yêu thương chân thành

+ Phải giữ gìn trái tim trong sáng, tình cảm chân thành, sống không vụ lợi cá nhân. Yêu thương người khác như chính yêu thương bản thân mình.

+ Tình cảm yêu thương chân thành đó phải được thể hiện bằng những thái độ, hành động cụ thể, thiết thực với người xung quanh.

*. Liên hệ bản thân và rút ra bài học

(Lưu ý: Cần tôn trọng những suy nghĩ và cách giải quyết vấn đề mà thí sinh đưa ra, miễn là hợp lý, có sức thuyết phục, không trái với đạo đức và pháp luật)

Sưu tầm:Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 2:

Trong cuốn “Cảm nhận văn học”, giáo sư Lê Đình Kỵ cho rằng: “Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp theo nghĩa: mang được sự thật sâu xa của đời sống bên ngoài, đồng thời mang được sự thật tâm tình của con người”. 

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật (Ngữ văn 9 – Tập I), em hãy làm sáng tỏ ý kiến đó.

10,0

. Đảm bảo cấu trúc của một bài văn nghị luận có đầy đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài giới thiệu về vấn đề nghị luận; Thân bài triển khai các luận điểm làm rõ được nhận định; Kết bài khái quát được nội dung nghị luận.

. Xác định đúng vấn đề nghị luận

. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm phù hợp, sắp xếp các luận điểm theo một trình tự hợp lí, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục. Có thể giải quyết vấn đề theo hướng sau:

a. Mở bài

  - Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận: Nội dung tác phẩm nghệ thuật bắt nguồn từ cuộc sống. Chính cuộc sống bao la, kì diệu đã mang tới chất liệu vô giá, phong phú và trở thành nơi xuất phát của tác phẩm nghệ thuật.

  - Trích dẫn ý kiến: Một tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp là tác phẩm phản ánh một cách chân thực chiều sâu của hiện thực đời sống và thể hiện sâu sắc tư tưởng, tình cảm ,khát vọng của con người. Đề cập tác phẩm sẽ chứng minh.

b Thân bài

*. Giải thích ý kiến

 - Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp theo nghĩa“ mang được sự thật sâu xa của đời sống bên ngoài”: phải phản ánh chân thực chiều sâu của hiện thực đời sống.

- Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp theo nghĩa “mang được sự thật tâm tình của con người”:  phải thể hiện chân thực thế giới tâm hồn và tình cảm của con người .

-> Ý kiến của giáo sư Lê Đình Kỵ khẳng định: Tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp là tác phẩm phản ánh được một cách chân thực, sâu sắc hiện thực của đời sống đồng thời thể hiện chân thực thế giới tâm hồn và tình cảm của con người.

*. Chứng minh ý kiến qua bài thơ

*.1. “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật là một tác phẩm nghệ thuật đạt tới cái đẹp bởi đã “mang được sự thật sâu xa của đời sống bên ngoài”: Phản ánh chân thực hiện thực của chiến tranh và cuộc sống chiến đấu đầy hi sinh, gian khổ của người lính lái xe trong cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc ta.

- Hiện thực của chiến tranh:

+ Hình ảnh những chiếc xe không kính băng băng ra chiến trường giữa mưa bom, bão đạn là một hình ảnh thực về những chiếc xe trên đường Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ.

+ Với bút pháp hiện thực, nhà thơ đã ghi lại hình ảnh ấy thật giản dị, tự nhiên. Những chiếc xe ban đầu vốn đầy đủ các bộ phận nhưng bom đạn đã làm “kính vỡ đi rồi” (“Không có kính không phải vì xe không có kính/Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi.”). Ba chữ “không” đi liền nhau với hai nốt nhấn “bom giật, bom rung” đã lí giải nguyên nhân khiến xe không kính. Các câu thơ với cách nói gần với khẩu ngữ; nghệ thuật liệt kê kết hợp điệp từ “không” đã nhấn mạnh sức tàn phá của bom đạn giặc.

+ Bom đạn ác liệt của kẻ thù đã tàn phá khiến những chiếc xe bị biến dạng, trần trụi hơn: (“Không có kính rồi xe không có đèn/ Không có mui xe thùng xe có xước”. Không hề cường điệu mà qua việc tái hiện lại một cách chân thực hình ảnh những chiếc xe không kính, nhà thơ đã diễn tả được sự  tàn khốc của cuộc chiến tranh trên tuyến đường Trường Son. 

- Cuộc sống chiến đấu gian khổ của những người lính lái xe:

+ Trên những chiếc xe không còn kính chắn gió do bom thù gây ra, người lính lái xe phải đối mặt với mưa bom, bão đạn. Nhà thơ đã diễn tả rất cụ thể và chân thực những ấn tượng, cảm giác của người lính lái xe : Xe không còn kính chắn gió, lại chạy nhanh nên người lính tiếp xúc trực tiếp với thế giới bên ngoài, đối mặt với bao khó khăn, nguy hiểm: “gió vào xoa mắt đắng”, “sao trời”, “cánh chim” đột ngột, bất ngờ “như sa”, “như ùa” vào buồng lái, vào mặt mũi, thân mình,...

+ Họ còn phải đối mặt với bụi đường “bụi phun tóc trắng như người già”, thời tiết Trường Sơn khắc nghiệt “mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời”, phải trải qua những đêm thiếu ngủ “gió vào xoa mắt đắng”, ngủ trên chiếc “võng mắc chông chênh”, những bữa ăn tạm bợ “Bếp Hoàng cầm ta dựng giữa trời” trên đường đưa xe ra trận,…

*.2.“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” đã “mang được sự thật tâm tình của con người”: Thể hiện chân thực và xúc động vẻ đẹp tâm hồn của người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong những năm đánh Mỹ gian khổ, ác liệt.

- Phong thái ung dung, tư thế hiên ngang, lòng dũng cảm, coi thường gian khổ, hiểm nguy: “Ung dung buồng lái ta ngồi… vào buồng lái ”.

+ Hai câu thơ đầu của khổ thơ ngắt nhịp 2/2/2 cân xứng, âm điệu chậm rãi, lời thơ nhẹ nhàng như nhịp bánh xe lăn, từ “ung dung” được đảo lên đầu câu thơ kết hợp điệp từ “nhìn” cho thấy tư thế bình tĩnh, tự tin, của người lính lái xe. Điệp ngữ “nhìn thẳng” diễn tả cái nhìn hướng về phía trước, nhìn thẳng vào gian khổ, hi sinh.

+ Cuộc sống chiến đấu nơi tuyến lửa Trường Sơn đầy căng thẳng, đầy thử thách, song người lính vẫn bình thản, vững vàng, tin vào tay lái, quyết tâm đưa xe thẳng tiến về miền Nam. Lời thơ nhẹ nhõm, trôi chảy như những chiếc xe vun vút chạy trên đường.

- Tâm hồn trẻ trung, sôi nổi, nét tinh nghịch đáng yêu của những người lính trẻ; niềm lạc quan phơi phới vượt lên hiện thực khốc liệt của chiến tranh:

+ Phải đối mặt với bao gian khổ trên đường đưa xe ra trận, nhưng họ vẫn không hề nao núng mà càng bình tĩnh, dũng cảm hơn (“Không có kính ừ thì có bụi/ Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc”; Không có kính ừ thì ướt áo/Chưa cần thay lái trăm cây số nữa.)

+ Những câu thơ lặp cấu trúc tự nhiên, giàu tính khẩu ngữ càng làm nổi bật tính cách ngang tàng của những chàng lính trẻ hồn nhiên, yêu đời. Cấu trúc câu thơ cân đối, nhịp nhàng theo nhịp rung cân đối của những bánh xe lăn. Điệp từ “ừ thì”, “chưa cần”, hình ảnh “phì phèo châm điếu thuốc ”, giọng “cười ha ha” thể hiện sự lạc quan, chấp nhận khó khăn đầy chủ động với tinh thần trách nhiệm cao và bản lĩnh phi thường của người lính. Ý thơ rộn rã, sôi động, câu thơ gần gũi với lời nói hàng ngày càng làm nổi bật lên tính cách ngang tàng của những người lính trẻ hồn nhiên, yêu đời. 

 + Câu thơ “Mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” có đến 6 thanh bằng gợi cảm giác nhẹ nhõm, ung dung, lạc quan, thanh thản. - Tình đồng chí, đồng đội gắn bó:

+ Trong gian khổ, tình đồng chí, đồng đội của người chiến sĩ lái xe được thể hiện thật vô tư, tinh nghịch, chân thành:“ Gặp nhau qua cửa kính vỡ rồi”.

+ Tình đồng chí, đồng đội của họ được hình thành một cách tự nhiên, giản dị, mộc mạc mà ấm áp. Vất vả, hiểm nguy nhưng phút nghỉ ngơi của họ lại vô cùng giản dị: “Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời/ Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”. Họ trò chuyện, ăn uống, nghỉ ngơi, nhường nhịn nhau như người ruột thịt: chung bát, chung đũa, ....

+ Tình cảm bình dị, ấm áp ấy đã tạo nên sức mạnh, nâng bước chân người lính tiếp tục lên đường: “Võng mắc chông chênh đường xe chạy/ Lại đi lại đi trời xanh thêm”.Nhịp điệu câu thơ vừa sôi nổi, vừa nhịp nhàng, điệp từ “lại đi” gợi tả nhịp sống chiến đấu và hành quân của tiểu đội xe không kính : không một sức mạnh đạn bom nào có thể ngăn cản nổi. 

- Lòng yêu Tổ quốc :

+ Lòng yêu nước là sức mạnh thôi thúc tinh thần, ý chí quyết tâm chiến đấu vì miền Nam của người chiến sĩ lái xe: “Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước/ Chỉ cần trong xe có một trái tim”. Nhà thơ đã làm nổi bật được chân lí của thời đại : bom đạn, chiến tranh có thể làm méo mó những chiếc xe, huỷ hoại những giá trị vật chất nhưng không thể bẻ gẫy được những giá trị tinh thần cao đẹp…

+ “Trái tim” là hình ảnh hoán dụ chỉ tình yêu nước của người chiến sĩ lái xe. Hình ảnh này kết hợp với kết cấu “vẫn - chỉ cần” đã lí giải sức mạnh vượt lên gian khổ của người lính

+ Tình yêu đất nước đã biến thành máu thịt, người lính sẵn sàng hiến dâng cuộc đời cho độc lập tự do của Tổ quốc. Quyết tâm chiến đấu và chí khí anh hùng của người lính không có đạn bom nào có thể  lay chuyển được.

+ Vẫn là cách nói thản nhiên, ngang tàng của lính nhưng ở hai câu thơ cuối lại lắng sâu một tinh thần trách nhiệm và có ý nghĩa như một lời thề thiêng liêng. Cho dù xe không kính, không đèn, không mui thì người lính vẫn còn một trái tim yêu nước, niềm khát khao giải phóng miền Nam,…

=>  “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” đã khai thác chất liệu từ sự khốc liệt của chiến tranh, giúp người đọc hiểu được sự ác liệt của cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại; đồng thời thể hiệnđược vẻ đẹp tâm hồn của người lính với thái độ, tư thế, tình cảm, khí phách mới, mang tính hiện đại. Họ là hiện thân cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng của tuổi trẻ Việt Nam thời đánh Mĩ. Điều đó đã đem lại sức sống cho tác phẩm. Bài thơ xứng đáng là một thi phẩm đẹp.  

* Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến của giáo sư Lê Đình Kỵ đã nêu lên tiêu chí đánh giá một tác phẩm đạt tới cái đẹp, có ý nghĩa to lớn trong việc định hướng sáng tác cho người nghệ sĩ: tác phẩm nghệ thuật cần đạt tới cái đẹp; đồng thời định hướng cho người tiếp nhận: cảm và hiểu được cái đẹp của tác phẩm nghệ thuật.

c. Kết bài

 - Khẳng định : Ý kiến của Lê Đình Kỵ đã đưa ra yêu cầu đối với một tác phẩm nghệ thuật: đạt tới cái đẹp.

- Nêu cảm xúc, suy nghĩ về tác động của một tác phẩm nghệ thuật đạt đến cái đẹp : đem đến cho người đọc nhận thức phong phú về đời sống; bồi dưỡng cho tâm hồn con người những tư tưởng, tình cảm, lối sống cao đẹp.

Câu 1: Nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch người Ai-len (Brendan Francis) đã nói “Không có một ngày hôm qua nào từng bị bỏ phí đối với những người sống trọn vẹn cho ngày hôm nay”.

Suy nghĩ của em về câu nói trên.

. Yêu cầu về nội dung: Bài làm có thể viết theo nhiều cách, song cơ bản đạt được những nội dung sau:

Điểm

8.0

a. Mở bài:

- Giới thiệu và trích dẫn câu nói.

b. Thân bài:

*. Giải thích nội dung câu nói :

- “Ngày hôm qua” chỉ quá khứ, “ngày hôm nay” chỉ thực tại.

- “Sống trọn vẹn” là sống có ý nghĩa, vừa cống hiến, vừa tận hưởng thành quả lao động; vừa sống cho mình, vừa làm đẹp cho đời…

- Thế nào là “sống trọn vẹn cho ngày hôm nay”?

+ Sống có ích cho bản thân và đem niềm vui đến cho người khác, sống lạc quan, yêu đời và góp phần làm đẹp cho cuộc đời.

+ Tìm niềm vui trong từng ngày để liên tục có những ngày sống vui vẻ, gắn bó với cuộc đời, với thế giới xung quanh. Từ đó thấy cuộc sống có ý nghĩa và càng khát khao sáng tạo, cống hiến.

M×i ngày sÑng có ý ngh)a trong hiÇn t¡i s½ khi¿n cho mÙt ngày qua _i không bË bÏ phí, të _ó s½ có mÙt quá khé _¹p, _áng tñ hào. Câu nói gíi _¿n mÙt thông _iÇp vÁ thái _Ù sÑng tích cñc, không _Ã thÝi gian trôi _i mÙt cách vô ích. Të _ó nh¯c nhß mÍi ng°Ýi: ph£i b¯t _§u të ngày hôm nay, n¿u ch§n chë do dñ s½ ph£i hÑi ti¿c.

*. Làm thế nào để “sống trọn vẹn cho ngày hôm nay”?

- Biết tận dụng cơ hội để phát huy khả năng của bản thân.

- Biết tạo ra cơ hội để đạt được kết quả cao trong công việc.

- Biết mở lòng ra với mọi người để yêu thương, sẻ chia mang niềm vui, hạnh phúc đến cho người khác, đó cũng chính là mang lại sự thanh thản và niềm vui đến cho bản thân mình.

- Luôn mơ ước đến ngày mai tươi sáng tốt đẹp.

*. Mở rộng:

- Tận hưởng mỗi ngày của mình thật trọn vẹn sau khi đã làm việc hết mình (cần tìm ra những lí do chính đáng để tận hưởng).

- Nếu không tận hưởng trọn vẹn niềm vui ngày hôm nay, nếu luôn “để dành” cuộc sống của chính mình, một ngày nào đó trong tương lai ta sẽ phải nuối tiếc vì ngày hôm qua bị bỏ phí.

- Phê phán những người lười biếng, sống ỷ lại, dựa dẫm vào người khác để thời gian trôi qua vô ích, tạo nên mảng tối trong bức tranh cuộc đời.

- Phê phán những người sống ích kỉ, vô tâm, chỉ biết sống cho bản thân, quên đi những người xung quanh, những giá trị truyền thống, không biết yêu thương, sẻ chia… để trái tim vô cảm lạnh lùng…Những người đó tự tách mình ra khỏi cuộc sống, khi nhận ra mình sống không trọn vẹn, muốn quay lại quá khứ thì không được nữa.

- Biểu dương những con người khát khao sáng tạo và cống hiến cho đời đến giây phút cuối cùng vẫn luôn mãnh liệt.

c. Kết bài:

- Khẳng định lối sống tích cực.

- Liên hệ bản thân.

Câu 2:

Nhà thơ Lê Đạt quan niệm:

“Mỗi công dân đều có một dạng vân tay.

Mỗi nhà thơ thứ thiệt có một dạng vân chữ

Không trộn lẫn”.

Em hãy xác định “vân chữ” của nhà thơ Phạm Tiến Duật qua tác phẩm “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”? (Ngữ văn 9, tập 1)

. Yêu cầu kĩ năng:

- Tạo lập văn bản nghị luận xã hội có bố cục 3 phần rõ ràng.

- Biết vận dụng các thao tác lập luận: giải thích, bình luận đánh giá vấn đề.

- Xác lập ý ( luận điểm) sáng tỏ chặt chẽ, lô gic.

- Diễn đạt lưu loát, lí lẽ thuyết phục, hạn chế mắc các lỗi về văn bản.

- Tư liệu: Dựa vào đời sống thực tế.

. Yêu cầu về nội dung:

12.0

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh.

b. Thân bài:

*. Giải thích ý thơ của Lê Đạt:

- “Vân tay”, dấu hiệu để nhận dạng, phân biệt mỗi công dân không thể nhầm lẫn.

- “Vân chữ”, ngôn ngữ riêng của mỗi nhà thơ. “Vân chữ” là phong cách nghệ thuật riêng biệt, độc đáo, không thể trộn lẫn, là những sáng tạo của cá nhân mỗi nhà văn, nhà thơ.

-> Phong cách nghệ thuật là phẩm chất và cũng là tiêu chí để đánh giá, nhận diện một nghệ sĩ chân chính, có tài năng thực sự (“thứ thiệt”) hay chỉ là “thợ thơ”, “thợ văn”. “Vân chữ” cũng quan trọng như “vân tay”, là dấu ấn đóng vào “giấy thông hành” để nhà văn bước vào địa hạt văn chương.

- Phong cách nghệ thuật của nhà văn, nhà thơ thể hiện qua nhiều yếu tố: nhãn quan, tư tưởng nghệ thuật, đề tài, chủ đề, hình tượng nghệ thuật, ngôn ngữ, bút pháp thể hiện…

*Phân tích- chứng minh: “Vân chữ” – phong cách sáng tác của Phạm Tiến Duật qua tác phẩm “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”

*.1. Thơ Phạm Tiến Duật hồn nhiên, hóm hỉnh, giàu tính lạc quan với những phát hiện thú vị, đầy chất lính:

- Hình ảnh những chiếc xe không kính:

+ Hình ảnh chiếc xe không kính là hình ảnh được đưa vào từ cuộc sống, hiện thực qua những hình ảnh sống động, mang hơi thở của cuộc sống chiến trường ác liệt.

+ Hình ảnh những chiếc xe không kính vừa thân thuộc vừa có chút gì đó mới mẻ.

- Hình ảnh người chiến sĩ lái xe Trường Sơn được đặt trong mối quan hệ đối lập với hình ảnh về chiến trường.

+ Tư thế ung dung, hiên ngang

+ Tinh thần lạc quan, dũng cảm bất chấp mọi khó khăn nguy hiểm của cuộc chiến.

+ Tình đồng chí đồng đội gắn bó.

+ Ý chí quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

*.2.“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duât đã rất đặc sắc trong việc sử dụng các yếu tố nghệ thuật :

+ Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đời thường giản dị, tự nhiên; thể thơ tự do, các câu dài ngắn khác mhau, cách gieo vần ở tiếng cuối cùng của dòng thơ. Sự kết hợp phương thức biểu cảm và tự sự, cách sử dụng các biện pháp tu từ.

+ Nghệ thuật xây dựng cấu tứ từ những chi tiết hết sức bình thường và không có tính thơ.

+ Nghệ thuật xây dựng nhan đề cho thấy chất thơ trong bài thơ đồng thời cho thấy cái nhìn lãng mạn của tác giả trước hiện thực khốc liệt của chiến tranh tạo giọng điệu, sắc thái thẩm mĩ cho bài thơ.

* Khái quát: Tất cả tạo nên cái tôi trữ tình đậm chất lính. Phạm Tiến Duật đã tạo được dấu ấn riêng của mình khi xây dựng cái tôi trữ tình bằng ngôn ngữ thơ trẻ trung, hóm hỉnh, tuy là những hình ảnh mộc mạc bình dị nhưng đậm chất thơ. Giọng điệu ngang tàng, tâm tình dịu ngọt, hình ảnh chọn lọc có sự sáng tạo, tứ thơ độc đáo đã góp phần tạo nên “vân chữ” trong thơ của ông.

c. Kết bài

- Khẳng định lại ý kiến, đánh giá sự thành công của tác phẩm.

- Cảm xúc suy nghĩ, liên hệ, rút ra bài học.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Suy nghĩ về nghị lực vượt lên nghịch cảnh qua câu chuyện “Con lừa rơi xuống giếng”

. Yêu cầu về kĩ năng :

- Biết kết hợp nhiều thao tác lập luận để viết một bài văn nghị luận xã hội.

- Bài viết có bố cục rõ ràng, trình bày chặt chẽ, dùng từ đặt câu đúng, diễn đạt trong sáng, giàu tính biểu cảm và sức thuyết phục.

. Yêu cầu về kiến thức: Học sinh hiểu và nêu được những suy nghĩ của cá nhân về vấn đề đặt ra trong đề bài.

8.0

a. Mở bài:

Bất cứ ai cũng có thể rơi vào nghịch cảnh. Khi đó, chỉ cần một hành động sai lầm, một ý nghĩ bi qua cũng có thể đẩy ta vào với cái chết. Thế nhưng, nếu biết bình tĩnh tìm cách vượt qua, chúng ta có thể chiến thắng với những việc làm đơn giản nhất. Câu chuyện Con lừa rơi xuống giếng biết vượt lên nghịch cảnh sinh tử của mình để tìm sự sống là một bài học sâu sắc, không khỏi khiến chúng ta giật mình.

b. Thân bài:

* Giải thích ý nghĩa câu chuyện “Con lừa rơi xuống giếng”.

– Hạt nhân của truyện là tình huống một con lừa vượt qua nghịch cảnh. Từ chỗ kêu la thảm thiết khi bị rơi xuống giếng và có nguy cơ bị người chủ chôn sống, con lừa đã ngừng kêu và tự cứu sống mình một cách dễ dàng: cứ một lớp đất đổ xuống, nó lại dẫm lên trên và cuối cùng lên đến miệng giếng.

– Câu chuyện về con lừa ẩn chứa bài học: dù cuộc sống có đổ lên ta rất nhiều khó khăn, có đẩy ta xuống vực thẳm của cái chết và sự tuyệt vọng thì ta vẫn có thể giải quyết và thoát khỏi nó bằng cách thức vô cùng đơn giản là không bao giờ đầu hàng và tìm cách biến khó khăn thành những bậc thang để vươn lên. Hàm nghĩa sâu hơn của truyện là đề cao sức mạnh ý chí, nghị lực của con người.

* Bàn luận về ý chí và nghị lực vượt lên trên nghịch cảnh:

– Tại sao con người không bao giờ được phép đầu hàng trước nghịch cảnh?

+ Ý chí, nghị lực tạo nên sức mạnh tinh thần vô cùng kì diệu có thể giúp con người “tìm ra tia sáng dưới đường hầm tăm tối”, thấy được cơ may, cơ hội trong những hoàn cảnh ngặt nghèo nhất.

+ Nghị lực giúp con người đối chọi với khó khăn, vượt qua thử thách của cuộc sống một cách dễ dàng hơn. Có niềm tin vào bản thân, tinh thần lạc quan để theo đuổi đến cùng mục đích, lí tưởng sống.

+ Ý chí và nghị lực giúp ta thay đổi được hoàn cảnh số phận, cuộc sống có ích, có ý nghĩa hơn và trở thành những tấm gương về ý chí, nghị lực vượt lên số phận, luôn được mọi người ngưỡng mộ, cảm phục, đồng thời tạo được lòng tin ở người khác.

+ Người có nghị lực luôn có thể chuyển rủi thành may, chuyển họa thành phúc, không khuất phục số phận và đổ lỗi thất bại do số phận.

+ Không có nghịch cảnh nào, khó khăn nào lại không có cách giải quyết nếu ta có niềm tin, ý chí, nghị lực vượt qua.

* Ý nghĩa câu chuyện:

+ Câu chuyện đem đến một bài học giản dị mà sâu sắc về cách thức vượt qua những khó khăn, thử thách của cuộc sống đó là phải có niềm tin, ý chí, nghị

+ Hãy dũng cảm bước lên phía trước, bỏ lại sau lưng những lo âu và sợ hãi. Trong cuộc sống chẳng có gì đáng sợ ngoại trừ chính nỗi sợ mà tự chúng ta tạo ra.

+ Câu chuyện cũng củng cố niềm tin của chúng ta vào sức mạnh tinh thần bên trong của mỗi con người.

– Mở rộng và liên hệ:

+ Phê phán những con người yếu đuối, đầu hàng trước số phận; khẳng định những con người giàu ý chí, nghị lực trong cuộc sống…

+ Liên hệ đến lối sống thiếu ý chí, nghị lực của nhiều bạn trẻ ngày nay…

* Bài học nhận thức và hành động:

+ Luôn giữ bin tĩnh và lạc quan dù ở trong nghịch cảnh khắc nghiệt. Chỉ có niềm tin vào bản thân mới giúp chung ta tìm thấy được cách sinh tồn.

+ Rèn luyện ý chí, nghị lực, luôn biết vươn lên, vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Biết chấp nhận những khó khăn, thử thách, coi khó khăn, thử thách là môi trường để tôi luyện.

+ Lên án, phê phán những người sống mà không có ý chí nghị lực, không có niềm tin về cuộc sống. Học tập những tấm gương sáng để đi tới thành công.

c. Kết bài:

Câu chuyện Con lừa rơi xuống giếng là một bài học cảnh tỉnh chúng ta về cách sống, cách vượt qua nghịch cảnh trong cuộc đời này. Cuộc sống có thể hất bùn đất lên bạn, bằng mọi cách. Nhưng cách duy nhất để bước ra khỏi cái giếng của tuyệt vọng đó là hãy rũ bỏ khó khăn và tiếp tục bước lên. Chúng ta chỉ có thể thoát khỏi vực thẳm bằng cách bước về phía trước và không bao giờ từ bỏ.

Câu 2: Nghĩ về thơ, thi sĩ Hoàng Cầm từng khẳng định: “Âm điệu là cỗ xe chuyên chở điệu hồn thi phẩm”.

Hãy lắng nghe âm điệu ấy trong bài thơ “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật.

. Yêu cầu về kĩ năng :

  - Biết kết hợp nhiều thao tác lập luận để viết một bài văn nghị luận văn học.

  - Bài viết có bố cục rõ ràng, trình bày chặt chẽ, dùng từ đặt câu đúng, diễn đạt trong sáng, giàu tính biểu cảm và sức thuyết phục.

  - Có kĩ năng cảm thụ về tác phẩm văn học.

. Yêu cầu về kiến thức:

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, đề cập tác phẩm sẽ chứng minh.

b. Thân bài

*. Giải thích

- Âm điệu: là sự hòa điệu giữa cảm xúc thơ và tiết điệu ngôn ngữ, là dạng thức hết sức vi diệu của điệu hồn trong thơ. Đó là một yếu tố cần thiết và quan trọng trong thơ, được tạo nên bởi sự kết hợp của nhiều yếu tố: thể thơ, nhịp điệu, thanh điệu, vần điệu, từ ngữ, hình ảnh…

- Điệu hồn: chiều sâu xúc cảm, tinh thần của bài thơ.

- Cỗ xe chuyên chở có nghĩa là phương tiện quan trọng đắc lực, không thể thiếu.

=>Hoàng Cầm đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của của âm điệu trong thơ: Đó là phương tiện đắc lực trong việc thể hiện cảm xúc và linh hồn của bài thơ. Hay nói khác đi là cảm xúc hóa thân trong âm điệu thơ.

* Lí giải

- Đặc trưng của thơ là trữ tình, nghiêng về biểu hiện thế giới chủ quan của con người với trạng thái tình cảm, rung động (thơ là tiếng lòng, là rung cảm mãnh liệt của nhà thơ trước cuộc sống)

- Nội dung cảm xúc trong thơ được thể hiện qua cách tổ chức ngôn từ đặc biệt, hàm súc, giàu nhạc tính, cụ thể các yếu tố: thể thơ, nhịp điệu, vần điệu, thanh điệu, giọng điệu… Đọc thơ, cảm được âm điệu coi như đã nhập được vào hồn thơ, chạm vào được “cõi thơ” thực sự.

* Phân tích âm điệu trong Bài thơ về tiểu dội xe không kính của Phạm Tiến Duật.

*. 1. Giới thiệu tác giả, bài thơ

- Phạm Tiến Duật sinh năm 1941, quê ở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Là nhà thơ Quân đội, trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nước. Là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ các nhà thơ trẻ thời chống Mĩ cứu nước.Thơ ông tập trung thể hiện hình ảnh các người lính và cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn."Lửa đèn", "'Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây", "Gửi em - cô thanh niên xung phong", "Bài thơ về Tiểu đội xe không kính", v.v ... là những bài thơ nổi tiếng của nhà thơ chiến sĩ này, có bài đã được phổ nhạc vang lên như một bài ca chiến trận. Thơ ông trẻ trung, hào hùng, hồn nhiên vừa có giọng điệu rất sôi nổi của tuổi trẻ vừa có cả sự ngang tàn tinh nghịch nhưng lại vô cùng sâu sắc in đậm trong nhiều bài thơ qua các tác phẩm: "Vầng trăng - Quầng lửa", "Thơ một chặng đường", "Ở hai đầu núi", v.v ...

- "Bài thơ về Tiểu đội xe không kính" được Phạm Tiến Duật sáng tác vào năm 1969 trên con đường chiến lược Trường Sơn; in trong tập thơ "Vầng trăng - Quầng lửa". Bài thơ ca ngợi những chiến sĩ lái xe trong đoàn vận tải quân sự trên con đường chiến lược Trường Sơn thời đánh Mĩ: dũng cảm, ngoan cường, lạc quan yêu đời ... trong mưa bom bão đạn; quyết chiến đấu hi sinh vì một lí tưởng cao cả là giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

*.2. Phân tích âm điệu trong bài thơ

*.2. 1. Âm điệu chung của bài thơ là âm điệu sôi nổi trẻ trung nhịp nhàng bon bon như nhịp trông thôi thúc. Âm điệu đó được tạo nên bởi nhiều yếu tố như nhịp điệu, thanh điệu, hệ thống từ ngữ, hình ảnh trong bài thơ…

- Nhịp điệu: Ta bắt gặp ở bài thơ  một nhịp điệu vội vã gấp gáp, nhanh mạnh như tốc độ những chuyến xe ngày đêm ra trận, bài thơ được viết theo thể thơ 7 chữ và kết hợp 8 chữ, tạo cho bài thơ có điệu thơ gần với lời nói tự nhiên, sinh động và linh hoạt trong nghệ thuật biểu hiện. Những yếu tố về ngôn ngữ và giọng điệu bài thơ đã góp phần trong việc khắc họa hình ảnh người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn một cách chân thực và sinh động, giọng điệu sôi nổi. Ngôn ngữ của bài thơ gần gũi với lời nói thường, mang tính khẩu ngữ, tự nhiên, sinh động và khỏe khoắn:

“Không có kính không phải vì xe không có kính”

“Không có kính, ừ thì có bụi”

“Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”

- Giọng điệu: tự nhiên, trẻ trung, có vẻ tinh nghịch pha một chút ngang tàng, rất phù hợp với những đối tượng miêu tả:

“Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”.

- Thanh điệu:

+ Bài thơ sử dụng nhiều từ láy: ung dung, đột ngột, chông chênh…. kết hợp cấu trúc câu kiểu: “không có…”; “ừ thì…”, “chưa cần” được lặp đi lặp lại, các từ ngữ “phì phèo”,”cười ha ha”,”mau khô thôi”… làm nổi bật niềm vui, tiếng cười của người lính cất lên một cách tự nhiên giữa gian khổ, hiểm nguy của cuộc chiến đấu. Ở họ, những trở ngại của thiên nhiên và điều kiện chiến đấu không thể làm họ sờn lòng. Ngược lại, nó càng làm cho họ thêm hứng thú, quyết tâm vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

+ Các yếu tố ấy góp phần tạo nên âm điệu đều đặn, bám đuổi; gợi ra âm hưởng dồn dập, nhanh gấp vội vã hào hùng, hào sảng, khí thế như thôi thúc trái tim các chàng lính trẻ, thôi thúc trái tim sực sôi yêu nước sục sôi căm thù giặc. Điệp ngữ “lại đi” và hình ảnh “trời xanh thêm” tạo âm hưởng thanh thản, nhẹ nhàng, thể hiện niềm lạc quan, tin tưởng của người lính về sự tất thắng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Câu thơ trong vắt như tâm hồn người chiến sĩ, như khát vọng, tình yêu họ gửi lại cho cuộc đời. Lời thơ nhấn mạnh tư thế ung dung, bình tĩnh, tự tin, dũng cảm của người lính lái xe. Cuộc sống chiến đấu của người lính tràn đầy niềm vui ngay trong hoàn cảnh khắc nghiệt, hiểm nguy.

*2. 2. Âm điệu của bài thơ chính là cỗ xe chuyên chở điệu hồn thi phẩm

- Âm điệu hào hùng, hào sảng, khí thế của bài thơ chính là biểu hiện của lòng người trong cuộc chiến cam go ác liệt; là sự cảm thông sâu sắc giữa hồn người với nhau; là sự đồng điệu giữa hồn thi nhân với hồn vạn vật.

- Tạo nên sự hấp dẫn cho bài thơ về mặt nghệ thuật, đặc biệt là âm vang của lời thơ.

- Dẫn dắt, hòa điệu tâm hồn người đọc vào thế giới cảm xúc lắng sâu cùng điệu hồn thi phẩm.

-> Đây là nét riêng, nét độc đáo của bài thơ góp phần làm nên phong cách thơ Phạm Tiến Duật, thể hiện khí thế của thời đại, tình yêu quê hương đất nước nồng nàn của nhà thơ.

* Đánh giá, mở rộng

- Ý kiến của thi sĩ Hoàng Cầm giúp ta nhận thức sâu sắc vai trò của âm điệu trong thơ. Chỉ khi bài thơ là kết quả của sự rung động mãnh liệt và sự sáng tạo độc đáo trong cách tổ chức ngôn từ thì âm điệu thơ mới trở nên ngân vang. Như thế, âm điệu đã trở thành tín hiệu thẩm mĩ quan trọng của bài thơ.

- Ý kiến ấy không chỉ có ý nghĩa với người sáng tác mà còn là sự định hướng, gợi mở cho người tiếp nhận, đọc thơ, cần “lấy hồn tôi để hiểu hồn người”, cần nắm bắt âm điệu thơ để đến được điệu hồn thi phẩm.

- Từ phương diện âm điệu, có thể thấy được thực tài, thực tâm của người nghệ sĩ, đó cũng là một yêu cầu để thi phẩm có sức sống lâu bền trong lòng người đọc.

c. Kết bài

- Khẳng định lại sự thành công của tác phẩm và tài nang nghệ thuật của nhà thơ.

- Liên hệ, rút ra bài học.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Có ba cách để tự làm giàu mình: mỉm cười, cho đi và tha thứ.

Những suy ngẫm của em về quan niệm trên.

8,0

a. Mở bài:

Giới thiệu và trích dẫn câu nói

b. Thân bài:

* Giải thích ý nghĩa câu nói

- Tự làm giàu mình: tự nuôi dưỡng và bồi đắp tâm hồn mình

- Mỉm cười: biểu hiện của niềm vui, sự lạc quan, yêu đời

- Cho đi: là biết quan tâm, chia sẻ với mọi người

- Tha thứ: là sự bao dung, độ lượng với lỗi lầm của người khác

=>Ý cả câu: Tâm hồn con người sẽ trở nên trong sáng, giàu đẹp hơn nếu biết lạc quan, sẻ chia và độ lượng với mọi người.

* Bàn luận về ý nghĩa câu nói

HS khẳng định tính đúng đắn của vấn đề trên cơ sở triển khai những nội dung sau:

- Lạc quan, yêu đời giúp con người có sức mạnh để vượt lên những khó khăn, thử thách trong cuộc sống, có niềm tin về bản thân và hướng đến một khát vọng sống tốt đẹp ( lấy dẫn chứng, phân tích).

- Biết quan tâm, chia sẻ, con người đã chiến thắng sự vô cảm, ích kỷ để sống giàu trách nhiệm và yêu thương hơn (HS lấy dẫn chứng, phân tích).

- Biết bao dung, độ lượng, con người sẽ trút bỏ đau khổ và thù hận để sống thanh thản hơn và mang lại niềm vui cho mọi người (HS lấy dẫn chứng, phân tích).

- Ngoài sự lạc quan, sẻ chia, độ lượng con người còn có thể bồi đắp, và nuôi dưỡng tâm hồn mình bằng những ứng xử tốt đẹp khác (HS lấy dẫn chứng, phân tích).

* Bài học nhận thức và hành động:

- Sự giàu có về tâm hồn có ý nghĩa quyết định sự hoàn thiện nhân cách của mỗi người. Cần có ý thức gìn giữ và bồi đắp để đời sống tinh thần, tình cảm của bản thân không bị xói mòn và chai sạn bởi mặt trái của cuộc sống hiện đại.

- Để làm được điều đó, phải bắt đầu từ những thái độ sống tích cực, có ý nghĩa với mình và mọi người.

c. Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa của câu nói

- Liên hệ mở rộng

Câu 2:

Bàn về thơ có ý kiến: “Bài thơ hay là bữa tiệc ngôn từ”. Trong khi đó lại có ý kiến cho rằng: “Gốc của thơ là tình cảm”.

Hãy bình luận và làm sáng tỏ những nhận định trên qua bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”

. Yêu cầu về kĩ năng

– Biết cách làm bài nghị luận văn học; bố cục và cách trình bày hợp lí.

– Hệ thống ý (luận điểm) rõ ràng và được triển khai tốt; dẫn chứng phù hợp.

– Diễn đạt suôn sẻ; mắc ít lỗi chính tả, dùng từ và ngữ pháp.

. Yêu cầu về nội dung:

(Học sinh có thể sắp xếp, trình bày theo nhiều cách nhưng cần hướng tới nội dung cơ bản sau):

12,0

a. Mở bài.

- Giới thiệu vấn đề nghị luận, trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích

– Thơ hay là bữa tiệc ngôn từ: ý nói cái hay của bài thơ trước hết là nhờ cái hay của ngôn từ (sống động, phong phú…), giống như sự hấp dẫn của những ”món ăn” ngon bằng ngôn từ.

– Gốc của thơ là tình cảm: nhấn mạnh tư tưởng tình cảm là then chốt quyết định giá trị của một bài thơ.

=>Hai ý kiến là hai cách định nghĩa về thơ có sự nối tiếp những quan niệm trước đó. Một bên khẳng định sức mạnh của thơ là ở ngôn từ, một bên khẳng định sức mạnh của thơ nằm ở tư tưởng, tình cảm chứ không phải ở ngôn từ.

* Lý giải, khẳng định tính đúng đắn của vấn đề

– Nói thơ hay là bữa tiệc ngôn từ bởi vì: một bài thơ ngôn ngữ trúc trắc, sáo rỗng, tầm thường thì không thể gọi là thơ hay. Ngược lại, bài thơ hay là khi nó bày ra trước độc giả một “bữa tiệc ngôn từ”, với những ngôn từ được nhà thơ công phu lựa chọn, tổ chức, biến nó từ lời bình thường trở thành nghệ thuật {vừa thể hiện tâm hồn thi nhân; vừa chính xác hàm súc; vừa có dấu ấn riêng của tác giả..}.

– Gốc của thơ là tình cảm bởi vì: thơ là chuyện của tâm hồn, của lòng người cho nên việc thể hiện tất cả mọi vui buồn trong cuộc đời là một nhu cầu bức thiết của thơ. Hơn nữa tình cảm ấy thường tiêu biểu, điển hình, khơi dậy trong trái tim người đọc những rung động sâu xa, những cảm xúc thẩm mĩ tuyệt vời.

=>Mỗi ý kiến đều xác đáng nhưng chưa toàn diện, chưa khái quát được đặc trưng thơ ca vì:

+ Nếu người nghệ sĩ chỉ chú ý rèn câu đúc chữ mà không chú ý đến nội dung tư tưởng của tác phẩm thì sáng tác thơ ca chỉ là những kỹ xảo vờn vẽ, là lối thơ chuộng hình thức. Thơ ca chỉ neo đậu vững chắc trong bạn đọc khi nó có nội dung tư tưởng sâu sắc, hình thức thể hiện độc đáo.

+ Gốc của thơ là tình cảm, sức sống của thơ là tư tưởng, nhưng các nhà thơ từ xưa đến nay nếu không muốn lặp lại người khác và lặp lại chính mình thì quá trình sáng tác đòi hỏi người nghệ sĩ phải tìm đến “bữa tiệc ngôn từ”.

=>Tóm lại một tác phẩm hay,có giá trị phải đầy đủ hai yếu tố:bữa tiệc ngôn từ và gốc của thơ ca là tình cảm. Bài thơ về Tiểu đội xe không kính của PTD hội tụ cả hai yếu tố đó.

* Phân tích, chứng minh.

*.1. Luận điểm 1. “Bài thơ về Tiểu đội xe không kính” là bữa tiệc ngôn từ.

- Nhan đề bài thơ khá dài,thu hút người đọc ở vẻ mới lạ, độc đáo.

+ Bài thơ có cách đặt đầu đề hơi lạ. Bởi rõ ràng đây là một bài thơ, vậy mà tác giả lại ghi là “bài thơ” - cách ghi như thế có vẻ hơi thừa. Lẽ thứ hai là hình ảnh tiểu đội xe không kính. Xe không kính tức là xe hỏng, không hoàn hảo, là những chiếc xe không đẹp, vậy thì có gì là thơ. Vì đã nói đến thơ, tức là nói đến một cái gì đó đẹp đẽ, lãng mạn, bay bổng. Vậy, đây rõ ràng là một dụng ý nghệ thuật của Phạm Tiến Duật. Dường như, tác giả đã tìm thấy, phát hiện, khẳng định cái chất thơ, cái đẹp nằm ngay trong hiện thực đời sống bình thường nhất, thậm chí trần trụi, khốc liệt nhất, ngay cả trong sự tàn phá dữ dội, ác liệt của chiến tranh.

+ Tiếp đến là hình ảnh độc đáo, gây ấn tượng mạnh là những chiếc xe không kính. Từ bài thơ có vẻ như hơi thừa, nhưng thực ra từ đó lại nằm trong chủ định của tác giả và tạo nên sự liên kết giữa hai sự vật có vẻ xa lạ nhau: “bài thơ” và “xe không kính”. Xe không kính thì chẳng có gì làm nên thơ cả, vậy mà nó đã trở thành hình ảnh trung tâm của một bài thơ. Tác giả đã tìm ra chất thơ ở những điều tưởng chừng rất khô khan, trần trụi. Đó chính là chất thơ từ hiện thực gian khổ, ác liệt ở nơi chiến trường.

- Xây dựng hệ thống ngôn ngữ tự nhiên, giọng điệu sôi nổi, chất liệu thơ chân thực, gần gũi, mang đậm tính khẩu ngữ, tự nhiên gợi cảm.

+ Thành công đầu tiên của Phạm Tiến Duật trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính là đã xây dựng được một hệ thống ngôn ngữ tự nhiên, giọng điệu sôi nổi, chất liệu thơ chân thực, gần gũi, gợi cảm. Ngôn ngữ của bài thơ gần gũi với lời nói thường, mang tính khẩu ngữ, tự nhiên, sinh động và khỏe khoắn:

. “Không có kính không phải vì xe không có kính”

. “Không có kính, ừ thì có bụi”

“Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”

+ Giọng điệu tự nhiên, trẻ trung, có vẻ tinh nghịch pha một chút ngang tàng, rất phù hợp với những đối tượng miêu tả:

“Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”.

=>Ngôn ngữ và giọng điệu ấy rất phù hợp với việc khắc họa hình ảnh những chiến sĩ lái xe trẻ trung hiên ngang, bất chấp nguy hiểm, khó khăn. Đó là những người lính tươi trẻ, yêu cuộc đời, yêu đất nước, tinh thần tràn đầy niềm tin tưởng, quyết chiến đấu, hi sinh vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất nước nhà.

+ Lời thơ tự nhiên đến mức buộc người ta phải tin ngay vào sự phân bua của các chàng trai lái xe dũng cảm. Chất thơ của câu thơ này hiện ra chính trong vẻ tự nhiên đến mức khó ngờ của ngôn từ. Phạm Tiến Duật đã không hề cầu kì hay thi vị hóa đơn điệu hình ảnh những chiếc xe không kính và hình tượng người lính lái xe. Bởi với ông, cuộc đời ấy đã quá đẹp, rất thơ, rất mạnh mẽ, không cần tô vẽ gì mà vẫn tỏa sáng.

+ Tác giả còn kết hợp linh hoạt thể thơ 7 chữ và 8 chữ, tạo cho bài thơ có điệu thơ gần với lời nói tự nhiên, sinh động. và linh hoạt trong nghệ thuật biểu hiện. Những yếu tố về ngôn ngữ và giọng điệu bài thơ đã góp phần trong việc khắc họa hình ảnh người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn một cách chân thực và sinh động.

+ Điệp ngữ “lại đi” và hình ảnh “trời xanh thêm” tạo âm hưởng thanh thản, nhẹ nhàng, thể hiện niềm lạc quan, tin tưởng của người lính về sự tất thắng của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Câu thơ trong vắt như tâm hồn người chiến sĩ, như khát vọng, tình yêu họ gửi lại cho cuộc đời.

 Cuộc sống chiến đấu của người lính tràn đầy niềm vui ngay trong hoàn cảnh khắc nghiệt, hiểm nguy.

*.2. Luận điểm2. Gốc của thơ là tình cảm trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” còn thể hiện ở sự ngợi ca ngợi những vẻ đẹp tâm hồn người lính.

- Tư thế ung dung, hiên ngang, bình tĩnh, tự tin:

+ Những câu thơ tả thực, chính xác đến từng chi tiết. Không có kính chắn gió, bảo hiểm, xe lại chạy nhanh nên người lái phải đối mặt với bao khó khăn nguy hiểm: nào là “gió vào xoa mắt đắng”, nào là “con đường chạy thẳng vào tim”, rồi “sao trời”, rồi “cánh chim” đột ngột, bất ngờ như sa, như ùa- rơi rụng, va đập, quăng ném.... vào buồng lái, vào mặt mũi, thân mình. Dường như chính nhà thơ cũng đang cầm lái, hay ngồi trong buồng lái của những chiếc xe không kính nên câu chữ mới sinh động và cụ thể, đầy ấn tượng, gợi cảm giác chân thực đến thế.

+ Cảm giác, ấn tượng căng thẳng, đầy thử thách. Song người chiến sĩ không run sợ, hoảng hốt, trái lại tư thế các anh vấn hiên ngang, tinh thần các anh vẫn vững vàng.... “ung dung.... nhìn thẳng. Hai câu thơ “ung dung.... thẳng” đã nhấn mạnh tư thế ngồi lái tuyệt đẹp của người chiến sĩ trên những chiếc xe không kính. Đảo ngữ “ung dung” với điệp từ “nhìn” cho ta thấy cái tư thế ung dung, thong thả, khoan thai, bình tĩnh, tự tin của người làm chủ, chiến thắng hoàn cảnh. Bầu không khí căng thẳng với “Bom giật, bom rung”, vậy mà họ vẫn nhìn thẳng, cái nhìn hướng về phía trước của một con người luôn coi thường hiểm nguy.

-Thái độ bất chấp khó khăn, coi thường gian khổ, tinh thần lạc quan hồn nhiên, yêu đời của người lính trẻ.

+ Nếu như hai khổ trên là những cảm giác về những khó khăn thử thách dù sao cũng vẫn mơ hồ thì đến đây, thử thách, khó khăn ập tới cụ thể, trực tiếp. Đó là “bụi phun tóc trắng” và “mưa tuôn xối xả” (gió, bụi, mưa tượng trưng cho gian khổ thử thách ở đời). Trên con đường chi viện cho miền Nam ruột thịt, những người lính đã nếm trải đủ mùi gian khổ.

+ Trước thử thách mới, người chiến sĩ vẫn không nao núng. Các anh càng bình tĩnh, dũng cảm hơn. “mưa tuôn, mưa xối xả”, thời tiết khắc nghiệt, dữ đội nhưng đối với họ tất cả chỉ “chuyện nhỏ”, chẳng đáng bận tâm, chúng lại như đem lại niềm vui cho người lính.Chấp nhận thực tế, câu thơ vẫn vút lên tràn đầy niềm lạc quan sôi nổi: “không có kính ừ thì có bụi, ừ thì ướt áo”. Những tiếng “ừ thì” vang lên như một thách thức, một chấp nhận khó khăn đầy chủ động, một thái độ cứng cỏi. Dường như gian khổ hiểm nguy của chiến tranh chưa làm mảy may ảnh hưởng đến tinh thần của họ, trái lại họ xem đây là một dịp để thử sức mình như người xưa xem hoạn nạn khó khăn để chứng tỏ chí làm trai.

 + Sau thái độ ấy là những tiếng cười đùa, những lời hứa hẹn, quyết tâm vượt gian khổ hiểm nguy: “Chưa cần rửa.... khô mau thôi”. Cấu trúc câu thơ vẫn cân đối, nhịp nhàng theo nhịp rung cân đối của những bánh xe lăn. Câu thơ cuối 7 tiếng cuối đoạn có đến 6 thanh bằng “mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” gợi cảm giác nhẹ nhõm, ung dung rất lạc quan, rất thanh thản. Có lẽ với những năm tháng sống trên tuyến đường Trường Sơn, là một người lính thực thụ đã giúp Phạm tiến Duật đưa hiện thực đời sống vào thơ ca – một hiện thực bộn bề, một hiện thực thô tháp, trần trụi, không hề trau chuốt, giọt rũa. Đấy phải chăng chính là nét độc đáo trong thơ Phạm Tiến Duật. Và những câu thơ gần gũi với lời nói hàng ngày ấy càng làm nổi bật lên tính cách ngang tàng của những anh lính trẻ hồn nhiên, yêu đời, trẻ trung. Đó cũng là một nét rất ấn tượng của người lính lái xe Trường Sơn. Cái cười sảng khoái vô tư, khác với cái cười buốt giá trong bài thơ “Đồng chí”, nụ cười hồn nhiên ấy rất hiếm khi gặp trong thơ ca chống Pháp, nụ cười ngạo nghễ của những con người luôn luôn chiến thắng và tràn đầy niềm tin.

• Tình đồng chí, đồng đội thắm thiết.

+ Sau mỗi trận mưa bom bão đạn cùng với những chiếc xe bị tàn phá nặng nề hơn, họ lại gặp nhau trong những phút dừng chân ngắn ngủi tạo thành một “tiểu đội xe không kính” – tiểu đội những chàng trai lái xe quả cảm, hiên ngang mà hồn nhiên tinh nghịch. Hình tượng người chiến sĩ lái xe thêm một nét đẹp nữa về tâm hồn và tình cảm. Đấy là tình cảm gắn bó, chia sẻ ngọt bùi của những chàng trai vui vẻ, sôi nổi, yêu đời. Cái bắt tay độc đáo là biểu hiện đẹp đẽ ấm lòng của tình đồng chí, đồng đội đầy mộc mạc nhưng thấm thía : “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”, cái bắt tay thay cho lời nói. Chỉ có những người lính, những chiếc xe thời chống Mĩ mới có thể có những cái bắt tay ấy, một chi tiết nhỏ nhưng mang dấu ấn của cả một thời đại hào hùng.

- Lòng yêu nước, nhiệt huyết của tuổi trẻ quyết tâm giải phóng miền nam…

+ Hai câu đầu là hình ảnh những chiếc xe không còn nguyên vẹn về phương tiện kĩ thuật, dồn dập những mất mát, khó khăn do quân địch gieo xuống, do đường trường gây ra: những chiếc xe bị hư hỏng nhiều hơn “không kính, không mui, không đèn, thùng xe có xước...” và biết bao chiến sĩ đã dũng cảm hi sinh. Ấy vậy mà những chiếc xe mang trên mình đầy thương tích đó lại như những chiến sĩ kiên cường vượt lên trên bom đạn, hăm hở lao ra tiền tuyến với một tình cảm thiêng liêng:

“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước. Chỉ cần trong xe có một trái tim”

- Vậy là đoàn xe đã chiến thắng, vượt lên bom đạn, hăm hở tiến ra phía trước, hướng ra tiền tuyến lớn với một tình cảm thiêng liêng “vì Miền Nam”, vì cuộc chiến đấu giành độc lập thống nhất đất nước đang vẫy gọi. Thì ra cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe, gốc rễ, phẩm chất anh hùng của người cầm lái tích tụ, đọng kết lại ở cái “trái tim” gan góc, kiên cường, giàu bản lĩnh và chan chứa tình yêu thương này. Nhà văn đã tô đậm những cái “không” để làm nổi bật cái “có” để làm nổi bật chân lí của thời đại: bom đạn, chiến tranh có thể làm méo mó những chiếc xe, huỷ hoại những giá trị vật chất nhưng không thể bẻ gẫy được những giá trị tinh thần cao đẹp….để rồi một nước nhỏ như Việt Nam đã chiến thắng một cường quốc lớn.

Tác ph©m _ích thñc là sñ k¿t hãp cça hai y¿u tÑ trên bïa tiÇc ngôn të và tình c£m mÛi có thà t¡o nên sñ xu¥t th§n cho th¡.Nhà th¡ không ngëng tr£i nghiÇm l¯ng nghe rung c£m cça _Ýi _à t¡o _°ãc cái gÑc tình c£m cho th¡, và không ngëng mài dia _à thñc sñ trß thành b­c th§y vÁ ngôn të.Ng°Ýi ti¿p nh­n ph£i sáng suÑt linh ho¡t, không nên cñc _oan trong ti¿p nh­n mÙt quan niÇm mà _i _¿n phç nh­n nhïng quan _iÃm còn l¡i.

* Đánh giá chung:

- Mỗi ý kiến trên đều xác đáng nhưng chưa toàn diện,chưa khái quát hết được đặc trưng thơ ca của một tác phẩm tuy nhiên bài thơ về tiểu đội xe không kính đã đáp ứng được hai yếu tố trên.

- Bài học đối với người cầm bút:nhà thơ là nhà thư kí trung thành của trái tim, thời đại nên không ngừng trải nghiệm, lắng nghe, rung cảm để tạo nên gốc tình cảm của thơ ca, không ngừng học hỏi để trau dồi ngôn từ.

- Bài học đối với người tiếp nhận:hiểu hơn về hoàn cảnh của cuộc kháng chiến, vẻ đẹp của người lính, niềm tự hào……

c. Kết bài

- Khẳng định, đánh giá lại ý kiến

- Liên hệ mở rộng.

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1: Có ý kiến cho rằng: “Mỗi người đều nhận được hai thứ giáo dục: một thứ là do người khác truyền cho và một thứ quan trọng hơn nhiều là do chính mình tự tạo cho mình”.

Từ câu nói trên, hãy viết một văn bản nghị luận bàn về vấn đề tự giáo dục.

. Về nội dung: Phải làm sáng tỏ vấn đề “tự giáo dục”

. Về hình thức:

- Văn bản có bố cục đủ ba phần

- Hệ thống luận điểm chặt chẽ, lôgic

- Dùng từ chính xác, viết câu chuẩn, diễn đạt trong sáng, mạch lạc.

8,0

a. Mở bài: Dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận

b. Thân bài:

* Giải thích ý kiến "Mỗi người đều nhận được hai thứ giáo dục":

- Giáo dục thứ nhất là do người khác truyền cho trực tiếp hoặc gián tiếp.

- Giáo dục thứ hai do chính mình tự tạo cho mình. Đó là do tự nhận thức vấn đề đúng - sai, tốt - xấu, phải - trái, thành công - thất bại trong cuộc sống.

-> Ý kiến muốn khẳng định: Con người trưởng thành là do chính mình tự tạo cho mình, tự giáo dục mình.

* Bình luận :

- Ý kiến trên hoàn thoàn đúng. Bởi con người trưởng thành là do tiếp nhận từ hai yếu tố khách quan và chủ quan. Những điều người khác truyền cho (khách quan) có thể đúng hoặc sai -> Bản thân cần biết phân biệt đúng - sai để tiếp thu và cải tạo định hướng tốt cho bản thân thì đó là kết quả của giáo dục.

* Chứng minh (lấy dẫn chứng thực tế trong đời sống)

* Bài học cho bản thân:

- Mỗi người sinh ra và lớn lên, có nhân cách, thành đạt và hạnh phúc chủ yếu là do chính mình tạo ra.

- Muốn có một cuộc sống đầy đủ và hạnh phúc thì bản thân mỗi người phải tự tạo ra chứ không phải do người khác đem lại. Vì thế phải biết tiếp thu những điều tốt đẹp từ người khác truyền cho và phải biết tự cải tạo mình, hướng mình vào con đường tích cực, đúng đắn.

c. Kết bài:

- Con người không ai tránh khỏi những sai lầm, hãy tự đứng dậy sau khi ngã.

- Luôn tự rèn luyện, tu dưỡng bản thân để trở thành người có nhân cách tốt.

Câu 2: “ ... Nền tảng của bất kì tác phẩm nào phải là chân lý được khắc họa bằng tất cả tài nghệ của nhà văn. Cần phải hát đúng giai điệu của thời đại mình và phải miêu tả nó một cách trung thực bằng những hình ảnh hấp dẫn, không một chút giả tạo.”

Hãy làm sáng tỏ lời bàn ấy qua tác phẩm Đồng chí của Chính Hữu và Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật. 

. Yêu cầu về kỹ năng

- Biết viết một bài văn nghị luận văn học kết hợp nhiều thao tác lập luận.

- Bố cục rõ ràng, kết cấu bài viết chặt chẽ, dùng từ đặt câu đúng, diễn đạt trong sáng và giàu sức biểu cảm.

Yêu cầu về kiến thức:

- Xác định vấn đề nghị luận :

+ Mối quan hệ giữa hiện thực cuộc sống với tác giả tác phẩm văn học.

+ Chứng minh hiện thực Việt Nam qua hai tác phẩm Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính.

- Định hướng bố cục bài viết :

12,0

a. Mở bài: Dẫn dắt và nêu vấn đề nghị luận

b. Thân bài:

* Giải thích nội dung ý nghĩa nhận định :

- "Chân lý" chính là sự phản ánh sự vật, hiện tượng một cách khách quan trong tự nhiên vào nhận thức của con người đúng như chúng tồn tại.

- "Nền tảng của bất kỳ tác phẩm nào" - là hiện thực cuộc sống được phản ánh trong văn học một cách trung thực, không giả tạo.

- "Hát đúng giai điệu về thời đại mình" - tác phẩm mang nội dung thời đại.

- Ý nghĩa nhận định:

+ Nhà văn phản ánh hiện thực cuộc sống vào tác phẩm của mình một cách trung thực và sáng tạo. Hiện thực mỗi thời đại là khác nhau, bởi vậy văn học mang nội dung cụ thể của thời đại (Văn học là tấm gương phản ánh hiện thực và  thời đại - Trần Đình Sử).

+ Bằng tài nghệ của mỗi nhà văn, hiện thực cuộc sống được ghi lại trong tác phẩm bằng những hình ảnh hấp dẫn không một chút giả tạo. Vậy nên mỗi tác phẩm tồn tại như một thông điệp gửi đến bạn đọc cần biết tác phẩm ấy đang ở đâu trong không gian và thời gian nào của lịch sử.

=> Qua nhận định nhà thơ khẳng định: mối quan hệ khăng khít giữa hiện thực cuộc sống – tác giả - tác phẩm.

*Chứng minh nhận định

* .1. Nền tảng chân lý qua hai tác phẩm.

 - Nền tảng chân lý của bài thơ Đồng chí là hiện thực của đất nước trong cuộc kháng chiến chống Pháp trường kì của dân tộc từ năm 1945-1954. Dân tộc tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp với bao gian khổ và hi sinh. Chính Hữu là nhà thơ chiến sĩ tham gia cuộc kháng chiến. Bài thơ được sáng tác năm 1948 là kết qủa trải nghiệm cuộc sống giữa ông và đồng đội ngay sau chiến dịch Việt Bắc Thu đông năm 1947.

 - Nền tảng chân lý của Bài thơ về tiểu đội xe không kính là hiện thực của đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc từ năm 1954-1975. Giai đoạn miền Bắc đi lên xây dựng XHCN, miền Nam tiếp tục cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Bài thơ về tiểu đội xe không kính ra đời năm 1969, đã phản ánh sự khốc liệt của chiến tranh và khí thế xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước của thế hệ trẻ Việt Nam lúc bấy giờ. 

*.2. Giai điệu về thời đại được phản ánh trong bài thơ "Đồng chí" của Chính Hữu.

- Giai điệu về thời đại được nhà thơ chính Hữu khai thác từ hiện thực của cuộc chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh của người lính trong buổi đầu kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Hệ thống hình ảnh từ hiện thực ấy đi vào bài thơ không chút tô vẽ. (Chất hiện thực)

+ Đồng chí - là những người nông dân mặc áo lính xuất thân từ những miền quê nghèo khó hội tụ về thành đồng chí, cùng chung chí hướng, chung nhiệm vụ, trở thành tri kỉ

+ Họ cùng chung cuộc sống gian nan, thiếu thốn "sốt run người vầng trán ướt mồ hôi", "áo rách", "quần vá"…

+ Gian nan, thiếu thốn, hi sinh nhưng họ có lí tưởng sống cao đẹp. Đó là chiến đấu bảo vệ đất nước. (Chất lãng mạn)

 -> Hình ảnh người lính hiện lên chân thực sinh động qua thể thơ tự do, ngôn ngữ giản dị, giọng điệu tâm tình, bài thơ đồng chí trở thành bài thơ tiêu tiểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp

*.3. Giai điệu được thể hiện qua "Bài thơ về tiểu đội xe không kính"của Phạm Tiến Duật

 - Giai điệu về thời đại được nhà thơ khai thác từ hiện thực hình ảnh những chiếc xe không kính và người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn trong kháng chiến chống Mỹ. Giặc Mỹ bắn phá Miền Bắc dữ dội với âm mưu hủy diệt, cắt đứt con đường huyết mạch nối liền Bắc - Nam, dưới mưa bom bão đạn của kẻ thù những chiếc xe vận tải trở nên méo mó: không kính, không đèn không mui....nhưng vẫn nối đuôi ra trận -> Hiện thực ấy đã đi vào thơ một cách trần trụi. Nhưng chính sự trần trụi ấy lại tạo nên một hình ảnh thơ độc đáo, đầy sáng tạo. (chất hiện thực)

 - Giai điệu mà nhà thơ Phạm Tiến Duật muốn hát lên đó là vẻ đẹp hình tượng người chiến sỹ lái xe (chất lãng mạn).

+ Tư thế ung dung 

+ Tinh thần lạc quan dũng cảm 

+ Bất chấp khó khăn gian khổ

+ Sẵn sàng chiến đấu và hi sinh để giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.

 -> Bài thơ vừa mang thanh khí của thời đại, vừa mang tầm vóc lịch sử. Nó trở thành biểu tượng tuyệt đẹp về người lính Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ.

* Khái quát chung :

- Hai bài thơ đã hát đúng giai điệu của thời đại: Phản ánh hiện thực hai cuộc kháng chiến đầy mất mát hi sinh, oanh liệt của dân tộc. (Ca ngợi và miêu tả con người và thời đại)

- Hình tượng anh bộ đội Cụ Hồ mang tầm vóc thời đại. Anh bộ đội Cụ Hồ từ cuộc đời thật đi vào thi ca.

- Liên hệ một số tác phẩm khác tăng tính thuyết phục: Chiếc lược Ngà, Làng ..

c. Kết bài:

- Hai bài thơ là hai giai điệu về hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc. Là bài ca ngợi ca về người lính trong hai cuộc chiến tranh vệ quốc thần thánh của dân tộc

 - Chính Hữu và Phạm Tiến Duật là những nhà thơ tài hoa, bằng cảm quan nghệ thuật độc đáo hai nhà thơ đã tao nên hai thi phẩm – hai giai điệu sống mãi với thời gian, làm rung động lòng người.

• Liên hệ thực tế, rút ra bài học bản thân

NỘI DUNG

Điểm

Câu 1:

a. Hình thức: Trình bày bằng một đoạn văn; diễn đạt rõ ràng, lưu loát, có cảm xúc; không mắc lỗi chính tả

0,5

b. Nội dung: Học sinh nêu được các kiến thức cơ bản sau:

3,5

- Giống nhau:

+ Âm thanh tiếng chim tu hú trong cảm nhận của hai nhà thơ đều gợi không gian đồng quê gần gũi, thân thuộc.

0,75

+ Âm thanh đó đều được đón nhận bằng tình thương mến của các tác giả.

0,75

- Khác nhau (2,0 đ):

+ Với Tố Hữu, tiếng chim tu hú là âm thanh báo hiệu mùa hè sôi động được cảm nhận từ tâm hồn yêu cuộc sống, khao khát tự do của người chiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh tù ngục.Tiếng chim tu hú trở thành biểu tượng của cuộc sống tự do, khát vọng hướng về cuộc sống tự do.

1,0

+ Với Bằng Việt, tiếng chim tu hú gợi nhớ về những kỉ niệm thân thương. Tiếng gọi tu hú như tiếng gọi người thân yêu, gợi ra tình cảnh vắng vẻ, tình cảm nhớ mong, trìu mến, tha thiết của hai bà cháu.

1,0

Câu 2: Suy nghĩ của anh (chị) về bài học cuộc sống đặt ra trong tác phẩm “ Tự khuyên mình”.

. Về kỹ năng:

- HS biết cách làm bài nghị luận xã hội, biết vận dụng linh hoạt các thao tác giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận; Luận điểm, luận cứ rõ ràng, thuyết phục; Đưa ra được chủ kiến khi giải quyết vấn đề.

- Bố cục mạch lạc, không mắc lỗi dùng từ, đặt câu, chính tả, văn viết có cảm xúc.

. Về nội dung:Trên cơ sở nắm bắt được nội dung tác phẩm Tự khuyên mình – Hồ Chí Minh và hiểu biết về kiến thức xã hội, thí sinh cần đáp ứng các ý cơ bản sau:

6,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận qua đoạn thơ: Trong khó khăn gian khổ, nếu con người chịu đựng được, vượt qua được những khó khăn thử thách thì sẽ đến được với cảnh huy hoàng của cuộc sống.

b. Thân bài:

*. Giải thích:

- Bài thơ đề cập đến hiện tượng tự nhiên: Nếu không có cảnh mùa đông tàn thì cũng không có được cảnh huy hoàng của mùa xuân. Đông qua rồi mới đến xuân, đó là qui luật tất yếu của tự nhiên.

- Từ quy luật tự nhiên, bài thơ liên tưởng đến con người: Trong khó khăn gian khổ, nếu con người chịu đựng được, vượt qua được những khó khăn thử thách thì sẽ đến được với cảnh huy hoàng của cuộc sống.

=> Những bước gian truân, tai ương gặp phải là những thử thách, rèn luyện làm cho tinh thần thêm hăng. Bài thơ thể hiện tinh thần lạc quan của người chiến sĩ cách mạng.

*. Phân tích – chứng minh:

- Trong cuộc sống, không mấy ai không gặp khó khăn, gian khổ. Trước những trở ngại không được bi quan, chán nản mà phải giữ vững niềm tin vào lí tưởng, mục đích cuộc sống của mình

- Những vất vả, khó khăn gặp phải như cơn gió lạnh mùa đông. Nếu chịu đựng và vượt qua được mùa đông lạnh lẽo thì sẽ được sống trong cảnh huy hoàng của ngày xuân. Điều đó có nghĩa vượt qua gian khổ sẽ đến được với thành công. Niềm tin đó sẽ giúp chúng ta vươn lên trong cuộc sống. Chính trong gian khổ con người sẽ vững vàng hơn. Tai ương gặp trong cuộc đời sẽ sẽ giúp tinh thần thêm hăng hái

- Dẫn chứng thuyết phục

*. Đánh giá – mở rộng

- Khẳng định quan niệm của Bác trong bài thơ là hoàn toàn đúng:

- Phê phán những kẻ sợ khó khăn gian khổ, hay nản chí ngã lòng, bi quan trước những khó khăn thử thách trong cuộc sống.

* Bài học

- Sống ở trên đời, khi đã xác định được mục đích đúng đắn, muốn đi đến thành công thì phải trải qua những gian nan thử thách. Nếu vượt qua được chắc chắn sẽ đạt được điều ta mong muốn.

- Chấp nhận đương đầu với khó khăn thử thách, đem hết khả năng của mình góp phần vào sự nghiệp cách mạng, sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước.

- Bài thơ giúp ta hiểu được qui luật tất yếu của cuộc sống, từ đó hăng hái học tập và rèn luyện.

c. Kết bài:

- Rút ra bài học và liên hệ bản thân.

Câu 3: Những nét đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam qua hình ảnh người lính trong tác phẩm “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”của Phạm Tiến Duật và nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”của Nguyễn Thành Long.

. Kỹ năng:

- Biết cách làm bài nghị luận chứng minh một nhận định về một tác phẩm văn học.

- Các em phải biết lập luận chặt chẽ, dùng lý lẽ sắc sảo, dẫn chứng cụ thể để làm sáng tỏ vấn đề.

- Hiểu đúng vấn đề, bố cục mạch lạc, hệ thống luận điểm lôgíc, diễn đạt mạch lạc, quan tâm đến lối viết câu và lỗi chính tả.

- Bố cục bài văn chặt chẽ, phân chia đoạn hợp lý, lời văn trong sáng, dễ hiểu; giữa các phần cần có sự liên kết.

Về nội dung: Gợi ý bố cục như sau:

10,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu khái quát vấn đề nghị luận: Vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam trong sự cống hiến đối với đất nước.

(Lưu ý: HS có thể giới thiệu hai tác giả, hai tác phẩm và khẳng định: cả hai đều viết về sự cống hiến của tuổi trẻ đối với đất nước trong kháng chiến chống Mỹ. Cách nào cũng đc miễn là hợp lý và thuyết phục).

b. Thân bài:

* Phân tích, chứng minh làm sáng tỏ điểm giống và khác nhau của 2 hình tượng nhân vật: anh thanh niên và người lính lái xe:

*.1. Những điểm khác nhau:

- Hoàn cảnh sống:

+ Anh thanh niên sống một mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 m, quanh năm làm bạn với mây mù bao phủ.

+ Người lính lái xe Trường Sơn trên những chiếc xe không kính, hỏng hóc, mất mát đến trần trụi trong những năm kháng chiến chống Mỹ.

- Công việc:

+ Anh thanh niên trong mặt trận xây dựng CNXH: làm công tác khí tượng trên đỉnh núi cao, góp phần vào việc dự báo thời tiết hàng ngày, phục vụ sản xuất, phục vụ chiến đấu.

+ Người lính lái xe trực tiếp đối mặt với hiểm nguy trong chiến tranh cống Mỹ, vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược ra chiến trường phục vụ chiến đấu.

*.2. Những vẻ đẹp chung:(HS đưa ra luận điểm và phân tích dẫn chứng).

- Nhiệt tình, dũng cảm cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân.

+ Anh thanh niên vượt lên hoàn cảnh sống khắc nghiệt, nhiệt tình, say mê, yêu nghề và có trách nhiệm cao trong công việc

+ Người lính lái xe bất chấp mọi khó khăn, nguy hiểm, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

- Lý tưởng sống đẹp:

+ Anh thanh niên quan niệm: Hạnh phúc là được sống có ích, được phục vụ Tổ quốc, nhân dân.

+ Người lính lái xe có lý tưởng chiến đấu cao đẹp: vì sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

- Đời sống nội tâm phong phú:

+ Anh thanh niên: cởi mở, hiếu khách, sống sôi nổi, hồn nhiên với những thú vui lành mạnh.

+ Người lính lái xe hồn nhiên, tinh nghịch, lạc quan, yêu đời.

* Bình luận mở rộng:

- Những nét đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống mỹ có ý nghĩa to lớn trong công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. Nét đẹp của 2 hình tượng nhân vật sẽ là tấm gương, là hành trang vào đời của tuổi trẻ hôm nay.

- Dù ở hoàn cảnh nào, thế hệ trẻ cũng cần xác định rõ: Cống hiến cho Tổ quốc, nhân dân là mục đích quan trọng nhất.

c. Kết bài:

- Khẳng định lại ý nghĩa của vẻ đẹp của thế hệ trẻ qua hai tác phẩm

- Thành công của hai tác phẩm trong việc xây dựng hình tượng tiêu biểu cho vẻ đẹp ấy.

Nội dung

Điểm

Câu 1: Chia sẻ suy nghĩ của em về câu chuyện “ Người đi săn và con vượn”.

8,0

a.Mở bài:

- Dẫn dắt…nêu vấn đề nghị luận: Tình mẫu tử thiêng liêng; biết yêu thương động vật hoang dã, biết sống hòa hợp với thiên nhiên…

b. Thân bài

*. Tìm hiểu câu chuyện, nêu ra vấn đề nghị luận:

- Truyện "Người đi săn và con vượn" mang màu sắc như một truyện ngụ ngôn có ý nghĩa răn dạy người đời một cách sâu sắc và cảm động.

- Nhưng nó cũng giống như một truyện ngắn mi-ni hiện đại, rất ngắn gọn và đa nghĩa. Truyện kể về bác thợ săn có tài thiện xạ thật đáng sợ, gợi lên sự độc ác đến lạnh lùng của một kẻ chỉ biết sống bằng nghề săn bắn, giết hại chim chóc, thú rừng. Một lần đi săn, bác bắn trúng tim con vượn mẹ. Trong lúc lâm nguy, cử chỉ của vượn mẹ vẫn dịu dàng "tay không rời con". Tình mẹ thương con đã lớn hơn nỗi đau và cái chết! Trước tình thế nguy nan, cái chết đang đến gần trong giây lát, vượn mẹ dồn cả tình cảm âu yếm, thương yêu cho đứa con thơ. Bác thợ săn quan sát và theo dõi mọi cử chỉ, hành động của vượn mẹ từ lúc mũi tên bắn ra. Bác đã xúc động, đã khóc vì thương xót và ân hận. Cuối cùng, bác đã sám hối, đã đoạn tuyệt với nghề đi săn của mình.

-> Câu chuyện gửi gắm nhiều bài học ý nghĩa, đó là tình mẫu tử thiêng liêng, sức cảm hóa của tình mẹ lay động đến cả những trái tim lạnh lùng vô cảm nhất. Bài học phải biết yêu thương, bảo vệ động vật hoang dã, biết sống hòa hợp với thiên nhiên…

* Phân tích, chứng minh

Câu chuyện giản dị nhưng chứa đựng một bài học nhân sinh sâu sắc. Bởi:

*.1. Bài học về tình mẫu tử thiêng liêng, có sức cảm hóa lớn lao, thức tỉnh cả những trái tim lạnh lùng, vô cảm nhất.

- Tình nghĩa của mẹ dành cho con bao giờ cũng thật sâu nặng thiêng liêng. Ngay cả khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn, đau đớn, thậm chí đe dọa đến tính mạng, người mẹ cũng chỉ đau đáu nghĩ đến con mình. Đó chính là điều khiến tất cả những con người bình thường bao giờ cũng xúc động.

- Đọc truyện, ta càng thấm thía, xúc động về tình mẫu tử cao quý, thiêng liêng, ta càng thấy rõ hơn bao giờ hết tình cảm ấy.

(Dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp)

*.2. Bài học phải biết yêu thương, bảo vệ động vật hoang dã, biết sống hòa hợp với thiên nhiên…

- Con người đôi khi mải mê kiếm sống, vun vén quyền lợi cho bản thân mà gây nên nỗi đau cho người khác. Hạnh phúc của mình có thể là niềm đau của người khác. Vì vậy, mỗi người cần có trách nhiệm với cuộc sống, lựa chọn cách sống lương thiện. Sức mạnh của toà án lương tâm đã hướng thiện mọi con người, mọi hành động nhẫn tâm, độc ác.

- Con người đang tàn phá thiên nhiên, giẫm đạp lên cuộc sống của muôn loài. Đã đến lúc con người cần phải thức tỉnh, biết nhỏ nước mắt trước nỗi đau của thiên nhiên và điều chỉnh lại thái độ, hành động với thiên nhiên. Đại văn hào Nga đã đi trước nhân loại hàng thế kỉ khi ông nói về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, cảnh tỉnh con người về bài học khi con người tàn phá thiên nhiên.

- Hành động săn bắn thú rừng hoang dã là tội ác mà đến nay chúng ta mới thấm thía và lên án. Môi sinh, môi trường, núi rừng, chim muông, thú rừng ... cần phải được bảo vệ. Săn bắn chim muông, thú rừng, nhất là các động vật quý hiếm như voi, tê giác, hổ, vượn, khỉ, cò, sếu đầu đỏ ... là tội ác, là vi phạm pháp luật.

- Tàn phá thiên nhiên chính là tàn phá cuộc sống của con người.

(Dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp)

Mở rộng vấn đề

- Phê phán những con người không coi trọng tình mẹ.

- Ích kỉ, vun vén hạnh phúc cho bản thân mà gây ra nỗi bất hạnh cho người khác.

- Mặc sức tàn phá, khai thác tài nguyên thiên nhiên không có kế hoạch lâu dài.

* Bài học:

- Trân trọng tình yêu thương của mẹ và có hành động cụ thể đền đáp tình yêu thương ấy.

- Vun đắp hạnh phúc cho bản thân nhưng phải đặt trong sự hài hòa với cuộc sống xung quanh: biết chia sẻ hạnh phúc để ai cũng có phần hạnh phúc

- Khai thác thiên nhiên phục vụ cuộc sống nhưng cũng cần lắng nghe tiếng nói của thiên nhiên…

c. Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa chung của câu chuyện...

- Liên hệ bản thân.

Câu 2: “ Một bài thơ hay không bao giờ ta đọc qua một lần mà bỏ xuống được. Ta sẽ dừng tay trên trang giấy đáng lẽ lật đi, và đọc lại bài thơ. Tất cả tâm hồn chúng ta đọc, không phải chỉ có trí thức (...). Cho đến một câu thơ kia, người đọc nghe thì thầm mãi trong lòng, mắt không rời trang giấy”.

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Cảm nhận của em về cái hay trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận.

12,0

a. Mở bài

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận:

- Trích dẫn nhận định của Nguyễn Đình Thi.

b. Thân bài

*. Giải thích nhận định:

- Thơ hay là thơ ngay từ lần đọc đầu tiên đã ám ảnh độc giả, nó khiến người đọc phải trăn trở suy tư, càng đọc càng khám phá ra nhiều điều hấp dẫn. Đó là một bài thơ có sự sáng tạo độc đáo về mặt nội dung cũng như hình thức nghệ thuật. Nó có khả năng lay động rung cảm trong sâu thẳm trái tim người đọc, khơi gợi những tình cảm cao đẹp và để lại trong lòng người đọc những ấn tượng sâu sắc.

- Nhận định trên đề cập đến cách đọc, tiếp nhận và cảm thụ thơ. Khi người đọc đọc thơ bằng tất cả tâm hồn, trí tuệ bài thơ sẽ tỏa sáng, làm rung lên những cung bậc tình cảm trong lòng người đọc.

=> Phải yêu thơ và am hiểu thơ mới có khả năng đọc, tiếp nhận cảm thụ thơ một cách sâu sắc và toàn diện.

*. Cảm nhận về cái hay của bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”:

. Giới thiệu khái quát về tác phẩm

- Bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" nằm trong tập "Trời mỗi ngày lại sáng", được sáng tác ở Hòn Gai, năm 1958, nhân một chuyến tác giả đi thực tế  dài ngày. Ra đời giữa bối cảnh miền Bắc mới hoà bình, đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân thực sự được làm chủ cuộc đời, làm chủ đất nước, bài thơ được đánh giá là một trong những bài thơ hay của thơ ca Việt Nam hiện đại.

2. Bài thơ hay, độc đáo trong nội dung cảm xúc

*. 1. Vẻ đẹp của thiên nhiên

- Cảnh hoàng hôn trên biển tràn đầy sắc màu rực rỡ, kỳ vĩ, huy hoàng.

                   Mặt trời xuống biển như hòn lửa

                   Sóng đã cài then đêm sập cửa

-> Nhân hóa, so sánh: Mặt trời xuống biển như hòn lửa -> Gợi tả hình dáng, màu sắc rực rỡ, vẻ đẹp kì vĩ, tráng lệ của mặt trời lúc hoàng hôn. Liên tưởng, tưởng tượng độc đáo qua phép nhân hóa: Sóng đã cài then đêm sập cửa-> làm cho cảnh biển đêm trở nên gần gũi, bớt cảm giác bí hiểm.

- Cảnh biển đêm đẹp lung linh huyền ảo, thơ mộng, đặc biệt là hình ảnh các loài cá làm toát lên vẻ đẹp giàu có, trù phú của biển cả quê hương.

                   Cá nhụ cá chim cùng cá đé

                   ...

                   Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long

- Liệt kê tên các loài cá, thể hiện sự phong phú của các loài cá biển, gợi liên tưởng đến hình ảnh những đàn cá bơi hàng đàn, chen nhau lấp lóa dưới làn nước, sự giàu có của biển. So sánh: Cá song lấp lánh/đuốc đen hồng, các tính từ chỉ màu sắc: đen hồng, vàng chóe -> gợi tả màu sắc của cá, vẻ đẹp lung linh, huyền ảo, tráng lệ của biển.

- Nhân hóa: Đêm thở, sao lùa -> Thiên nhiên dường như cũng thức dậy hòa nhịp vào không khí lao động khẩn trương mê say của con người. Hình ảnh thơ bay bổng, giàu liên tưởng -> Làm khung cảnh biển đêm trở nên gần gũi, đẹp như bức tranh sơn mài lộng lẫy.

- Cảnh bình minh khi đoàn thuyền trở về tươi sáng, tinh khôi, tràn đầy sức sống.

                     Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông

                     Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng

- Hình ảnh vẩy bạc, đuôi vàng, lóe là hình ảnh đẹp, vừa hiện thực vừa lãng mạn. Những con cá vừa được kéo từ biển lên, ăm ắp  khoang thuyền dưới ánh nắng hồng ban mai, chúng quẫy, đạp làm ánh lên những sắc màu rực rỡ, tươi vui; đó còn là hình ảnh ẩn dụ gợi sự giàu có của thiên nhiên, sự tươi đẹp của cuộc sống mới. Các từ chỉ màu sắc góp phần làm bức tranh thiên nhiên thêm lộng lẫy, rực rỡ.

                     Mặt trời đội biển nhô màu mới

                     Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi

- Hai câu thơ gợi cảnh bình minh nắng hồng rực rỡ ngập tràn biển cả.

=> Bức tranh thiên nhiên biển cả quê hương thể hiện tình yêu, niềm tự hào sâu sắc của tác giả về vẻ đẹp của quê hương, đất nước, của sự nghiệp cách mạng.

*.2. Vẻ đẹp của con người

- Cảm hứng về lao động và cảm hứng lãng mạn cách mạng làm nên hình ảnh người lao động nổi bật trên nền của thiên nhiên biển cả quê hương tươi đẹp, hùng vĩ:

- Khi ra khơi: Con người hào hứng, phấn khởi, hăng say và tràn đầy hi vọng

                   Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi

                    Câu hát căng buồm cùng gió khơi

- Phó từ tiếp diễn "lại" gợi công việc đánh cá đêm là công việc thường nhật, làm nổi bật tinh thần chủ động vượt khó. Hình ảnh tương phản giữa trạng thái nghỉ ngơi của thiên nhiên vũ trụ (Sóng đã cài then đêm sập cửa) với hoạt động của người ngư dân (Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi) tạo ấn tượng về tư thế chủ động hăng hái chinh phục thiên nhiên của người lao động.

- Hình ảnh ẩn dụ chuyển đổi cảm giác và biện pháp nói quá: Câu hát căng buồm -diễn tả niềm vui phới phới, sự phấn chấn của người lao động. Tiếng "ơi" khép lại khổ thơ mà mở ra niềm vui, sự hứng khởi tràn ngập cả không gian.

                Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng

                 ...   Đến dệt lưới ta đoàn cá ơi!

- Điệp ngữ "hát" thể hiện niềm vui phơi phới, sự lạc quan trong lao động. Nhân hóa: Đến dệt lưới ta đoàn cá ơi! -> Niềm ước vọng về một chuyến ra khơi sẽ thu về những mẻ lưới trĩu nặng

- Khi đánh cá trên biển đêm:

+ Khí thế hăng hái, tư thế hùng dũng, mạnh mẽ như những chiến sỹ xung trận:

                   Thuyền ta lái gió với buồm trăng

                ...   Dàn đan thế trận lưới vây giăng

- Hình ảnh thơ vừa thực vừa lãng mạn: lái gió, buồm trăng, lướt giữa mây cao, ra đậu dặm xa,dò bụng biển, dàn đan thế trận, vây giăng đã tạo sự khỏe khoắn của những con thuyền đánh cá đêm trên biển. Đoàn thuyền lướt đi trên mặt biển như đang lướt giữa trời mây. Một loạt động từ chỉ hoạt động: lái, lướt, ra, dò, vây giăng, dàn đan gợi tả hoạt động tích cực, khẩn trương, hăng hái của đoàn thuyền như đang bước vào trận chiến. Bút pháp phóng đại khoa trương khiến con thuyền nhỏ bé trở thành con thuyền kì vĩ, khổng lồ ngang tầm vũ trụ. Miêu tả hình ảnh đoàn thuyền nhà thơ làm nổi bật tư thế, sức mạnh của con người trước thiên nhiên, vũ trụ.

+ Khí thế lao động đậm chất thơ:

                   Ta hát bài ca gọi cá vào,

...                   Nuôi lớn đời ta tự thuở nào

- Từ "hát" tiếp tục được láy lại, bộc lộ niềm vui phới phới, lạc quan, yêu đời, tràn đầy niềm tin yêu vào cuộc sống mới. Hình ảnh thơ bay bổng, lãng mạn "hát gọi cá, gõ thuyền, nhịp trăng" tô đậm vẻ đẹp của người ngư dân: hăng say lao động, biến công việc nặng nhọc thành công việc nhẹ nhàng, đầy chất thơ. Hai câu thơ sau là tiếng lòng yêu mến và biết ơn vô hạn với biển cả, thiên nhiên.

+ Kết thúc đêm đánh cá với ý chí quyết tâm, nỗ lực, khẩn trương, sức mạnh phi thường:

                  Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng,

...                  Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng

- Hình ảnh sao mờ gợi sự chuyển giao về thời gian, một đêm lao động sắp kết thúc. Cả đoạn thơ toát lên khí thế lao động khẩn trương, tích cực, chạy đua cùng thời gian để thu về những mẻ lưới bội thu giữa bức tranh thiên nhiên thêm rực rỡ sắc màu.

- Khi trở về: Khí thế vẫn khẩn trương, tràn đầy niềm tự hào, tư thế lớn lao sánh ngang tầm vũ trụ

                 Câu hát căng buồm với gió khơi,

             ...    Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi

- Hình ảnh Câu hát, mặt trời, đoàn thuyền được lặp lại nhưng có sự thay đổi vị trí các hình ảnh tạo thành kết cấu đầu cuối tương ứng gợi hoạt động nhịp nhàng, chạy đua của con người với sự tuần hoàn của thiên nhiên vũ trụ. Phép nói quá, hình ảnh thơ lãng mạn: Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời tái hiện không khí lao động khẩn trương, tràn ngập niềm vui của con người dường như đã đánh thức, làm bừng tỉnh cả thiên nhiên vũ trụ. 

=> Vẻ đẹp của những người lao động mới làm chủ quê hương, làm chủ biển trời với tình yêu lao động, yêu quê hương đất nước sâu sắc. Đó chính là cái hay, cái đẹp làm nên sức hấp dẫn cho bài thơ.

*.3. Bài thơ hay ở nghệ thuật biểu hiện

- Âm hưởng thơ khỏe khoắn, sôi nổi vừa phơi phới, bay bổng vừa ngọt ngào, tha thiết.

- Nhịp điệu thơ như khúc hát say mê, hào hứng của người lao động.

- Thể thơ 7 chữ, cách gieo vần biến hóa linh hoạt: vần trắc tạo sức mạnh khỏe khoắn, vần bằng tạo vang xa, bay bổng.

- Hình ảnh thơ kì vĩ, tráng lệ được sáng tạo bằng cảm hứng lãng mạn và cảm xúc về thiên nhiên vũ trụ. Đặc biệt là những hình ảnh so sánh, nhân hóa đẹp.

- Kết cấu đầu cuối tương ứng thể hiện trọn vẹn hành trình ra khơi đánh cá và trở về.

=> Cảm hứng lãng mạn cách mạng, cảm hứng về thiên nhiên vũ trụ và cảm hứng về lao động cùng những hình ảnh liên tưởng phong phú, giọng thơ khỏe khoắn, hào hùng đã làm nên đặc sắc nghệ thuật tác phẩm.

*. Đánh giá, mở rộng

 - Khẳng định lại cái hay, sức hấp dẫn của bài thơ:

+ Bút pháp tả thực kết hợp lãng mạn, sáng tạo nhiều hình ảnh thơ gợi cảm, mới lạ...

+ Bài thơ đã tác động sâu sắc đến người đọc bao thế hệ, khơi gợi trong ta tình yêu đối với biển, với quê hương đất nước. Vì thế, đọc bài thơ ta không chỉ một lần mà hiểu được, cần đọc bằng cả tâm hồn, trái tim của mình mới thấm hết cái hay, cái đẹp của nó.

c. Kết bài:

• Khẳng định lại vấn đề nghị luận.

- Liên hệ, suy ngẫm của bản thân về trách nhiệm của thế hệ trẻ với đất nước, biển đảo quê hương...

NỘI DUNG

Điểm

I. ĐỌC- HIỂU

6,0

1. Phương thức biểu đạt chính : Nghị luận

0,5

2. Câu nói “Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để vượt qua thách thức, tận hưởng bầu không khí và ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh”, có thể hiểu:

– “Cắm cờ”: để khẳng định chủ quyền, để thể hiện sức mạnh, đánh dấu thành tích.

– “Bầu không khí”, “quang cảnh rộng lớn xung quanh”: là thành quả sau cuộc hành trình gian khổ.

=> Ý nghĩa: Trong mỗi hành trình, khó khăn, thử thách là để ta có cơ hội khám phá chính bản thân mình và khi vượt qua thử thách, ta cũng chiến thắng chính mình. Đồng thời, vượt qua nó để được tận hưởng những điều tốt đẹp – đó là một quan điểm sống tích cực, lành mạnh, có sức mạnh cổ vũ rất lớn với mỗi chúng ta.

0,5

0,5

0.5

3. Trong câu:“Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại đến lúc các em nhận ra các em chẳng có gì đặc biệt cả”. Tác giả nói như vậy vì:

- Khi nhận ra mình “chẳng có gì đặc biệt cả” tức là các em hiểu rõ mình là ai, mình đang ở đâu, các em hiểu rằng thế giới ngoài kia kì vĩ, lớn lao, thú vị vô cùng. Và khi đó, các em sẽ có ý thức, có ham muốn, có niềm vui khi học hỏi, khám phá và chinh phục thế giới.

- Ngược lại, nếu tự mãn về bản thân, các em sẽ không tìm ra mục tiêu cho cuộc sống của mình, vì vậy, cuộc sống sẽ trở nên nhàm chán, vô vị.

1.0

1.0

4. Học sinh có thể trình bày và lí giải thông điệp tâm đắc nhất theo ý riêng. Có thể lựa chọn thông điệp về ý nghĩa của việc vượt lên thử thách hay về sự khiêm tốn.

- Giải thích rõ lý do vì sao?

1,5

0,5

II. LÀM VĂN

Câu 1: Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về bức thông điệp qua câu nói của Nick Vujicic 

4,0

. Yêu cầu chung

Câu hỏi kiểm tra năng lực viết đoạn văn nghị luận xã hội của thí sinh. Từ nhận thức và trải nghiệm riêng, thí sinh vận dụng tổng hợp các thao tác lập luận, lí lẽ và dẫn chứng để viết đoạn văn.

. Yêu cầu cụ thể

Thí sinh có thể viết theo những cách khác nhau nhưng cần tập trung làm rõ sức mạnh của ý chí và nghị lực của con người. Thất bại là điều không thể tránh khỏi, nhưng sau mỗi lần thất bại con người cần có ý chí, nghị lực, niềm tin, biết vượt lên chính mình.Có thể viết theo hướng sau:

*. Giải thích:

- Thất bại: không đạt được mục đích, mục tiêu đã đặt ra; không làm được điều mình mong muốn…

- Làm lại và làm lại nữa: bắt đầu lại công việc mà ta đã thực hiện nhưng thất bại, chưa đạt được mục tiêu đã đề ra.

- Ý kiến của Nick Vujicic muốn đề cập đến sức mạnh của ý chí và nghị lực của con người. Thất bại là điều không thể tránh khỏi, nhưng sau mỗi lần thất bại con người cần có ý chí, nghị lực, niềm tin, biết vượt lên chính mình.

*. Bàn luận:

- Trong cuộc sống, mỗi người đều có ước mơ, mục đích để vươn tới. Trên con đường vươn tới mục đích, chúng ta có thể thất bại do nhiều nguyên nhân.

- Điều quan trọng là đứng trước thất bại, chúng ta không được bỏ cuộc, phải dũng cảm đương đầu với khó khăn, thử thách, biết rút kinh nghiệm, biết đứng dậy làm lại từ đầu (nêu dẫn chứng).

- Khi làm lại từ đầu, chúng ta phải có động lực và niềm tin.

- Câu nói của Nick Vujicic đã đánh thức ý chí, sự tự tin trong mỗi chúng ta; giúp chúng ta mạnh dạn đối mặt với những thử thách trong cuộc sống. Sức mạnh tinh thần lớn lao có thể giúp con người vượt qua mọi khó khăn…

- Phê phán những người hay nản chí, có suy nghĩ, thái độ và hành động tiêu cực khi gặp thất bại.

*. Bài học nhận thức và hành động:

- Câu nói của Nick Vujicic bao hàm một quan niệm sống tích cực và là lời khuyên bổ ích: Hãy làm lại khi đã rút kinh nghiệm sau mỗi lần thất bại; phải có ý chí, niềm tin, nỗ lực vươn lên; không đầu hàng số phận…

(Lưu ý: Cần tôn trọng những suy nghĩ và cách giải quyết vấn đề mà thí sinh đưa ra, miễn là hợp lý, có sức thuyết phục, không trái với đạo đức và pháp luật)

Câu 2: Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.” (Trích Ý nghĩa văn chương - SGK Ngữ văn 7, tập 2)

Bằng việc cảm nhận bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận và liên hệ với đoạn thơ ….

• Cấu trúc của một bài văn nghị luận văn học
• Xác định đúng vấn đề nghị luận: Làm rõ quan niệm “Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có" qua việc. Cảm nhận bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” và liên hệ với đoạn thơ trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
• Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; thể hiện sự cảm nhận sâu sắc và vận dụng tốt các thao tác lập luận; có sự kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ với dẫn chứng.

10,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu về vai trò của văn chương.

- Trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích ý kiến:

-“Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có”: tức là các tác phẩm văn chương có khả năng khơi gợi, đánh thức những tình cảm, những rung cảm đẹp đẽ cho mỗi người khi tiếp cận tác phẩm.

-“luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.”: Văn chương có khả năng nuôi dưỡng, bồi đắp tình cảm của mỗi người thêm phong phú, đẹp đẽ, trong sáng, bền vững.

=> Như vậy, ý kiến của Hoài Thanh đã khẳng định quy luật sáng tạo nghệ thuật và tiếp nhận văn chương, khái quát chức năng giáo dục và thẩm mĩ của văn chương.

* Lý giải mở rộng:

- “Văn học là nhân học”, là bộ môn nghệ thuật vì con người. Thông qua việc phản ánh đời sống, tác phẩm văn chương luôn đem đến cho người đọc những nhận thức, những khám phá vô cùng mới mẻ, phong phú và sâu sắc về thế giới xung quanh mình.

- Mỗi tác phẩm văn học chân chính đều khơi dậy trong mỗi người những tình cảm sẵn có và gây thêm những tình cảm ta chưa có. Văn chương nhen nhóm, làm nảy nở, tạo ra những tình cảm đẹp đẽ của con người. Đó là lòng vị tha, sự đồng cảm, khát vọng, tình yêu…

- Văn chương nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm con người, giúp con người tự khám phá, tự nhận thức, nâng cao niềm tin, luôn hướng tới những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Văn chương giúp chúng ta có thêm những tình cảm cao quí, bền vững.

- Chính vì văn chương có sứ mệnh hết sức cao cả nên nhà văn khi sáng tác phải lao động nghệ thuật vô cùng nghiêm túc, nhà văn phải có một tấm lòng sâu sắc, luôn day dứt, trăn trở với đời, với người thì mới đem đến những tình cảm đẹp cho người đọc. Người đọc trước một tác phẩm cần có sự đồng cảm với nhà văn, có tấm lòng thiết tha với cái Đẹp để đồng điệu, thấu hiểu và mở rộng tâm hồn mình.

* Cảm nhận bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” và liên hệ với đoạn thơ trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh:

*.1. Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận:

- Hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Bài thơ được viết vào năm 1958, khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc thắng lợi, miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng cuộc sống mới trong không khí hào hứng, phấn chấn, tràn đầy niềm tin. Chuyến đi thực tế của Huy Cận ở vùng mỏ Quảng Ninh đã giúp nhà thấy rõ cuộc sống lao động ấy và mở ra một chặng đường mới trong thơ Huy Cận. bài thơ là kết quả của chuyến đi thực tế đó.

- Khẳng định: bài thơ đã giúp người đọc cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước, vẻ đẹp của con người lao động , khơi dậy và bồi đắp thêm cho người đọc tình yêu cuộc sống, yêu con người, yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào trước sức mạnh lớn lao của của dân tộc.

*.2. Phân tích, chứng minh:

- Vẻ đẹp của đoàn thuyền ra khơi: Thời điểm ra khơi là lúc hoàng hôn trên biển cả. Thiên nhiên chuẩn bị nghỉ ngơi nhưng con người lại bắt đầu một cuộc lao động rất hào hứng. Những con người lao động đầy hứng khởi, say sưa, không quản ngày đêm để làm giàu cho quê hương đất nước. Tư thế của họ hết sức chủ động, khí thế hăm hở, háo hức, tràn đầy lạc quan. (Khổ 1, 2)

- Cảnh đánh cá trên biển (khổ 3,4, 5, 6)

+ Hình ảnh những con thuyền dũng mãnh, mang tầm vóc vũ trụ lướt sóng ra khơi. Con người cũng trở nên lồng lộng giữa biển trời sẵn sàng cho công cuộc chinh phục biển cả.

+ Sự giàu đẹp của biển cả.

+ Hình ảnh con người lao động hòa vào thiên nhiên, vừa lao động, vừa ca hát.

-> Cảnh lao động như một bức tranh sơn mài rực rỡ. Thiên nhiên kì vĩ, hùng tráng là biểu tượng cho sự giàu đẹp của quê hương. Con người lao động được khắc họa với những nét tạo hình chắc khỏe như biểu tượng cho sức mạnh của dân tộc.

- Vẻ đẹp của khúc ca khải hoàn: Đoàn thuyền trở về trong chiến thắng, trong sự hùng tráng, tràn ngập niềm vui. Tiếng hát sau một đêm lao động vẫn mạnh mẽ.

- Nghệ thuật: Cảm hứng lãng mạn cách mạng, bút pháp lãng mạn kết hợp với sức tưởng tượng phong phú, hình ảnh độc đáo, vừa thực, vừa ảo, bút pháp phóng đại, các biện pháp tu từ, những động từ mạnh, từ láy, nhịp điệu ….

=> Bài thơ là khúc tráng ca về thiên nhiên đất nước, về con người lao động. Khúc ca ấy phơi phới, hào hứng, say mê, tràn đầy niềm lạc quan, tin tưởng vào cuộc sống mới của nhân dân, đất nước. Bài thơ không chỉ cho người đọc cảm nhận tình yêu, niềm tự hào của nhà thơ về đất nước, con người mà còn truyền tình yêu đó đến người đọc…

*.3. Liên hệ đoạn thơ trong bài “Quê hương” của Tế Hanh:

- Đoạn thơ thể hiện vẻ đẹp của quê hương qua nỗi nhớ của nhân vật trữ tình:

+ Khung cảnh quê hương với không gian bao la kì vĩ của biển cả, của bầu trời mang điệu hồn riêng của làng chài.

+ Không khí lao động khẩn trương, sôi nổi, tấp nập khi đoàn thuyền về bến đỗ. Khung cảnh gợi cuộc sống yên bình, ấm no, vui tươi và hạnh phúc.

+ Hình ảnh con người lao động quê nhà bình dị, chất phác, lam lũ mà vạm vỡ, lớn lao.

- Nghệ thuật: Hình ảnh thơ giản dị, mộc mạc, giàu sức gợi, mang ý nghĩa biểu tượng cao, ngôn ngữ giàu sức gợi, tạo hình, biểu cảm, cách diễn đạt gần với lời ăn tiếng nói của người miền biển, biện pháp tu từ sử dụng linh hoạt, tinh tế….

=> Tình yêu, niềm tự hào về thiên nhiên, cuộc sống, con người quê hương. Đoạn thơ đã khơi dậy và bồi đắp trong người đọc những tình cảm vừa giản dị, thân thương, vừa thiêng liêng, sâu nặng về quê hương, con người.

* Bình luận, đánh giá:

- Cả bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận và đoạn thơ trích trong “Quê hương” của Tế Hanh đều là những tác phẩm văn chương “gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.”

- Cả hai tác phẩm đã thể hiện chân thành, sâu sắc, xúc động tình yêu quê hương đất nước, yêu con người của hai nhà thơ. Từ đó mà lay động, đánh thức, vun đắp trong chúng ta những tình cảm cao quí.

- Cả 2 tác phẩm đã minh chứng cho quy luật sáng tạo và tiếp nhận văn chương, khắng định chức năng to lớn của văn chương: làm đẹp thêm tình người, hướng con người tới Chân – Thiện – Mĩ.

c. Kết bài:

- Khẳng định đóng góp của tác giả.

- Liên hệ mở rộng.

Nội dung

Điểm

I. Đọc hiểu

6.0

1- Văn bản nói về cách nhìn cuộc sống của các bạn trẻ.

- Đưa ra lời khuyên quý giá về sự trưởng thành: dám chấp nhận và đối mặt với thử thách cuộc sống.

1.0

2- Biện pháp tu từ: ẩn dụ:Đi qua (sống, trải qua), hoa hồng(niềm vui, hạnh phúc, thuận lợi, thành công…),chông gai(nỗi buồn, khó khăn, thất bại…)

-Tác dụng: Biện pháp ẩn dụ giúp cho sự diễn đạt hình ảnh, gợi cảm. Mượn hình ảnh cụ thể để diễn tả suy nghĩ của người viết, qua đó, giúp người đọc hiểu được rõ ràng về giá trị của cuộc đời. Đó là để có hạnh phúc ở tương lai phía trước, chúng ta có thể phải trải qua, phải đối mặt với nhiều khó khăn thử thách.

0.5

0.5

3.Có thể nói: Cuộc sống, với tất cả sự khắc nghiệt vốn có của nó, sẽ khiến cho bước chân bạn nhiều lần rướm máu.Bởi vì:

- Cuộc sống vô cùng phong phú và đa dạng, vì vậy, bản thân nó luôn chứa đựng những khó khăn, thử thách.

- Vượt qua được gian khổ đó, chúng ta phải chấp nhận đau đớn, thậm chỉ phải trả giá bằng nhiều thứ, không chỉ một lần mà là nhiều lần. Mỗi lần như thế sẽ giúp ta trưởng thành hơn trong tương lai.

- Điều quan trọng là mỗi người cần có đủ dũng khí để đương đầu với nghịch cảnh, với khó khăn của cuộc đời.

0,5

1,0

0,5

4. Học sinh có thể trình bày và lí giải thông điệp tâm đắc nhấttheo ý riêng, không vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Sau đây là vài gợi ý:

-Tuổi trẻ sống phải có bản lĩnh, kiên cường

- Ước mơ và hoài bão luôn gắn với với tuổi trẻ

- Khó khăn, thử thách là môi trường để con người rèn luyện ý chí, nghị lực

* Lí giải hợp lí, thuyết phục

1.0

1,0

II. Làm văn

Câu 1: Viết 01 đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về quan điểm sống của tác giả đặt ra trong khổ thơ.

. Đảm bảo cấu trúc đoạn văn nghị luận 200 chữ: Có đủ các phần mở đoạn, phát triển đoạn, kết đoạn. Mở đoạn nêu được vấn đề, phát triển đoạn triển khai được vấn đề, kết đoạn kết luận được vấn đề.

(Nếu HS viết từ 2 đoạn trở lên thì không cho điểm cấu trúc)

. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận về một tư tưởng đạo lí:Mỗi người đều có mơ ước riêng của mình, có người mơ ước lớn lao, còn có người chỉ bình dị, nhỏ bé.

Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; các phương thức biểu đạt, nhất là nghị luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động. Cụ thể:

4,0

* Câu mở đoạn: Dẫn ý liên quan (có thể lấy ý thể hiện trong phần Đọc hiểu) để nêu vấn đề cần nghị luận.

* Các câu phát triển đoạn:

- Giải thích: Tác giả đặt ra một đối lập  giữa “người”,”kẻ” với “ta”: Nếu “người”và “kẻ”(chỉ những người khác) đều muốn làm những việc lớn lao là “vá trời lấp bể”, “đắp lũy xây thành”– cách nói khoa trương để chỉ những ước muốn to lớn, thậm chí phi thường của con người…thì “ta”– chỉ đơn giản ý thức một cách khiêm tốn và thực tế “chỉ là chiếc lá”bé nhỏ.

-> Nguyễn Sĩ Đại đã nêu lên một quan điểm sống của chính tác giả: Mỗi người đều có mơ ước riêng của mình, có người mơ ước lớn lao, còn có người chỉ bình dị, nhỏ bé, ý thức được “việc của mình là xanh”, là cống hiến.

- Phân tích, chứng minh:

 + Trong cuộc đời mỗi người đều có quyền có những mơ ước của riêng mình. Có người có những mơ ước kì vĩ, lớn lao “dời non lấp bể”, “đắp lũy xây thành”. Lại có người chỉ mơ ước bình dị, thiết thực: có một gia đình bình yên; có một công việc ổn định…

(Dẫn chứng: Những người “vá trời lấp bể”, “đắp lũy xây thành”ai cũng biết tuổi tên…Những người lặng thầm cống hiến, bình dị nhưng có ý nghĩa cho đời…)

+ Suy nghĩ của Nguyễn Sĩ Đại từ góc độ cá nhân, tự ý thức về bản thân: bé nhỏ, thậm chí có thể khuất lấp giữa muôn người chỉ như chiếc lá bé nhỏ…Nhưng dù “chỉ là chiếc lá”vẫn phải sống bằng đời của lá, nghĩa là “phải xanh”, phải ý thức đúng về bổn phận và trách nhiệm của mình với cuộc đời.

+ Ý thức về bản thân một cách đúng đắn là suy nghĩ tích cực. Suy  nghĩ ấy khiến con người không tự huyễn hoặc hay ảo tưởng về bản thân; không mơ ước xa vời, phù phiếm. Đây là biểu hiện sự từ tốn ngay từ ước mơ: không qúa lớn lao ngoài năng lực của mình; dù nhỏ bé nhưng không có nghĩa là vô nghĩa. Vì nhỏ bé, nên mơ ước dễ trở thành hiện thực, mang đến niềm vui sống cho con người...

- Bàn luận mở rộng:

+ Có những cá nhân tự huyễn hoặc về mình; tự cao cho mình làm nên những điều to lớn, nhưng lại chỉ là sự trống rỗng một cách vô duyên…

+ Lại có người tự ti cho rằng “mình chỉ là chiếc lá”nhỏ bé, thậm chí vô nghĩa giữa cuộc đời, nên chẳng cần phấn đấu…đã nhỏ bé, càng trở nên mờ nhạt và vô nghĩa hơn… Những biểu hiện này cần bị phê phán…

*. Các câu kết đoạn: đưa ra bài học nhận thức và hành động phù hợp:

+ Dù là ai trong cuộc đời cũng cần có sự tự ý thức về bản thân. Chẳng ai vô nghĩa giữa cuộc đời. Chỉ có người tự cho là mình vô nghĩa mà thôi.

+ Hãy làm việc, hãy cống hiến bằng sức lực của mình. Ước mơ và phấn đấu biến ước mơ thành hiện thực…

+ Hãy làm cho cuộc sống của mình trở nên có ý nghĩa ở mọi nơi, mọi lúc…

Câu 2: Bàn về ngôn ngữ trong thơ, Nguyễn Đình Thi viết:

“Điều kì diệu của thơ là mỗi tiếng, mỗi chữ, ngoài cái nghĩa của nó, ngoài công dụng gọi tên sự vật, bỗng tự phá tung mở rộng ra, gọi đến xung quanh nó những cảm xúc, những hình ảnh không ngờ, tỏa ra xung quanh nó một vùng ánh sáng động đậy. Sức mạnh nhất của câu thơ là ở sức gợi ấy.”
Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên qua bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận.

. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; thể hiện sự cảm nhận sâu sắc và vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng. Cụ thể:

12,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu và trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

*. Giải thích  ý kiến của Nguyễn Đình Thi:
– Ngôn ngữ thơ (chữ và nghĩa trong thơ) vừa có nghĩa do bản thân câu chữ mang lại (nghĩa của nó, nghĩa gọi tên) vừa có nghĩa do câu chữ gợi ra (cảm xúc, hình ảnh, vùng ánh sáng lay động, sức gợi).
– Khẳng định: Sức mạnh nhất của thơ là sức gợi ấy.
-> Bằng cách diễn đạt hình ảnh rất cụ thể và sinh động, Nguyễn Đình Thi đã nhấn mạnh và làm nổi bật một đặc trưng bản chất của thơ ca: ngôn ngữ trong thơ, vấn đề chữ và nghĩa. Tác giả vừa khẳng định vừa cắt nghĩa, lí giải sức mạnh của thơ nằm ở sức gợi.

*. Bình luận sức mạnh của thơ

*.1. Công dụng trước hết của thơ là gọi tên sự vật: Mọi loại hình nghệ thuật đều phải lấy hiện thực làm chất liệu sáng tác cho mình. Một tác phẩm thơ có giá trị phải bắt rễ thật chặt với hiện thực cuộc sống để phản ánh một cách trung thực, sinh động những vấn đề tiêu biểu, điển hình trong cuộc sống.

*.2. Không chỉ gọi tên sự vật, thơ ca”tự phá tung mở rộng ra, gọi đến xung quanh nó những cảm xúc, hình ảnh, toả ra... vùng ánh sáng động đậy”:

- Vùng ánh sáng trong tác phẩm thơ: đó là ánh sáng của những kí thác, tâm sự, tư tưởng, tình cảm, cảm xúc mãnh liệt của tác giả gửi gắm vào tác phẩm của mình, có khả năng tung toả, mở rộng, khơi gợi cảm xúc, hình ảnh về cuộc sống; đặc biệt chiếu toả, soi rọi vào sâu thẳm tâm trí ta, làm thay đổi mắt ta nhìn, óc ta nghĩ, lay thức tâm hồn ta những tình cảm tốt đẹp: biết rung động, say mê trước cái đẹp; biết buồn, vui, yêu ghét, căm thù; biết cho và nhận, hưởng thụ và cống hiến... từ đó hướng đến cải tạo xã hội, hoàn thiện tâm hồn, nhân cách mỗi người.

*.3. Sức mạnh nhất của câu thơ là ở sức gợi ấy: Cái đẹp của hiện thực hay thế giới tâm hồn con người trong thơ được thể hiện ở “sức gợi”bằng ngôn ngữ có tính hàm súc của nghệ thuật, mang hơi thở cuộc đời, cảm xúc tâm hồn con người, thể hiện qua từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, âm thanh... Đó là thứ ngôn ngữ có giá trị thẩm mĩ cao, gắn với cá tính, phong cách riêng của người nghệ sĩ.

-> Nguyễn Đình Thi đã khái quát vấn đề có ý nghĩa sâu sắc về giá trị sức mạnh của thơ ca trong việc phản ánh hiện thực và khơi gợi những cảm xúc, tình cảm tốt đẹp cho mỗi người (gắn với bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận)

* Chứng minh:

*.1. Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá đã”gọi tên sự vật”bằng sự phản ánh chân thực, sinh động về hiện thực (Khái quát được hiện thực không khí lao động dựng xây CNXH ở miền Bắc những năm 1958; hoàn cảnh ra đời bài thơ gắn với sự thay đổi tư tưởng của Huy Cận về cuộc sống.)

*.2. Thi phẩm Đoàn thuyền đánh cá là sự”giải toả”những cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp hoà hợp giữa bức tranh thiên nhiên, vũ trụ với người lao động, qua đó thể hiện tình yêu cuộc sống, niềm lạc quan, tin yêu phơi phới của nhà thơ trước cuộc đời, con người. (Phân tích, làm rõ vẻ đẹp hoà hợp giữa thiên nhiên và người lao động ở 3 phần, theo trình tự chuyến ra khơi đánh cá cùng những tình cảm của nhà thơ trong tác phẩm)

- Bài thơ đã tác động sâu sắc tới người đọc, giúp ta nhận ra vẻ đẹp và giá trị thực sự của cuộc sống, thôi thúc ta sống có hoài bão, lí tưởng, biết yêu thiên nhiên, đất nước, hăng say lao động để góp phần dựng xây Tổ quốc.

*.3. “Sức gợi”cảm xúc, tình cảm con người trước hiện thực cuộc sống ở Đoàn thuyền đánh cá được thể hiện ở dấu ấn đặc sắc về ngôn ngữ nghệ thuật thể hiện (Phân tích, làm rõ giá trị nghệ thuật ở các phương diện: thể thơ 7 chữ; âm hưởng hào hùng, khoẻ khoắn; hình ảnh liên tưởng, kì vĩ; bút pháp pháp khoa trương, phóng đại, lãng mạn, bay bổng; sử dụng kết hợp hiệu quả các biện pháp nghệ thuật như kết cấu lặp lại, so sánh, nhân hoá, hoán dụ, ẩn dụ, liệt kê, nói quá, từ láy...)

*. Đánh giá, nâng cao

– Về ý nghĩa của vấn đề: ý kiến của Nguyễn Đình Thi về một trong những đặc trưng bản chất của thơ không chỉ có tác dụng nhất thời mà ngày nay vẫn còn nguyên giá trị bởi ý nghĩa thời sự, tính chất khoa học đúng đắn, tính nghệ thuật mang giá trị thẩm mĩ – đặc trưng cơ bản của thơ ca văn học.

- Đối với người sáng tác: định hướng cho sự sáng tạo, làm thơ phải biết lựa chọn ngôn ngữ hàm súc, giàu sức gợi, có sức hấp dẫn, lôi cuốn ở các hình tượng nghệ thuật, hình ảnh, nhạc điệu... Làm sao đó để thông qua ngôn ngữ, hình tượng nghệ thuật giàu sức gợi trong thơ, người đọc như nhận ra cả thể giới đang hiện hữu, nhận ra chính mình ở trong đó, thêm hiểu về con người và bản thân mình hơn.

- Đối với người thưởng thức: định hướng tiếp nhận, đọc thơ không chỉ hiểu nghĩa câu chữ mà phải dựng dậy lớp nghĩa được gợi ra từ câu chữ gắn với thời đại, xã hội, con người cụ thể bằng cảm xúc chân thành của bản thân và sự đồng sáng tạo với người nghệ sĩ trong tác phẩm thơ ca.

c. Kết bài:

- Khẳng định ý kiến.

- Liên hệ mở rộng.

Nội dung chính cần đạt

Điểm

Câu 1: Từ nội dung đoạn trích trên, em hãy viết bài văn đối thoại với Mark Cuban về việc theo đuổi đam mê.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Có kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội, biết huy động các kiến thức sách vở, kiến thức đời sống và những trải nghiệm riêng mình để làm bài.

- Vận dụng các thao tác lập luận phù hợp, lí lẽ xác đáng, trình bày khoa học, diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

. Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có nhiều cách trình bày khác nhau, song cần dạt được những nội dung cơ bản sau

8,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu vấn đề nghị luận qua bài phát biểu: Theo đuổi đam mê.

b. Thân bài:

*. Giải thích

- Đam mê: niềm say mê, yêu thích một lĩnh vực nào đó đến mức dường như không còn nghĩ đến điều gì khác.

- Theo đuổi đam mê: quyết tâm thực hiện đến cùng điều mình yêu thích.

=> Lời tâm sự của tỉ phú Mark Cuban có ý nghĩa như một lời khuyên: Đừng cố chấp theo đuổi đam mê khi bản thân không giỏi trong lĩnh vực mình đam mê.

* Bàn luận

Học sinh có thể đối thoại với tỉ phú Mark Cuban để bày tỏ quan điểm của mình về việc theo đuổi đam mê theo một trong các bước sau:

*.1. Đồng tình với ý kiến của tỉ phú Cuban:

- Không phải cứ theo đuổi đam mê thì sẽ đạt được thành công. Thành công chỉ đến khi con người có đủ năng lực và điều kiện thực hiện đam mê.

- Cố theo đuổi đam mê khi lĩnh vực đam mê không phải sở trường, thế mạnh của bản thân, con người dễ thất bại, mệt mỏi, bi quan.

- Phê phán những người mù quáng, cố chấp, liều lĩnh theo đuổi đam mê nhưng không có khả năng thực hiện, gây ra hậu quả cho bản thân, gia đình và xã hội

(Học sinh nêu dẫn chứng và phân tích)

*.2. Không đồng tình với ý kiến của tỉ phú Mark Cuban

- Theo đuổi đam mê dù biết mình không giỏi trong lĩnh vực đó, con người có niềm vui được làm điều yêu thích, được thử thách bản thân, biết được giới hạn của chính mình.

- Kiên trì theo đuổi đam mê ngay cả khi bản thân không giỏi, con người có động lực vượt qua mọi khó khăn, phát huy năng lực tiềm ẩn, có thể tạo ra kì tích bất ngờ, đạt đến thành công. Nếu không theo đuổi đam mê, con người có thể sẽ hối tiếc vì đã bỏ lỡ những mong muốn, ước nguyện tốt đẹp của bản thân.

- Phê phán những người không có đam mê hoặc vội từ bỏ đam mê khi chưa thấy triển vọng thành công.

(Học sinh nêu dẫn chứng và phân tích)

* .3. Vừa đồng tình vừa không đồng tính với ý kiến của tỉ phú Mark Cuban

Lập luận kết hợp cả hai hướng trên.

* Bài học nhận thức và hành động:

- Tỉnh táo, sáng suốt lựa chọn theo đuổi đến cùng hay tạm gác lại thậm chí từ bỏ đam mê

- Không nên vì những đam mê ích kỉ, cá nhân mà làm ảnh hưởng đến người khác.

c. Kết bài:

- Rút ra bài học và liên hệ bản thân.

Sưu tầm: Trịnh Thị Tú - Phương Anh - 0383902079

Câu 2 : Nhà thơ Huy Cận nói về bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của mình như sau: “Bài thơ của tôi là một cuộc chạy đua giữa con người và thiên nhiên, và con người đã chiến thắng”.

(Trích “Nhà văn nói về tác phẩm”, NXB Văn học).

Dựa vào nội dung bài thơ Đoàn thuyền đánh cá (Huy Cận), em hãy làm rõ ý kiến trên.

. Yêu cầu về kĩ năng

- Có kĩ năng viết bài văn nghị luận văn học, biết huy động các kiến thức lí luận văn học và kiến thức về tác giả, tác phẩm để làm bài.

- Vận dụng các thao tác lập luận phù hợp, lí lẽ xác đáng, trình bày khoa học, diễn đạt lưu loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu.

. Yêu cầu về kiến thức

Học sinh có nhiều cách trình bày khác nhau, song cần đạt được những nội dung cơ bản sau:

12,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn nhận định của tác giả về bài thơ.

b. Thân bài:

*. Giải thích nhận định:

- Bài thơ là cuộc chạy đua giữa con người và thiên nhiên và con người đã chiến thắng: Cả bài thơ là không khí lao động khẩn trương, hồ hởi vui vẻ phấn chấn của người dân lao động giữa vận động của thiên nhiên vũ trụ qua từng khoảnh khắc đến tuyệt đẹp..

*. Chứng minh: Biểu hiện của cuộc chạy đua (Dựa vào khí thế ra khơi, đánh cá và trở về của những người lao động)

. Khái quát tác giả, tác phẩm

- Huy Cận là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ ca hiện đại Việt Nam. Trước cách mạng tháng Tám, ông viết nhiều về thiên nhiên, vũ trụ. Tất cả đều gợi nỗi buồn của một con người gắn bó với quê hương, đất nước nhưng cô đơn bất lực. Sau Cách mạng tháng Tám, những vần thơ của ông trở nên sôi động, huyên náo hơn.

- Giữa năm 1958, Huy Cận có chuyến đi thực tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh. Từ chuyến đi thực tế này, hồn thơ Huy Cận mới thực sự nảy nở trở lại dồi dào trong cảm hứng về thiên nhiên đất nước, về lao động và niềm vui trước cuộc sống mới. Bài Đoàn thuyền đánh cá được sáng tác trong thời gian ấy và in trong tập thơ Trời mỗi ngày lại sáng (1958).

*. Chứng minh:

Thời gian diễn ra các hoạt động của đoàn thuyền đánh cá cũng là thời gian vận động của thiên nhiên vũ trụ từ hoàng hôn đến bình minh. Không gian nghệ thuật trong bài thơ là khung cảnh biển cả, mở rộng ra là cả vũ trụ bao la với mặt trời, trăng, sao. Giữa không gian rộng lớn ấy là hình ảnh đoàn thuyền đánh cá và con người lao động vừa nổi bật, vừa hài hòa với khung cảnh thiên nhiên, vũ trụ.

*.1. Khí thế ra khơi của đoàn thuyền:

- Ra đi khi hoàng hôn buông xuống, sóng cài then, đêm sập cửa - thiên nhiên đang trong trạng thái nghỉ ngơi khi một ngày khép lại thì con người bắt đầu công việc của mình: ra khơi. Họ mang theo âm hưởng tiếng hát hào hứng và sôi nổi, nói lên niềm vui và sự hăng say của những người lao động mới làm chủ thiên nhiên đất nước, làm chủ cuộc đời mình.

*.2. Cảnh đánh cá trên biển:

- Bốn khổ thơ giữa tác giả đã làm nổi bật vẻ kỳ vĩ của thiên nhiên trời biển và nổi lên trên cảnh ấy là bức tranh sinh động, khẩn trương của ngư dân. Những hình ảnh lái gió, buồm trăng, dàn đan thế trận, mây cao biển bằng, dò bụng biển đã nâng tầm vóc con người lên cao hòa nhập với vũ trụ, cả đoàn thuyền lướt tới với tất cả sức mạnh chinh phục biển cả, chinh phục thiên nhiên.

- Thực tế thì công việc rất vất vả, nặng nề, hoàn cảnh làm việc đầy thử thách: thời gian là suốt đêm, không gian là biển rộng mênh mông, nhưng dưới ngòi bút của Huy Cận, không gian đã hiện lên với vẻ đẹp lãng mạn: âm thanh tiếng hát gọi cá hòa trong nhịp gõ thuyền, động tác “kéo xoăn tay chùm các nặng“ và đặc biệt là những khoang thuyền đầy ắp cá vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông – thành quả sau một đêm lao động.

- Lời thơ dõng dạc, nhịp điệu trầm hùng, cách gieo vần linh hoạt, đặc biệt là bút pháp lãng mạn khiến cho bức tranh lao động trên biển mang một vẻ đẹp khỏe khoắn, tươi sáng và tràn đầy chất thơ. Dường như con người và thiên nhiên đã thực sự hòa nhập vào nhau, hỗ trợ cho nhau, tạo thành sức mạnh trong công cuộc chinh phục biển cả...

*.3. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về:

- Đoàn thuyền đánh cá trở về với tiếng hát diễn tả sự phấn khởi của những con người chiến thắng đang trở về với những con thuyền đầy ắp cá. Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời – một hình ảnh thơ đẹp đầy sức gợi bởi lẽ chạy đua cùng mặt trời cũng là chạy đua với thời gian.

*. Đánh giá, mở rộng:

- Với bút pháp lãng mạn, những liên tưởng độc đáo, mới lạ, những hình ảnh đẹp, tráng lệ, bài thơ là một khúc ca hùng tráng, phấn khởi về thiên nhiên và con người. Thiên nhiên tươi sáng, khoáng đạt, bao la, rộng lớn nhưng lại rất gần gũi với con người. Đứng trước vũ trụ, những con người lao động vốn rất bình dị ấy bỗng lớn dậy, mạnh mẽ và rất tự tin trong tư thế của một vị chủi nhân làm chủ biển cả.

=> Bài thơ thực sự là một cuộc chạy đua giữa thiên nhiên và con người, và con người đã chiến thắng.

c. Kết bài:

- Khẳng định nhận định và khái quát giá trị ý nghĩa của bài thơ.

- Liên hệ, bài học.

NỘI DUNG

Điểm

ĐỌC HIỂU

1. Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ: Biểu cảm

0,25

2. - Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ: Tương phản, đối lập

- Nêu tác dụng:

+ Nhấn mạnh những gian nan, khó nhọc, sự hi sinh thầm lặng lớn lao của mẹ.

+ Tình cảm xót thương và lòng biết ơn của người con đối với mẹ.

0,25

0,5

3. Nội dung : Lòng biết ơn của những đứa con với công lao to lớn của người mẹ.

0,5

4. Có thể có những cách cảm nhận khác nhau, cần nêu bật:

-Tình mẫu tử thiêng liêng, cao quý, mẹ đã dành cả đời thầm lặng hi sinh, chăm chút, vun trồng cho con lớn khôn.

-Trách nhiệm, bổn phận của những đứa con: Chăm sóc, báo hiếu công ơn sinh thành và dưỡng dục của mẹ.

0,5

LÀM VĂN

Câu 1: Viết một bài văn (không quá 400 từ) trình bày suy nghĩ của em về quan niệm sau:

Ước mong mà không kèm theo hành động thì dù hy vọng có cánh cũng không bao giờ bay tới mục đích. (Shakespeare)

. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận

Có đủ mở bài, thân bài, kết bài. Mở bài nêu được vấn đề. Thân bài triển khai được vấn đề. Kết bài kết luận được vấn đề.

. Xác định đúng vấn đề nghị luận.

Vai trò của hành động trong việc đạt được những mục đích, ước mong.

Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm; vận dụng tốt các thao tác lập luận; kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; rút ra bài học nhận thức và hành động.

3,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu và trích dẫn ý kiến.

b. Thân bài:

* Giải thích

- Ước mong: Là những mong muốn, ước mơ về những điều tốt đẹp trong tương lai.

- Hành động: Là những việc làm cụ thể

- Ước mong mà không kèm theo hành động: Ước mong không thực hiện bằng những việc làm cụ  thể. 

=> Câu nói của Shakespeare nhấn mạnh vai trò của hành động trong việc hiện thực hóa ước mơ của con người.

* Bàn luận về vấn đề:

- Câu nói trên là một quan niệm đúng đắn. Thực tế  cho thấy chẳng mấy ai hoàn thành sở nguyện của mình khi cứ ngồi mong ước suông. Những người thành đạt trong đời luôn làm việc, luôn hành động.

- Hành động luôn cần thiết đối với tất cả mọi người – nhất là những hành động mang tính định hướng. Không phải có hành động là sẽ có  thành công nhưng muốn thành công thì phải hành động. Hành động hợp lý sẽ rút ngắn con đường đến đích. Nếu ngược lại, con đường ấy sẽ kéo dài thêm ra.

- Hành động có thể dẫn đến thành công hay thất bại song điều quan trọng là phải biết rút ra những bài học kinh nghiệm từ những thành công hay thất bại  đó.

- Ước mong phải phù hợp với khả năng và hoàn cảnh của mỗi người. Ước mong xa vời, thiếu thực tế thì dù có cố gắng đến mấy cũng khó mà đạt được.

- Nếu ai đó trong đời thường bất chấp tất cả nhằm thỏa mãn ước mong của mình thì đó là một sai lầm lớn.

( Mỗi ý bàn luận cần đưa ra những dẫn chứng minh họa)

* Bài học nhận thức và hành động:

- Quan niệm của Shakespeare góp phần nhắc nhở những ai chỉ  biết ước mong mà không chịu hành động.

- Ở  một góc độ khác, có thể xem quan niệm trên là lời tán thành, biểu dương những con ngươì  luôn làm việc không ngừng để đạt được ước mong của mình.  

c. Kết bài:

- Khẳng định ý nghĩa của câu nói.

- Liên hệ .

Câu 2: Thơ là thơ đồng thời là hoạ, là nhạc, là chạm khắc theo một cách riêng  (Sóng Hồng).

Anh (chị) hiểu ý kiến trên như thế nào? Qua việc phân tích bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.

75,0

a. Mở bài:

- Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề nghị luận.

- Trích dẫn ý kiến, đề cập đến tác giả tác phẩm sẽ chứng minh.

b. Thân bài:

*. Giải thích ý kiến.

- Thơ là thơ : Thơ trước hết phải là chính nó, nghĩa là phải mang đầy đủ những đặc trưng riêng khác với bất kì loại hình nghệ thuật nào: truyện, kịch… Thơ là phương thức trữ tình, là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc được thể hiện bằng một cấu tạo ngôn ngữ đặc biệt.

- Thơ đồng thời là họa, là nhạc, là chạm khắc theo một cách riêng:

+ Thơ – hoạ – nhạc – chạm khắc đều là những loại hình nghệ thuật, song có sự khác biệt, trước hết là chất liệu xây dựng hình tượng nghệ thuật để phản ánh đời sống. Chất liệu của thơ ca là ngôn ngữ – chất liệu phi vật thể có những đặc trưng riêng- vì vậy tác động nhận thức không trực tiếp bằng các loại hình nghệ thuật khác song sức gợi mở của nó lại hết sức dồi dào, mạnh mẽ. Nó tác động vào liên tưởng con người và khơi dậy những cảm nhận cụ thể về màu sắc, đường nét, âm thanh, hình khối.

+ Thơ là họa: Họa có nghĩa là hội họa, đặc trưng ngôn ngữ thơ giàu tính tạo hình, thơ có thể gợi lên trong tâm trí người đọc những hình ảnh, chi tiết sống động, chân thực như bản thân sự sống vốn có, “thi trung hữu hoạ”.

+ Thơ là nhạc: Nhạc là âm nhạc. Ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính. Tính nhạc của thơ thể hiện ở: thể thơ, cách gieo vần, ngắt nhịp, thanh điệu,… “thi trung hữu nhạc”. Nhạc là cỗ xe chở hồn thi phẩm (Hoàng Cầm).

+ Thơ còn là chạm khắc: Chạm khắc là điêu khắc. Cũng vì tính tạo hình, ngôn ngữ thơ ca có khả năng tạo dựng hình khối, đường nét sống động, chân thực.

+ Một cách riêng: Phong cách nghệ thuật của mỗi nhà thơ.

=> Sóng Hồng đã khẳng định tính chất kì diệu của thơ ca: thơ là thơ nhưng thơ còn có màu sắc, đường nét của hội hoạ, thanh âm của âm nhạc và hình khối của chạm khắc (điêu khắc). Thơ cất tiếng nhờ nhạc, đẹp lên nhờ hoạ và kiêu hãnh vì được thể hiện bằng nét chạm khắc. Tuy nhiên, tất cả những biểu hiện ấy phải được thể hiện theo “một cách riêng” nghĩa là nhà thơ phải có phong cách nghệ thuật độc đáo.

(Cũng như nhận xét của Biêlinxki “Bản thân văn học là toàn bộ nghệ thuật” hay “Thơ là kết tinh của cái đẹp trong mọi hình thức nghệ thuật”).

* Chứng minh qua bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”:

. Giới thiệu khái quát về tác phẩm

- Bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" nằm trong tập "Trời mỗi ngày lại sáng", được sáng tác ở Hòn Gai, năm 1958, nhân một chuyến tác giả đi thực tế  dài ngày. Ra đời giữa bối cảnh miền Bắc mới hoà bình, đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân thực sự được làm chủ cuộc đời, làm chủ đất nước, bài thơ được đánh giá là một trong những bài thơ hay của thơ ca Việt Nam hiện đại.

*. Chứng minh:

*. 1. Chất thơ của “Đoàn thuyền đánh cá”:

- Bài thơ khắc hoạ nhiều hình ảnh thiên nhiên đẹp lung linh rực rỡ, tráng lệ thể hiện sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người lao động. Đồng thời bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống.

• Chất thơ thể hiện ngay trên các bút pháp nghệ thuật

- Thể thơ 7 chữ; âm hưởng hào hùng, khoẻ khoắn, lạc quan.

- Hình ảnh thơ sáng tạo bằng liên tưởng phong phú, kì vĩ, độc đáo.

- Bút pháp pháp khoa trương, phóng đại, lãng mạn, bay bổng.

- Sử dụng kết hợp hiệu quả các biện pháp nghệ thuật như kết cấu lặp lại, so sánh, nhân hoá, hoán dụ, ẩn dụ, liệt kê, nói quá, từ láy...

*. 2. “Đoàn thuyền đánh cá” cũng là bài thơ giàu chất hoạ:

- Chất hoạ: Bức tranh thiên nhiên đẹp rực rỡ tráng lệ

+ Cảnh biển lúc hoàng hôn khi đoàn thuyền ra khơi đánh cá

(Dẫn chứng, phân tích)

+ Cảnh biển đêm trăng lung linh kì ảo, với vẻ đẹp tràn đầy màu sắc của các loài cá của trăng, của sao, của ánh đèn điện từ tàu cá, của gió, của nước, của vẻ đẹp khoẻ khoắn của những chàng trai của biển.

(Dẫn chứng, phân tích)

+ Cảnh bình minh trên biển: thơ mộng, trắng lệ, trong sáng với cảnh biển trời sớm mai, cảnh mặt trời đội biển nhô màu mới…

(Dẫn chứng, phân tích)

*. 3. “Đoàn thuyền đánh cá” cũng là bài thơ giàu chất nhạc.

- Chất nhạc thể hiện ở các biện pháp nghệ thuật tạo nên:

+ Giọng điệu phấn khởi hào hùng đầy khí thế khi ra khơi, giọng điệu hăng say, miệt mài khi đánh bắt cá trên biển đêm, giọng điệu vui tươi, phấn khởi khi khi đoàn thuyền thắng lợi trở về về bến.

+ Nhịp thơ

(Dẫn chứng, phân tích)

*.4. “Đoàn thuyền đánh cá” cũng là bức tượng điêu khắc bằng ngôn từ.

• Đường nét của điêu khắc:

+ Chạm khắc bức tượng đài về người lao động – ngư dân đánh cá trên biển sống động, chân thực, mang vẻ đẹp gân guốc, khoẻ khoắn, rắn chắc với tình yêu niềm say mê miệt mài trong lao động, niềm vui phấn khởi trước công việc trước đất trời tươi đẹp của quê hương, tình yêu cuộc sống yêu con người, yêu thiên nhiên.

(dẫn chứng, phân tích)

+ Chạm khắc bức tranh nền của biển đẹp quê hương ở nhiều thời khác với nhiều mảng hình sống động đa sắc.

(dẫn chứng, phân tích)

* Đánh giá, mở rộng:

- Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá thể hiện phong cách riêng, độc đáo của Huy Cận bút pháp lãng mạn và tinh thần bi tráng, hồn thơ bay bổng và ngôn ngữ sáng tạo, tinh tế, tài hoa.

- Ý kiến đúng đắn, có giá trị của Sóng Hồng đã khẳng định sức sống và vẻ đẹp kì diệu của thơ ca: đặc trưng của ngôn ngữ thơ (tính chính xác, tính hình tượng, tính nhạc) khiến nó mang trong mình đặc điểm của các loại hình nghệ thuật khác.

- Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá với vẻ đẹp kì diệu là minh chứng rõ nét cho điều đó. Tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Huy Cận sau cách mạng, xứng đáng là một trong những thi phẩm xuất sắc của nền thi ca cách mạng Việt Nam.

- Để sáng tác được những  bài thơ hay, nhà thơ không chỉ cần cảm xúc mãnh liệt, chân thành mà còn cần có tài năng trong việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh, thanh điệu, nhịp điệu thật độc đáo để tạo được phong cách riêng của mình. Mỗi độc giả cần phải là người đọc “đồng sáng tạo” với nhà thơ.

c. Kết bài:

- Khái quát khẳng định lại vấn đề

- Liên hệ, bài học.

Nội dung

Điểm

Câu 1 : Hãy chia sẻ suy nghĩ của em sau khi đọc câu chuyện CÁI LẠNH.

. Yêu cầu về kĩ năng: Hiểu được yêu cầu của đề ra. Tạo lập được một văn bản nghị luận xã hội có bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, lời văn trong sáng, có cảm xúc và giọng điệu riêng. Trình bày đúng chính tả và ngữ pháp.

. Yêu cầu kiến thức: Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cần đạt những nội dung sau:

8,0

a. Mở bài:

- Giới thiệu và trích dẫn vấn đề nghị luận

b.Thân bài:

*. Từ câu chuyện Cái lạnh, thí sinh rút ra những vấn đề cần nghị luận:

- Con người sống ích kỉ, không chia sẻ với người khác, tâm hồn sẽ trở nên giá lạnh, tàn nhẫn.

- Sự giá lạnh của tâm hồn có sức huỷ hoại ghê gớm đối với người khác và với chính bản thân mình.

*. Bình luận về những vấn đề đã rút ra:

- Khẳng định câu chuyện ẩn chứa thông điệp sâu sắc, đúng đắn:

- Con người không muốn chia sẻ với người khác có nhiều lí do: Sự phân biệt chủng tộc, tôn giáo, đẳng cấp xã hội, tính toán hơn thiệt nhưng tất cả đều bắt nguồn từ lối sống ích kỉ, chỉ nghĩ đến bản thân mình.

- Sự ích kỉ khiến tâm hồn con người mất đi niềm đồng cảm khiến họ không thể chia sẻ, hi sinh, giúp đỡ người khác. Chính vì thế, con người sống gần nhau mà vẫn cô độc, giá lạnh, tàn nhẫn.

- Sự ích kỉ dẫn đến những hậu quả khôn lường với người khác và với chính mình vì quay lưng với người khác là đánh mất đi cơ hội nhận được sự chia sẻ, giúp đỡ của chính mình trong những hoàn cảnh khó khăn, hoạn nạn.

( Thí sinh lấy dẫn chứng từ câu chuyện và trong cuộc sống để làm sáng tỏ vấn đề đang bàn luận).

* Bàn bạc mở rộng:

- Trong cuộc sống, có nhiều tấm lòng biết chia sẻ, yêu thương nhưng cũng có không ít kẻ sống ích kỉ, vô cảm, tàn nhẫn cần bị phê phán.

- Rút ra bài học: Đừng sống lạnh lùng, ích kỉ; bỏ qua những khác biệt, mở rộng tấm lòng yêu thương, chia sẻ để cuộc sống con người trở nên gần gũi, ấm áp.

c. Kết bài:

- Khắng định vấn đề nghị luận.

- Đưa ra lời kêu gọi hướng tới mọi người.

Câu 2: Đọc “Mùa xuân nho nhỏ”của Thanh Hải, có ý kiến cho rằng:“Bài thơ không chỉ có hình tượng đẹp mà còn đầy ắp chất nhạc, chất thơ.”

Bằng sự cảm nhận về tác phẩm, hãy làm sáng tỏ điều đó.

Yêu cầu về kĩ năng:

- Bài làm có bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài hoàn chỉnh, mạch lạc. Hệ thống các luận điểm, luận cứ rõ ràng, chặt chẽ.

- Biết vận dụng linh hoạt các phép lập luận đã học.

- Diễn đạt trong sáng, giàu cảm xúc.

- Không mắc lỗi về câu, từ, chính tả.

Yêu cầu về kiến thức:

12,0

a. Mở bài:

- Thanh Hải là nhà thơ trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, là một trong những tác giả tiêu biểu của nền thơ Việt Nam.

-" Mùa xuân nho nhỏ” là tác phẩm nổi bật của Thanh Hải, được ra đời trong hoàn cảnh rất đặc biệt: trước khi nhà thơ sắp vĩnh biệt cuộc đời.

- Nêu ý kiến: "Bài thơ không chỉ có hình tượng đẹp mà còn đầy ắp chất nhạc, chất thơ.”

b. Thân bài:

* Giải thích ý kiến:

- Hình tượng đẹp là hình ảnh mang tính tượng trưng khái quát, có khả năng gợi liên tưởng sâu xa tới những ý nghĩa cao đẹp.

- Ý kiến trên nhấn mạnh đến tài năng của Thanh Hải trong việc xây dựng hình tượng và tạo chất nhạc, chất thơ để thể hiện nội dung, tư tưởng chủ đề của tác phẩm. Cặp từ”không chỉ”,”mà còn”thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố này.

* Phân tích, chứng minh, bình luận ý kiến:

*.1. “Bài thơ không chỉ có hình tượng đẹp...":

- Mùa xuân là hình tượng đẹp và xuyên suốt bài thơ. Từ hình ảnh tả thực mùa xuân - mùa khởi đầu của một năm, thời gian vạn vật sinh sôi nảy nở - Thanh Hải đã mang lại cho hình tượng nhiều ý nghĩa, mà nghĩa nào cũng thật gợi cảm, thật đáng yêu.

+ Gợi vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời: từ những hình ảnh dung dị của mùa xuân, tác giả đã tái hiện lên một bức tranh thiên nhiên xứ Huế trong sáng thơ mộng và tràn đầy sức sống.

+ Gợi vẻ đẹp của quê hương đất nước ở hai phương diện: xây dựng và chiến đấu. Từ hình ảnh “lộc”non của mùa xuân giắt trên lưng người ra trận và trải dài nương mạ theo tay người gieo trồng, bài thơ đã khắc họa hình tượng lớn lao mà tươi đẹp: đất nước tràn trề sinh lực mới, đầy ắp thành quả mới…

+ Gợi vẻ đẹp của con người trong sự hoá thân dâng hiến: cuộc đời con người với tất cả sức sống tươi trẻ nhất như”một mùa xuân nho nhỏ”, sẵn sàng hi sinh, đóng góp vào mùa xuân lớn của đất nước …

*.2.... mà còn đầy ắp chất nhạc, chất thơ":

+ Bài thơ có nhạc điệu trong sáng, thiết tha, gợi cảm, gần gũi với dân ca. Nhạc điệu được tạo ra từ thể thơ năm chữ với cách gieo vần đầy biến hóa; cách ngắt nhịp linh hoạt; điệp từ, điệp ngữ phong phú…

+ Chất nhạc dào dạt cất lên từ chính cuộc sống”vất vả và gian lao”mà tươi đẹp: tiếng chim chiền chiện hót vang trời, nhịp điệu hối hả và xôn xao của đất nước, nhịp phách tiền đất Huế…

+ Chất thơ tỏa ra từ bức tranh mùa xuân thơ mộng: nhiều hình ảnh đẹp, giản dị, gợi cảm, giàu ý nghĩa biểu tượng; đường nét, màu sắc hài hòa tinh tế; những nét dịu dàng đặc trưng của xứ Huế…

+ Đặc biệt, chất thơ còn là mạch cảm xúc trữ tình bay bổng, biến đổi: lúc sôi nổi, hồn nhiên, tươi vui; lúc sâu lắng suy tư…