Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: 4 HS/nhóm.

+ Chiếu hình ảnh (1), (2), (3) và yêu cầu HS quan sát.

+ Yêu cầu HS thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi trong phần mở đầu trong SGK.

– Câu trả lời của HS:

Để lựa chọn được dụng cụ và hoá chất phù hợp và an toàn, người tiến hành cần: + Xác định rõ mục đích của thí nghiệm.

+ Có hiểu biết rõ ràng về công dụng của từng dụng cụ thí nghiệm, tính chất của từng loại hoá chất.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công.

+ Quan sát hình ảnh.

+ Thảo luận theo nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 02 nhóm trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét chung và dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: tiến hành các thí nghiệm là một hoạt động quan trọng kiểm chứng các dự đoán trong lĩnh vực khoa học tự nhiên. Các dụng cụ thí nghiệm, hoá chất được lựa chọn như thế nào? Kết quả thí nghiệm được trình bày ra sao để đảm bảo tính khoa học? Bài học ngày hôm nay sẽ giúp các em trả lời được những câu hỏi đó.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

–GV sử dụng kĩ thuật mảnh ghép, thực hiện:

Vòng 1: Nhóm chuyên gia

+ Chia lớp thành 4 nhóm chuyên gia.

+ Yêu cầu HS đọc mục I trong SGK/tr.6 và thực hiện: Nhóm 1: Tìm hiểu đặc điểm, cấu tạo, chức năng sử dụng, các lưu ý khi sử dụng và bảo quản một số dụng cụ thí nghiệm quang học.

Nhóm 2: Tìm hiểu đặc điểm, cấu tạo, chức năng sử dụng, các lưu ý khi sử dụng và bảo quản một số dụng cụ thí nghiệm điện từ.

Nhóm 3: Tìm hiểu đặc điểm, cấu tạo, chức năng sử dụng, các lưu ý khi sử dụng và bảo quản một số dụng cụ thí nghiệm tìm hiểu về chất và sự biến đổi chất.

Nhóm 4: Tìm hiểu đặc điểm, cấu tạo, chức năng sử dụng, các lưu ý khi sử dụng và bảo quản một số dụng cụ dùng trong quan sát nhiễm sắc thể.

Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép

+ Hướng dẫn HS hình thành nhóm mới: mỗi nhóm mới gồm 4 thành viên, mỗi thành viên đến từ 1 nhóm chuyên gia.

+ Yêu cầu các thành viên trong nhóm chia sẻ đầy đủ các thông tin tìm hiểu được từ vòng chuyên gia cho các thành viên còn lại của nhóm.

+ Yêu cầu HS các nhóm thảo luận và thực hiện các nhiệm vụ:

1. Đề xuất cách tạo ra tia sáng, chùm sáng dùng đèn dây tóc và các tấm chắn sáng có khe hẹp.
2. Quan sát điện kế trong Hình 1.4–SGK/tr.7, giải thích vì sao vạch 0 nằm giữa thang đo.
3. Trả lời các câu hỏi:
4. Phễu, phễu chiết, bình cầu trong phòng thí nghiệm thường được làm bằng vật liệu gì? Cần lưu ý điều gì khi sử dụng chúng?
5. Khi sử dụng các dụng cụ thuỷ tinh để thực hiện các thí nghiệm ở nhiệt độ cao, tại sao phải dùng lưới tản nhiệt?

• Đặc điểm, cấu tạo, chức năng sử dụng, các lưu ý khi sử dụng và bảo quản một số dụng cụ thí nghiệm.
• Kết quả thực hiện các nhiệm vụ của nhóm mảnh ghép:

(1) Thực hiện theo các bước:

+ Khoét 1 lỗ nhỏ trên tấm bìa để tạo tấm chắn sáng.

+ Dùng 1 tấm bìa để làm màn hứng.

+ Chiếu ánh sáng từ đèn dây tóc vào tấm bìa có khoét một lỗ nhỏ.

+ Đặt màn hứng đặt phía sau và vuông góc với tấm bìa có khoét lỗ nhỏ sao cho vệt sáng đi ra từ lỗ nhỏ đi là là mặt màn hứng. Vệt sáng hẹp, thẳng trên màn hứng được coi là tia sáng.

(2) Vạch 0 nằm giữa thang đo vì:

+ Điện kế có thể phát hiện dòng điện cảm ứng, dòng điện này có thể làm cho kim điện kế lệch sang phải hoặc sang trái.

+ Giá trị điện kế chỉ có thể là âm hoặc dương nên vạch số 0 nằm giữa thang đo thuận lợi cho việc quan sát, đọc số liệu.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

Vòng 1: Nhóm Chuyên gia

+ Tập hợp nhóm chuyên gia theo phân công của GV, làm việc cá nhân, đọc SGK và thực hiện nhiệm vụ được giao.

Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép

+ Tập hợp nhóm mới theo hướng dẫn của GV.

+ Chia sẻ các thông tin tìm hiểu được khi hoạt động nhóm chuyên gia với các thành viên trong nhóm.

+ Thảo luận với các thành viên trong nhóm để thực hiện các nhiệm vụ (1), (2) và (3).

• GV quan sát HS thực hiện nhiệm vụ, hướng dẫn và hỗ trợ (nếu cần).

(3) Các câu trả lời:

1.

+ Phễu dùng để rót chất lỏng hoặc dùng để lọc; + Phễu chiết dùng để tách chất theo phương pháp chiết.

+ Bình cầu dùng để đựng chất lỏng, pha chế dung dịch, đun nóng, chưng cất.

+ Lưu ý khi sử dụng:

Không được cho các dung dịch kiềm, axit đậm đặc vào những loại phễu, bình thuỷ tinh mỏng.

Với phễu thuỷ tinh, khi dùng phải đặt phễu trong vòng sắt cặp trên giá sắt hoặc đặt trực tiếp trên các dụng cụ để hứng như: chai, lọ, bình tam giác, bình cầu,…

Khi rót chất lỏng, cần chú ý tránh để chất lỏng bắn ra ngoài.

Không đổ chất lỏng quá đầy phễu vì như thế phễu sẽ bị nghiêng và chất lỏng có thể trào ra ngoài.

Nên để các phễu thuỷ tinh, bình cầu ở tủ, kệ riêng, tránh để chúng va chạm sẽ làm đỗ vỡ, hư hỏng.

Những loại phễu thuỷ tinh, bình cầu không sử dụng phải khử trùng sạch sẽ, bỏ vào thùng rác có chứa vật sắc nhọn.

2. Dùng để phân tán nhiệt khi đốt, tránh làm vỡ các dụng cụ thuỷ tinh khác.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 03 đại diện cho các nhóm mảnh ghép trình bày kết quả thảo luận và thực hiện nhiệm vụ nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm nhận xét, bổ sung (nếu có) sau mỗi phần trình bày.
• GV nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm và chốt đáp án.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS, tối đa 6 HS/nhóm.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, thảo luận để đề xuất dụng cụ, hoá chất sử dụng và quy trình thí nghiệm chứng minh tính chất hoá học chung của acid hoặc base (nhiệm vụ 1). + Phát dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm, yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo quy trình đã thống nhất (nhiệm vụ 2).

– Kết quả thực hiện nhiệm vụ 1:

+ Dụng cụ: ống nghiệm hoặc cốc thuỷ tinh, giấy pH hoặc bộ que thử pH, bình xịt nước, ống pipet, ống chia, dụng cụ trộn và đựng dung dịch.

+ Hoá chất:

• Acid: acid axetic (CH₃COOH), acid sulfuric loãng (H₂SO₄), hoặc acid clohidric loãng (HCl).
• Base: Dung dịch nước xút (NaOH) hoặc dung dịch ammoniac (NH₃).

+ Quy trình thí nghiệm:

• Chuẩn bị dung dịch acid và base ở nồng độ thấp bằng cách pha loãng chúng với nước.
• Đo pH của từng dung dịch bằng giấy pH hoặc que thử pH.
• Chứng minh tính chất phản ứng với dung dịch điện li: thêm một chất chuyển màu (ví dụ như phenolphthalein) vào dung dịch base và quan sát sự thay đổi màu sắc.

– Kết quả tiến hành các thí nghiệm theo quy trình.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo sự phân chia của GV. + Thảo luận theo nhóm thực hiện các nhiệm vụ học tập được giao.

+ Tiến hành thí nghiệm theo quy trình đã thống nhất.

• GV quan sát quá trình làm việc nhóm của HS, đưa ra nhận xét, góp ý trực tiếp cho từng nhóm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 01 nhóm HS báo cáo thực hiện nhiệm vụ (1).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác lắng nghe, so sánh kết quả của nhóm mình với nhóm đang trình bày, nêu ý kiến (nếu có).
• GV thực hiện:

+ Nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm.

+ Chốt các dụng cụ, hoá chất và quy trình thí nghiệm.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu hình ảnh (4).

+ Yêu cầu HS làm việc theo cặp, nêu cấu trúc và đặc điểm của từng phần trong bài báo cáo.

– Câu trả lời của HS:

+ Cấu trúc của một bài báo cáo khoa học: tiêu đề, tóm tắt, giới thiệu, phương pháp, kết quả, thảo luận, kết luận và tài liệu tham khảo. + Đặc điểm của từng phần trong bài báo cáo:

1. Tiêu đề: Cần chính xác và mô tả rõ ràng nội dung của báo cáo.
2. Tóm tắt: Một đoạn văn ngắn, tổng hợp nội dung chính của báo cáo, bao gồm mục tiêu, phương pháp, kết quả và kết luận.
3. Giới thiệu: Mô tả vấn đề nghiên cứu và tầm quan trọng của vấn đề; mục tiêu của nghiên cứu.
4. Phương pháp: Mô tả quá trình thực hiện thí nghiệm hoặc quá trình thu thập dữ liệu; xử lí dữ liệu; liệt kê vật liệu, hoá chất và dụng cụ sử dụng.
5. Kết quả: Trình bày dữ liệu thu được một cách rõ ràng, sử dụng biểu đồ, hình ảnh hoặc bảng.
6. Thảo luận: Phân tích và giải thích ý nghĩa của kết quả; so sánh với các nghiên cứu khác (nếu có).
7. Kết luận: Tóm tắt những phát hiện chính và gợi ý cho những nghiên cứu sau này.
8. Tài liệu tham khảo: Liệt kê tất cả nguồn thông tin đã sử dụng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 2 HS đại diện cho 2 cặp đôi trình bày sản phẩm học tập.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét phần trình bày của mỗi nhóm, chốt kiến thức về cấu trúc và đặc điểm từng phần trong bái báo cáo khoa học (có thể kết hợp với phân tích cụ thể dựa trên báo cáo mẫu).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Hướng dẫn HS tham khảo ví dụ bài thuyết trình một vấn đề khoa học trên phần mềm trình chiếu (SGK/ tr.12) và ví dụ về báo cáo treo tường (Hình 1.12–SGK/tr.14).

+ Yêu cầu HS thảo luận theo nhóm 4 thành viên, trả lời các câu hỏi:

1. Bài thuyết trình khoa học trên PowerPoint được thiết kế như thế nào? Để thuyết trình hiệu quả cần lưu ý gì?
2. Bài báo cáo treo tường được thiết kế như thế nào? Để thuyết trình hiệu quả cần lưu ý gì?

Câu trả lời của nhóm HS:

(1)

– Thiết kết bài thuyết trình trên PowerPoint: + Trang tiêu đề: Tiêu đề của báo cáo và tên của tác giả.

+ Trang giới thiệu: giới thiệu vấn đề nghiên cứu; tầm quan trọng của vấn đề.

+ Trang mục tiêu nghiên cứu: Trình bày mục tiêu nghiên cứu cần có tính khả thi, rõ ràng và phản ánh tên đề tài cũng như bao quát nội dung nghiên cứu.

+ Trang phương pháp: Trình bày quá trình thực hiện thí nghiệm hoặc thu thập dữ liệu; liệt kê vật liệu, hoá chất và dụng cụ.

+ Trang kết quả: Sử dụng biểu đồ, hình ảnh hoặc bảng để minh hoạ.

+ Trang thảo luận: Phân tích kết quả và so sánh (nếu có) với các nghiên cứu khác.

+ Trang kết luận: Tóm tắt những phát hiện chính.

+ Trang câu hỏi: Câu hỏi từ người tham dự và trả lời của người thuyết trình.

• Lưu ý khi thuyết trình: sử dụng ngôn ngữ đơn giản, rõ ràng; tập trung vào việc truyền đạt thông điệp chính và tương tác với người nghe.

(2)

• Thiết kế bài báo cáo treo tường:

+ Giới thiệu: mô tả ngắn gọn về vấn đề nghiên cứu và mục tiêu);

+ Phương pháp:mô tả cách thức thu thập dữ liệu và tiếp cận vấn đề);

+ Kết quả: trình bày dữ liệu thông qua hình ảnh, biểu đồ, đồ thị);

+ Thảo luận: phân tích kết quả và so sánh với các nghiên cứu khác (nếu có);

+ Kết luận: tóm tắt những phát hiện và đưa ra các gợi ý hoặc hướng nghiên cứu tiếp theo; + Tài liệu tham khảo: liệt kê nguồn tham khảo đã sử dụng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Đọc SGK theo hướng dẫn của GV. + Thảo luận theo nhóm để trả lời các câu hỏi được nêu.

– Lưu ý khi trình bày: Dùng ít chữ và tập trung vào việc truyền đạt thông điệp chính thông qua hình ảnh và đồ thị; đảm bảo hình ảnh và văn bản rõ ràng, sắc nét; trưng bày báo cáo treo tường ở nơi dễ nhìn và tiếp cận được.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 02 nhóm HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nêu ý kiến (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt kiến thức.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc nhóm, thiết kế một báo cáo treo tường để trình bày kết quả của một nghiên cứu khoa học hoặc một bài thực hành mà em đã thực hiện trong môn Khoa học tự nhiên.

– Bài báo cáo trên PowerPoint hoặc báo cáo treo tường của mỗi nhóm HS đầy đủ các phần theo cấu trúc.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS dựa vào kiến thức đã được tìm hiểu, thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà.
• Các nhóm nộp báo cáo cho GV trước tiết học tiếp theo. GV tiến hành chấm, nhận xét cho từng báo cáo của các nhóm và chọn 1 báo cáo tiêu biểu.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện nhóm HS có báo cáo được chọn lên trình bày sản phẩm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nêu nhận xét chung kết quả thực hiện của các nhóm, nhắc nhở các lỗi sai thường gặp (nếu có).

PHIẾU HỌC TẬP

Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn

• Bước 1: Đặt hộp gỗ tại vị trí B, quả bóng bi–a giữ ở vị trí (1).
• Bước 2: Thả tay cho quả bóng bi–a chuyển động xuống đập vào hộp gỗ.
• Bước 3: Lặp lại thí nghiệm nhưng ban đầu giữ quả bóng bi–a ở vị trí (2).– Bước 4: Lặp lại thí nghiệm, thay quả bóng bi–a bằng quả bóng golf.

Thực hiện các yêu cầu sau:

(a) Mô tả hiện tượng xảy ra khi các quả bóng chuyển động xuống đập vào hộp gỗ (b) Trả lời câu hỏi:

+ Ban đầu, nếu cùng đặt ở vị trí (1), lực tác dụng của quả bóng bi–a hay quả bóng golf tác dụng vào hộp gỗ lớn hơn?

+ Lực do quả bóng bi–a tác dụng lên hộp gỗ khi ban đầu đặt nó ở vị trí (1) hay vị trí (2) lớn hơn?

1. Giải thích câu trả lời ở phần (b).
2. Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực. Từ kết quả thí nghiệm, hãy cho biết động năng của một vật phụ thuộc vào yếu tố nào?

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Tiến hành thí nghiệm cho con lắc đơn dao động trong mặt phẳng thẳng đứng (góc lệch ban đầu khoảng 50^o – 60^o). + Yêu cầu HS quan sát thí nghiệm và thảo luận theo cặp để:

• Trả lời câu hỏi: khi vật đi từ vị trí cao nhất tới vị trí thấp nhất thì tốc độ của vật thay đổi như thế nào?
• Dự đoán về sự thay đổi năng lượng của vật trong quá trình vật chuyển động từ vị trí cao nhất tới vị trí thấp nhất.

• Câu trả lời của HS: khi vật chuyển động từ vị trí cao nhất về vị trí thấp nhất thì tốc độ của vật tăng.
• Dự đoán của HS: năng lượng của vật tăng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân thực hiện:

+ Quan sát chuyển động của vật, đặc biệt là khi chuyển động từ vị trí cao nhất tới vị trí thấp nhất.

+ Nhận biết sự thay đổi độ nhanh/chậm của vật khi chuyển động, thảo luận với bạn để trả lời câu hỏi của GV và dự đoán sự thay đổi năng lượng của vật.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 02 cặp đôi trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét câu trả lời của HS và dẫn dắt vào bài mới: khi vật chuyển động từ vị trí cao nhất tới vị trí thấp nhất, tốc độ của vật tăng. Năng lượng của vật trong quá trình này có biến đổi như dự đoán của các bạn hay không? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu các video (1), (2), (3), (4) và dẫn dắt: quả bóng bi–a, dòng nước, gió và búa đều chuyển động và mang năng lượng. Dạng năng lượng mà vật có được do chuyển động gọi là động năng.

– Định nghĩa động năng: Dạng năng lượng mà vật có được do chuyển động gọi là động năng.

Phiếu học tập đã được hoàn thành các nội dung:

+ Chia nhóm HS: 6 HS/nhóm.

+ Phát dụng cụ thí nghiệm trong bộ (1) và phiếu học tập cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn và hoàn thành phiếu học tập.

(a) Khi quả bóng bi–a đập vào hộp gỗ, hộp gỗ bị tác dụng lực và chuyển động trượt trên mặt phẳng ngang.

(b)

+ Lực tác dụng của quả bóng bi–a vào hộp gỗ lớn hơn vì hộp gỗ trượt một quãng đường dài hơn.

+ Lực do quả bóng bi–a tác dụng lên hộp gỗ khi ban đầu đặt nó ở vị trí (2) lớn hơn.

1. So sánh chuyển động của hộp gỗ trong các trường hợp, hộp gỗ chuyển động quãng đường lớn hơn thì lực tác dụng vào nó lớn hơn.
2. Động năng của vật phụ thuộc vào khối lượng và tốc độ của vật.

– Biểu thức tính động năng của vật:

W_đ = ¹ m.v² 2

trong đó: m (kg) là khối lượng của vật, v (m/s) là tốc độ của vật, W_đ (J) là động năng của vật.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo sự phân công của GV, tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm và phiếu học tập.

+ Làm việc theo nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập được giao.

– GV quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ trong quá trình HS làm thí nghiệm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm treo phiếu học tập lên vị trí phía sau của nhóm.
• Đại diện 01 nhóm báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của nhóm mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm nêu ý kiến khác và tự đánh dấu lại các kết quả sai khác (nếu có) của nhóm mình so với nhóm bạn.
• GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của các nhóm, chốt kiến thức về sự phụ thuộc của động năng vào các yếu tố và thông báo công thức tính động năng của vật.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Thông báo định nghĩa thế năng trọng trường.

+ Yêu cầu HS làm việc theo nhóm, thực hiện:

Quan sát Hình 2.3–SGK/tr.23;

Mô tả nguyên lí hoạt động của đập thuỷ điện;

Thực hiện nhiệm vụ phần Hoạt động trong SGK/tr.23 và nêu biểu thức tính thế năng.

• Thế năng trọng trường (gọi tắt là thế năng) là năng lượng của một vật khi nó ở một độ cao nhất định so với mặt đất hoặc so với một vật được chọn làm gốc để tính độ cao.
• Câu trả lời của nhóm HS:

+ Nguyên tắc hoạt động của đập thuỷ điện: nước trên hồ chứa dự trữ năng lượng dưới dạng thế năng; từ hồ chứa, nước chảy vào tua–bin của máy phát điện và làm quay tua–bin; tua–bin quay tạo ra điện.

+ Giải thích: Đặt máy càng thấp, độ cao h từ máy đến mực nước của hồ càng lớn do đó thế năng dòng nước tạo ra càng lớn.

• Biểu thức tính thế năng trọng trường của vật:

W_t = P.h

trong đó: P (N) là trọng lượng của vật, h (m) là độ cao của vật so với vị trí chọn làm gốc thế năng, W_t (J) là thế năng trọng trường.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Quan sát Hình 2.3–SGK/tr.23; + Thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS các nhóm khác lắng nghe, nêu ý kiến (nếu có).

– GV thực hiện:

+ Nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm và chốt đáp án.

+ Chốt biểu thức tính thế năng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện:

+ Hoàn thành bài tập 1, 2 phần Câu hỏi và bài tập–SGK/tr.16 và bài 2 phần Câu hỏi và bài tập – SGK/tr.17.

+ Trả lời câu hỏi phần mở đầu.

Lời giải của HS:

+ Bài 1 (SGK/tr.16)

Áp dụng công thức: W_đ = ¹₂m.v² suy ra: động năng của xe ô tô tăng gấp 4 lần khi tốc độ xe tăng gấp đôi.

+ Bài 2 (SGK/tr.16)

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV và ghi bài làm vào vở.
• GV quan sát, hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

W_đ = ¹₂m.v² = ¹₂.0,45.10² = 22,5 J

+ Bài 2 (SGK/tr.17)

1. Độ cao của vật so với mốc tính thế năng:

h₁ = 1,4 m Thế năng của vật:

W_t = P.h₁ = 500.1,4 = 700 J

1. Độ cao của vật so với mốc tính thế năng:

h₂ = 20 + 1,4 = 21,4 m Thế năng của vật:

W_t = P.h₁ = 500.21,4 = 10 700 J

+ Câu hỏi phần mở đầu: Khi vật chuyển động từ vị trí cao nhất tới vị trí thấp nhất, tốc độ của vật tăng nên động năng của vật tăng. Trong khi đó, độ cao của vật so với mặt đất giảm nên thế năng của vật giảm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– 02 HS trình bày lời giải lên bảng (1 HS làm bài tập trang 16, 01 HS làm bài tập trang 17). – 01 HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời cho câu hỏi của phần mở đầu.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS theo dõi lời giải trên bảng, so sánh với bài làm của mình, nêu nhận xét.
• GV nhận xét chung và chốt đáp án của bài tập.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Thực hiện tung hứng 03 quả bóng tennis.

+ Yêu cầu HS quan sát và trả lời câu hỏi: Trong quá trình chuyển động, động năng và thế năng của các quả bóng biến đổi như thế nào?

– Câu trả lời của HS:

+ Giai đoạn quả bóng chuyển động lên trên: độ cao của vật tăng dần nên thế năng trọng trường của vật tăng dần; đồng thời tốc độ của vật giảm dần nên động năng của vật giảm dần.

+ Giai đoạn quả bóng rơi xuống, thế năng trọng trường của vật giảm dần, động năng của vật lại tăng dần.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân thực hiện:

+ Quan sát chuyển động của các quả bóng trong trò chơi tung hứng.

+ Suy nghĩ và trả lời câu hỏi của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV gọi 03 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét và ghi nhận ý kiến của HS.
• GV chưa chốt kiến thức mà dẫn dắt vào bài mới: Để có được câu trả lời đầy đủ và chính xác, chúng ta cùng tìm hiểu bài học mới.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Tóm tắt lại sự biến đổi của động năng và thế năng trong trường hợp của quả bóng khi được tung hứng và thông báo "động năng và thế năng của các quả bóng có sự chuyển hoá qua lại lẫn nhau".

+ Yêu cầu HS thảo luận theo cặp để lấy ví dụ về trường hợp vật vừa có động năng, vừa có thế năng và mô tả sự chuyển hoá giữa động năng và thế năng của vật trong các trường hợp đó.

+ Thông báo khái niệm cơ năng.

+ Yêu cầu HS viết công thức tính và đơn vị đo cơ năng của một vật.

• Các trường hợp vật vừa có động năng, vừa có thế năng và sự chuyển hoá giữa động năng và thế năng (ví dụ: dòng nước chảy từ đỉnh thác xuống chân thác, thế năng chuyển hoá thành động năng).
• Khái niệm cơ năng: Cơ năng là tổng động năng và thế năng của vật.
• Công thức tính cơ năng:

1

W_C = W_đ + W_t = ₂m.v² +P.h

• Đơn vị đo cơ năng: jun (kí hiệu: J).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Thảo luận theo cặp, tìm các trường hợp vật vừa có động năng và thế năng trong thực tiễn, mô tả sự chuyển hoá giữa động năng và thế năng trong mỗi trường hợp. + Ghi nhận định nghĩa cơ năng.

+ Từ khái niệm cơ năng, kết hợp với kiến thức đã biết về công thức tính thế năng trọng trường và động năng, nêu công thức tính và đơn vị đo cơ năng.

• GV quan sát, hỗ trợ (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• GV gọi 03 đại diện cặp đôi trình bày kết quả thảo luận.
• 02 HS nêu công thức tính và đơn vị đo cơ năng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS nhận xét, bổ sung (nếu có).
• GV thực hiện:

+ GV nhận xét chung về kết quả làm việc của các cặp đôi và kết luận: Động năng và thế năng có thể chuyển hoá qua lại lẫn nhau.

+ Chốt khái niệm, công thức tính và đơn vị đo cơ năng (SGK/tr.18).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS, tối đa 6 HS/nhóm.

+ Phát dụng cụ thí nghiệm gồm con lắc đơn và giá thí nghiệm cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn và trả lời các câu hỏi 1 và 2 phần Thí nghiệm trong SGK/tr.19.

• Mô tả chuyển động của vật: sau khi thả tay, vật chuyển động trong mặt phẳng thẳng đứng, qua lại quanh vị trí O.
• So sánh độ cao điểm A và điểm B: hai điểm có độ cao gần bằng nhau trong khoảng 5 lần chuyển động qua lại đầu tiên.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo sự phân chia của GV.

+ Nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn.

+ Thảo luận để trả lời các câu hỏi theo yêu cầu.

• GV quan sát, hướng dẫn (nếu cần).

– Các câu trả lời:

1. Khi vật đi từ A (hoặc B) về O: động năng của vật tăng, thế năng của vật giảm; khi vật đi từ O về phía A (hoặc phía B), động năng giảm, thế năng tăng.
2. Độ cao của vật giảm dần vì cơ năng của vật bị giảm dần (cơ năng chuyển hoá thành dạng năng lượng khác – nhiệt năng).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 02 nhóm lần lượt trình bày kết quả thí nghiệm và các câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– HS các nhóm khác lắng nghe, so sánh kết quả của nhóm mình với nhóm đang trình bày, nêu ý kiến (nếu có). – GV thực hiện:

+ Nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm.

+ Nêu kết luận chung: Cơ năng có thể chuyển hoá thành nhiệt năng (do trong quá trình chuyển động vật chịu tác dụng của lực ma sát, lực cản của môi trường). Khi cơ năng chuyển hoá thành nhiệt năng, cơ năng sẽ không còn bảo toàn nhưng năng lượng vẫn được bảo toàn.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, hoàn thành Câu hỏi và bài tập về hoạt động của búa máy trong SGK/tr.19 và ghi lời giải vào vở.
• HS tiếp nhận nhiệm vụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – 01 HS trình bày lời giải lên bảng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS theo dõi lời giải trên bảng, so sánh với bài làm của mình, nêu nhận xét.

– GV nhận xét chung và chốt đáp án của bài tập.

Lời giải của bài tập:

+ Thế năng của đầu búa:

W_t = P.h = 10m.h = 60 000 J

+ Vì thế năng chuyển hoá hoàn toàn thành động năng của đầu búa nên động năng của đầu búa khi chạm đất là:

W_đ = W_t = 60 000 J

+ Ta có:

1

W_đ = ₂m.v²

⇒ =v 2.Wđd = 4 5 m/s.

m

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu video hoạt động của xe thế năng.

+ Yêu cầu HS theo dõi video, làm việc theo nhóm, thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ phần Hoạt động trong SGK/tr.20 và viết câu trả lời/lời giải vào vở.

• Mô tả sự chuyển hoá năng lượng từ khi thả quả nặng đến khi quả nặng chạm sàn xe: + Ban đầu, quả nặng được giữ trên cao nên có thế năng.

+ Khi thả quả nặng, quả nặng bắt đầu chuyển động, thế năng chuyển thành động năng của quả nặng. Sợi dây mềm được quấn quanh trục kéo trục xe chuyển động và làm cho xe chuyển động.

+ Trước khi quả nặng chạm sàn xe, toàn bộ thế năng của quả nặng chuyển hoá thành động năng của quả nặng và động năng của xe.

• Lời giải nhiệm vụ phần (b):

+ Thế năng ban đầu của quả nặng:

W_t = P.h = 10m₁.h

+ Động năng của quả nặng và xe ngay trước khi quả nặng chạm sàn:

1

Wđ = m .v1 2 + 1 m .v2 2

2 2

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Theo dõi video.

+ Thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu,

• GV quan sát quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS, lựa chọn HS có câu trả lời đúng nhất/có sai sót nhiều nhất để báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ.

+ Do coi thế năng ban đầu chuyển hoá hoàn toàn thành động năng nên:

W_t = W_đ

hay 10m .h₁ = ¹ m .v₁ ² + ¹ m .v₂ ²

2 2

Thay số và giải phương trình thu được: v = 0,68 m/s.

– Giải thích vì sao tốc độ thực tế thu được nhỏ hơn tốc độ tính toán lí thuyết:

+ Ma sát giữa các bộ phận (sợi dây, bánh xe,...) có thể làm mất năng lượng dưới dạng nhiệt.

+ Lực cản không khí tác dụng lên quả nặng và xe trong quá trình chuyển động.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Đại diện 02 HS mô tả sự chuyển hoá năng lượng từ khi thả quả nặng tới khi chạm sàn xe.
• GV gọi 02 HS trình bày lời giải phần (b) trên bảng (GV chọn HS có câu trả lời đúng nhất/có sai sót nhiều nhất).
• 02 HS trình bày câu trả lời cho câu hỏi trong phần (c).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS so sánh câu trả lời của bạn với bài làm của mình và nêu nhận xét, bổ sung (nếu có).
• GV thực hiện:

+ Nhận xét chung kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS.

+ Chốt mô tả sự chuyển hoá năng lượng của xe từ khi thả vật tới khi vật chạm sàn. + Chốt lời giải phần (b) và giải thích ở phần (c).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu hình ảnh (1) và nêu tình huống: Khi sửa chữa một căn nhà, hai anh Lâm và An dùng ròng rọc để đưa gạch lên tầng 2 cao 3,5 m. Mỗi viên gạch có trọng lượng 18 N. Anh Lâm kéo được 10 viên gạch trong 1 phút còn anh An kéo được 12 viên gạch trong 90 giây.

+ Đặt câu hỏi: Anh Lâm hay anh An làm việc khoẻ hơn?

– Câu trả lời của HS:

+ Trong 1 phút (60 giây), anh Lâm kéo được 10 viên gạch. Suy ra, trong 90 giây, anh Lâm có thể kéo được 15 viên gạch.

+ Anh An kéo được 12 viên trong thời gian 90 giây.

Do đó, anh Lâm làm việc khoẻ hơn.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Quan sát hình ảnh và lắng nghe tình huống.

+ Suy nghĩ và trả lời câu hỏi của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV gọi 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án mà dựa trên câu trả lời của HS để dẫn dắt vào bài mới. Trong trường hợp HS không đưa ra được câu trả lời, GV có thể dẫn dắt: Để biết trong hai người, ai làm việc khoẻ hơn, người ta có thể so sánh thời gian mà mỗi người thực hiện cùng một khối lượng công việc hoặc so sánh khối lượng công việc mà mỗi người thực hiện được trong cùng một khoảng thời gian. Bài học Công và công suất sẽ giúp các em có thể trả lời câu hỏi này một cách rõ ràng và chính xác.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Thông báo: quá trình truyền năng lượng cho vật bằng cách tác dụng lực lên vật làm vật dịch chuyển theo hướng của lực gọi là quá trình thực hiện công cơ học.

+ Chiếu Hình 4.1 trong SGK/tr.21, nêu ví dụ về thực hiện công trong đời sống (ví dụ đẩy xe hàng trong SGK/tr.21).

+ Chia nhóm HS: 4 HS/nhóm.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, thảo luận để lấy ví dụ về thực hiện công trong thực tiễn và phân tích sự thay đổi năng lượng (động năng, thế năng) của vật.

• Ví dụ về thực hiện công trong đời sống: Kéo vật từ dưới đất lên cao: ban đầu vật ở mặt đất, động năng và thế năng của vật bằng 0; khi tác dụng lực kéo, vật đi lên nên có động năng và thế năng (càng lên cao, thế năng của vật càng lớn). Động năng và thế năng của vật có được là do người đã thực hiện công cơ học.
• Công thức tính công:

A = F.s trong đó: F (N) là lực tác dụng; s (m) là quãng đường dịch chuyển theo hướng của lực; A là công cơ học.

• Đơn vị đo công: jun (kí hiệu: J); kilôjun (kí hiệu: kJ), calo (kí hiệu: cal).

1 kJ = 10³ J;

1 cal = 4,186 J

– Công thức tính công trong trường hợp tổng quát: A = F.s.cosα với α là góc hợp bởi hướng tác dụng của lực và hướng dịch chuyển của vật.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Lắng nghe các thông tin về quá trình thực hiện công và ví dụ mà GV phân tích.

+ Quan sát Hình 4.1 trong SGK/tr.21.

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Thảo luận nhóm để thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu. – GV quan sát HS trong quá trình làm việc nhóm và hướng dẫn (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi 03 đại diện nhóm trình bày kết quả làm việc nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nêu ý kiến nhận xét bổ sung (nếu có).
• GV thực hiện:

+ GV nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm và thông báo công thức tính công, đơn vị đo công.

+ Giới thiệu công thức tính công trong trường hợp tổng quát (phần "Em có biết" – SGK/tr.22).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV yêu cầu HS:

+ Tính công mà anh Lâm và anh An đã thực hiện.

+ Tính công mà mỗi anh thực hiện trong thời gian 1 giây.

+ Trả lời câu hỏi trong tình huống mở đầu.

• Kết quả tính toán của HS:

+ Công mà anh Lâm thực hiện:

A₁ = F₁.s = 10.18.3,5 = 630 J + Công mà anh An thực hiện:

A₂ = F₂.s = 18.12.3,5 = 756 J

+ Công mà anh Lâm thực hiện trong 1 giây:

A1 = 630 =10,5 J/s t₁ 60

+ Công mà anh An thực hiện trong 1 giây:

A2 ₌ 756 ₌ 8,4 J/s t₂ 90

• Câu trả lời cho câu hỏi trong tình huống mở đầu: Anh Lâm khoẻ hơn.
• Định nghĩa công suất: công suất là tốc độ thực hiện công.
• Công thức tính công suất:

A P =

t

trong đó: t (s) là thời gian thực hiện công; A (J) là công.

• Đơn vị đo công suất: oát (kí hiệu: W); kilôoát (kí hiệu: kW); mêgaoát (kí hiệu: MW); gigaoát (kí hiệu: GW)

1 kW = 10³ W; 1 MW = 10⁶ W;

1 GW = 10⁹ W

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS làm việc cá nhân và thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV yêu cầu 01 HS lên bảng trình bày kết quả tính toán.

– Trong thời gian HS trình bày trên bảng, GV kiểm tra bài làm của HS và nhận xét trực tiếp.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS nhận xét bài làm của HS trên bảng.
• GV thực hiện:

+ Nhận xét chung về bài làm của HS trong lớp, sửa lỗi sai (nếu có) cho bài trình bày trên bảng và chốt đáp án. + Thông báo định nghĩa, công thức tính và đơn vị đo công suất.

+ Giới thiệu công suất của một số loại máy móc (bảng 4.1–SGK/tr.24).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu video hoạt động của tim người và cung cấp thông tin: Cứ mỗi lần đập, tim người thực hiện một công khoảng 1 J.

+ Yêu cầu HS:

Thảo luận theo cặp để đề xuất cách đo công suất của tim bằng đồng hồ bấm giây.

Tính công suất hoạt động của tim mình.

– Cách đo công suất của tim:

+ Đo khoảng thời gian (t) muốn đo công suất của tim bằng đồng hồ bấm giây.

+ Đếm số lần (n) tim đập trong khoảng thời gian đo.

+ Tính công A mà tim thực hiện trong thời gian đo:

A = n.1 (J) + Tính công suất của tim theo công thức:

A P =

t

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Theo dõi video, lắng nghe thông tin từ GV.

+ Thảo luận theo cặp thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV.

+ Thực hiện các bước theo phương án đề xuất và tính công suất của trái tim mình.

– GV quan sát và hỗ trợ (nếu cần), ghi nhận kết quả đo công suất

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Đại diện 2 nhóm HS trình bày cách đo công suất của trái tim.
• HS báo cáo kết quả đo công suất trái tim.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Nhận xét chung và chốt cách đo công suất của tim bằng đồng hồ bấm giây.

+ Nhắc nhở HS các thao tác sai trong quá trình thực hành.

3. Nhận xét tỉ số

............................................................................................................................................

∗ Trạm 2

• Thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn trong mục Thí nghiệm 3 trong SGK/tr.27.
• Trả lời câu hỏi: Kết quả thí nghiệm cho thấy tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng nào?

............................................................................................................................................

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS (tối đa 6 nhóm), đặt tên các nhóm theo số thứ tự.

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (1) cho mỗi nhóm.

+ Hướng dẫn HS tiến hành thí nghiệm lần lượt theo các bước:

Đặt đồng xu vào giữa đáy cốc, đặt mặt quan sát sao cho không nhìn thấy đồng xu.

Giữ nguyên vị trí đặt mắt, đổ nước vào cốc cho tới khi nước đầy cốc, quan sát hiện tượng xảy ra. + Yêu cầu HS giải thích hiện tượng quan sát.

• Kết quả thí nghiệm: quan sát được đồng xu khi đổ nước vào cốc.
• Giải thích của HS (dự kiến):

+ Ánh sáng bị nước bẻ cong.

+ Nước nâng đồng xu lên đến vị trí mà mắt người có thể quan sát được.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS tập hợp nhóm theo phân công của GV và nhận bộ dụng cụ thí nghiệm.
• HS làm việc nhóm, thực hiện thí nghiệm và thảo luận để giải thích hiện tượng quan sát được trong thí nghiệm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi lần lượt các nhóm nêu hiện tượng quan sát được trong thí nghiệm và gọi đại diện của 03 nhóm giải thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm nhận xét và bổ sung hoặc nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV dựa vào giải thích của HS để dẫn dắt vào bài mới. Trong trường hợp HS không đưa được ra lời giải thích, GV có thể dẫn dắt: Hình ảnh đồng xu mà ta quan sát được khi đổ nước vào cốc được tạo ra từ một hiện tượng quang học gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng. Để có thể đưa ra lời giải thích chính xác, chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (2) cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Thí nghiệm 1 – SGK/tr.25; quan sát đường truyền của tia sáng và nêu nhận xét.

• Nhận xét về đường truyền tia sáng: tia sáng bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa thuỷ tinh và không khí.
• Hiện tượng khúc xạ ánh sáng: hiện tượng tia sáng bị gãy khúc (bị lệch khỏi phương truyền ban đầu) tại mặt phân cách khi truyền từ môi trường này sang môi trường khác.

+ Quy ước tên gọi các yếu tố trong hình ảnh mô tả hiện tượng khúc xạ ánh sáng (phần quy ước trong SGK/tr.26).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Nhận bộ dụng cụ thí nghiệm.

+ Bố trí thí nghiệm và tiến hành lần lượt các bước theo hướng dẫn trong SGK.

+ Thảo luận và nhận xét đường truyền của tia sáng.

– GV quan sát, hỗ trợ, hướng dẫn (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi 03 đại diện nhóm trình bày nhận xét về đường truyền của tia sáng trong thí nghiệm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS bổ sung hoặc nêu nhận xét khác về đường truyền tia sáng (nếu có).
• GV thực hiện:

+ GV nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm và kết luận: khi truyền từ không khí vào thuỷ tinh, tia sáng bị gãy khúc tại mặt phân cách. + Chốt kiến thức về hiện tượng khúc xạ ánh sáng. + Chiếu Hình 5.2 (SGK/tr.26), thông báo quy ước tên gọi các yếu tố trong hình ảnh mô tả hiện tượng khúc xạ ánh sáng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Thu bộ dụng cụ thí nghiệm (2), phát bộ dụng cụ thí nghiệm (3) cho các nhóm 4, 5, 6. + Phát phiếu học tập cho mỗi nhóm.

+ Hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ theo 2 trạm được nêu trong phiếu học tập:

• Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ của Trạm 1; các nhóm 4, 5, 6 thực hiện nhiệm vụ của Trạm 2 trong thời gian 10 phút.
• Hết thời gian, HS các nhóm di chuyển và đổi vị trí cho các nhóm khác trạm, thực hiện nhiệm vụ trạm còn lại.

+ Yêu cầu thực hiện nhiệm vụ tại các trạm theo hướng dẫn trong phiếu học tập và hoàn thành phiếu.

• Phiếu học tập đã hoàn thành đầy đủ các nội dung:

+ Các nhận xét từ kết quả thí nghiệm ở trạm 1: (1) i > r; (2) tia khúc xạ nằm ở bên kia pháp tuyến; (3) tỉ số gần như không đổi.

+ Câu trả lời từ kết quả của thí nghiệm ở trạm 2: tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới.

• Nội dung định luật khúc xạ ánh sáng: (mục Em đã học trong SGK/tr.29).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV.
• GV quan sát, hướng dẫn và hỗ trợ HS thực hiện nhiệm vụ tại các trạm (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm treo phiếu học tập lên tường/giá treo cạnh vị trí của nhóm.
• GV chọn 1 phiếu học tập của nhóm hoàn thành nhanh nhất treo trên bảng, mời đại diện của nhóm trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác lắng nghe, so sánh kết quả của nhóm mình với nhóm đang trình bày, nêu ý kiến (nếu có).
• GV thực hiện:

+ Nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm.

+ Chốt kiến thức về định luật khúc xạ ánh sáng: Từ kết quả thí nghiệm mà HS đã thực hiện và nhiều thí nghiệm khác, người ta đã rút ra được định luật khúc xạ ánh sáng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc cá nhân đọc mục III-SGK/tr.28 và trình bày khái niệm chiết suất tỉ đối, chiết suất tuyệt đối của một môi trường.

– Câu trả lời của HS:

+ Tỉ số trong hiện tượng khúc xạ được gọi là chiết suất tỉ đối n₂₁ của môi trường 2 (môi trường chứa tia khúc xạ) đối với môi trường 1 (môi trường chứa tia

tới): n₂₁ = ⁿ² .

n₁

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV.

+ Chiết suất tuyệt đối của một môi trường là chiết suất tỉ đối của môi trường đó đối với chân không.

– Công thức tính chiết suất của một

môi trường: n = ^c .

v

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi 02 HS lần lượt nêu khái niệm chiết suất tỉ đối và chiết suất tuyệt đối.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS lắng nghe, nhận xét câu trả lời của bạn và chỉnh sửa (nếu cần).
• GV thực hiện:

+ Chốt kiến thức về chiết suất tỉ đối và chiết suất tuyệt đối (mục Em đã học-SGK/tr.29).

+ Thông báo: Nguyên nhân của hiện tượng khúc xạ là sự thay đổi tốc độ truyền ánh sáng. Vì vậy, chiết suất của một môi trường có thể được tính bằng công thức: n = ^c (c là tốc độ ánh v

sáng trong chân không, v là tốc độ ánh sáng trong môi trường).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Giới thiệu luật chơi trò chơi Vòng quay may mắn: mỗi nhóm HS được lựa chọn 1 ô số và trả lời câu hỏi tương ứng. Nếu trả lời đúng, nhóm được quay vòng quay may mắn và nhận phần thưởng tương ứng. Nếu trả lời sai, nhóm ra tín hiệu đầu tiên trong các nhóm còn lại được quyền trả lời.

+ Quản trò, hướng dẫn HS tham gia trò chơi.

– Đáp án các câu hỏi tương ứng các ô số: (1) – A;

1. – D;
2. – B;
3. – C;
4. – B;
5. – D.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– Lần lượt các nhóm HS tham gia trò chơi theo hướng dẫn của GV, thảo luận để trả lời các câu hỏi tương ứng với ô số nhận được.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Đại diện các nhóm trả lời câu hỏi (tương ứng với ô số đã chọn) và giải thích lí do lựa chọn.
• HS các nhóm theo dõi, đưa ra lời giải thích cho câu trả lời của nhóm bạn (trong trường hợp nhóm bạn có giải thích chưa chính xác và được GV yêu cầu.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét chung và chốt đáp án của bài tập; cho HS quay vòng quay may mắn để nhận phần thưởng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS giải thích hiện tượng trong thí nghiệm mở đầu.

– Giải thích của HS:

+ Ánh sáng truyền trong môi trường trong suốt và đẳng hướng theo đường thẳng. Muốn nhìn thấy 1 vật thì phải có ánh sáng từ vật truyền tới mắt.

+ Khi chưa đổ nước, nếu di chuyển mắt tới vị trí thích hợp, ánh sáng từ đồng xu một phần bị chặn bởi thành cốc, một phần không truyền tới mắt nên mắt không nhìn thấy đồng xu.

+ Khi đổ nước vào cốc, tia sáng truyền từ đồng xu tới gặp mặt phân cách giữa nước và không khí nên bị khúc xạ và đổi phương truyền. Các tia khúc xạ truyền tới mắt nên mắt nhìn thấy đồng xu.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS vận dụng kiến thức về hiện tượng khúc xạ ánh sáng và định luật truyền thẳng ánh sáng, suy luận để giải thích cho hiện tượng quan sát được trong thí nghiệm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi 02 HS trình bày lời lời giải thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS so sánh giải thích của bạn với giải thích của mình, nêu nhận xét, bổ sung (nếu có).
• GV nhận xét chung, chiếu Hình 5.6 (SGK/tr.28) và chốt đáp án.

PHIẾU HỌC TẬP

Nhóm:...............

1. Kết quả thí nghiệm

1. Trả lời câu hỏi

• Góc khúc xạ lớn hơn hay nhỏ hơn góc tới?

............................................................................................................................................

• Khi nào sẽ xảy ra hiện tượng chỉ có tia phản xạ?

............................................................................................................................................

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV yêu cầu HS giải quyết bài toán:

Một tia sáng từ môi trường 1 là nhựa trong suốt có chiết suất n₁ = 1,49 sang môi trường 2 là không khí có chiết suất n₂ = 1. Tính góc khúc xạ và vẽ tia khúc xạ trong hai trường hợp:

+ góc tới i = 30^o.

+ góc tới i = 60^o.

– Lời giải của HS:

+ Áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng: n₁.sini = n₂.sinr

_⇒ sinr ₌ n .sini1 n₂ Với i = 30^o:

1,49.sin30^o

sinr =

1

⇒ =r 48,16 .^o

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS áp dụng kiến thức về hiện tượng khúc xạ ánh sáng và định luật khúc xạ ánh sáng, giải quyết bài toán theo yêu cầu của GV.

Hình vẽ:

Với i = 60^o:

1,49.sin60^o ₁(vô lí) sinr = >

1

⇒ Không tìm được góc r.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV gọi 02 HS lên bảng trình bày lời giải.

– Trong thời gian HS lên bảng, GV kiểm tra bài làm của HS khác trong vở.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS nhận xét bài làm của các bạn trên bảng, nêu bổ sung, chỉnh sửa (nếu cần).
• GV nhận xét chung bài làm của cả lớp, nêu các lỗi sai chung (nếu có) của HS và hướng dẫn chỉnh sửa.
• GV dẫn dắt vào bài mới: Khi ánh sáng truyền qua mặt phân cách giữa hai môi trường, ánh sáng có thể vừa bị phản xạ, vừa bị khúc xạ. Trong trường hợp ánh sáng truyền từ nhựa trong sang không khí, có các giá trị của góc tới mà ta không thể tìm được giá trị của góc khúc xạ. Khi đó, ánh sáng đã bị phản xạ toàn phần. Vậy “Hiện tượng phản xạ toàn phần có đặc điểm gì và xảy ra trong điều kiện nào?”, chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: 6 nhóm.

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm và phiếu học tập cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn trong SGK/tr.30 và hoàn thành phiếu học tập.

– Phiếu học tập đã được hoàn thành các nội dung: + Bảng kết quả thí nghiệm

+ Các câu trả lời:

• Góc khúc xạ (nếu có) luôn lớn hơn góc tới.
• Khi góc tới lớn hơn 1 giá trị xác định (khoảng 39^o).

– Kết luận: Khi truyền ánh sáng từ môi trường chiết suất lớn vào môi trường chiết suất nhỏ hơn, góc khúc xạ (nếu có) luôn lớn hơn góc tới và khi góc tới lớn hơn một giá trị xác định thì xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Nhận dụng cụ thí nghiệm và phiếu học tập.

+ Đọc hướng dẫn thí nghiệm trong SGK/tr.30, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn và hoàn thành phiếu học tập.

– GV quan sát, hướng dẫn ghi bảng kết quả thí nghiệm: HS tham khảo cách ghi trong bảng 6.1/ SGK-tr.31.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm treo phiếu học tập phía sau khu vực ngồi của nhóm mình.
• Đại diện 1 nhóm trình bày kết quả thí nghiệm và các câu trả lời của nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ GV nhận xét chung về kết quả làm việc của các nhóm.

+ Chốt kiến thức về sự truyền ánh sáng từ môi trường chiết suất lớn vào môi trường chiết suất nhỏ hơn.

– HS các nhóm khác so sánh kết quả thí nghiệm và câu trả lời của nhóm mình với phần nhận xét và chốt kiến thức của GV, tự điều chỉnh (nếu cần).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Thông báo hiện tượng phản xạ toàn phần.

+ Yêu cầu HS:

Nêu điều kiện xảy ra hiện tượng phản xạ toàn phần từ kết quả thí nghiệm.

Viết công thức xác định góc tới hạn phản xạ toàn phần.

• Định nghĩa: Hiện tượng phản xạ toàn phần là hiện tượng phản xạ toàn bộ tia tới, xảy ra ở mặt phân cách giữa hai môi trường trong suốt.
• Điều kiện để có phản xạ toàn phần:

+ Ánh sáng truyền từ môi trường có chiết suất n₁ tới môi trường có chiết suất n₂ với: n₁ > n₂.

+ Góc tới lớn hơn hoặc bằng góc tới hạn: i ≥ i_th.

• Góc tới hạn phản xạ toàn phần: sinith = n2 n₁

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Căn cứ vào kết quả thí nghiệm, rút ra điều kiện phản xạ toàn phần.

+ Viết công thức xác định góc tới hạn phản xạ toàn phần từ công thức của định luật khúc xạ ánh sáng và điều kiện phản xạ toàn phần.

– GV có thể gợi ý: Áp dụng công thức của định luật khúc xạ ánh sáng khi góc tới bằng góc tới hạn (góc khúc xạ bằng 90^o).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 01 HS nêu điều kiện phản xạ toàn phần và 01 HS viết công thức xác định góc tới hạn phản xạ toàn phần.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có).

– GV thực hiện:

+ Nhận xét câu trả lời của HS.

+ Chốt kiến thức điều kiện phản xạ toàn phần (SGK/tr.31).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chỉ ra góc tới hạn phản xạ toàn phần trong thí nghiệm đã thực hiện ở phần trên.

+ Tính chiết suất của thuỷ tinh được dùng làm bán trụ.

– Câu trả lời của HS:

+ Góc tới hạn phản xạ toàn phần: khoảng 39^o.

+ Chiết suất của thuỷ tinh:

sinith = =n2 1 n1 ntt

Thay số:

sin39o = 1

n_tt

⇒ ≈n_tt 1,6.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Đọc lại bảng kết quả thí nghiệm (hoặc tiến hành lại thí nghiệm) và chỉ ra góc tới hạn.

+ Áp dụng công thức tính sini_th để tính toán chiết suất của thuỷ tinh làm bản bán trụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác so sánh với kết quả của mình, nêu ý kiến (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt đáp án (nêu lưu ý sai số trong quá trình thí nghiệm).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS:

+ (1) Làm việc cá nhân, đọc mục III.2 trong SGK/ tr.33, giải thích sự truyền ánh sáng trong sợi quang và nêu một số ứng dụng của sợi quang trong y học, công nghệ thông tin.

+ (2) Làm việc nhóm thảo luận để đề xuất phương án thí nghiệm minh họa về sự dẫn sáng (hiện tượng phản xạ toàn phần) của sợi quang (chỉ rõ dụng cụ, bố trí thí nghiệm).

+ (3) Tiến hành thí nghiệm theo phương án đề xuất ở nhà, ghi lại các lưu ý trong quá trình thực hiện và báo cáo cho GV trong tiết học tiếp theo.

• Sự truyền ánh sáng trong sợi cáp quang:

+ Sự truyền ánh sáng trong sợi quang dựa trên hiện tượng phản xạ toàn phần.

+ Tia sáng truyền đến 1 điểm trên tiết của sợi quang thì bị khúc xạ khi đi vào sợi quang. Tia khúc xạ tới mặt tiếp xúc giữa lõi và lớp vỏ dưới góc tới lớn hơn góc tới hạn và bị phản xạ toàn phần. Hiện tượng phản xạ như vậy được lặp lại nhiều lần, liên tiếp.

• Ứng dụng của cáp quang: truyền thông tin dữ liệu, nội soi,...
• Phương án thí nghiệm:+ Dụng cụ: 1 bình nhựa trong (dung tích khoảng 0,5 lít) có khoét 1 lỗ nhỏ (đường kính khoảng 1 cm) ở gần đáy, 1 đèn laser, nước sạch, 1 thỏi đất nặn.

+ Tiến hành:

Bịt kín lỗ nhỏ trên bình nhựa bằng đất nặn và đổ đầy nước sạch vào bình.

Đặt bình trên mặt bàn. Bật đèn laser, chiếu đèn laser vào bình nước sao cho tia sáng đi thẳng vào lỗ nhỏ.

Bỏ nút bằng đất nặn để nước trong bình chảy ra.

Quan sát hiện tượng dẫn truyền ánh sáng laser theo dòng nước chảy khỏi bình.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Đọc mục III.2 trong SGK/tr.33 và thực hiện yêu nhiệm vụ học tập (1).

+ Thảo luận nhóm, thực hiện nhiệm vụ (2).

+ Thực hiện nhiệm vụ (3) ở nhà.

• GV theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ (2), (3) và đưa ra hướng dẫn, gợi ý (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– 02 HS trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ (1). – Đại diện 02 nhóm HS trình bày phương án thí nghiệm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác nhận xét, bổ sung cho kết quả thực hiện nhiệm vụ (1) của bạn.
• GV thực hiện nhận xét, góp ý phương án thí nghiệm của các nhóm; HS các nhóm dựa trên nhận xét, góp ý để điều chỉnh lại phương án thí nghiệm.
• Trường hợp các nhóm không đưa được phương án thí nghiệm, GV chiếu video thí nghiệm minh hoạ và gợi ý cho các nhóm tiếp tục thực hiện nhiệm vụ (2) và (3) ở nhà.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu hình ảnh (1).

+ Đặt câu hỏi: Cầu vồng thường xuất hiện khi nào và được hình thành như thế nào?

– Các câu trả lời của HS:

+ Cầu vồng thường xuất hiện sau những cơn mưa (hoặc ở những nơi có mật độ hơi nước cao).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS sử dụng kinh nghiệm, suy luận và trả lời câu hỏi của GV.

+ Cầu vồng được hình thành do có ánh nắng mặt trời,....

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án mà dẫn dắt vào bài mới: Cầu vồng là một hiện tượng kì thú của tự nhiên. Cầu vồng được hình thành là nhờ các hạt nước trong không khí có vai trò giống như một lăng kính. Vậy lăng kính là gì và có tác dụng như thế nào? Chúng ta sẽ cùng nhau đi đến bài học ngày hôm nay.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Thông báo định nghĩa lăng kính.

+ Chiếu hình ảnh (2), giới thiệu một số loại lăng kính và một loại lăng kính trong phòng thí nghiệm (lăng kính lăng trụ tam giác).

+ Yêu cầu HS đọc mục I trong SGK/tr.34 và chỉ ra góc chiết quang, mặt bên, cạnh và đáy của lăng kính cụ thể.

• Lăng kính là một khối chất trong suốt, đồng chất (thuỷ tinh, nhựa…), thường có dạng lăng trụ tam giác. – Cấu tạo của lăng kính (lăng trụ tam giác): Hình 7.2-SGK/tr.34.
• Đặc trưng của lăng kính về phương diện quang học: góc chiết quang A; chiết suất n của chất làm lăng kính.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Quan sát lăng kính và lắng nghe phần giới thiệu của GV. + Đọc mục I trong SGK/tr.34 để tìm hiểu về cấu tạo của lăng kính và thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– 01 HS lên bảng, chỉ ra cấu tạo của lăng kính trên 1 lăng kính lăng trụ tam giác mà GV chỉ định và giải thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS khác nhận xét, bổ sung (nếu cần).
• GV thực hiện:

+ Nhận xét, chốt kiến thức các yếu tố của một lăng kính (lăng trụ tam giác).

+ Thông báo đặc trưng của lăng kính về phương diện quang học.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 HS/nhóm.

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm cho mỗi nhóm HS.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, thực hiện lần lượt các thí nghiệm theo hướng dẫn trong SGK (thí nghiệm 1-SGK/tr.35; thí nghiệm 2-SGK/tr.36) và hoàn thành phiếu học tập 1.

• Quang phổ của ánh sáng trắng được tạo ra bởi lăng kính (quan sát trên màn).
• Phiếu học tập đã hoàn thành các nội dung: Thí nghiệm 1:

+ Mô tả đường đi của tia sáng qua lăng kính: tia sáng bị khúc xạ ở các mặt bên của lăng kính, tia ló ra khỏi lăng kính bị lệch về phía đáy. + Thứ tự các màu xuất hiện trên màn: đỏ-cam-vàng-lục-lam-chàmtím.

+ Câu trả lời: Những màu sắc khác nhau cho biết chùm ánh sáng chiếu tới lăng kính được tạo thành từ nhiều thành phần khác nhau.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV, nhận dụng cụ thí nghiệm và phiếu học tập. + Làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng, thảo luận và hoàn thành phiếu học tập.

• GV quan sát, hướng dẫn và hỗ trợ các nhóm trong quá trình thí nghiệm (nếu cần); GV chụp lại hình ảnh kết quả thí nghiệm và phiếu học tập của các nhóm.

Thí nghiệm 2:

+ Câu trả lời: Khi chiếu ánh sáng qua tấm kính lọc sắc đến mặt bên lăng kính, ánh sáng không bị tách thành nhiều màu.

+ So sánh góc lệch của tia sáng màu đỏ và màu tím: tia tím bị lệch nhiều hơn tia đỏ.

• Tác dụng của lăng kính: tách riêng các chùm sáng màu có sẵn trong chùm sáng trắng cho mỗi chùm đi theo một phương khác nhau (tán sắc ánh sáng).
• Khái niệm ánh sáng màu: Ánh sáng đơn sắc là ánh sáng có một màu nhất định và không bị tán sắc khi đi qua lăng kính.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV chiếu nhanh và chọn phiếu học tập của 01 nhóm, HS của nhóm được chọn lên bảng trình bày kết quả làm việc của nhóm mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Nhận xét chung hoạt động thí nghiệm và kết quả làm việc nhóm.

+ GV chiếu hình ảnh kết quả thí nghiệm (1) của một nhóm và giới thiệu quang phổ của ánh sáng trắng, thông báo tác dụng của lăng kính và khái niệm ánh sáng màu.

+ Yêu cầu HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ học tập trong phần Hoạt động – SGK/tr.37.

– Các câu trả lời của HS:

+ Khi ánh sáng truyền từ không khí vào lăng kính, tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến hơn so với tia tới SI vì chiết suất của chất làm lăng kính là n > 1 nên áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng suy ra góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới.

+ Khi ánh sáng truyền từ lăng kính ra không khí, tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến hơn so với tia tới IJ vì chiết suất của chất làm lăng kính là n > 1 nên áp dụng định luật khúc xạ ánh sáng suy ra góc khúc xạ lớn hơn góc tới.

+ Vì chiết suất của lăng kính đối với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau (chiết suất lớn nhất với tia tím, chiết suất nhỏ nhất với tia đỏ) nên khi qua lăng kính, góc khúc xạ của mỗi ánh sáng là khác nhau. Do đó, khi ló ra khỏi lăng kính, mỗi ánh sáng đơn sắc có một góc lệch khác nhau: lớn nhất với ánh sáng tím và nhỏ nhất với ánh sáng đỏ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Quan sát hình ảnh và ghi nhận khái niệm góc lệch.

+ Thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV.

• GV quan sát và hướng dẫn, gợi ý (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– 02 HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời (có thể sử dụng công thức của định luật khúc xạ ánh sáng – viết trên bảng – nếu cần).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– Các HS khác so sánh với câu trả lời của mình, đưa ra nhận xét, bổ sung (nếu cần). – GV nhận xét câu trả lời của HS và chốt đáp án.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Yêu cầu HS đọc mục IV-SGK/tr.37 trong thời gian 2 phút.

+ Công bố luật chơi trò Chiếc hộp bí ẩn: HS chọn 01 chiếc hộp và trả lời câu hỏi tương ứng (giải thích câu trả lời); nếu trả lời đúng, HS được mở chiếc hộp mình chọn và nhận phần quà tương ứng.

+ GV hướng dẫn HS tham gia trò chơi.

– Câu trả lời của HS: 1-A; 2-D; 3-C; 4-B. – Kết luận về màu sắc của vật:

+ Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu sắc của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Đọc SGK theo hướng dẫn.

+ Tham gia trò chơi Chiếc hộp bí ẩn theo sự hướng dẫn của GV.

+ Vật có màu nào là do nó phản xạ ánh sáng màu đó vào mắt ta và hấp thụ những màu còn lại.

+ Vật màu đen hấp thụ tất cả các ánh sáng màu và không có ánh sáng phản xạ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– HS giơ tay để giành quyền tham gia trò chơi và giải thích câu trả lời (nếu GV yêu cầu).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét câu trả lời, chốt đáp án các câu hỏi và nêu kết luận về màu sắc của vật.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc theo cặp, thảo luận để thực hiện các yêu cầu trong phần Câu hỏi và bài tập-SGK/ tr.37 và câu 2 phần Câu hỏi và bài tậpSGK/tr.38.

– Bài làm của HS:

+ Phần Câu hỏi và bài tập – SGK/tr.37:

(1): hình C.

(2): hình vẽ đường truyền của tia sáng qua lăng kính thoả mãn góc tới mặt bên thứ nhất là 45^o cho góc khúc xạ ≈ 30^o, góc tới mặt bên thứ hai ≈ 30^o cho góc khúc xạ ra ngoài không khí ≈ 44,7^o.

+ Câu 2 phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.38: chúng ta nhìn thấy cánh hoa màu vàng, lá màu xanh và phần nhuỵ có màu nâu vì khi ánh sáng mặt trời chiếu vào bông hoa, phần cánh hoa phản xạ ánh sáng màu vàng, phần lá phản xạ ánh sáng màu xanh và phần nhuỵ phản xạ ánh sáng màu nâu tới mắt ta đồng thời hấp thụ toàn bộ các ánh sáng có màu khác.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS làm việc theo cặp, thảo luận và hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác nêu ý kiến nhận xét (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt đáp án.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS vận dụng kiến thức về tán sắc ánh sáng và màu sắc ánh sáng để giải thích sự hình thành cầu vồng.

– Câu trả lời của HS:

+ Sau khi trời mưa và có nắng, những giọt nước mưa li ti vẫn còn lẫn trong bầu khí quyển.

+ Các tia sáng mặt trời trước khi truyền đến mắt ta đã truyền qua các giọt nước li ti này. Bên trong các giọt nước, các tia sáng mặt trời bị khúc xạ, phản xạ toàn phần và tán sắc, mỗi ánh sáng màu khác nhau sẽ tới mắt người quan sát với các góc khác nhau.

+ Ánh sáng mỗi màu đều tạo với phương ánh sáng tới của Mặt Trời một góc không đổi, do đó mắt ta nhận được các chùm sáng màu này theo một hình vòng cung tạo ra cầu vồng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS suy nghĩ, vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV chiếu video giải thích sự hình thành cầu vồng và chốt đáp án.

PHIẾU HỌC TẬP 2

Thí nghiệm 1

Thí nghiệm 2

– So sánh đặc điểm của ảnh ảo tạo bởi thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu video quan sát cảnh vật qua ống nhòm và hình ảnh ống nhòm (Hình ảnh trong phần Mở đầu-SGK/tr.40). + Yêu cầu HS thảo luận theo cặp, trả lời câu hỏi trong phần Mở đầu.

– Câu trả lời của HS: ánh sáng truyền qua thấu kính tạo ảnh của vật lớn hơn vật giúp người quan sát được các vật ở xa.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thảo luận với bạn, trả lời câu hỏi theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 2 cặp đôi trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án mà dẫn dắt vào bài mới: Ống nhòm giúp ta qua sát được các vật ở xa nhờ trong cấu tạo của nó có thấu kính. Để tìm được câu trả lời chính xác, chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Gắn 6 thấu kính được đánh số lên bảng.

+ Yêu cầu HS quan sát các thấu kính, nêu cấu tạo của thấu kính, phân chia các thấu kính thành 2 nhóm (nhiệm vụ 1).

+ Thực hiện thí nghiệm chiếu chùm sáng hẹp song song qua các thấu kính (như Hình 8.3-SGK/tr.40) trong mỗi nhóm, yêu cầu HS quan sát và nhận xét đường truyền của các tia ló ra khỏi thấu kính (nhiệm vụ 2).

• Câu trả lời của HS:

+ Cấu tạo thấu kính: Thấu kính là một khối chất trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc bởi một mặt cong và một mặt phẳng.

+ Phân chia các thấu kính thành 2 nhóm:

Nhóm 1: (1), (3), (5).

Nhóm 2: (2), (4), (6).

+ Căn cứ phân loại: độ dày của phần ở rìa so với phần giữa các thấu kính.

• Nhận xét của HS:

+ Khi ló ra khỏi các thấu kính thuộc nhóm 1, các tia sáng hội tụ tại 1 điểm.

+ Khi ló ra khỏi các thấu kính thuộc nhóm 2, chùm tia ló là chùm phân kì.

• Kết luận:

+ Dựa trên hình dạng ta có thể phân thành hai loại: thấu kính rìa mỏng và thấu kính rìa dày.

+ Trong không khí, thấu kính rìa dày là thấu kính phân kì, thấu kính rìa mỏng là thấu kính hội tụ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Quan sát các thấu kính và thực hiện nhiệm vụ 1.

+ Quan sát thí nghiệm và thực hiện nhiệm vụ (2).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• 01 HS nêu cấu tạo của thấu kính, phân chia các thấu kính thành 2 nhóm, chỉ rõ căn cứ phân loại.
• 01 HS trình bày nhận xét đường truyền của các tia ló ra khỏi thấu kính.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung, chốt kiến thức về cấu tạo và phân loại thấu kính.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV phát phiếu học tập 1, yêu cầu HS đọc mục II-SGK/tr.41 và hoàn thành nhiệm vụ 1 trong phiếu học tập.

– Phiếu học tập 1 đã được hoàn thành nhiệm vụ 1:

(a) Thấu kính hội tụ (b) Thấu kính phân kì Các yếu tố của thấu kính:

+ (1): quang tâm (mọi tia sáng tới O đều truyền thẳng qua thấu kính).

+ (2): trục chính của thấu kính (đường thẳng đi qua quang tâm O và vuông góc với tiết diện thẳng của thấu kính).

+ (3) Tiêu điểm chính F (một chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính cho chùm tia ló hội tụ tại một điểm F nằm trên trục chính đối với thấu kính hội tụ; hoặc đường kéo dài của chùm tia ló hội tụ tại một điểm F nằm trên trục chính đối với thấu kính phân kì).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS làm việc cá nhân, đọc SGK và thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV.
• GV theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS, chụp ảnh phần nhiệm vụ 1 trong phiếu học tập của một số HS trong lớp.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV chiếu phiếu học tập của một số HS.

– 01 HS đại diện trình bày bài làm trong phiếu học tập và giải thích (nếu được GV yêu cầu).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác theo dõi, so sánh với bài làm của mình, nêu ý kiến (nếu có).
• GV nhận xét và chốt đáp án.

+ (4) Tiêu cự f (khoảng cách từ quang tâm O đến tiêu điểm chính F của thấu kính).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (1) cho mỗi nhóm HS.

+ Yêu cầu HS:

Làm việc theo nhóm, thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Hoạt động (mục III.1-SGK/ tr.42.

Làm việc cá nhân, hoàn thành nhiệm vụ 2 trong phiếu học tập 1.

– Phiếu học tập 1 đã được hoàn thành nhiệm vụ 2: + Biểu diễn đường truyền tia sáng:

+ Đặc điểm đường truyền tia sáng qua thấu kính: tia sáng đi qua quang tâm thì truyền thẳng, tia sáng đi song song với trục chính thì cho tia ló (đường kéo dài của tia ló) đi qua tiêu điểm chính.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn.

+ Từ kết quả thí nghiệm, HS hoàn thành nhiệm vụ 2 trong phiếu học tập cá nhân.

• GV quan sát quá trình tiến hành thí nghiệm của nhóm HS, hỗ trợ (nếu cần); góp ý trực tiếp cho các nhóm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Đại diện của 02 nhóm HS vẽ hình biểu diễn đường truyền tia sáng qua thấu kính lên bảng.
• 01 HS trình bày câu trả lời cho câu hỏi 2.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS các nhóm khác nhận xét, góp ý chỉnh sửa bài làm trên bảng của các bạn (nếu có).

– GV nhận xét câu trả lời của HS, nêu các chú ý trong quá trình biểu diễn đường truyền tia sáng mà HS mắc lỗi nhiều và chốt kiến thức.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu đồng thời Hình 8.7-SGK/tr.42 và Hình 8.8-SGK/ tr.43.

+ Giới thiệu mô hình thấu kính được tạo thành từ các lăng kính nhỏ.

+ Yêu cầu HS làm việc theo cặp, thảo luận để giải thích đường truyền của tia sáng qua thấu kính.

– Giải thích của HS: + Đối với thấu kính hội tụ: các lăng kính tạo nên thấu kính có đáy hướng về trục chính, các tia sáng khi đi qua lăng kính bị lệch về phía đáy và tia sáng chính giữa vuông góc với hai mặt bên của lăng kính nên chùm tia ló là chùm hội tụ.

Đối với thấu kính phân kì: các lăng kính tạo nên thấu kính có đáy hướng về rìa của thấu kính, các tia sáng khi đi qua lăng kính bị lệch về phía đáy và tia sáng chính giữa vuông góc với hai mặt bên của lăng kính nên chùm tia ló là chùm phân kì.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS quan sát hình vẽ, nhớ lại đặc điểm đường truyền của tia sáng qua lăng kính, thảo luận với bạn để giải thích đường truyền của tia sáng qua thấu kính.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 2 HS đứng tại chỗ trình bày lời giải thích về đường truyền của tia sáng qua thấu kính hội tụ và qua thấu kính phân kì.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét câu trả lời của HS, chốt đáp án và nêu lưu ý: Khi giải thích đường truyền ánh sáng qua thấu kính, ta không xem xét tác dụng tán sắc ánh sáng của các lăng kính trong mô hình thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính ghép liền nhau.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Nhắc lại tính chất thật/ảo của ảnh đã học trong chương trình KHTN 7: Ảnh không hứng được trên màn gọi là ảnh ảo, ảnh hứng được trên màn được gọi là ảnh thật.

+ Yêu cầu HS:

Đọc mục IV.1 và hoàn thành nhiệm vụ 1 và 3 phần Hoạt động trong SGK/tr.44.

Đọc mục IV.2 (SGK/tr.44), thực hiện nhiệm vụ phần Hoạt động trong SGK/tr.45.

– Bài làm của HS: + Ảnh của một điểm:

a)

b)

+ Nhận xét: (a) ảnh thật; (b) và (c) ảnh ảo.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV và hoàn thành bài làm vào vở ghi cá nhân.
• GV theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS, hướng dẫn và nhắc nhở (nếu cần); chụp ảnh bài làm trong vở của HS (chọn bài làm đúng nhất hoặc bài làm có nhiều sai sót nhất).

c)

+ Bảng 8.1 đã hoàn thành:

+ Bảng 8.2 đã hoàn thành:

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV lần lượt chiếu bài làm của HS tương ứng với mỗi nhiệm vụ trong mỗi phần Hoạt động.

Bước 4: Đánh giá kết quả

thực hiện nhiệm vụ

• HS đối chiếu bài làm của mình với bài làm của bạn, nêu nhận xét, chỉnh sửa, bổ sung (nếu cần).
• GV nhận xét chung, nêu những lỗi sai nhiều HS mắc phải và lưu ý cách khắc phục.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (2) và phiếu học tập 2 cho mỗi nhóm HS.

+ Yêu cầu HS làm việc theo nhóm, thực hiện các thí nghiệm 1 và 2 theo hướng dẫn trong phần Hoạt động-SGK/tr.45 và hoàn thành phiếu học tập 2.

– Phiếu học tập 2 đã hoàn thành các nội dung: Thí nghiệm 1

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV và hoàn thành phiếu học tập nhóm. – GV theo dõi quá trình các nhóm tiến hành thí nghiệm, hỗ trợ (nếu cần).

Thí nghiệm 2

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Các nhóm treo phiếu học tập 2 phía sau vị trí của nhóm mình.

– Đại diện 01 nhóm trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ của nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét chung và nêu đáp án của phiếu học tập.
• Mỗi nhóm cử 01 đại diện chấm chéo phiếu học tập của nhóm khác theo đáp án mà GV thông báo (chỉ tích đúng, sai và sửa chữa, không cho điểm).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV chiếu hình ảnh mô tả cấu tạo của ống nhòm, yêu cầu HS giải thích một cách sơ lược sự tạo ảnh của vật qua ống nhòm.

– Giải thích của HS: + Ống nhòm giúp người quan sát nhìn rõ các vật ở xa.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ học tập.

+ Ống nhòm có cấu tạo là một hệ quang học, bộ phận quan trọng của ống nhòm là 2 thấu kính hội tụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 02 HS trình bày câu trả lời.

+ Ảnh của vật qua hệ thấu kính hội tụ trong ống nhòm là ảnh ảo, cùng chiều với vật.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác nêu ý kiến (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt đáp án và giới thiệu sơ đồ tạo ảnh của vật qua hệ 2 thấu kính hội tụ đồng trục (tương tự ống nhòm, kính thiên văn).

+ Để quan sát được cảnh vật qua ống nhòm một cách rõ nét, người quan sát cần điều chỉnh khoảng cách hai bên ống nhòm, chỉnh nét và điều chỉnh vị trí đặt mắt thích hợp.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu hình ảnh thí nghiệm chiếu chùm sáng song song qua thấu kính hội tụ (hình ảnh trong phần Mở đầu của bài).

+ Yêu cầu HS nêu cách đo tiêu cự của thấu kính sử dụng trong thí nghiệm và cho biết các ưu, nhược điểm của cách đo đó.

– Câu trả lời của HS:

+ Cách đo: đo trực tiếp khoảng cách từ tiêu điểm chính (điểm hội tụ của các tia sáng tới quang tâm của thấu kính.

+ Ưu điểm: dễ tiến hành và cho kết quả nhanh.

+ Nhược điểm: kết quả có sai số lớn (có thể do xác định không chính xác tiêu điểm chính, ...).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS quan sát hình ảnh, suy nghĩ để thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – Các HS khác nêu ý kiến nhận xét (nếu có).

– GV nhận xét chung và dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Ta có thể đo được tiêu cự của thấu kính hội tụ bằng phép đo trực tiếp hoặc cũng có thể đo bằng phép đo gián tiếp. Bài học hôm nay, chúng ta sẽ thực hiện đo tiêu cự của thấu kính hội tụ bằng phép đo gián tiếp. Cụ thể cách đo này được tiến hành như thế nào? Chúng ta cùng vào bài học mới.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV yêu cầu HS làm việc cá nhân ở nhà (giao nhiệm vụ từ tiết học trước): + Hoàn thành nhiệm vụ trong phần Hoạt động – SGK/tr.47.

+ Từ kết quả thực hiện nhiệm vụ, đề xuất phương án đo tiêu cự của thấu kính hội tụ.

– Bài làm của HS:

I

1. Ta có: BI = OA = 2.f + Xét ΔBIB':

OF = f = ^BI và OF // BI

2

Suy ra O là trung điểm của BB'. + Xét ΔABO và ΔA'B'O có:

AOB₌A'OB'(đối đỉnh)

ABO₌A'B'O (so le trong)

OB = OB'

Suy ra: ΔABO = ΔA'B'O ⇒OA = OA' = 2f 2. Ảnh có kích thước bằng vật.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà và nộp bài làm cho GV trước buổi học.

– GV hỗ trợ HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ ở nhà, nhận bài làm và chụp ảnh một số bài làm tiêu biểu.

3. Có: AA' = OA + OA' = d + d' Mặt khác: OA = 2f

Do đó: d + d' = 4f ⇒ f = ^{d + d'}

4

– Phương án đo tiêu cự của thấu kính hội tụ:

+ Dụng cụ: 1 nguồn sáng; 1 vật sáng; 1 thấu kính hội tụ; 1 màn ảnh; 1 giá quang học đồng trục,

+ Tiến hành:

Bước 1: Đo chiều cao h của vật.

Bước 2: Đặt vật và màn sát thấu kính, dịch đồng thời vật và màn ra xa dần thấu kính những khoảng bằng nhau cho đến khi quan sát được ảnh rõ nét trên màn thì ghi lại giá trị d và d'.

Bước 3: Đo chiều cao h' của ảnh. Tính tiêu

cự của thấu kính theo công thức: f = ^{d + d'} .

4

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV chiếu ảnh bài làm của HS, đại diện HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét chung, chốt phương án đo tiêu cự của thấu kính hội tụ bằng phương pháp đối xứng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 HS/nhóm.

+ Phát dụng cụ thí nghiệm và phiếu kết quả thí nghiệm cho các nhóm HS.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn trong mục II-SGK/ tr.48.

+ Hoàn thành phiếu kết quả thí nghiệm.

• Bố trí thí nghiệm như

Hình 9.1-SGK/tr.47.

• Phiếu kết quả thí nghiệm đã được hoàn thành các nội dung: + Bảng kết quả thí nghiệm (theo số liệu thực hành của các nhóm). + Các câu trả lời:

1. Chiều cao h của vật bằng chiều cao h' của ảnh.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV. + Tiếp nhận dụng cụ và phiếu kết quả thí nghiệm.

+ Làm việc theo nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

• GV theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ của các nhóm, hướng dẫn và hỗ trợ (khi cần).

1. Giá trị f bằng số liệu tiêu cực ghi trên thấu kính.
2. Ưu điểm của cách đo tiêu cự thấu kính hội tụ bằng phương pháp Silbermann: độ chính xác cao, dễ thực hiện, có thể áp dụng cho nhiều loại thấu kính khác nhau.
3. Nhược điểm của cách đo tiêu cự của thấu kính hội tụ theo phương án đo trực tiếp như phần mở đầu: khó khăn trong việc xác định chính xác điểm hội tụ của các chùm sáng, không linh hoạt trong việc thay đổi thấu kính, dễ bị sai số lớn do thao tác thực hiện đòi hỏi độ chính xác cao.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm treo phiếu kết quả thí nghiệm lên bảng.
• Đại diện 01 nhóm HS trình bày kết quả làm việc của nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nêu ý kiến nhận xét (nếu có).
• GV nhận xét chung quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập của các nhóm.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 HS/nhóm.

+ Phát cho mỗi nhóm 1 kính lúp và 1 mẩu giấy.

+ Yêu cầu HS: Sử dụng kính lúp để đọc dòng chữ in trên mẩu giấy, nhận xét về kích thước của hình ảnh dòng chữ quan sát được qua kính và chỉ ra một số thao tác giúp quan sát được hình ảnh rõ nét.

– Câu trả lời của HS: + Từ in trên mẩu giấy: thấu kính hội tụ. + Nhận xét: kích thước của dòng chữ quan sát được qua kính lúp lớn hơn kích thước khi quan sát bằng mắt thường.

+ Một số thao tác giúp quan sát rõ ảnh:

Đặt kính gần mẩu giấy (hoặc đưa kính lại gần mẩu giấy).

Điều chỉnh vị trí đặt mắt thích hợp.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Tiến hành quan sát mẩu giấy và ghi lại các thao tác tiến hành giúp quan sát hình ảnh dòng chữ rõ ràng.

• GV theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ của HS.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 2 nhóm HS báo cáo kết quả thí nghiệm và trình bày lời giải thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án mà nhận xét chung và dẫn dắt vào bài mới: Làm thế nào để quan sát được ảnh của một vật được tạo bởi kính lúp một cách rõ ràng? Chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Yêu cầu HS đọc mục I-SGK/tr.50.

+ Nêu luật chơi trò chơi Ngôi sao may mắn:

HS chọn 1 ngôi sao và trả lời câu hỏi tương ứng.

Nếu trả lời đúng, HS được mở hộp quà trong ngôi sao đã chọn và nhận phần quà bên trong mỗi hộp.

+ Hướng dẫn HS tham gia trò chơi.

• Câu trả lời của HS: 1-A; 2-B; 3-C; 4-D
• Cấu tạo của kính lúp: kính lúp là thấu kính hội tụ có tiêu cự ngắn (cỡ cm).
• Công dụng của kính lúp: dùng để quan sát các vật nhỏ.
• Công thức tính số bội giác của kính lúp:

G ₌ 25

f

trong đó: G là số bội giác, f (cm) là tiêu cự của kính lúp.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Đọc SGK theo hướng dẫn.

+ Giơ tay để giành quyền tham gia trò chơi.

+ Trả lời các câu hỏi và giải thích (nếu được yêu cầu).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• HS tham gia trò chơi, trả lời câu hỏi và giải thích (nếu được yêu cầu).
• Các HS khác có quyền trả lời nếu người chơi trả lời sai.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét chung, chốt kiến thức về cấu tạo, công dụng và công thức tính độ bội giác của kính lúp.
• GV (có thể) giới thiệu cho HS ý nghĩa của các kí hiệu 2×, 3×,... trên kính lúp và phần Em có biết.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Yêu cầu HS thảo luận theo nhóm để trả lời các câu hỏi: Làm thế nào để quan sát được ảnh của một vật được tạo bởi kính lúp một cách rõ ràng?

– Câu trả lời của nhóm HS:

+ Khi quan sát một vật nhỏ qua kính lúp, ta nhìn thấy ảnh của vật. Ảnh này là ảnh ảo (không hứng được trên màn), cùng chiều và lớn hơn vật.

+ Nêu gợi ý

Để nhìn rõ một vật, vật cần đặt trong khoảng nào trước mắt?

Khi quan sát một vật nhỏ qua kính lúp, ta nhìn thấy vật hay ảnh của vật? Nếu là nhìn ảnh của vật thì ảnh này có tính chất gì? Để quan sát được ảnh của vật qua kính lúp một cách rõ nét, ta phải đặt vật trong khoảng nào trước kính? Vì sao?

+ Giới thiệu ngắm chừng ở vô cực và ngắm chừng ở cực cận.

+ Yêu cầu HS làm việc cá nhân, vẽ ảnh của vật qua kính lúp khi ngắm chừng ở vô cực.

+ Để quan sát được ảnh của vật qua kính lúp một cách rõ nét, ta phải đặt vật trong khoảng tiêu cự của kính vì kính lúp là thấu kính hội tụ, đặt vật trong khoảng tiêu cự mới tạo ra ảnh ảo và lớn hơn vật.

+ Cần điều chỉnh sao cho ảnh của vật hiện ra trong khoảng nhìn rõ của mắt.

• Ngắm chừng ở cực cận: đặt kính lúp sao cho ảnh của vật xuất hiện ở điểm cực cận của mắt.
• Ngắm chừng ở vô cực: đặt vật ở vị trí d = f, ảnh của vật hiện ra ở vô cực.
• Ảnh của vật qua kính lúp trong trường hợp ngắm chừng ở cực cận:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Nhớ lại kiến thức về mắt (đã học ở lớp 8), kiến thức về đặc điểm ảnh của vật qua thấu kính hội tụ và trả lời câu hỏi của GV.

+ Nhớ lại cách vẽ ảnh của một vật qua thấu kính hội tụ, vẽ ảnh của vật qua kính lúp trong trường hợp ngắm chừng ở cực cận.

• GV có thể gợi ý HS thực hiện lại thí nghiệm quan sát vật bằng kính lúp trong quá trình thảo luận nhóm để tìm ra câu trả lời.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Đại diện 02 nhóm HS trình bày câu trả lời cho các câu hỏi.
• 2 HS ngồi cạnh nhau đổi bài và chia sẻ với nhau về cách vẽ ảnh của mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – Các HS khác theo dõi, nêu ý kiến bổ sung có câu trả lời của đại diện các nhóm (nếu có). – GV công bố đáp án cách vẽ ảnh của vật qua kính lúp khi ngắm chừng ở cực cận, HS dựa trên đáp án, sửa bài cho bạn.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS:

+ Đọc mục III-SGK/tr.51.

+ Hoàn thành nhiệm vụ trong phần Hoạt độngSGK/tr.51 (HS sử dụng giấy ô li đã chuẩn bị).

• Hình vẽ ảnh của vật qua thấu kính hội tụ trong giấy ô li (như Hình 10.6-SGK/tr.52).
• Câu trả lời của HS: ảnh cách kính 15 cm, là ảnh thật và ngược chiều với vật. – Các bước tiến hành để vẽ sơ đồ tạo ảnh qua thấu kính hội tụ.

+ Bước 1: Chọn tỉ lệ xích thích hợp.

+ Bước 2: Xác định giá trị tiêu cự f của thấu kính; các khoảng cách từ vật và ảnh tới thấu kính d, d'; các độ cao của vật và ảnh h, h' theo cùng một tỉ lệ xích đã chọn.

+ Bước 3: Vẽ sơ đồ tạo ảnh của vật theo các giá trị đã xác định được.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ.
• GV quan sát, nhắc nhở HS sửa lỗi sai (nếu có) trong quá trình làm bài.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV chiếu Hình 10.6-SGK/tr.52, HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời yêu cầu (b).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS khác nêu nhận xét (nếu có).
• GV nhận xét câu trả lời của HS chốt các bước tiến hành để vẽ sơ đồ tạo ảnh qua thấu kính hội tụ.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, hoàn thành nhiệm vụ trong phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.52 vào giấy ô li.

– Bài làm của HS:

I

+ Chiều cao của ảnh: h' = A'B' = 3 cm

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS áp dụng cách vẽ ảnh của vật qua thấu kính hội tụ, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.
• GV theo dõi quá trình làm bài của HS, chụp ảnh một số bài làm tiêu biểu của HS (có thể chọn bài làm có nhiều sai sót nhất).

+ Khoảng cách từ ảnh tới quang tâm: d' = A'O = 10 cm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – GV chiếu nhanh một số bài làm của HS đã chụp và chiếu chi tiết 1 bài làm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét bài làm của HS, sửa lỗi sai trực tiếp trên bài làm, nêu lưu ý với HS toàn lớp.

PHIẾU HỌC TẬP

Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn, kết quả thí nghiệm ghi vào bảng.

Bảng 1 Thực hiện các yêu cầu sau:

• Tính tỉ số ^U đối với mỗi lần đo, kết quả thu được ghi lại trong bảng 1. So sánh I

tỉ số ^U ở các lần đo khác nhau và nhận xét.

I

............................................................................................................................................

• Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn thành nhận xét sau: Khi tăng hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn thì cường độ dòng điện qua vật dẫn (1)...............Do đó, cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn (2)..............với hiệu điện thế ở hai đầu vật dẫn.
• Sử dụng số liệu thu được từ thí nghiệm, vẽ đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của I vào U vào hệ trục toạ độ ở hình bên.
• Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn thành nhận xét sau:

Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế là một

(3)...................đi qua (4) ................

Đơn vị đo điện trở là

Ohm (Ω)

Điện trở có tác dụng

cản trở dòng điện

Biểu thức của định luật Ohm là

I ₌ U R

Hiệu điện thế ở giữa hai đầu vật dẫn có điện trở 12 Ω và cường độ dòng điện 0,5 A chạy qua là

6 V

Khi hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn là 2 V thì cường độ dòng điện là 0,4 A. Để cường độ dòng điện là 0,8 A hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn bằng

4 V

Điện trở của một đoạn dây dẫn có chiều dài 100 m, tiết diện là 5 mm², làm bằng chất điện trở suất là 1,7.10^–8 Ωm là

3,4 mΩ

Hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn là 9 V thì cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn là 1,5 A. Điện trở của vật dẫn là

6 Ω

Cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn tỉ lệ thuận với

hiệu điện thế đặt vào hai đầu vật dẫn

Đối với một đoạn dây dẫn, thương số ^U

là ^I

điện trở của đoạn dây dẫn đó

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Mắc mạch điện theo sơ đồ như phần Mở đầu, đóng khoá K.

+ Yêu cầu HS: quan sát số chỉ của ampe kế và dự đoán số sự thay đổi số chỉ của ampe kế khi thay điện trở bằng một điện trở khác hoặc thay nguồn điện bằng một nguồn điện khác và giải thích.

– Câu trả lời của HS:

+ Dự đoán: khi thay điện trở bằng một điện trở khác hoặc nguồn điện bằng một nguồn điện khác thì số chỉ của ampe kế có thể tăng hoặc giảm.

+ Giải thích:

Nếu điện trở được thay cản trở dòng điện ít hơn thì số chỉ ampe kế tăng, nếu cản trở dòng điện nhiều hơn thì số chỉ ampe kế giảm.

Nếu nguồn điện được thay có hiệu điện thế giữa hai cực lớn hơn thì số chỉ ampe kế tăng, nếu hiệu điện thế giữa hai cực nhỏ hơn thì số chỉ ampe kế giảm.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Quan sát số chỉ ban đầu của ampe kế.

+ Nhớ lại kiến thức về cường độ dòng điện trong chương trình Khoa học tự nhiên 8, suy nghĩ và thực hiện theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 2 HS trình bày dự đoán và giải thích.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án mà dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Số chỉ của ampe kế cho biết độ lớn của cường độ dòng điện chạy trong mạch, số chỉ ampe kế thay đổi khi cường độ dòng điện chạy trong mạch thay đổi. Độ lớn cường độ dòng điện chạy trong mạch phụ thuộc vào những yếu tố nào? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học để có được câu trả lời chính xác.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 HS/nhóm.

+ Phát dụng cụ thí nghiệm cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS:

Làm việc nhóm thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Hoạt động – SGK/tr.53 Hoàn thành bảng 11.1 vào vở.

So sánh độ sáng của bóng đèn trong 3 trường hợp, rút ra kết luận về tính chất của điện trở.

• Mạch điện được mắc

đúng theo sơ đồ Hình 11.1SGK/tr.53.

• Bảng 11.1 đã được hoàn thành:
• Câu trả lời của HS về tính chất của điện trở: các vật dẫn khác nhau có điện trở khác và cản trở dòng điện khác nhau.
• Kết luận:

+ Điện trở có tác dụng cản trở dòng điện.

+ Điện trở khác nhau có tác dụng cản trở dòng điện khác nhau.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Tiến hành thí nghiệm và thảo luận để hoàn thành các nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• 02 HS thuộc 02 nhóm khác nhau đứng tại chỗ trình bày kết quả thí nghiệm và kết luận về tính chất của điện trở.
• GV ghi nhanh câu trả lời của HS lên trang Slide.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS các nhóm nêu ý kiến khác (nếu có).

– GV nhận xét chung và chốt kiến thức về tính chất của điện trở.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV phát phiếu học tập cho các nhóm và yêu cầu HS:

+ Làm việc nhóm, thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Hoạt động-SGK/tr.55.

+ Hoàn thành phiếu học tập nhóm.

+ Trả lời câu hỏi ở phần mở đầu.

• Phiếu học tập đã hoàn thành các nội dung: + Bảng 1: đầy đủ các số liệu ở các ô trống (số liệu thực nghiệm của HS).

+ Nhận xét: tỉ số U I ở các lần đo khác nhau là tương đối bằng nhau.

+ Các từ cần điền: (1) tăng; (2) tỉ lệ thuận; (3) đường thẳng; (4) gốc toạ độ

+ Đồ thị sự phụ thuộc của I vào U đúng dạng đường thẳng đi qua gốc toạ độ.

• Câu trả lời câu hỏi mở đầu:

+ Độ lớn của cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn phụ thuộc vào hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn và điện trở của vật dẫn đó. + Nếu hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn tăng thì cường độ dòng điện qua vật dẫn tăng. + Nếu vật dẫn có điện trở lớn thì cường độ dòng điện qua vật dẫn nhỏ.

• Kết luận:

+ Cường độ dòng điện chạy qua vật dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế ở hai đầu vật dẫn. + Đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế là một đường thẳng đi qua gốc toạ độ.

+ Giá trị thương số U I không đổi đối với mỗi đoạn dây dẫn gọi là điện trở của đoạn dây dẫn đó.

• Đơn vị đo điện trở: Ohm (kí hiệu: Ω)
• Định luật Ohm: Cường độ dòng điện chạy qua một đoạn dây dẫn tỉ lệ thuận với hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn dây và tỉ lệ nghịch với điện trở của nó:

I ₌ U R

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Tiếp nhận phiếu học tập nhóm.

+ Sử dụng SGK để đọc hướng dẫn thí nghiệm và thực hiện thí nghiệm theo yêu cầu.

+ Thảo luận để hoàn thành phiếu học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Các nhóm treo phiếu học tập lên vị trí phía sau mỗi nhóm.

– Đại diện 01 nhóm HS trình bày kết quả thí nghiệm và sản phẩm học tập theo yêu cầu trong phiếu học tập.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét chung quá trình thực hiện nhiệm vụ của các nhóm, chốt kiến thức về sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế. – HS các nhóm đánh dấu trên phiếu học tập nhóm các nội dung nhóm thực hiện chưa tốt theo nhận xét của GV.
• GV thông báo đơn vị đo điện trở và nội dung định luật Ohm.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS đọc mục IV-SGK/tr.57 và hoàn thành nhiệm vụ trong phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.57.

– Bài làm của HS:

Bài 1:

Áp dụng công thức: R=ρ ^l

S

suy ra: R₁ = ρ S^l1₁ và R₂ = ρ S^l2₂

Theo giả thiết: l_{1 =} ^l2 và S₁ = 2S₂.

2

Do đó: ^R1 ₌¹ .

R₂ 4

Bài 2:

Áp dụng công thức: R=ρ ^l

S

suy ra điện trở của dây dẫn: R =1,7.10^{−8 150}₋₄ = 0,01275 Ω

2.10

– Công thức tính điện trở của dây dẫn:

R=ρ ^l

S

trong đó: ρ (Ωm) là điện trở suất của chất làm dây dẫn; l (m) là chiều dài của đoạn dây dẫn; S (m²) là tiết diện của dây dẫn.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS làm việc cá nhân, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

– GV quan sát, nhắc nhở HS sửa lỗi sai (nếu có) trong quá trình làm bài.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi 02 ngẫu nhiên HS lên bảng trình bày lời giải đồng thời chấm bài làm trong vở của HS (GV dùng Race Timer để tăng mức độ kịch tính và ngẫu nhiên).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS khác nêu nhận xét (nếu có) cho bài trình bày trên bảng.
• GV nhận xét chung bài làm của HS, chỉnh sửa các lỗi sai thường gặp (nếu có) và chốt công thức tính điện trở của dây dẫn.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Phát bộ mảnh ghép Tarsia cho mỗi nhóm HS. + Yêu cầu HS ghép các mảnh ghép để tạo thành 1 hình tam giác lớn sao cho các cạnh của 2 tam giác liền nhau tạo thành một câu đúng.

– Hình ghép Tarsia đã hoàn thành

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc nhóm, thảo luận và thực hiện nhiệm vụ học tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV kiểm tra hình ghép tại vị trí của mỗi nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV nhận xét chung và công bố đáp án.

PHIẾU HỌC TẬP

1. Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Hoạt động-SGK/tr.61 và thực hiện các yêu cầu sau:

• Hoàn thành bảng kết quả thí nghiệm (Bảng 1).
• Rút ra kết luận về cường độ dòng điện tại mọi điểm trong đoạn mạch nối tiếp:

.......................................................................

.......................................................................

2. Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn trong phần Hoạt động-SGK/tr.62 và thực hiện các yêu cầu sau:

• Hoàn thành bảng kết quả thí nghiệm (Bảng 2).
• So sánh cường độ dòng điện trong mạch chính và tổng cường độ dòng điện trong các mạch nhánh.

....................................................................... .......................................................................

3. Đọc mục I.1-SGK-tr.61, mục II.1-SGK/tr.62, mục Em có biết-SGK/tr.63 và hoàn thành các bài tập:

Phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.61

............................................................................................................................................ ............................................................................................................................................

Phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.62

............................................................................................................................................

.......................................................................................................................

Điện trở mắc vào mạch điện

Số chỉ của ampe kế (A)

A₁

A₂

R₁ và R₂

R₁ và R₃

R₃ và R₄

Bảng 1

Vị trí mắc ampe kế

Số chỉ của ampe kế

A₁

A₂

A₃

Bảng 2

.....................

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ ở phần Mở đầu-SGK/tr.60.

– Sơ đồ mạch điện do HS vẽ:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS nhớ lại kiến thức về sơ đồ mạch điện trong chương trình Khoa học tự nhiên 8, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 2 HS vẽ sơ đồ mạch điện lên bảng và giải thích hoạt động của mạch điện theo sơ đồ (nếu 2 sơ đồ là giống nhau thì chỉ 1 HS giải thích).

– Giải thích: khi 1 trong 2 đèn bị cháy thì mạch điện qua đèn còn lại vẫn tạo thành mạch kín nên vẫn có dòng điện chạy qua và đèn còn lại vẫn sáng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét chung, chữa lỗi sai (nếu có) trong hình vẽ sơ đồ mạch điện của HS, dựa trên sơ đồ mạch điện mà HS đã vẽ dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Trong thực tiễn, để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của con người, các thiết bị điện có thể được mắc theo nhiều cách khác nhau, trong đó có 2 cách mắc cơ bản là mắc nối tiếp và mắc song song. Trong bài học mới, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về hai cách mắc cơ bản này.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: chia lớp thành 6 nhóm.

+ Phát dụng cụ thí nghiệm cho các nhóm: bộ (1) phát cho nhóm 1, 2, 3; bộ (2) phát cho nhóm 4, 5, 6.

+ Phát phiếu học tập nhóm cho các nhóm. + Sử dụng hình thức dạy học theo trạm, yêu cầu HS thực hiện các nhiệm vụ 1, 2, 3 trong phiếu học tập:

Trạm 1: Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ 1, các nhóm 4, 5, 6 thực hiện nhiệm vụ 2. Trạm 2: Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ 2, các nhóm 4, 5, 6 thực hiện nhiệm vụ 1.

Trạm 3: Các nhóm hoàn thành nhiệm vụ 3.

• Các mạch điện được mắc theo đúng sơ đồ Hình 12.2-SGK/tr.61 và Hình 12.4SGK/tr.62.
• Phiếu học tập đã được hoàn thành các nội dung:

+ Bảng kết quả thí nghiệm (theo số liệu thực nghiệm của nhóm HS).

+ Kết luận về cường độ dòng điện tại mọi điểm trong đoạn mạch nối tiếp: tại mọi điểm trong đoạn mạch nối tiếp, cường độ dòng điện là như nhau.

+ So sánh: Trong đoạn mạch song song, cường độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng cường độ dòng điện trong các mạch nhánh.

+ Lời giải các bài tập: Câu hỏi và bài tập/tr.61:

1. R_tđ = R₁ + R₂ = 2 + 3 = 5 Ω
2. U₁ = I₁.R₁ = 1.2 = 2 V U₂ = I₂.R₂ = 1.3 = 3 V.
3. U = U₁ + U₂ = 2 + 3 = 5 V.

Câu hỏi và bài tập/tr.62

1. 1t® = 11 + 12 +...+ 1n ⇒Rtđ = 403 Ω

R R R R

1. I = ^Ut® = ²⁴40 =1,8 A R

3

– Đặc điểm của đoạn mạch nối tiếp: + Cường độ dòng điện có giá trị như nhau ở tại mọi điểm:

I = I₁ = I₂ = ....= I_n

+ Điện trở tương đương của đoạn mạch gồm n điện trở mắc nối tiếp:

R_tđ = R₁ + R₂+...+R_n

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Tiếp nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Tiến hành thí nghiệm và thảo luận để hoàn thành các nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

• GV quan sát, hỗ trợ và hướng dẫn các nhóm HS đổi vị trí (hoặc đổi bộ dụng cụ thí nghiệm) sau khi kết thúc trạm 1: nhóm 1 đổi với nhóm 4, nhóm 2 đổi với nhóm 5, nhóm 3 đổi với nhóm 6.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm treo phiếu học tập phía sau khu vực ngồi của nhóm.
• Đại diện 01 nhóm báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ 1.
• Đại diện 01 nhóm báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ 2.
• Đại diện 03 nhóm báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ 3 và giải thích cách làm (nếu được GV yêu cầu).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung về quá trình thực hiện nhiệm vụ của mỗi nhóm, chốt đáp án của các bài tập trong phiếu học tập và kiến thức về đặc điểm của các loại đoạn mạch.

– Đặc điểm của đoạn mạch song song: + Cường độ dòng điện chạy trong mạch chính của đoạn mạch gồm n điện trở mắc song song:

I = I₁ + I₂ + ....+ I_n.

+ Điện trở tương đương của đoạn mạch gồm n điện trở mắc song song:

1 1 1 ...₊ 1

= + +

Rt® R1 R2 Rn

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Công bố luật chơi "Vòng quay may mắn": HS lựa chọn 1 câu hỏi, trả lời câu hỏi theo lựa chọn, nếu trả lời đúng, HS được quay vòng quay may mắn để nhận phần thưởng tương ứng.

+ Yêu cầu HS tham gia trò chơi.

– Câu trả lời của HS: 1-C; 2-B;

3-D; 4-D

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS giơ tay để giành quyền chơi và trả lời các câu hỏi.
• GV hướng dẫn HS tham gia và quản trò.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– HS tham gia chơi, trả lời câu hỏi và giải thích (nếu được yêu cầu).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV nhận xét và chốt đáp án từng câu hỏi.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu các hình ảnh (1), (2).

+ Yêu cầu HS quan sát và cho biết ý nghĩa của các số liệu ghi trên các hộp các thiết bị điện.

– Câu trả lời của HS:

+ Số liệu có đơn vị V cho biết hiệu điện thế đặt vào hai đầu của thiết bị.

+ Số liệu có đơn vị W cho biết công suất của thiết bị.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân, quan sát hình ảnh, suy nghĩ để trả lời câu hỏi của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 2 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV nhận xét chung và dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Mỗi thiết bị điện sử dụng hằng ngày đều có các thông số kĩ thuật cho biết các đại lượng như hiệu điện thế đặt vào hai đầu thiết bị, công suất tiêu thụ năng lượng điện của thiết bị đó trong điều kiện chúng hoạt động bình thường. Bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về năng lượng của dòng điện và công suất tiêu thụ để có được những hiểu biết rõ ràng hơn và có thể lựa chọn các thiết bị điện vừa phù hợp với nhu cầu sử dụng vừa tiết kiệm năng lượng điện.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS lấy ví dụ chứng tỏ dòng điện có năng lượng.

• Các ví dụ của HS: dòng điện chạy qua bóng đèn làm bóng đèn phát sáng, dòng điện chạy qua ấm đun nước làm ấm đun nước nóng lên,....
• Công thức tính năng lượng điện trên một đoạn mạch được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác:

W = U.I.t

trong đó: W (J) là năng lượng điện; U (V) là hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch; I (A) là cường độ dòng điện; t (s) là thời gian dòng điện chạy qua đoạn mạch.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS nhớ lại kiến thức về tác dụng của dòng điện trong chương trình Khoa học tự nhiên 8, suy nghĩ và tìm các ví dụ theo yêu cầu của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV sử dụng kĩ thuật Công não, thu thập câu trả lời của HS, các câu trả lời được ghi nhanh lên bảng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Thông báo: Các tác dụng của dòng điện như tác dụng nhiệt, tác dụng phát sáng,... chứng tỏ năng lượng của dòng điện đã được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác.

+ Nhận xét các câu trả lời của HS đưa ra.

+ Thông báo công thức tính năng lượng điện trên một đoạn mạch được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS đọc mục II-SGK/ tr.64 và mục III-SGK/tr.65, thảo luận theo cặp, hoàn thành các bài tập trong phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.65.

– Bài làm của HS:

+ Bài tập mục II: Công suất điện:

P = U.I = 220.0,3 = 66 W

Điện năng tiêu thụ trong 3 h:

W = U.I.t = 220.0,3.60.60 = 712 800 J

+ Bài tập 2 mục III

Khi hoạt động bình thường, hiệu điện thế đặt vào hai đầu bóng đèn là 220 V và đèn tiêu thụ công suất 60 W.

Năng lượng điện mà bóng đèn tiêu thụ trong 4 h:

W = U.I.t =P .t = 60.4.60.60 = 864000 J Cường độ dòng điện chạy qua dây tóc bóng đèn:

P = U.I ⇒ = =I ^{P 60} ≈ 0,27 A

U 220

– Giải thích của HS:

+ Bóng đèn pin 2,5 V– 2,5 W: khi bóng đèn hoạt động bình thường thì hiệu điện thế đặt vào hai đầu bóng đèn là 2,5 V và công suất tiêu thụ của bóng là 2,5 W.

+ Bàn là điện 220 V – 1 000 W: khi bàn là hoạt động bình thường thì hiệu điện thế đặt vào hai đầu bàn là là 220 V và công suất tiêu thụ của bóng là 1000 W.

+ Bóng đèn sợi đốt 110 V – 100 W: khi bóng đèn hoạt động bình thường thì hiệu điện thế đặt vào hai đầu bóng đèn là 110 V và công suất tiêu thụ của bóng là 100 W. – Công thức tính công suất điện:

P = U.I

trong đó: U (V) là hiệu điện thế; I (A) là cường độ dòng điện; P (W) là công suất điện. – Công suất định mức: công suất điện định mức của một dụng cụ điện cho biết công suất mà dụng cụ đó tiêu thụ khi hoạt động bình thường.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thảo luận cặp đôi, thực hiện nhiệm vụ học tập, trình bày lời giải vào vở.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• 02 HS đại diện cho 2 cặp lên bảng trình bày lời giải bài tập trong mục II và bài 2 trong mục III.
• 01 HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời bài 1 mục III.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS nhận xét bài trình bày trên bảng của bạn, nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS, chốt kiến thức: công thức tính công suất điện và công suất định mức của dụng cụ điện.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 HS/nhóm + Nêu tình huống:

Một sinh viên thuê phòng trọ ở Hà Nội. Sinh viên này dùng các thiết bị điện và thời gian sử dụng trung bình trong 1 ngày như sau:

Biết các thiết bị đều hoạt động bình thường khi sửa dụng. Chủ phòng trọ tính 2 500 VNĐ/số điện. Tính số tiền điện mà sinh viên này cần trả cho chủ phòng trọ trong 1 tháng (30 ngày).

Bài làm của HS:

– Điện năng các thiết bị tiêu thụ trong 1 tháng: + Bóng đèn:

W₁ = P_{1 1}.t = 40.5.60.60.30 = 2,16.10⁷ J + Nồi cơm điện:

W₂ = P_{2 2}.t = 1000.50.60.30 = 9.10⁷ J + Máy sấy tóc:

W₃ = P_{3 3}.t = 1200.5.60.30 = 1,08.10⁷ J + Ấm đun nước:

W₄ = P_{4 4}.t = 1500.10.60.30 = 2,7.10⁷ J – Tổng điện năng tiêu thụ:

W = W₁ + W₂ + W₃ + W₄ = 14,94.10⁷ J

– Số số điện trong 1 tháng:

N = ^W ₆ = 41,5 số điện

3,6.10

– Tiền điện phải trả:

N.2500 = 103 750 đồng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thảo luận nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập, trình bày lời giải vào vở.
• GV hướng dẫn HS tham khảo phần Em có biết để tính số điện, chụp ảnh bài làm của một số HS thuộc các nhóm khác nhau.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• GV chiếu nhanh một số bài làm của HS các nhóm.
• Đại diện 01 nhóm HS trình bày lời giải.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS nêu nhận xét (nếu có).

– GV nhận xét chung và chốt đáp án.

PHIẾU HỌC TẬP 1

1. Thực hiện thí nghiệm theo hướng dẫn, kết quả thí nghiệm ghi vào các bảng dưới đây:

Kết quả thí nghiệm 1

Kết quả thí nghiệm 2

1. Trả lời câu hỏi: Sự dịch chuyển của kim điện kế (nếu có) chứng tỏ điều gì?

............................................................................................................................................

1. Nếu kim điện kế dịch chuyển, hãy nêu giả thuyết về nguyên nhân dẫn đến sự dịch chuyển này.

............................................................................................................................................

PHIẾU HỌC TẬP 2

1. Tiến hành thí nghiệm 3 và hoàn thành bảng 1:

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Thông báo luật chơi trò chơi Chiếc hộp bí ẩn: HS chọn 1 chiếc hộp và trả lời câu hỏi tương ứng, trả lời đúng, HS được quay phần thưởng ngẫu nhiên.

+ Hướng dẫn HS tham gia trò chơi và quản trò.

+ Yêu cầu HS đặt các câu hỏi về mối quan hệ giữa từ trường và dòng điện.

• Các câu trả lời của HS: 1-C; 2-D; 3-A.
• Các câu hỏi về mối quan hệ giữa từ trường và dòng điện:

+ Từ trường có tạo ra được dòng điện hay không?

+ Làm thế nào để dùng từ trường của nam châm tạo ra dòng điện trong dây dẫn?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS tham gia trò chơi Chiếc hộp bí ẩn, nhớ lại kiến thức về từ trường đã học trong chương trình Khoa học tự nhiên 7 và trả lời các câu hỏi.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– HS giơ tay giành quyền chơi, trình bày câu trả lời và giải thích (nếu được yêu cầu).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV dựa trên các câu hỏi mà HS đặt ra để dẫn dắt vào bài mới. Trường hợp HS không nêu được câu hỏi, GV có thể dẫn dắt: Khi có dòng điện chạy trong dây dẫn thì xung quanh dây dẫn có từ trường. Vậy từ trường có sinh ra dòng điện hay không? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học để trả lời cho câu hỏi này.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chia nhóm HS: tối đa 6 nhóm.

+ Phát phiếu học tập 1, bộ dụng cụ thí nghiệm (1) và (2) cho mỗi nhóm HS.

+ Yêu cầu HS thực hiện thí nghiệm 1 phần Hoạt động/SGK/tr.67 và thí nghiệm 2 phần Hoạt động-SGK/tr.68 và hoàn thành phiếu học tập 1.

– Phiếu học tập 1 đã được hoàn thành đầy đủ các nội dung: + Kết quả thí nghiệm 1:

Đưa cực Bắc của nam châm lại gần cuộn dây: kim điện kế lệch sang phải.

Đưa cực Bắc của nam châm ra xa cuộn dây: kim nam châm lệch sang trái.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV. + Nhận phiếu học tập và dụng cụ thí nghiệm.

+ Làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

• GV quan sát, hỗ trợ và hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện thí nghiệm (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Các nhóm treo phiếu học tập lên bảng. – Đại diện 01 nhóm HS trình bày sản phẩm học tập.

+ Kết quả thí nghiệm 2:

Đóng công tắc: kim điện kế lệch sang phải.

Mở công tắc: kim điện kế lệch sang trái.

+ Câu trả lời: Sự dịch chuyển của kim điện kế chứng tỏ trong mạch xuất hiện dòng điện.

+ Giả thuyết: Số lượng đường sức từ qua cuộn dây thay đổi.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của các nhóm và ghi nhận giả thuyết các nhóm đưa ra. Trường hợp các nhóm không đưa ra được giả thuyết, GV dùng mô phỏng PhET để hỗ trợ HS.
• GV thông báo: Dòng điện cảm ứng là dòng điện sinh ra bởi từ trường.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Yêu cầu HS làm việc cá nhân, đề xuất một số cách làm thay đổi số đường sức từ xuyên qua một cuộn dây và làm xuất hiện dòng điện cảm ứng trong cuộn dây.

+ Phát phiếu học tập 2 cho các nhóm, bộ dụng cụ (3) cho các nhóm 1, 2, 3; bộ dụng cụ (3) cho các nhóm 4, 5, 6. + Tổ chức cho HS làm việc theo trạm, thực hiện các nhiệm vụ:

Trạm 1: các nhóm 1, 2, 3, tiến hành thí nghiệm 3 phần Hoạt động-SGK/tr.69; các nhóm 4, 5, 6 tiến hành thí nghiệm 4 phần Hoạt động-SGK/tr.69.

Trạm 2: các nhóm 1, 2, 3, tiến hành thí nghiệm 4 phần Hoạt động-SGK/tr.69; các nhóm 4, 5, 6 tiến hành thí nghiệm 3 phần Hoạt động-SGK/tr.69.

+ Yêu cầu các nhóm hoàn thành phiếu học tập 2.

• Phiếu học tập 2 đã hoàn thành đầy đủ các nội dung: + Bảng 1:

+ Câu trả lời: Khi tiết diện cuộn dây giảm thì số đường sức từ xuyên qua tiết diện cuộn dây giảm.

+ Kết luận: Khi số đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên (tăng hoặc giảm) thì trong cuộn dây dẫn đó xuất hiện dòng điện cảm ứng.

• Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng được gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn và hoàn thành phiếu học tập.

– GV quan sát, hướng dẫn và hỗ trợ các nhóm trong quá trình thí nghiệm (nếu cần); GV hướng dẫn HS đổi vị trí (hoặc đổi dụng cụ thí nghiệm): nhóm 1 đổi với nhóm 6, nhóm 2 đổi với nhóm 5, nhóm 3 đổi với nhóm 4 sau khi các nhóm hoàn thành nhiệm vụ của trạm 1.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Các nhóm treo phiếu học tập lên phía sau khu vực ngồi của nhóm mình.

– Đại diện 01 nhóm trình bày sản phẩm học tập của nhóm.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Nhận xét chung hoạt động thí nghiệm và kết quả làm việc nhóm.

+ Chốt kiến thức về hiện tượng cảm ứng điện từ.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu Hình 14.9-SGK/tr.70 và giới thiệu về dòng điện xoay chiều.

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm (5) cho các nhóm HS; chiếu Hình 14.8-SGK/tr.70, giới thiệu bộ dụng cụ thí nghiệm tạo dòng điện xoay chiều.

+ Yêu cầu HS tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn, trả lời câu hỏi và thực hiện các yêu cầu trong phần Hoạt động-SGK/tr.70.

– Câu trả lời của HS:

+ Khi quay chậm, đèn LED sáng tối luân phiên nhau; khi quay nhanh thì không phát hiện sự sáng tối luân phiên.

+ Số đường sức từ qua cuộn dây tăng giảm liên tục theo thời gian.

+ Dòng điện qua đèn LED có chiều thay đổi liên tục theo thời gian.

+ Nguyên tắc tạo dòng điện xoay chiều dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ: Khi số đường sức từ qua tiết diện của cuộn dây dẫn kín biến thiên (tăng, giảm luân phiên) theo thời gian, trong cuộn dây xuất hiện dòng điện xoay chiều.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện:

+ Tiếp nhận các thông tin về dòng điện xoay chiều và bộ dụng cụ thí nghiệm do GV giới thiệu. + Làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập. + GV quan sát, hỗ trợ trong quá trình HS làm việc nhóm.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 03 HS đại diện cho 3 nhóm đứng tại chỗ trình bày câu trả lời các câu hỏi/nhiệm vụ.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– Các HS của nhóm khác so sánh với câu trả lời của nhóm mình, đưa ra nhận xét, bổ sung (nếu cần). – GV nhận xét câu trả lời của HS và chốt kiến thức về nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS làm việc nhóm, thực hiện:

+ Thiết kế và chế tạo máy phát điện xoay chiều mini chạy bằng sức gió có nguyên lí hoạt động dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ.

+ Quay video quá trình chế tạo và thử nghiệm mô hình, nộp cho GV trước buổi học kế tiếp.

Dự kiến 01 phương án thiết kế và chế tạo:

• Các dụng cụ/nguyên vật liệu: 01 vỏ lọ sữa chua uống được cắt hai đầu, 01 đèn LED, 02 nam châm hình khuyên (hoặc nam châm cúc áo), 01 ruột bút nước, 01 thanh kim loại nhỏ (đường kính khoảng 3 mm, dài khoảng 10-15 cm); 01 tấm bìa cứng, các dụng cụ hỗ trợ (súng bắn keo, kéo, ...).
• Hình ảnh mô hình máy phát điện sau khi chế tạo.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc nhóm, thảo luận và thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của GV (ở nhà).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Trưng bày và thử nghiệm mô hình máy phát điện của các nhóm tại lớp.
• Trường hợp nhóm chế tạo không thành công mô hình (nếu có), đại diện các nhóm trình bày nguyên nhân thất bại.
• GV chiếu video của 1 nhóm HS (đã hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS lắng nghe phần trình bày nguyên nhân thất bại của nhóm chế tạo mô hình không thành công (nếu có) và đề xuất các biện pháp thay đổi thiết kế hoặc giải pháp kĩ thuật.
• GV nhận xét chung kết quả thực hiện nhiệm vụ.

(2) Cắm phích cắm của bóng đèn vào ổ điện và thực hiện yêu cầu sau: + Mô tả trạng thái của dây tóc bóng đèn sau khi cắm phích cắm.

............................................................................................................................................

+ Giơ tay cách bóng đèn khoảng 15 cm. Mô tả cảm giác của tay.

............................................................................................................................................

+ Trả lời câu hỏi: Khi bóng đèn dây tóc hoạt động, năng lượng điện đã chuyển hoá thành các dạng năng lượng nào? Từ đó cho biết dòng điện xoay chiều có tác dụng gì?

............................................................................................................................................

Hoạt động của GV và HS

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS kể tên các thiết bị điện trong gia đình và cho biết trong mỗi thiết bị, năng lượng điện đã chuyển hoá thành các dạng năng lượng nào.

– Câu trả lời của HS: ấm siêu tốc (điện năng chuyển hoá thành nhiệt năng), nồi cơm điện (điện năng chuyển hoá thành nhiệt năng), máy xay sinh tố (điện năng chuyển hoá thành cơ năng), bóng đèn (điện năng chuyển hoá thành quang năng),…

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS vận dụng kinh nghiệm thực tế, nhớ lại các dụng cụ/ thiết bị điện trong gia đình và tác dụng của chúng.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV sử dụng kĩ thuật công não, thu thập câu trả lời của HS.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không nhận xét tính đúng/sai các câu trả lời của HS mà dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Khi sử dụng các thiết bị quạt điện, bếp từ, bình nước nóng, máy sấy tóc, ấm đun nước, đèn điện,… ta không nhìn thấy dòng điện xoay chiều chạy qua các thiết bị đó, nhưng ta có thể nhận biết sự tồn tại của dòng điện qua các tác dụng của nó. Vậy, dòng điện xoay chiều có những tác dụng gì? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học mới.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chia lớp thành 6 nhóm.

+ Phát máy sấy tóc cho nhóm 1, 2, 3 và bóng đèn có phích cắm cho nhóm

4, 5, 6.

+ Tổ chức cho HS làm việc theo trạm, thực hiện các nhiệm vụ:

Trạm 1: Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ (1), các nhóm 3, 4, 5 thực hiện nhiệm vụ (2) theo hướng dẫn trong phiếu học tập.

Trạm 2: Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ (2), các nhóm 3, 4, 5 thực hiện nhiệm vụ (1) theo hướng dẫn trong phiếu học tập.

+ Yêu cầu mỗi HS hoàn thành phiếu học tập.

– Phiếu học tập đã được hoàn thành đầy đủ các nội dung:

+ Nhiệm vụ (1):

Chạm tay vào vỏ máy sấy ta thấy tay ấm lên.

Giơ tay trước đầu máy sấy ta thấy có luồng khí nóng thổi vào tay.

Câu trả lời: Khi máy sấy hoạt động, năng lượng điện chuyển hoá thành dạng nhiệt năng; kết quả thí nghiệm chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng nhiệt.

+ Nhiệm vụ (2)

• Khi cắm phích cắm, dây tóc bóng đèn sáng lên.
• Giơ tay cách bóng đèn khoảng 15 cm ta cảm thấy ấm tay.
• Câu trả lời: khi bóng đèn dây tóc hoạt động, năng lượng điện đã chuyển hoá thành nhiệt năng và quang năng; dòng điện xoay chiều có tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Nhận phiếu học tập và dụng cụ thí nghiệm.

+ Làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

– GV quan sát, hỗ trợ và hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện thí nghiệm (nếu cần). GV chụp lại ảnh bài làm của một số HS ở các nhóm khác nhau.

– Kết luận:

+ Dòng điện xoay chiều chạy qua vật dẫn làm nó nóng lên, chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng nhiệt.

+ Dòng điện xoay chiều chạy qua đèn sợi đốt làm đèn phát sáng chứng tỏ dòng điện xoay chiều có tác dụng phát sáng.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• GV chiếu nhanh ảnh chụp phiếu học tập của một số HS.
• Lần lượt 02 HS (thuộc 2 nhóm khác nhau) trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ (1) và (2).

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS nêu nhận xét, ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt kiến thức về tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng của dòng điện xoay chiều.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Phát bộ dụng cụ thí nghiệm tác dụng từ của dòng điện xoay chiều cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm theo các bước:

Bước 1: Bố trí thí nghiệm như Hình 15.4 (a) trong SGK/ tr.73.

Bước 2: Đóng khoá K và đưa các đinh vít lại gần cuộn dây. Mô tả hiện tượng xảy ra.

+ Yêu cầu HS trả lời câu hỏi: Kết quả thí nghiệm chứng tỏ dòng điện có tác dụng gì?

• Mô tả hiện tượng của HS: khi đưa các đinh vít lại gần cuộn dây, các đinh vít bị cuộn dây hút lên và dính vào.
• Câu trả lời của HS: Kết quả thí nghiệm chứng tỏ dòng điện có tác dụng từ.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Nhận dụng cụ thí nghiệm.

+ Làm việc nhóm, tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn và trả lời câu hỏi của GV.

– GV quan sát, hướng dẫn và hỗ trợ các nhóm trong quá trình thí nghiệm (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Đại diện 01 nhóm trình bày sản phẩm học tập.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác so sánh phần trình bày của nhóm bạn với sản phẩm của nhóm mình, nêu ý kiến (nếu có).
• GV thực hiện:

+ Nhận xét chung hoạt động thí nghiệm và kết quả làm việc nhóm.

+ Chốt kiến thức về tác dụng từ của dòng điện.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu video tác dụng sinh lí của dòng điện trong các trường hợp khác nhau.

+ Yêu cầu HS mô tả tác dụng của dòng điện và cho biết dòng điện có lợi hay có hại trong mỗi trường hợp.

• Câu trả lời của HS:

+ Trường hợp 1: dòng điện kích thích hoạt động của tim (có lợi). + Trường hợp 2: dòng điện tác dụng vào các huyệt trên cơ thể người (châm cứu điện) giúp hồi phục chức năng (có lợi).

+ Trường hợp 3: dòng điện gây co giật và chết người (có hại).

• Kết luận:

+ Dòng điện có thể chạy qua cơ thể sống.

+ Dòng điện đi qua cơ thể người có thể gây co giật, làm tim ngừng đập, thần kinh tê liệt,...

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân, theo dõi video và thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Đại diện 03 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS khác nhận xét, bổ sung (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt kiến thức về tác dụng sinh lí của dòng điện xoay chiều.

Hoạt động của GV và HS

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS kể tên các thiết bị điện và sắp xếp chúng vào các nhóm tương ứng với các tác dụng của dòng điện.

• Tác dụng nhiệt: bàn là, ấm đun nước,...
• Tác dụng sinh lí: châm cứu điện, máy khử rung tim, máy ép tim,...
• Tác dụng phát sáng: bóng đèn sợi đốt,...
• Tác dụng từ: nam châm điện,...

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– GV gọi liên tục HS trả lời theo từng nhóm chỉ định, các câu trả lời được ghi lên bảng.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – GV nhận xét chung và sửa lỗi sai (nếu có).

PHIẾU HỌC TẬP

(1) Quan sát Hình 16.1-SGK/tr.76 và thực hiện các yêu cầu sau – Mô tả vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất.

............................................................................................................................................

• Liệt kê các dạng năng lượng trong mỗi giai đoạn của vòng năng lượng.

............................................................................................................................................

• Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn thành nhận định sau:

Mặt Trời cung cấp (1).......cho thực vật quang hợp, cung cấp (2)...........và (3)......... cho động vật sinh sống, tạo nên vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất. Do đó, (4)........... được chuyển hoá trong vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất đến từ (5).........

(2) Quan sát Hình 16.2-SGK/tr.76 và thực hiện các yêu cầu sau:

• Mô tả sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng trong vòng tuần hoàn của nước.

............................................................................................................................................

• Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn thành nhận định sau:

Ở giai đoạn đầu của vòng năng lượng theo vòng tuần hoàn của nước, năng lượng từ Mặt Trời được chuyển hoá thành (1)............, (2)............... và năng lượng từ sóng biển.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Chiếu video về quá trình quang hợp.

+ Yêu cầu HS theo dõi video và trả lời câu hỏi: Năng lượng mặt trời chuyển hoá như thế nào trên Trái Đất? (câu hỏi phần Mở đầu-SGK/tr.75)

– Câu trả lời của HS: thực vật sử dụng năng lượng mặt trời để kết hợp nước và khí CO₂ tạo thành chất dinh dưỡng để nuôi cây và giải phóng khí oxygen. Do đó, năng lượng mặt trời được chuyển hoá thành hoá năng.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc cá nhân, theo dõi video, nhớ lại kiến thức về quá trình quang hợp trong chương trình Khoa học tự nhiên 7 và sự chuyển hoá năng lượng trong chương trình Khoa học tự nhiên 6, suy nghĩ và trả lời câu hỏi của GV.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án của câu hỏi mà dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Năng lượng mặt trời không thể thiếu trong cuộc sống của con người và các vật sống khác trên Trái Đất. Năng lượng mặt trời được chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác theo vòng tuần hoàn của nước hay thông qua sự chuyển hoá năng lượng giữa các vật sống,… tạo thành các vòng năng lượng trên Trái Đất. Chúng ta cùng tìm hiểu bài học mới để có câu trả lời chính xác cho câu hỏi trên.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chia lớp thành 6 nhóm, phát phiếu học tập cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS làm việc nhóm, thảo luận và hoàn thành phiếu học tập.

– Phiếu học tập đã được hoàn thành đầy đủ các nội dung:

+ Nhiệm vụ (1):

• Mô tả vòng năng lượng giữa các vật sống trên Trái Đất: thực vật hấp thụ năng lượng mặt trời, chuyển hoá năng lượng mặt trời thành hoá năng lưu trữ trong lục lạp của chúng. Động vật lấy glucose từ quá trình phân giải thức ăn từ thực vật được phân giải thành khí CO₂ và nước, đồng thời thời tạo ra năng lượng ATP.
• Các dạng năng lượng: năng lượng mặt trời, nhiệt năng, quang năng, hoá năng.

Điền từ: (1) ánh sáng, (2) nhiệt (hoặc ánh sáng), (3) ánh sáng (hoặc nhiệt), (4) năng lượng, (5) Mặt Trời.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS thực hiện:

+ Tập hợp nhóm theo phân công của GV.

+ Nhận phiếu học tập.

+ Làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

– GV quan sát, hỗ trợ và hướng dẫn HS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – Các nhóm treo phiếu học tập phía sau khu vực của nhóm mình.

– Lần lượt đại diện của 2 nhóm HS hoàn thành nhiệm vụ nhanh nhất trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ (1) và nhiệm vụ (2) của nhóm.

+ Nhiệm vụ (2):

• Mô tả sự chuyển hoá giữa các dạng năng lượng trong vòng tuần hoàn của nước: Ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt đất và biển, làm nóng nước và khí quyển, tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ giữa các vùng trên Trái Đất, gây ra sự chuyển động của khí quyển và các dòng hải lưu (dòng biển) trong đại dương, tạo ra gió và các hiện tượng thời tiết. Nước từ dạng lỏng bốc hơi dưới tác động của ánh sáng mặt trời, hơi nước ngưng tụ thành các đám mây và mưa. Thoát hơi nước ở thực vật trên cạn cũng chuyển vận một lượng hơi nước đáng kể vào bầu khí quyển. Nước ở bề mặt đất và nước ngầm có thể chảy xuống đại dương, khép kín vòng chuyển vận nước.
• Điền từ: (1) năng lượng từ gió, (2) năng lượng từ dòng chảy.

– Kết luận: Năng lượng mặt trời được chuyển hoá thành các dạng năng lượng trên Trái Đất thông qua các vòng năng lượng như vòng tuần hoàn của nước, vòng trao đổi năng lượng giữa các vật sống,…

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nêu ý kiến nhận xét (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt kiến thức vòng năng lượng trên Trái Đất.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV thực hiện:

+ Phổ biến luật chơi trò chơi Domino:

• Nhóm trưởng chia thẻ bài cho các thành viên.
• Một thành viên trong nhóm đặt 1 thẻ bài của mình lên bàn và đọc to thông tin trên thẻ; các thành viên còn lại chọn trong số thẻ bài của mình thẻ bài có thông tin phù hợp thì đặt tiếp. Tiếp tục như vậy đến khi hết số thẻ bài của nhóm.

• Nhóm nào hoàn thành nhanh nhất sẽ được nhận phần thưởng từ GV (GV có thể thưởng điểm).

+ Phát quân bài Domino cho mỗi nhóm.

+ Yêu cầu HS đọc mục II-SGK/tr.77 và tham gia trò chơi.

• Bộ bài Domino được sắp xếp theo đúng thứ tự từ (1) đến (10).
• Năng lượng hoá thạch có nguồn gốc từ Mặt Trời.
• Ưu và nhược điểm:

+ Ưu điểm: có thể khai thác với khối lượng lớn, dễ vận chuyển, công nghệ chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác phổ biến với chi phí rẻ.

+ Nhược điểm: khi sử dụng gây ô nhiễm môi trường.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS thực hiện:

+ Lắng nghe GV phổ biến luật chơi.

+ Tiếp nhận quân bài.

+ Đọc mục II-SGK/tr.77 và thực hiện nhiệm vụ học tập.

• GV quan sát và hướng dẫn HS (nếu cần).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• GV chiếu đáp án.
• Các nhóm so sánh đáp án với kết quả sắp xếp các quân bài của nhóm mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ – HS các nhóm tự điều chỉnh quân bài của nhóm mình theo thứ tự đúng.

– GV nhận xét chung hoạt động của các nhóm và chốt kiến thức về năng lượng hoá thạch.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV giao nhiệm vụ cho HS làm việc nhóm, tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng tới giá nhiên liệu hoá thạch đảm bảo yêu cầu:

+ Nội dung: (1) những chi phí ảnh hưởng tới giá nhiên liệu hoá thạch; (2) ảnh hưởng của chi phí khai thác tới giá nhiên liệu; (3) lợi ích của việc tính thêm chi phí khắc phục các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường do sử dụng nhiên liệu hoá thạch vào giá nhiên liệu.

– Bản báo cáo trên

PowerPoint của các nhóm HS đảm bảo các yêu cầu nội dung:

+ (1) Các yếu tố ảnh hưởng đến giá nhiên liệu hoá thạch: chi phí khai thác và các yếu tố khác như vận chuyển, lưu kho, chi phí khắc phục môi trường.

+ Hình thức sản phẩm: bản trình chiếu PowerPoint không quá 10 slide (thời gian thuyết trình không quá 15 phút).

+ (2) Chi phí khai thác gồm các chi phí cho việc thăm dò, khoan khai thác, vận chuyển, tích trữ lưu kho, xử lí các vấn đề môi trường liên quan. Các chi phí khai thác tăng đã tác động làm giá nhiên liệu hoá thạch tăng.

+ (3) Tính chi phí khắc phục môi trường vào giá nhiên liệu giúp con người giảm mức sử dụng nhiên liệu hoá thạch, tăng cường sử dụng nhiên liệu tái tạo.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập (ở nhà).

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

• Các nhóm nộp sản phẩm cho GV, GV lựa chọn 02 sản phẩm trình chiếu trước lớp.
• HS của các nhóm có sản phẩm được lựa chọn trình bày sản phẩm của nhóm mình.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nhận xét sản phẩm của nhóm bạn theo các nội dung: ưu điểm, góp ý và câu hỏi (nếu có).
• GV nhận xét chung và chốt kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng tới chi phí nhiên liệu hoá thạch.

PHIẾU HỌC TẬP

1. Điền từ thích hợp vào chỗ trống.

1. Năng lượng mặt trời được (1)...........như để chiếu sáng, làm khô quần áo, sấy thực phẩm, làm muối,...hoặc (2)......... qua các thiết bị thu nhiệt để làm nóng nước, chạy nhà máy phát điện.
2. Năng lượng mặt trời, năng lượng từ gió, năng lượng từ sóng biển và năng lượng từ dòng sông luôn (3).....trong tự nhiên.
3. Năng lượng từ sóng biển đến từ (4).........là năng lượng có nguồn gốc từ hoạt động của (5).............

2. Trả lời câu hỏi sau:

Việc sử dụng năng lượng từ dòng sông ảnh hưởng đến môi trường như thế nào nếu: – Vỡ đập thuỷ điện.

– Động vật không di chuyển được từ hạ nguồn lên thượng nguồn của dòng sông. – Diện tích rừng thay đổi khi xây dựng nhà máy thuỷ điện.

............................................................................................................................................ ............................................................................................................................................

3. Hoàn thành bảng sau

Năng lượng tái tạo

Ưu điểm

Nhược điểm

Năng lượng mặt trời

Năng lượng từ gió

Năng lượng từ sóng biển

Năng lượng từ dòng sông

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ – GV thực hiện:

+ Chiếu video về năng lượng hoá thạch và năng lượng tái tạo.

+ Yêu cầu HS theo dõi video, liệt kê các dạng năng lượng tái tạo được đề cập đến trong video, cho biết ưu/nhược điểm của năng lượng tái tạo.

– Câu trả lời của HS:

+ Các dạng năng lượng tái tạo: năng lượng Mặt Trời, năng lượng từ gió, năng lượng từ thuỷ triều, năng lượng từ sóng và năng lượng sinh khối.

+ Ưu điểm: có sẵn trong tự nhiên, liên tục được bổ sung.

+ Nhược điểm: tính ổn định thấp, chi phí khai thác ban đầu cao,...

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS làm việc cá nhân, thực hiện:

+ Theo dõi video.

+ Ghi chú nhanh các dạng năng lượng tái tạo được nhắc đến trong video.

+ Suy nghĩ để chỉ ra ưu/nhược điểm của năng lượng tái tạo.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – 02 HS trình bày câu trả lời.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

– GV không chốt đáp án của câu hỏi mà dẫn dắt vào bài mới. GV có thể dẫn dắt: Năng lượng tái tạo là năng lượng đến từ các nguồn năng lượng có sẵn trong thiên nhiên, liên tục được bổ sung thông qua các quá trình tự nhiên. Các dạng năng lượng này có ưu điểm và nhược điểm gì? Chúng ta cùng tìm hiểu nội dung bài học mới.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV chiếu Hình 17.1-SGK/tr.80, yêu cầu HS làm việc theo cặp, thực hiện nhiệm vụ phần Hoạt động-SGK/tr.80.

• Câu trả lời của HS:

+ (1) Năng lượng tái tạo gồm: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng từ dòng chảy, năng lượng nhiệt trong lòng Trái Đất, năng lượng sinh khối, năng lượng từ sóng biển.

+ (3) Năng lượng không tái tạo (than đá, dầu mỏ,...) khi sử dụng có thể gây ô nhiễm môi trường (tạo chất thải rắn, phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, gây biến đổi khí hậu,...).

• Năng lượng tái tạo là năng lượng đến từ các nguồn năng lượng có sẵn trong thiên nhiên, liên tục được bổ sung thông qua các quá trình tự nhiên.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

– HS thực hiện nhiệm vụ học tập theo yêu cầu.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 02 HS trình bày câu trả lời cho 2 câu hỏi trong phần Hoạt động..

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• Các HS khác lắng nghe, nhận xét hoặc nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung, chốt kiến thức về năng lượng tái tạo.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV sử dụng kĩ thuật mảnh ghép:

∗ Vòng 1: Nhóm Chuyên gia

+ Chia nhóm HS: lớp chia thành 4 nhóm được đánh số theo thứ tự từ 1 đến 4.

+ Giao nhiệm vụ cho các nhóm: tìm hiểu về nguồn gốc, đặc điểm, cách thức khai thác, tác động đến môi trường của việc khai thác và sử dụng các nguồn năng lượng. Cụ thể:

– Phiếu học tập đã hoàn thành đầy đủ các nội dung:

1. (1) khai thác trực tiếp; (2) khai thác gián tiếp; (3) có sẵn; (4) gió; (5) các con sóng.
2. Ảnh hưởng của việc khai thác năng lượng từ dòng sông đến môi trường:

+ Vỡ đập thuỷ điện: lũ lụt, sạt lở đất. + Động vật không di chuyển được từ hạ nguồn lên thượng nguồn của dòng sông: mất cân bằng hệ sinh thái.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

– GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm nhỏ (4 thành viên) trả lời câu hỏi phần Câu hỏi và bài tập-SGK/tr.86 và thực hiện các nhiệm vụ trong phần Hoạt động-SGK/tr.86.

– Các câu trả lời của HS:

+ Phần Câu hỏi và bài tập: Việc sử dụng năng lượng hiệu quả giúp giảm thiểu sự tiêu thụ năng lượng và khí thải, giảm thiểu tác động đến môi trường.

+ Phần Hoạt động:

Câu 1: Một số biện pháp sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường: hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân, tắt các thiết bị điện không cần thiết, tận dụng ánh sáng tự nhiên,...

Câu 2: Giảm chi phí và đảm bảo an toàn cho các thiết bị điện.

Câu 3: (a) Tiết kiệm điện làm mát; (b) Tiết kiệm điện chiếu sáng; (c) Tiết kiệm điện chiếu sáng.

Câu 4: Trồng cây xanh tạo bóng mát, góp phần làm không khí trong lành.

Câu 5: Quá trình khai thác và sử dụng năng lượng tái tạo không phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính, ô nhiễm môi trường, giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên giúp bảo vệ môi trường.

– Kết luận: Mục tiêu chính của việc sử dụng hiệu quả năng lượng là để thực hiện tiết kiệm năng lượng như:

+ Giảm năng lượng hao phí, nhờ đó giảm chi phí sử dụng năng lượng trong sản xuất và đời sống.

+ Giảm khai thác và sử dụng năng lượng hoá thạch giúp giảm lượng phát thải khí gây ô nhiễm môi trường.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS làm việc nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập theo hướng dẫn.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

– Lần lượt 3 HS đứng tại chỗ trình bày câu trả lời: 1 HS trả lời câu hỏi phần Câu hỏi và bài tập, 1 HS trả lời câu 1, 2, 3 phần Hoạt động; 1 HS trả lời câu 4, 5 phần Hoạt động.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• HS các nhóm khác nhận xét và nêu ý kiến khác (nếu có).
• GV nhận xét chung và kết luận về mục tiêu chính của việc sử dụng hiệu quả năng lượng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV chia lớp thành các nhóm, yêu cầu kể tên các kim loại và ứng dụng của kim loại đó. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập HS thảo luận, viết các ứng dụng lên giấy. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Lần lượt đại diện mỗi nhóm trình bày.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét, ghi nhận các ý kiến của HS, đánh giá dựa trên số lượng kim loại và số ứng dụng mà HS kể được.
• GV tổng kết nhấn mạnh: kim loại rất đa dạng về số lượng, về ứng dụng trong cuộc sống. Tuy vậy, kim loại có những tính chất chung.

Câu trả lời của HS:

Một số kim loại và ứng dụng của kim loại đó:

+ Thép (thành phần chính là sắt) làm khung bê tông trong xây dựng,…

+ Đồng: làm dây dẫn điện, đúc tượng,…

+ Nhôm: làm thìa dĩa, xoong chảo; làm dây dẫn điện,… + Vàng: làm đồ trang sức.

+ Thuỷ ngân: để chế tạo nhiệt kế,…

– HS nảy sinh những vấn đề như:

+ Số lượng kim loại rất đa dạng và ứng dụng rất phong phú. + Kim loại có tính chất vật lí và hoá học chung không?

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

(1) Tìm hiểu về tính chất vật lí của kim loại

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV chia lớp thành các nhóm, yêu cầu trả lời các câu hỏi.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập HS thảo luận, viết các câu trả lời lên giấy.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Sau đó lần lượt đại diện mỗi nhóm trình bày.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV ghi nhận các ý kiến của HS. GV nhận xét, đánh giá dựa trên số lượng câu trả lời đúng và tốc độ trả lời câu hỏi của HS.
• GV có thể đặt câu hỏi bổ sung để HS nêu ra ý kiến về tính chất vật lí của kim loại sau mỗi câu trả lời.

(2) Giải thích một số ứng dụng của kim loại dựa trên tính chất vật lí

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV yêu cầu mỗi HS quan sát Hình 18.1 trong SGK và trả lời câu hỏi.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập Mỗi HS tự trả lời câu hỏi.

• Câu trả lời của HS.
• Kết luận rút ra sau mỗi câu trả lời về tính chất của kim loại.

1. Nhôm, thép có thể bị uốn cong mà không gãy → Kim loại có tính dẻo.
2. Gỗ, sứ bị vỡ vụn; đồng, vàng, nhôm bị dát mỏng (cao su không vỡ vụn và không bị biến dạng) → Kim loại có tính dẻo.
3. Nhúng thìa nhôm vào cốc nước sôi, cán thìa cũng thấy nóng, chứng tỏ nhôm có thể dẫn nhiệt → Kim loại dẫn nhiệt.
4. Nhôm và đồng có khả năng dẫn điện tốt hơn sắt → Kim loại dẫn điện.
5. Bề mặt mảnh nhôm, đồng có vẻ sáng lấp lánh → Kim loại có ánh kim.

Kết luận: các tính chất chung của kim loại là tính dẻo, tính dẫn điện dẫn nhiệt, ánh kim. – Các câu trả lời của HS:

1. Vàng dùng làm đồ trang sức: ứng dụng tính chất có ánh kim và tính dẻo của vàng.
2. Đồng được dùng làm lõi dây dẫn điện: ứng dụng tính chất dẫn điện của đồng.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Một số HS trả lời câu hỏi. Các HS khác nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ GV nhận xét, đánh giá câu trả lời của HS.

1. Nhôm dùng làm xoong nồi và chảo: ứng dụng tính chất dẫn nhiệt của nhôm.
2. Thép được dùng trong xây dựng, cầu đường: ứng dụng tính chất dẻo, tính rắn chắc của sắt (thành phần chính của thép).

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

(1) Tác dụng với phi kim

Phản ứng với oxygen

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

+ GV tổ chức cho HS đọc SGK, kết hợp với xem video thí nghiệm thực hiện phản ứng hoá học sắt tác dụng oxygen, nhôm tác dụng với oxygen.

+ GV yêu cầu HS trình bày về phản ứng của kim loại với oxygen, viết PTHH (nếu có).

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập + HS mô tả hiện tượng và viết phản ứng của Al và Fe với O₂.

+ HS tìm thông tin trong SGK về khả năng phản ứng của vàng với oxygen.

+ HS giải thích hiện tượng dây sắt cháy tạo thành khói màu nâu đỏ, nhôm cháy sáng tạo chất rắn màu trắng, vàng để lâu trong không khí vẫn giữ được bề mặt sáng lấp lánh.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Một số HS trình bày về phản ứng của kim loại với oxygen. Các HS khác nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Câu trả lời của HS:

3Fe + 2O₂ →^to Fe₃O₄ Fe₃O₄ có màu nâu đỏ.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV định hướng, đánh giá câu trả lời của HS.

Lưu ý phản ứng cần có t^o.

Phản ứng với chlorine

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

+ GV tổ chức cho HS đọc SGK hoặc xem video thí nghiệm thực hiện phản ứng hoá học natri tác dụng chlorine, sắt tác dụng chlorine.

+ GV yêu cầu HS trình bày về phản ứng của kim loại với chlorine, viết PTHH. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

+ HS mô tả lại thí nghiệm và hiện tượng, viết PTHH.

+ HS giải thích được hiện tượng natri cháy sáng tạo chất rắn màu trắng, dây sắt cháy trong chlorine tạo thành khói màu nâu đỏ.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Một số HS trình bày về phản ứng của kim loại với chlorine. Các HS khác nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

GV định hướng, đánh giá câu trả lời của HS.

Lưu ý phản ứng cần có t^o.

Phản ứng với phi kim khác, ví dụ lưu huỳnh

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

• GV giới thiệu cho HS biết khi kim loại tác dụng với lưu huỳnh sẽ tạo muối sulfide. Phản ứng thường cần nhiệt độ cao để xảy ra.
• GV yêu cầu HS trả lời câu hỏi trang 90, SGK.

2Al + 3O₂ →^to 2Al₂O₃ Al₂O₃ có màu trắng.

Vàng không tác dụng với O₂.

Câu trả lời của HS:

2Na + Cl₂ →^to 2NaCl NaCl có màu trắng.

2Fe + 3Cl₂ →^to 2FeCl₃ FeCl₃ có màu nâu đỏ.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS viết phản ứng của Mg, Zn với S.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận – HS lên bảng viết phản ứng của kim loại với lưu huỳnh.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV nhận xét và đánh giá bài làm của HS. Lưu ý phản ứng cần có t^o.
• GV có thể giới thiệu cho HS biết MgS thường được dùng làm chất chống cháy trong nhựa, ZnS được dùng nhiều trong công nghiệp sơn phủ,...

(2) Tác dụng với nước

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

GV tổ chức cho HS đọc SGK tìm hiểu về phản ứng của kim loại với nước. GV hướng dẫn HS tìm hiểu hai nhóm kim loại: kim loại phản ứng với nước tạo hydroxide và hydrogen; kim loại phản ứng với nước tạo oxide và hydrogen.

Có thể sử dụng các phương pháp khác nhau để thực hiện hoạt động này như: yêu cầu từng HS tìm hiểu SGK để tìm câu trả lời; hoặc chia nhóm nhỏ (2 – 3

HS) để thảo luận,

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

• HS trình bày phản ứng của:

+ kim loại như K, Na, Ca,... tác dụng với nước ở nhiệt độ thường.

+ kim loại như Zn, Fe,... tác dụng với hơi nước ở nhiệt độ cao.

+ kim loại Cu, Ag, Au không tác dụng với nước.

• HS áp dụng, trả lời câu hỏi trong bài: viết PTHH phản ứng của sắt và hơi nước ở nhiệt độ cao.

– Câu trả lời của HS:

Mg + S → MgS

Zn + S → ZnS

Câu trả lời của HS:

Kim loại K, Na, Ca... phản ứng với nước tạo hydroxide và khí hydrogen. 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂

Ca + 2H₂O →^to Ca(OH)₂ + H₂

Kim loại như Zn, Fe,... tác dụng với hơi nước ở nhiệt độ cao tạo oxide và khí hydrogen.

Zn + H₂O →^to ZnO + H₂

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

Một số HS trình bày về phản ứng của kim loại với chlorine. Các HS khác nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ

• GV định hướng, đánh giá câu trả lời của HS.
• GV nhấn mạnh để HS hình thành khái niệm về độ hoạt động hoá học của kim loại, chuẩn bị cho bài sau. (3) Tác dụng với dung dịch acid

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Tương tự như các hoạt động ở trên, GV tổ chức cho HS đọc SGK tìm hiểu về phản ứng của kim loại với dung dịch hydrochloric acid (HCl).

• GV hướng dẫn HS tìm hiểu hai nhóm kim loại: kim loại phản ứng với dung dịch HCl tạo thành muối và khí hydrogen; kim loại không phản ứng với dung dịch HCl.
• GV yêu cầu HS viết PTHH phản ứng của Al và Fe với HCl để minh hoạ. – Sau đó, GV yêu cầu HS áp dụng làm bài tập trang 90, SGK.

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập – HS viết phản ứng của Al, Fe với dung dịch HCl.

• HS nêu tên một số kim loại không phản ứng với dung dịch HCl.
• HS làm bài tập.

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

GV gọi một số HS trình bày trước lớp về phản ứng của kim loại với dung dịch HCl và làm bài tập. Các HS khác nhận xét, đánh giá, bổ sung.

Sắt tác dụng với hơi nước ở nhiệt độ cao:

3Fe + 4H₂O → Fe₃O₄ + 4H₂

Câu trả lời của HS:

Fe + 2HCl → FeCl₂ + H₂ 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂

Các kim loại Cu, Ag, Au,... không tác dụng với dung dịch HCl.

Bài tập trang 90, SGK:

1. Số mol khí hydrogen cần điều chế:

n_H (mol)

Phản ứng:

Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂ 0,01 0,02 ← 0,01 (mol) Khối lượng kẽm cần dùng:

m_Zn = 0,01 65⋅ = 0,65 (g)

Thể tích dung dịch HCl 1 M cần dùng:

V_dd = ^0,1⁰² =0,02(L)

1. Phản ứng:

Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂

Hoạt động của giáo viên và học sinh

Sản phẩm